Hầu hết các doanhnghiệp đều nhận thức được tầm quan trọng của việc sử dụng nhãn hiệu để phân biệt sảnphẩm của mình với sản phẩm của đối thủ cạnh tranh, nhưng không phải tất cả doanhnghiệ
Mục tiêu nghiên cứu
- Bằng việc phân tích và nghiên cứu, thông qua đề tài này chúng ta sẽ có cái nhìn tổng quan về quy trình bảo hộ trí tuệ về nhãn hiệu âm thanh ở Mỹ đồng thời là một số kinh nghiệm áp dụng dành cho Việt Nam.
- Đóng góp phần quan trọng vào việc tăng cường bảo vệ và phát triển nhãn hiệu âm thanh, đảm bảo tính công bằng và cạnh tranh trong lĩnh vực này.
0 Huỳnh Ngọc Bảo Châu, Nguyễn Quốc Cường (2022), “Mối quan hệ giữa âm nhạc tại điểm bán đến hành vi mua sắm ngẫu hứng của khách hàng trẻ tại thành phố Hồ Chí Minh”, Hội nghị Khoa học trẻ lần 4 năm 2022 (YSC2022), Ngày 14/10/2022, Hồ Chí Minh, tr 290.
Khách thể nghiên cứu
- Hoa Kỳ và Việt Nam
Câu hỏi nghiên cứu
- Thực trạng việc bảo hộ trí tuệ về nhãn hiệu âm thanh ở Hoa Kỳ diễn ra như thế nào?
- Những thách thức cùng cơ hội dành cho Việt Nam trong việc bảo hộ trí tuệ về nhãn hiệu âm thanh là gì?
Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp luận: hệ thống các luận điểm, nguyên lý dựa vào các lý thuyết có sẵn để chứng minh và hướng dẫn cho nghiên cứu.
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: thu thập các thông tin liên quan đến đề tài, phân tích tài liệu và tóm tắt nội dung từ các bài nghiên cứu trước đó
- Phương pháp so sánh: xem xét tính chất của các khách thể nghiên cứu để từ đó đánh giá đồng thời định hướng xu thế tiếp theo
Ý nghĩa thực tiễn
- Việc nghiên cứu của đề tài góp phần củng cố kiến thức và nâng cao nhận thức đối với “Nhãn hiệu âm thanh”, bảo vệ người tiêu dùng và doanh nghiệp trước những hậu quả tiêu cực của việc sử dụng sản phẩm giả mạo hoặc kém chất lượng.
- Bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực âm thanh khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu, phát triển và tiếp thị sản phẩm của mình Đồng thời giúp tạo ra một môi trường cạnh tranh lành mạnh và đảm bảo quyền lợi cho người tiêu dùng
KHÁI QUÁT VỀ NHÃN HIỆU ÂM THANH
Tổng quan nhãn hiệu và nhãn hiệu phi truyền thống
Tồn tại qua hàng nghìn năm TCN, con người đã có nhận thức rõ nét về quyền sở hữu của cá nhân mình Từ những hình khắc trên thân các chú bò rừng Bizon hay gần thành Corinth hãy còn lưu lại dấu vết mà những người thợ gốm Hy Lạp bấy giờ sử dụng như một nét đặc trưng để nhận biết sản phẩm Lâu dần những dấu hiệu đó phát triển và được coi như một thứ tài sản vô hình của người chủ sở hữu cần được pháp luật bảo hộ dưới nhiều loại hình thức.
Gắn với tác động của nền kinh tế thị trường, “nhãn hiệu” ngày càng khẳng định vai trò thương mại của nó – như một thứ công cụ hữu ích với chức năng chính là giúp người tiêu dùng phân biệt các loại sản phẩm của những chủ thể kinh doanh khác nhau trên thị trường và bảo vệ quyền lợi cho người tiêu dùng khi lựa chọn đúng sản phẩm 0
Trích dẫn từ quan niệm của Tổ chức SHTT thế giới WIPO “Dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa dịch vụ của doanh nghiệp công nghiệp hoặc thương mại hoặc của một nhóm các doanh nghiệp đó Dấu hiệu này có thể là một hoặc nhiều từ ngữ, chữ số, hình, hình ảnh, biểu tượng, màu sắc, hoặc sự kết hợp các màu sắc, hình thức hoặc sự trình bày đặc biệt trên bao bì, bao gói sản phẩm Dấu hiệu này có thể là sự kết hợp nhiều yếu tố nói trên Nhãn hiệu hàng hóa chỉ được chấp thuận bảo hộ nếu nó chưa được cá nhân hoặc doanh nghiệp nào khác ngoài chủ sở hữu nhãn hiệu đó sử dụng hoặc nhãn hiệu đó không được trùng hoặc tương tự đến mức gây nhầm lẫn với một nhãn hiệu khác được đăng ký trước đó cho cùng loại sản phẩm" 0
Nhìn chung thì các khái niệm đều được nêu ra dưới hình thức mở, có thể nói, bất kì một dấu hiệu hoặc tổ hợp dấu hiệu nào, có khả năng phân biệt hàng hóa hoặc dịch vụ của một doanh nghiệp với hàng hóa hoặc dịch vụ của một doanh nghiệp khác đều có thể làm nhãn hiệu hàng hóa 0 Tuy nhiên, nếu người mua hàng
0 WIPO (2014), Những điều chưa biết về sở hữu trí tuệ - Tài liệu hướng dẫn dành cho doanh nghiệp xuất khẩu vừa và nhỏ Tr.33
0 Vũ Thị Hà, Bảo hộ nhãn hiệu chứng nhận ở Việt Nam theo Luật sở hữu trí tuệ 2005, Khoa Luật – Đại học quốc gia Hà Nội
0 Hiệp định TRIPS (Trade Related Intellectual Property Rights), Ngày 15/04/1994, Khoản 1 Điều 15. hay thậm chí là người chủ sở hữu chỉ nhìn nhận thương hiệu dưới góc độ thị giác như hình ảnh, từ ngữ, chữ viết… liệu đã đúng hay chưa? Không sai nhưng là chưa đủ, tại một số nước lớn như Mỹ hoặc Liên minh Châu Âu khi sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ tiên tiến đã cho ra đời nhiều mặt hàng sản phẩm đa dạng và phong phú thì nhu cầu làm mới và thu hút cần được đề cao hơn nữa, đòi hỏi sử dụng đến các nhãn hiệu phi truyền thống để hòa nhập
Mặc dù khái niệm mới về nhãn hiệu độc đáo này rất hữu ích cho khách hàng và mang tính đột phá cho người sản xuất Các công ty doanh nghiệp đang nỗ lực mở rộng đối tượng đủ điều kiện bảo hộ thông qua các tiêu chí hấp dẫn về mặt cảm quan như màu sắc, mùi hương và âm thanh Tuy nhiên việc áp dụng vẫn cần phải xem xét đặc biệt Hiện vẫn chưa có một quy định pháp lý chung nhất phù hợp cho vấn đề này Các quốc gia đã phải áp dụng luật riêng của đất nước mình để bao gồm nhãn hiệu phi truyền thống Đồng thời hãy còn là câu chuyện xoay quanh thể hiện các nhãn hiệu này bằng đồ họa và khả năng chồng chéo với các quyền sở hữu trí tuệ khác như quyền tác giả thường là nguyên nhân rào cản rất lớn.
Khái niệm và những đặc điểm của nhãn hiệu âm thanh
1.2.1 Khái niệm nhãn hiệu âm thanh
Căn cứ dựa vào sự phân loại của WIPO thì nhãn hiệu âm thanh được coi là một loại nhãn hiệu phi truyền thống không nhìn thấy được và có thể cảm nhận thông qua thính giác Nó có thể là một giai điệu, một đoạn nhạc hoặc một âm thanh bất kì Được tạo ra từ lý do chủ đích (đặt hàng đặc biệt từ các doanh nghiệp) hay rút ra từ một phạm vi mà các bản nhạc hiện có Những âm thanh phi âm nhạc cũng được làm ra thậm chí là đơn giản như việc tái tạo lại từ tiếng động xuất phát trong tự nhiên (Ví dụ: Tiếng sấm hoặc tiếng sư tử gầm) 0
1.2.2 Đặc điểm của nhãn hiệu âm thanh
(1)Tính vô hình và khó xác định:
Khác biệt so với các thương hiệu truyền thống sử dụng hình ảnh hoặc các dạng biểu ngữ thì thay vào đó nhãn hiệu âm thanh được tạo ra thông qua các giai điệu và chỉ có thể tiếp nhận bằng thính giác Nó là sự kết hợp pha trộn giữa âm sắc,
0 WIPO, STANDING COMMITTEE ON THE LAW OF TRADEMARKS, INDUSTRIAL DESIGNS
AND GEOGRAPHICAL INDICATIONS, https://www.wipo.int/edocs/mdocs/sct/en/sct_16/sct_16_2.pdf
(2006) truy cập ngày 07/01/2024 nhịp điệu và âm bổng, tổng hòa các yếu tố này tạo ra một “âm hình” độc đáo và có khả năng nhận dạng được cho một nhãn hiệu cụ thể Tuy nhiên độ phổ biến hiện chưa cao vì gặp phải nhiều khó khăn trong quá trình nhận dạng và ghi nhớ nhưng chúng lại tạo ra hiệu quả mạnh mẽ với khả năng tương tác vào tận tâm hồn người tiêu dùng Khi được sử dụng đúng cách, thứ nhãn hiệu này có thể kích thích trí nhớ và hình thành một dạng tương tác đặc biệt với người nghe.
(2)Tính động và tính gián tiếp:
Tính động của nhãn hiệu âm thanh liên quan trực tiếp đến khả năng thay đổi và thích nghi với môi trường, tình huống khác nhau Sẽ có nhiều phiên bản được biến thể từ một âm thanh gốc với mục đích phù hợp từng loại sản phẩm Điều này mang đến một trải nghiệm tuyệt vời, hiển nhiên nó tạo được tính tương tác linh hoạt cho người nghe trong quá trình trải nghiệm.
Tính gián tiếp của nhãn hiệu âm thanh được quyết định bởi cách nó gợi nên các hình ảnh, cảm xúc, ý nghĩ không trực tiếp Một thương hiệu sử dụng âm thanh gián tiếp gây nên một tác động tâm lý và tạo ra hoặc hình dung về sản phẩm cụ thể mà không cần đến bất kì hình ảnh hay từ ngữ diễn giải cụ thể nào Chứng minh được sự liên kết, mối quan hệ không thể phân tách giữa nhãn hiệu và người nghe (3)Tính xuyên không gian và thời gian:
Mang sứ mệnh là cầu nối tâm hồn, những nhãn hiệu âm thanh sẽ không “chết” mà dường như sự tồn tại của nó mang dấu ấn đậm sâu Không có một hạn mức cụ thể nào về quốc tịch hay ngôn ngữ, chúng đều dễ hiểu, dễ tiếp nhận, dễ dàng tạo sức lôi cuốn và trở thành một phương tiện truyền thông tuyệt vời cho các doanh nghiệp trong bước đệm xây dựng thương hiệu lâu dài.
QUY ĐỊNH BẢO HỘ TRÍ TUỆ VỀ NHÃN HIỆU ÂM
Giới thiệu chung
Hoa Kỳ là quốc gia sở hữu nền kinh tế lớn nhất trên thế giới với GDP năm
2023 là 26.9 nghìn tỷ USD Con số này lớn hơn tổng GDP của 174 nền kinh tế tính từ Indonesia (xếp thứ 17) tới Tuvalu (xếp thứ 191) 0 Và lý do của sự phát triển này liên quan mật thiết đến chiến lược quảng bá sản phẩm của các doanh nghiệp đồng thời là hệ thống bảo hộ SHTT mà pháp luật nước này quy định
Quyền sở hữu trí tuệ (IPR) mang lại động lực to lớn cho sự đổi mới, sáng tạo và khuyến khích đầu tư Hoa Kỳ tôn trọng thành quả trí tuệ mà con người/các doanh nghiệp đóng góp, nỗ lực ngăn chặn những hành vi cạnh tranh không lành mạnh hay có những biện pháp răn đe kịp thời Nhờ vậy có thể cải tiến kĩ thuật , thúc đẩy hoạt động kinh doanh hay đem lại nguồn đóng góp đáng kể cho nền kinh tế Mỹ Ước tính năm 2020, Văn phòng Bằng sáng chế và Thương hiệu Hoa Kỳ (USPTO) báo cáo rằng đã tạo ra doanh thu 29 tỷ USD, hơn 400.000 việc làm thông qua việc cấp phép các giấy tờ và phí bản quyền có liên quan cho các chủ sở hữu
Quyền về bảo hộ nhãn hiệu tại Hoa Kỳ được quy định chi tiết trong Đạo luật nhãn hiệu hàng hóa năm 1946 của nước này (còn được gọi là Đạo luật Lanham), thông qua quá trình áp dụng đã có những sửa đổi và bổ sung thích hợp Song song đó thì cơ quan Sáng chế và Nhãn hiệu Hoa Kỳ (USPTO) cũng linh hoạt vận dụng kết hợp các điều ước quốc tế và án lệ trong công tác bảo hộ IPR
Thực tế thì quá trình đăng ký sở hữu nhãn hiệu phi truyền thống tại Mỹ diễn ra khá sớm, không những thế nó còn được nhân rộng trên đa dạng các lĩnh vực Nếu như năm 1964 hãng đồ ăn nhanh Mc Donalds tiên phong trong thương hiệu hình ảnh ba chiều thì đến năm 1978 “3 hồi chuông” (số 916522) của Đài NBC tiếp tục thành công ghi danh là nhãn hiệu âm thanh đầu tiên được đăng ký cấp phép thành công 0 Một số những kết quả khác được ghi nhận đến từ sự mô tả của Lamboghini
0 Đức Anh (2023), “Nền kinh tế thế giới 105 nghìn tỷ USD qua một biểu đồ”, Tạp chí điện tử Nền kinh tế thế giới qua một biểu đồ, ngày truy cập 07/01/2024
0 Deborah Sweeney, Can you trademark a sound?, My Corporation, https://www.huffpost.com/entry/ can-you-trademark-a-sound_b_5635571 truy cập ngày 07/01/2024
S.P.A về “cánh cửa di chuyển song song với thân xe nhưng dần dần được nâng lên cao hơn tới một vụ trí ngang nhau” (số 75883661) 0 khi thành công đăng ký cấp phép được nhãn hiệu chuyển động (Motion/moving image marks) cho doanh nghiệp mình
2.2 Các quy định pháp lý liên quan đến bảo hộ nhãn hiệu âm thanh tại Hoa Kỳ
2.2.1 Về dấu hiệu được đăng ký nhãn hiệu âm thanh tại Hoa Kỳ
Trích từ Điều 1127 của đạo luật Lanham: “Thuật ngữ nhãn hiệu bao gồm bất kì từ ngữ, tên riêng, kí hiệu, biểu tượng hoặc là sự kết hợp giữa các yếu tố đó được một người sử dụng hoặc một người có ý định trung thực áp dụng trong các hoạt động thương mại Chủ thể này xin đăng ký theo các nguyên tắc đăng ký của chương này nhằm xác định và phân biệt hàng hóa của người sở hữu đó, bao gồm là những sản phẩm độc nhất, với hàng hóa do người khác sản xuất hoặc được bán bởi những người khác và để chỉ ra nguồn gốc của hàng hóa, thậm chí là ngay cả khi không xác định được nguồn gốc của mặt hàng đó.” 0
Căn cứ dựa vào điều 1052 viết: “Không có nhãn hiệu nào có thể phân biệt hàng hóa của người nộp đơn với hàng hóa của người khác lại bị từ chối đăng kí trên sổ đăng kí…” 0 Có thể thấy được, pháp luật Hoa Kỳ không đưa ra những quy định nhằm cản trở các nhãn hiệu phi truyền thống được đăng kí Nhãn hiệu âm thanh cũng vậy, miễn trừ trường hợp rơi vào khả năng bị từ chối do vi phạm luật lệ thì đều có thể thông qua
2.2.2 Thủ tục nộp đơn đăng ký nhãn hiệu tại Hoa Kỳ Để đăng kí bất kì nhãn hiệu nào tại Hoa Kỳ, người chủ sở hữu có thể nộp đơn bằng một trong hai cách như sau: Tiến hành trực tiếp tại văn phòng nhãn hiệu và sáng chế (USPTO) hoặc thông qua gián tiếp theo Thỏa ước Madrid và Nghị định
0 Justia Trademarks, image Trademark with Serial Number 75883661, https://trademarks.justia.com/758/83/n-75883661.html truy cập ngày 07/01/2024
0 Nguyên gốc tiếng Anh: “The term trademark includes any word, name, symbol, or device, or any combination thereof (1) used by a person, or (2) which a person has a bona fide intention to use in commerce and applies to register on the principal register established by this act, to identify and distinguish his or her goods, including a unique product, from those manufactured or sold by others and to indicate the source of the goods, even if that source is unknown” Đạo luật Lanham (1946) điều 1127
0 Nguyên gốc tiếng Anh : “No trademark by which the goods of the applicant may be distinguished from the goods of others shall be refused registration on the principal register on account of its…” Đạo luật Lanham (1946) điều 1952 thư Madrid có sự chỉ định của Mỹ Các nhãn hiệu thực hiện thao tác online trên
Hệ thống Nộp đơn đăng ký Nhãn hiệu Điện tử (TEAS) trực thuộc quản lý bởi USTPO, quá trình này mang đến mức phi ưu đãi đồng thời thủ tục nhanh gọn hơn rất nhiều
Một điều độc đáo được ghi nhận trong quyền SHTT về nhãn hiệu của Hoa Kỳ mà hiện nay cũng được tìm thấy ở một số quốc gia như Úc hay Singapore là nguyên tắc sử dụng trước (first to use) – quyền sở nhãn hiệu sẽ thuộc về chủ thể đầu tiên sử dụng nhãn hiệu đó 0 Nếu như Việt Nam hay phần lớn quốc gia đi theo lối (first to file) – quyền SHNH thuộc về người đăng ký sớm nhất thì qua phương pháp của Hoa Kỳ dễ dàng nhìn thấy được tình huống bị ăn cắp bản quyền nếu có bên lợi dụng ý tưởng tung ra thị trường trước khi chủ doanh nghiệp kịp thời đăng ký Nhưng có lẽ đây cũng là một sáng kiến hay nhằm khuyến khích sáng tạo và đề cao SHTT trong thời cuộc. Đối với nhãn hiệu âm thanh cũng có những quy định riêng trong nộp đơn đăng ký Trường hợp đầu tiên nếu âm thanh của bạn là một bản nhạc đầy đủ nhịp, phách, thì đơn vị bắt buộc phải kèm theo khuông nhạc – thứ thể hiện đầy đủ và rõ nét quá trình sáng tác và dụng ý của tác giả Hoặc ở trường hợp thứ 2, khi bản nhạc của bạn không thuộc một dạng âm nhạc, hãy mô tả nó một cách chi tiết bằng nhiều hình thức như từ ngữ, hình ảnh… 0
Với trường hợp nộp đơn đăng ký online qua TEAS, hệ thống sẽ đưa ra cho bạn sự lựa chọn, lúc bấy giờ chủ sở hữu cần ghi rõ là “dấu hiệu không nhìn thấy” rồi tiếp tục chọn “dấu hiệu âm thanh” làm nhãn hiệu Cụ thể hơn bên đơn vị sẽ có thể yêu cầu bạn đính kèm tệp âm thanh nếu nó thuộc vào dạng âm thanh không có khuôn nhạc
Sau khi nộp đơn đăng ký nhãn hiệu, đơn sẽ trải qua các giai đoạn thẩm định chính thức và nội dung Trong quá trình đánh giá chính thức, người đánh giá sẽ kiểm tra xem ứng dụng có chứa thông tin đầy đủ và ở định dạng được yêu cầu hay
Nghiên cứu các trường hợp tiêu biểu về bảo hộ nhãn hiệu âm thanh tại Hoa Kỳ
- Cân nhắc đến nhãn hiệu đó có đem lại tính hữu dụng không?
- Người nộp đơn đăng ký có nêu ra được tính hữu dụng của sản phẩm trong quá trình quảng bá hay không?
- Đã có dấu hiệu nào tương tự xuất hiện trong quá khứ chưa?
- Quá trình ra đời nhãn hiệu từ phương pháp sản xuất nào và chi phí ra sao?
2.3 Nghiên cứu các trường hợp tiêu biểu về bảo hộ nhãn hiệu âm thanh tại Hoa Kỳ
2.3.1 Âm thanh la hét Tarzan cho các nhân vật hành động đồ chơi 0
Tarzan Yell hay còn được gọi là âm thanh la hét Tarzan (1578741) được USPTO cấp phép đăng ký bản quyền ngày 08/09/2015 sử dụng trong các mặt hàng về máy đánh bạc hoặc thiết kế mặc định trong nhân vật đồ chơi
0 WIPO (2014), Những điều chưa biết về sở hữu trí tuệ - Tài liệu hướng dẫn dành cho doanh nghiệp xuất khẩu vừa và nhỏ, Geneva: ITC/WIPO
0 TARZAN YELL (sound only) – 1578741, https://ised-isde.canada.ca/cipo/trademark-search/1578741?lang=eng ngày truy cập: 10/01/2024 Được mô tả giống như là tiếng kêu chiến thắng của loài vượn cổ Nhà báo chuyên mục LM Boyd đã viết rằng âm thanh đặc biệt này là sự hòa quyện bởi tiếng gầm gừ của một con chó, một giọng nữ cao, một nốt đàn chơi trên dây G và tiếng hú ngược của loài linh cẩu Tiếng hét của Tarzan đã có một vị trí lâu dài trong lịch sử và văn hóa đại chúng Những người chia sẻ nhãn hiệu âm thanh này họ như được chứng kiến sự hiện diện của Chúa tể rừng xanh
Hình 2.3.1.: Khuôn nhạc của Tarzan Yell
Dấu hiệu này là tiếng hét bao gồm mười âm thanh, xen kẽ giữa âm vực thật và một quãng giọng giả thanh Như sau: 1) Một âm hơi dài trong thanh ghi ngực 2) Một âm hơi ngắn phát ra trong khoảng 1 quãng 8 cộng với 1/5 so với các âm trước 3) Âm thanh ngắn giảm xuống một quãng ba trưởng so với âm trước 4) Một âm thanh ngắn tăng lên 1/3 trưởng so với âm trước 5) Một âm thanh dài giảm xuống 1 quãng 8 cộng với 1 quãng 3 trưởng từ âm trước 6) Một âm thanh ngắn tăng lên một quãng 8 so với âm trước 7) Một âm thanh ngắn tăng lên quãng 3 trưởng so với âm trước 8) Một âm thanh ngắn giảm xuống quãng 3 trưởng so với âm trước 9) Một âm thanh nhắn tăng 3 trưởng so với âm thanh trước 10) Một âm dài xuống quãng 8 cộng với 1/5 so với âm trước
2.3.2 Đăng ký nhãn hiệu âm thanh “chít chít” dùng trên điện thoại giữa Nextel v.Motorola
Hình 2.3.2.: Sản phẩm điện thoại/bộ đàm có chứa dấu hiệu âm thanh
Công ty Motorola đã đăng kí sử dụng dấu hiệu “tiếng kêu 911 Hz” làm nhãn hiệu cho bộ đàm hai chiều Tuy nhiên trong thời gian công bố công ty Nextel đã nộp đơn phản đối với lý do không mang tính phân biệt
Phía Nextel cho rằng người tiêu dùng cho coi tiếng kêu như một âm báo có một ý nghĩa cụ thể chứ không phải một mã nhận dạng nguồn Họ khẳng địnhMotorola không thể đưa ra bất kì số liệu cụ thể về quảng cáo lượt tìm kiếm và bằng chứng liên quan đến việc cho thấy họ đã sử dụng tiếng kêu làm nhãn hiệu
Vào năm 1996, Motorola phản bác lại với luận điểm rằng bên phía doanh nghiệp mình đã sử dụng dấu hiệu tiếng kêu chirp nhất quán như một nhãn hiệu kể từ năm 1983 và những âm thanh này Motorola không quảng cáo trên bất kì phương tiện truyền thông nào vì vậy khách hàng hiển nhiên không nhận biết được trong quá trình truyền bá
Sau quá trình thẩm định và thanh tra, TTAB kết luận rằng âm thanh đó vẫn không đáp ứng yêu cầu về ý nghĩa thứ cấp, nói rằng “Mặc dù mức tiêu thụ sản phẩm của người nộp đơn cao nhưng không có bằng chứng nào cho thấy mức tiêu thụ đó có liên quan dưới tác động của nhãn hiệu âm thanh”
Ngoài ra, phía phản đối là Nextel đã cung cáp bằng chứng chp thấy họ có độc quyền sử dụng âm thanh này từ lâu trong các dịch vụ mà họ cung cấp. Để một dấu hiệu có tính duy nhất thì việc sử dụng nó liên tục và loại từ các mục đích sử dụng khác rất quan trọng Nếu người nộp đơn mong muốn chứng minh dấu hiệu đó có khả năng phân biệt thì hãy để dấu hiệu đó gắn liền trong tâm trí người tiêu dùng, làm nổi bật nguồn gốc của sản phảm (nhà sản xuất, nhà cung cấp) chứ không phải với sản phẩm.
Ngoài ra, không có công thức chung nào về số lượng hoặc loại bằng chứng cần thiết để chứng minh rằng nhãn hiệu có ý nghĩa thiết yếu Điều này còn phải căn cứ dựa trên tính chất của từng loại nhãn hiệu trong từng đơn hồ sơ
2.3.3 Vertex với nhịp đập âm thanh có tần số giảm dần
Trong trường hợp của tập đoàn Vertex, người nộp đơn đã đăng ký nhãn hiệu cho âm thanh “ âm thanh của nhịp đập với tần số giảm dần” được sử dụng trong các thiết bị bảo động an toàn cho trẻ em (ngăn ngừa các thương tích không đáng có cho trẻ sơ sinh) TTAB khẳng định dấu hiệu này giống như tiếng ồn phát ra từ chính quá trình hoạt động của sản phẩm Nói cách khác âm thanh báo động là tính năng không thể thiếu khi sử dụng loại sản phẩm này.
Cụ thể, TTAB lưu ý rằng:
(1)Chủ sở hữu đăng kí luôn nhấn mạnh trong quảng cáo của mình rằng âm thanh cảnh báo lớn do sản phẩm phát ra là một tính năng quan trọng của nó.
(2)Quảng cáo tính năng hữu ích này là một cách chứng thực được chức năng nhãn hiệu đối với sản phẩm
(3) Bằng chứng khác cho thấy âm thanh này cũng phổ biến ở đa số các thiết bị cảnh báo an toàn cá nhân khác.
Người nộp đơn phản đối việc những người nộp đơn khác ở dải tần âm thanh từ
1000 Hz đến 3000Hz có thể tùy ý điều chỉnh dải tần số âm thanh cho phù hợp với âm báo.Tuy nhiên, TTAB nhận thấy rằng mô tả của người sở hữu về âm thanh trong dải tần từ 1500 Hz đến 2300 Hz đã cản trở quyền tự do lựa chọn của các đối thủ khác.
Vì vậy mà trường hợp này, TTAB đã đưa ra phán quyết âm thanh không chính xác, không thể được lựa chọn đăng ký nhãn hiệu
2.3.4 Tiếng “click” cho nhãn hiệu bật lửa công ty Zippo
Ngày 5 tháng 12 năm 2018, thương hiệu ZIPPO cổ điển đến từ Mỹ đã công bố sở hữu Nhãn hiệu âm thanh cho chiếc bật lửa chống gió mang tính biểu tượng của công ty mình Thâm nhập vào nền văn hóa đại chúng trong hơn 8 thập kỷ, xuất hiện trong hơn 2000 bộ phim, vô số video âm nhạc và được đánh giá cao trong các lễ hội và những buổi hòa nhạc lớn Bật lửa ZIPPO đã chiếm được cảm tình và lưu lại ấn tượng trong tâm trí của mọi người trên toàn thế giới
Tiếng “click” của những chiếc bật lửa từ đó đã chính thức trở thành một trong những âm thanh dễ nhận biết nhất trên thế giới Được cấp lần đầu tiên tại Hoa Kỳ và tiếp sau đó là ghi danh trên một loạt các thị trường lớn nhỏ khác, đồng thời nhãn hiệu này còn được trao giải vè quy trình sản xuất cẩn thận tạo nên một thứ dấu hiệu đặc biệt
Năm 2018, ZIPPO tiếp tục xuất hiện trong mọi khía cạnh của văn hóa đại chúng – gần đây nhất là thâm nhập vào hiện tượng toàn cầu ASMR (Autonomous
Sensory Meridian Response) Đặc trưng bởi âm thanh và hình ảnh êm dịu, nội dung ASMR đã gây bão trên toàn thế giới, khiến YouTube tràn ngập các video có âm thanh gợi cảm giác Từ những bản ghi âm giọng nói thì thầm và âm thanh cao độ của các đồ vật hàng ngày, cho đến tiếng đá buốt lạnh sống lưng và tiếng vuốt ve những chiếc gối bông.
NHỮNG THÁCH THỨC VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM DÀNH CHO VIỆT NAM TRONG BẢO HỘ TRÍ TUỆ VỀ NHÃN HIỆU ÂM THANH
Thực trạng bảo hộ nhãn hiệu âm thanh tại Việt Nam
3.1.1 Bối cảnh Việt Nam gắn với quá trình bảo hộ nhãn hiệu âm thanh
Việt Nam trong những năm gần đây đang không ngừng triển khai hình thức ngoại giao “cây tre” với những nỗ lực mở rộng quan hệ giữa quốc gia và cộng đồng trên thế giới Tác động của xu thế toàn cầu hóa và sự lớn mạnh không ngừng của nền khoa học kỹ thuật, bảo hộ trí tuệ được đưa lên thành một trong những thước đo của nền kinh tế quốc tế Và bảo hộ nhãn hiệu âm thanh, tuy mới nhưng đáng được nhìn nhận bởi yếu tố cấp thiết quy định trong FTA Được sử dụng hầu hết trong nhiều lĩnh vực tiêu biểu phải kể tới như phát thanh, truyền hình, quảng cáo, giải trí điện tử v.v một số quốc gia phát triển như Hoa Kỳ, Liên Minh Châu Âu, Ấn Độ cũng đã triển khai đưa dấu hiệu này thành một thứ luật công thông thường Từ đó đòi hỏi phải đặt Việt Nam vào những yêu cầu thay đổi trong quan điểm về SHTT lối mòn
Chiều 12/11, Quốc hội chính thức thông qua Nghị quyết phê chuẩn Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) cùng các văn kiện liên quan với tỷ lệ tán thành 100% Việc gia nhập CPTPP trong bối cảnh tình hình chính trị, an ninh thế giới và khu vực đang thay đổi nhanh chóng, giúp chúng ta có điều kiện nâng cao nội lực để ứng phó, củng cố vị thế thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa Tuy nhiên bên cạnh mặt lợi vẫn còn tồn đọng nhiều thách thức đặc biệt trong quan hệ thương mại quốc tế. Cam kết quốc tế này đã chỉ ra những nội dung mà Việt Nam còn chưa hoàn hiện trong SHTT, yêu cầu cần có động thái bổ sung ngay quy định về bảo hộ nhãn hiệu phi truyền thống và cụ thể là nhãn hiệu âm thanh và mùi hương theo Điều 18.18 CPTPP.
Lý do mà đề tài này ra đời bởi tính cấp thiết của nó, trước là bảo vệ cho sự sáng tạo của các chủ sở hữu, sau là có cái nhìn đúng đắn về hướng đi của đất nước trong tương lai Tại Điều 18.18 viết về loại dấu hiệu có thể đăng ký làm nhãn hiệu, CPTPP đưa ra hạn mức ba năm kể từ khi gia nhập tổ chức, Việt Nam phải thông qua cho phép đăng ký và bảo hộ nhãn hiệu âm thanh Lợi ích mà hành động này đem lại không chỉ dừng lại ở đáp ứng các cam kết quốc tế mà còn bày tỏ được sự quan tâm với các chủ thể kinh doanh đang cơ nguy cơ bị ăn cắp ý tưởng
3.1.2 Thực trạng pháp luật và thực tiễn quá trình bảo hộ nhãn hiệu âm thanh tại Việt Nam
Vào ngày 13/07/2000, Hiệp định Thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ (BTA) được ký kết tại Washington chính thức có hiệu lực kể từ ngày 10/12/2001 Đây là lần đầu tiên mà Việc công nhận và điều chỉnh quyền SHTT nằm trong một chương riêng (Chương II) gồm 18 điều thuộc Hiệp định thương mại song phương giữa Việt Nam và Hoa Kỳ Trong Khoản 1 Điều 6 BTA có giới hiệu khái niệm nhãn hiệu như sau: “Nhãn hiệu hàng hóa được cấu thành bởi dấu hiệu bất kỳ hoặc sự kết hợp bất kỳ của các dấu hiệu có khả năng phân biệt hàng hỏa hoặc dịch vụ của một người với hàng hóa hoặc dịch vụ của người khác, bao gồm từ ngữ, tên người, hình ảnh, chữ số, tổ hợp màu sắc, các yếu tố hình hoặc hình dạng của hàng hóa hoặc hình dạng của bao bì hàng hóa Nhãn hiệu hàng hóa bao gồm nhãn hiệu dịch vụ, nhãn hiệu tập thể và nhãn hiệu chứng nhận”
Dễ thấy được thông qua điều luật mà Hiệp định đưa ra, những quy định về khái niệm đã được mở rộng, bổ sung làm nổi bật tính xác định của dấu hiệu trong quá trình đăng kí Nếu so với những quy định chung chung trong Bộ Luật dân sự
1995 thì tại đây đánh dấu sự thay đổi, cũng là bước tiến rõ rệt để mà ngày 29 tháng 11 năm 2005, Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua đạo luật riêng về SHTT
Theo đó thì căn cứ tại Khoản 16 Điều 4 luật SHTT năm 2005 có định nghĩa về Nhãn hiệu như sau: “nhãn hiệu là dấu hiệu dùng để phân biệt hàng hóa, dịch vụ của các tổ chức, cá nhân khác nhau” Mặc dù vẫn chưa có sự xác định cụ thể tại đây nhưng còn có thể xuy xét tại Điều 72 quy định thêm về điều kiện chung để nhãn hiệu được bảo hộ:
“Nhãn hiệu được bảo hộ nếu đáp ứng các điều kiện sau đây:
Là dấu hiệu nhìn thấy được dưới dạng chữ cái, từ ngữ, hình vẽ, hình ảnh, kể cả hình ba chiều hoặc sự kết hợp các yếu tố đó, được thể hiện bằng một hoặc nhiều màu sắc.
Có khả năng phân biệt hàng hoá, dịch vụ giữa các chủ sở hữu nhãn hiệu khác nhau.”
Nếu đem so sánh với hiệp định TRIPs là “mọi loại dấu hiệu” thì pháp luật Việt Nam đang có phần hẹp hơn tuy nhiên cũng phần nào phù hợp với Điều 15 của Hiệp định tức là các quốc gia Thành viên có thể quy định rằng điều kiện tiên quyết để đăng kí nhãn hiệu phải là khả năng hiển thị của biểu tượng Việt Nam lựa chọn
“nhìn thấy” là yếu tố bắt buộc trên hết cho việc bảo hộ nhãn hiệu cũng là điều dễ hiểu Bởi điều kiện kinh tế - xã hội của nước ta còn hạn chế, trong lĩnh vực SHTT cũng còn nhiều mặt khiếm khuyết Chính vì vậy, dễ hiểu Việt Nam chưa có kinh nghiệm để quy định bảo hộ các nhãn hiệu phi truyền thống. Đánh giá về nhiều góc độ tích cực thì Việt Nam đang không ngừng đổi mới và có những cố gắng trong công tác hoàn thiệu hệ thống pháp luật cho phù hợp với các điều ước quốc tế mà chúng ta là thành viên Ghi nhận gần đây nhất vào tháng
11 năm 2020, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố dự thảo Luật sửa đổi, thêm một số điều liên quan tới SHTT (Dự thảo Luật SHTT 2021) Một số điều như Khoản 1 Điều 72, Khoản 1 Điều 73 được cân nhắc làm mới theo căn cứ Điều 18.8 của Hiệp định CPTPP, bổ sung các dấu hiệu không thuộc trường hợp hợp lệ để đăng kí nhãn hiệu âm thanh cũng như có căn cứ cụ thể định dạng thế nào là một nhãn hiệu âm thanh chuẩn mực 0
Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2022 có hiệu lực từ 01/01/2023/ Trong đó có quy định về bảo hộ nhãn hiệu là dấu hiệu âm thanh có hiệu lực thi hành từ ngày 14 tháng 01 năm 2022 nhưng các quy định hướng dẫn thi hành hầu như chưa có. Đến nay, vẫn chưa ghi nhận trường hợp cụ thể nào nộp đơn đăng ký nhãn hiệu tại Cục SHTT Việt Nam bởi lẽ vẫn chưa tồn tại một văn bản pháp luật chính thức nào quy định về điều này Nhưng đứng trước những sự cố không đáng có về ăn cắp bản quyền, sự sáng tạo không được đề cao thì điều kiện tiên quyết vẫn phải cần đến bộ quy tắc về bảo hộ nhãn hiệu âm thanh cho các chủ sở hữu trên thị trường Việt Nam Các thương hiệu lớn khi đầu tư vào nước ta đã có lịch sử đăng ký nhãn hiệu âm thanh trên các quốc gia, vùng lãnh thổ khác tiêu hiểu nhưHisamitsu, Samsung, LG, Apple… cũng cần phải tạo được sự tin tưởng để giữ vững quan hệ đầu tư lâu dài Đề xuất kiến nghị đồng thời đưa ra các giải pháp kịp thời và phù hợp không chỉ áp dụng trên thương hiệu âm thanh riêng lẻ mà còn là câu chuyện lớn hơn về nhãn hiệu phi truyền thống (mùi hương, nhãn hiệu ba chiều,…)
Khuyến nghị và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả bảo hộ trí tuệ trí tuệ về nhãn hiệu âm thanh tại Việt Nam
3.2.1 Kiến nghị hoàn thiện pháp luật Việt Nam về bảo hộ nhãn hiệu âm thanh
Quá trình Việt Nam tham gia kí kết vào các Hiệp Định Thương Mại Tự To (FTA) mang đến nhiều cơ hội để quốc gia có thể nhìn nhận, xem xét lại hệ thống luật SHTT của mình Không ngừng học hỏi, tìm kiếm giải pháp dựa trên những tiêu chuẩn cao hơn, chi tiết, đầy đủ hơn như Hiệp định CPTPP của Mỹ.
Trên tiêu chí đảm bảo được quyền lợi chung giữa người sở hữu và người mua hàng thì các hiệp định về quyền sở hữu trí tuệ có phần nào mang nhiều nét tương đồng với nhau Tuy nhiên, có lẽ do rào cản của kinh tế, văn hóa – xã hội mà từng quốc gia có những hướng đi riêng biệt Đối với Việt Nam, theo góc nhìn của tác giả, nên cân nhắc theo định hướng tuân thủ quy định có liên quan đến Điều ước quốc tế, đồng thời tham khảo từ những kinh nghiệm lập pháp mà các nước tiên tiến đang triển khai, điển hình phải kể đến là Hoa Kỳ.
Sau đây là một số khuyến nghị mà tác giả đề xuất như sau:
Thứ nhất: Tiến hành sửa đổi ngay từ những quy định của Luật SHTT hiện hành Điều 4 Luật SHTT cho rằng bất kì dấu hiệu nào có khả năng phân biệt hàng hóa thì đều có thể đăng kí nhãn hiệu Nhưng Khoản 1 Điều 72 lại thu phép phạm vi từ “toàn bộ” trở thành những dấu hiệu được tiếp nhận bằng thị giác, đồng nghĩa với đó là hạn chế đi sự phát triển của loại nhãn hiệu phi truyền thống Vì thế, tác giả kiến nghị bổ sung Khoản 1 Điều 72 theo định hướng như sau:
Khoản 1 Điều 72 Luật SHTT hiện hành
“Nhãn hiệu được bảo hộ phải đáp ứng các điều kiện sau:
1 Là dấu hiệu nhìn thấy được dưới dạng chữ cái, từ ngữ, hình ảnh, kể cả hình ảnh ba chiều hoặc sự kết hợp các yếu tố đó, được thể hiện bằng một hoặc nhiều màu sắc.”
“Nhãn hiệu được bảo hộ nếu đáp ứng các điều kiện sau:
1 Là dấu hiệu có khả năng phân biệt được hàng hóa thể hiện dưới các dạng chữ cái, từ ngữ, hình ảnh, màu sắc, âm thanh, mùi hương, hình ảnh ba chiều hoặc là sự kết hợp của các yếu tố đó.”
Thứ hai: Kiến nghị chi tiết các điều kiện về bảo hộ nhãn hiệu âm thanh Để khuyến khích các chủ sở hữu tiến hành đăng ký sản phẩm của họ dưới một dạng dấu hiệu nhận biết hàng hóa cần phải đưa ra những quy định khác biệt cụ thể so sánh với các loại nhãn hiệu khác.
- Tính phi chức năng của nhãn hiệu âm thanh:
Giống như một trong hai tiêu chí tối thiểu mà đăng kí bảo hộ nhãn hiệu âm thanh tại Hoa Kì quy định thì sản phẩm không được chấp nhận bảo hộ nếu nó chỉ mang đặc tính thông thường, phổ biến hay những dấu hiệu có thể làm hạn chế đối thủ cạnh tranh
- Tính phân biệt của nhãn hiệu âm thanh: Âm thanh mà chủ sở hữu đưa ra phải khiến cho khách hàng liên tưởng tới nguồn gốc của sản phẩm, dịch vụ Điều này còn phụ thuộc vào khách hàng trong quá trình tiếp nhận tự hình thành sự đánh giá, gắn tiềm thức vào nguồn gốc âm thanh.
Tác giả kiến nghị pháp luật Việt Nam nên cho phép bảo hộ đối với nhãn hiệu âm thanh có tính phân biệt cố hữu và dấu hiệu âm thanh không có tính cố hữu Đối với âm thanh không có tính phân biệt cố hữu cần bổ sung quy định rõ ràng và cụ thể về các tiêu chí xác định khả năng phân biệt của các dấu hiệu âm thanh thông qua quá trình sử dụng vào điều kiện bảo hộ nhãn hiệu âm thanh tại Việt Nam Quy định này là cần thiết, phù hợp và giúp người nộp đơn chuẩn bị các tài liệu trước nhằm mục đích chứng minh các dấu hiệu âm thanh đăng ký bảo hộ đã đạt được khả năng phân biệt qua quá trình sử dụng Các dấu hiệu âm thanh không có tính phân biệt cố hữu bên cạnh việc sử dụng rộng rãi còn có thể bảo hộ dưới dạng nhãn hiệu nổi tiếng theo Điều 75 Luật SHTT.
- Đối với những nhãn hiệu âm thanh không có khả năng phân biệt:
Căn cứ vào Khoản 2 Điều 74 Luật SHTT về khả năng phân biệt của nhãn hiệu, tác giả kiến nghị nên sửa đổi thành một số trường hợp sau đây:
+ Hình và hình hình học đơn giản, chữ số, chữ cái, chữ thuộc các ngôn ngữ không thông dụng, âm thanh đơn giản trừ trường hợp các dấu hiệu này đã được sử dụng và thừa nhận rộng rãi với danh nghĩa một nhãn hiệu
+ Dấu hiệu chỉ thời gian, địa điểm, phương pháp sản xuất, chủng loại, số lượng, chất lượng, tính chất, thành phần, công dụng, giá trị hoặc các đặc tính khác mang tính mô tả hàng hóa, dịch vụ, âm thanh mang tính chức năng hoặc âm thanh không có tính phân biệt hàng hóa, dịch vụ, trừ trường hợp dấu hiệu đó đã đạt được khả năng phân biệt thông qua quá trình sử dụng trước thời điểm nộp đơn đăng ký nhãn hiệu.
3.2.2 Kiến nghị đối với các chủ sở hữu nhãn hiệu âm thanh Âm thanh ra đời mục đích không nên dừng lại ở việc đơn thuần thu hút người nghe, một âm thanh có giá trị là khi để lại ấn tượng sâu đậm cho người tiếp nhận nó Nhưng bên cạnh việc tạo lập thương hiệu thì câu chuyện bảo hộ cũng nên được chú trọng nhiều hơn nữa Bất kì một loại nhãn hiệu nào cũng có thể rơi vào hoàn cảnh bị xâm phạm quyền sở hữu, ăn cắp chất xám chính vì thế mà cần phải có sự phối hợp đến từ trách nghiệm của các cơ quan có thẩm quyền, chính doanh nghiệp/cá nhân sáng tạo ra nó.
Pháp luật Việt Nam đã chấp nhận bảo hộ nhãn hiệu âm thanh nhưng chưa có quy định cụ thể nào nên các chủ sở hữu nhãn hiệu cần phải có các biện pháp như sau: (1): Cài đặt mã khóa hay những mật mã bảo mật đính kèm thông tin của chủ nguồn bằng cách sử dụng các công nghệ tiên tiến (2): Hãy đăng ký quyền tác giả cho âm thanh của bạn trước những nguy cơ bị xâm phạm (3): Phối hợp với các cơ quan có thẩm quyền nếu phát giác ra các dấu hiệu bị lợi dụng cho mục đích phát triển không lành mạnh
Trong trường hợp Việt Nam đã có quy định cụ thể về bảo hộ nhãn hiệu âm thanh thì chủ sở hữu cần có kiến thức về quyền lợi khi đăng ký và những thủ tục cần thiết để tiến hành xác lập quyền càng sớm càng tốt Nếu nhãn hiệu âm thanh của doanh nghiệp không có tính phân biệt như đã nêu ở trên thì hãy dựa vào sức mạnh truyền thông, đầu tư công sức, chi phí cùng thời gian để tạo cảm giác quen thuộc với khách hàng mà doanh nghiệp có ý định hướng tới Hãy duy trì sự độc lập trong thành quả nghiên cứu của cá nhân/tổ chức bạn, đừng ngần ngại nếu chất xám được bảo vệ theo pháp luật, việc của chúng ta sau khi được xác nhận chỉ là khai thác và duy trì
3.2.3 Kiến nghị liên quan đến cơ chế thực thi bảo hộ nhãn hiệu âm thanh
Là một dấu hiệu phi truyền thống quan trọng trong thời đại số nhưng cũng đem lại thách thức lớn cho cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là cơ quan thực thi do tính chất phức tạp và sự mới mẻ của loại nhãn hiệu này Tại đây, tác giả đưa ra một số đề xuất về cơ chế thực thi bảo hộ nhãn hiệu âm thanh như sau:
