Sự phù hợp của chính sách ngoại thương và chính sách kinh tế vĩ mô đối với nông nghiệp pot

Tuy nhiên, trong việc thúc đẩy nền công nghiệp nội địa một cách tích cực, nhiều quốc gia đã làm biến dạng các động cơ khuyến khích về giá cả gây bất lợi cho nông nghiệp, làm giảm đáng kể

SỰ PHÙ HỢP CỦA CHÍNH SÁCH NGOẠI THƯƠNG VÀ

CHÍNH SÁCH KINH TẾ VĨ MÔ ĐỐI VỚI NÔNG NGHIỆP

Tiềm năng kinh tế nông nghiệp chưa được biến thành hiện thực trong nhiều quốc gia có mức thu nhập thấp rất lớn Những khả năng công nghệ ngày càng thuận lợi hơn, nhưng những cơ hội kinh tế cần phải có để nông dân tại các quốc gia này có thể biến tiềm năng này thành hiện thực vẫn còn xa vời

- Theodore W Schultz, sự biến dạng những động cơ khuyến khích nông nghiệp

Cho tới gần đây, các tác phẩm về phát triển chưa quan tâm nhiều đến tác động của chính sách ngoại thương và chính sách kinh tế vĩ mô đối với những cơ hội kinh tế có sẵn cho các nhà sản xuất nông nghiệp Một lý do cho vấn đề này là sự định hướng theo từng khu vực và hạn hẹp của phép phân tích chính sách nông nghiệp trong thời gian qua; một lý do khác là quan niệm sai lầm phổ biến cho rằng nông nghiệp chỉ đóng một vai trò hạn chế trong phát triển kinh tế

Mục tiêu chính của chính sách phát triển kinh tế trong hầu hết những quốc gia đang phát triển là tiến hành công nghiệp hóa một cách nhanh chóng Tuy nhiên, trong việc thúc đẩy nền công nghiệp nội địa một cách tích cực, nhiều quốc gia đã làm biến dạng các động cơ khuyến khích về giá cả gây bất lợi cho nông nghiệp, làm giảm đáng kể những tác động tích cực của chính sách đầu tư công cộng có chủ định hỗ trợ nghiên cứu nông nghiệp và khuyến nông, phát triển cơ sở hạ tầng nông thôn, những hoạt động tiếp thị hàng xuất khẩu nông sản Kết quả là sản lượng nông nghiệp thấp hơn mức đáng lẽ đã đạt được trong một cơ cấu khuyến khích trung hoà hơn, sức mua thực của dân cư khu vực nông thôn giảm xuống, và đa số trong những quốc gia này đã trải qua một ràng buộc đáng kể về phía cầu đối với tăng trưởng kinh tế

Chính sách phát triển và những động cơ khuyến khích trong nông nghiệp:

Trong nhiều năm, tỷ phần của nông sản trong tổng sản lượng của những quốc gia đang phát triển đã giảm xuống Mặc dù sự dịch chuyển cơ cấu này là kết quả tất

nhiên của phát triển kinh tế, nhưng các chính sách nhấn mạnh đến công nghiệp hóa một cách nhanh chóng- thường là bằng những công cụ thay thế nhập khẩu, ít nhất là ban đầu - đã thúc đẩy tiến trình dịch chuyển cơ cấu này Những quốc gia đang phát triển đã thúc đẩy những ngành công nghiệp cạnh tranh với nhập khẩu thông qua thuế nhập khẩu cao và các biện pháp hạn chế nhập khẩu định lượng Họ cũng đã cung cấp ngoại tệ cho việc nhập khẩu những hàng hóa tư bản và nguyên liệu liên quan với các điều kiện rất thuận lợi

Chính sách thay thế nhập khẩu của những quốc gia đang phát triển khác nhau về thời hạn, tính toàn diện và cường độ Trong một vài nơi, đáng chú ýù nhất là Hàn Quốc và Đài Loan, chiến lược phát triển trở thành hướng ngoại ở giai đoạn ban đầu của quá trình công nghiệp hoá và khuyến khích xuất khẩu các sản phẩm chế tạo công nghiệp thâm dụng lao động Vào thập niên 70, sự nhấn mạnh dịch chuyển sang những hàng hóa xuất khẩu thâm dụng kỹ năng, vốn và công nghệ, và chính phủ bắt đầu giảm việc bảo hộ công nghiệp, chấp nhận tỷ giá hối đoái thực tế hơn, và phát triển cơ sở hạ tầng xuất khẩu Tuy nhiên, nói chung chế độ ngoại thương vẫn còn mang tính bảo hộ mạnh những ngành công nghiệp cạnh tranh nhập khẩu Trong giai đoạn đầu tiên của quá trình thay thế nhập khẩu, những quốc gia này hướng về bảo hộ những ngành công nghiệp nhẹ Sau đó, họ tập trung vào những ngành công nghiệp thượng nguồn đòi hỏi lao động có kỹ năng , vốn đầu tư lớn, và công nghệ tiên tiến hơn Đây là trường hợp ở hầu hết các nước Châu Mỹ La Tinh trong suốt những thập niên 50 và 60 và ở nhiều nước châu Á vào thập niên 60 và

70

Vào thập niên 70 những quốc gia đang phát triển đã bắt đầu nhận ra giá trị của việc xuất khẩu hàng chế tạo công nghiệp và đã trợ cấp đối với một số hàng công nghiệp xuất khẩu Tuy nhiên, các khoản trợ cấp này không bù đắp được một cách đầy đủ những thiên lệch chung bất lợi cho xuất khẩu, và một vài khoản khuyến khích chỉ được thực hiện nếu những nhà sản xuất hàng xuất khẩu sử dụng nhập lượng nhập khẩu

Những nhà sản xuất hàng nông sản xuất khẩu ở trong tình trạng thậm chí còn xấu hơn Họ không nhận được bất kỳ một khoản trợ cấp nào, và hầu hết nông sản phải chịu thuế xuất khẩu (được áp dụng một cách rõ ràng hoặc ngầm ẩn thông qua chính sách giá của các hội đồng tiếp thị nhà nước)1 Thiên lệch ưu đãi đô thị trong

các chính sách của các quốc gia đang phát triển cũng có xu hướng giữ giá thực phẩm thấp (Lipton,1982), với kết quả là mức tiền lương chung được duy trì ở mức thấp và các xí nghiệp công nghiệp có thể thu hút lao động từ nông nghiệp với chi phí thấp Thêm nữa, những nhà sản xuất nông sản phải trả giá cao hơn cho các nhập lượng từ công nghiệp như phân bón, thuốc trừ sâu, và những công cụ canh tác

do chúng được bảo hộ nhờ sản xuất trong nước Trợ cấp cho những nhập lượng trong nông nghiệp chỉ bù đắp một phần nhỏ cho những nhà sản xuất nông nghiệp

do những mức giá nông sản được định thấp một cách nhân tạo

Ngoài những tác động trực tiếp đối với những động cơ khuyến khích sản xuất nông nghiệp, các biện pháp hạn chế nhập khẩu hàng công nghiệp làm giảm cầu đối với hàng nhập khẩu và vì vậy giảm giá ngoại tệ Điều này làm cho giá những hàng hóa có thể ngoại thương tính theo nội tệ giảm so với giá của những hàng hóa không thể ngoại thương và một cách gián tiếp không khuyến khích sản xuất hàng hóa có thể ngoại thương Trợ cấp xuất khẩu hàng chế tạo công nghiệp có cùng tác động về mặt định tính giống đối với tỷ giá hối đoái (vì rằng chúng có xu hướng gia tăng cung xuất khẩu ); thuế xuất khẩu nông sản có tác động ngược lại Khu vực nông nghiệp đặc biệt dễ bị tổn thương bởi các biến dạng trong tỷ giá hối đoái thực bởi vì sản lượng nông nghiệp của những quốc gia đang phát triển có xu hướng có thể ngoại thương cao, cho dù nó được sản xuất bởi những quốc gia đang phát triển có thu nhập cao như Chilê ( được thảo luận trong chương 9 của tài liệu này) hoặc là những quốc gia có thu nhập thấp như Zaire (chương 5) Không có gì đáng ngạc nhiên, tự do hóa ngoại thương và quản lý tỷ giá hối đoái thực dường như là có tác động tích cực đối với sản xuất nông nghiệp hơn là sản xuất phi nông nghiệp (như đã được chỉ ra trong chương 8 bàn về Ac-hen-ti-na)

Tỷ giá hối đoái thực cũng có thể bị ảnh hưởng bởi sự mất cân bằng trong tài khoản đối ngoại của quốc gia Thành phần không thể bền vững trong thâm hụt tài khoản vãng lai – ví dụ do việc vay mượn nước ngoài quá nhiều – được dùng làm cơ sở để bảo vệ tỷ giá hối đoái được định giá cao, được minh họa bởi kinh nghiệm của Phi lip pin sau cú sốc giá dầu năm 1973-1974 và năm 1978-1980 (chương 6)

Một yếu tố nữa có thể làm cho tỷ giá hối đoái tăng lên là căn bệnh Hà lan – nó được mang tên này do kinh nghiệm của Hà lan với việc phát hiện ra khí đốt tự nhiện Căn bệnh này xuất hiện khi có sự phát triển bùng nổ trong một hàng hóa có

thể ngoại thương làm giảm khả năng sinh lợi của việc sản xuất những hàng hóa có thể ngoại thương khác bằng cách trực tiếp đặt giá cao để thu hút nguồn lực khỏi chúng Căn bệnh Hà lan thường đề cập đến cách thức theo đó việc chi tiêu và sự dịch chuyển nguồn lực liên quan đến sự phát triển một tài nguyên thiên nhiên ảnh hưởng đến nền kinh tế quốc gia (Corden và Neary 1982) Chương 4 thảo luận sự bùng nổ dầu lửa vào thập niên 70 ảnh hưởng đến nền kinh tế Ni-giê-ri như thế nào, trong khi chương 3 xem xét kinh nghiệm của Cô-lum-bia với sự phát triển nhanh chóng cà phê trong thời kỳ 1975-1979

Ở đây cần phân biệt giữa tỷ giá hối đoái danh nghĩa, tỷ giá hối đoái hiệu dụng và tỷ giá hối đoái thực Tỷ giá hối đoái danh nghĩa đề cập đến giá tương đối của hai đồng tiền- thí dụ , số đơn vị nội tệ trên mỗi đơn vị ngoại tệ Tỷ giá hối đoái hiệu dụng là mức tỷ giá hối đoái danh nghĩa (hay chính thức) được điều chỉnh thuế và trợ cấp liên quan đến ngoại thương, đó là số đơn vị nội tệ thực sự được trả bởi nhà nhập khẩu hoặc nhận được bởi nhà xuất khẩu cho mỗi đơn vị ngoại tệ Bằng cách điều chỉnh tỷ giá hối đoái danh nghĩa hoặc thuế hoặc trợ cấp trong ngoại thương, chính phủ có thể thay đổi tỷ giá hối đoái hiệu dụng cho bất kỳ loại hàng hóa có thể ngoại thương nào so với các loại hàng hóa có thể ngoại thương khác và vì vậy ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi tương đối (thí dụ, xem chương 6 về Phi-lip-pin và chương 7 về Pakistan)

Tỷ giá hối đoái thực là giá tương đối của hai hàng hóa, được biểu hiện bằng tỷ lệ giá nội địa của hàng hóa có thể ngoại thương trên giá của hàng hóa không thể ngoại thương Tỷ giá này thường được sử dụng để đo lường lợi nhuận tương đối trong việc sản xuất hàng hóa có thể ngoại thương so với hàng hóa không thể ngoại thương Thông thường chính phủ thay đổi tỷ giá danh nghĩa để điều chỉnh tỷ giá hối đoái thực (Valdés và Siamwalla 1988) Tuy nhiên hai tỷ giá này không tương ứng 1-1 Nếu giá ở nước ngoài và các biện pháp hạn chế ngoại thương được giữ không đổi, tác động của một sự thay đổi trong tỷ giá hối đoái danh nghĩa đối với tỷ giá hối đoái thực sẽ phụ thuộc vào cách giá của hàng hóa không thể ngoại thương thay đổi đáp lại những chính sách kinh tế vĩ mô được thực hiện Vì vậy, chính sách tiền tệ và chính sách thu chi ngân sách của một quốc gia, việc vay mượn nước ngoài, và việc quản lý tỷ giá hối đoái danh nghĩa có thể ảnh hưởng đáng kể đến tỷ giá hối đoái thực và do đó ảnh hưởng đến khả năng mang lại lợi nhuận của việc sản xuất hàng hóa có thể ngoại thương

Tác động trực tiếp của chính sách ngoại thương đối với giá tương đối:

Như những thảo luận trước đây chỉ ra, bất kỳ phân tích nào về tác động của chính sách ngoại thương đối với giá tương đối đều phải phân biệt giữa hàng hóa có thể nhập khẩu và hàng hóa có thể xuất khẩu, và giữa hàng chế tạo công nghiệp có thể xuất khẩu và hàng nông sản có thể xuất khẩu Ở mức tổng gộp, thiên lệch về giá của một chế độ ngoại thương tạo thuận lợi hoặc gây bất lợi cho sản xuất hàng hóa có thể xuất khẩu so với hàng hóa có thể nhập khẩu có thể được thể hiện bởi tỷ lệ của tỷ giá hối đoái hiệu dụng của hàng xuất so với tỷ giá đó của hàng nhập Nếu tỷ lệ này nhỏ hơn 1, quốc gia này đang thúc đẩy sản xuất hàng hóa có thể nhập khẩu

so với hàng hóa có thể xuất khẩu, mà điều này có xu hướng làm giảm quy mô ngoại thương Nếu tỷ lệ này lớn hơn 1, giá đang ưu đãi đối với sản xuất hàng xuất khẩu và bất lợi cho hàng thay thế nhập khẩu, và vì vậy khả năng ngoại thương gia tăng Tỷ lệ bằng 1 cho thấy rằng không khuyến khích xuất khẩu cũng như nhập khẩu và động cơ khuyến khích tương đối cho việc bán hàng nội địa và xuất khẩu là

“trung hòa” (Bhagwati 1987) Thước đo của mức thiên lệch ngoại thương tổng hợp này được sử dụng trong chương 6 để chứng minh bằng tư liệu về sự phân biệt giá yếu dần trong chính sách ngoại thương ở Phi-lip-pin bất lợi cho những nhà sản xuất hàng xuất khẩu trong suốt giai đoạn 1950-1980

Trong việc thể hiện những tác động trực tiếp của chế độ ngoại thương đối với các động cơ khuyến khích sản xuất giữa những hàng hóa có thể ngoại thương, những ước lượng về tỷ lệ bảo hộ danh nghĩa được sử dụng một cách rộng rãi trong những tài liệu thực nghiệm Tỷ lệ này chỉ mức độ mà giá nội địa của một sản phẩm vượt quá giá trị ngoại thương tự do của nó (đó là giá trị của nó khi không có các biện pháp hạn chế ngoại thương) hoặc là giá biên giới, được đánh giá theo tỷ giá hối đoái chính thức Tỷ lệ bảo hộ hiệu dụng sẽ cung cấp một thước đo chính xác hơn, vì nó có tính đến việc bảo hộ hoặc trừng phạt do việc định giá những nhập lương trung gian , nhưng rất khó ước lượng tỷ lệ này với các dữ liệu hạn chế có sẵn ở hầu hết các quốc gia đang phát triển Dẫu sao, cơ cấu bảo hộ sẽ không thay đổi đáng kể nếu chi phí cho những nhập lượng trung gian được bao gồm trong phân tích, bởi vì

những nhập lượng như vậy chiếm tỷ phần nhỏ trong giá trị của sản lượng nông nghiệp và bởi vì “hầu hết trợ cấp nhập lượng nông nghiệp” là dưới mức biên tế ( Krueger, Schiff, và Valdés 1988,258)

Chính sách thay thế nhập khẩu của các quốc gia đang phát triển dẫn đến một cơ cấu khuyến khích vốn phân biệt chống lại những nhà sản xuất hàng xuất khẩu và sản xuất sản phẩm sơ cấp Trong số những quốc gia đang phát triển ở Châu Á, Băng- la- đét và Phi-lip-pin có tỷ lệ bảo hộ danh nghĩa đối với việc sản xuất cạnh tranh nhập khẩu cao hơn nhiều so với sản xuất xuất khẩu; và kể từ đầu thập niên

70, các sản phẩm chế tạo công nghiệp xuất khẩu của họ được hưởng mức bảo hộ trực tiếp lớn hơn sản phẩm nông nghiệp xuất khẩu (chương 10)

Tác động giá trực tiếp của chính sách ngoại thương của các quốc gia đang phát triển cũng khác nhau trong phạm vi nông nghiệp Theo những kết quả nghiên cứu gần đây của Ngân Hàng Thế Giới ( Krueger, Schiff, và Valdés 1988), các nông sản xuất khẩu quan trọng nhất thì “không được bảo hộ” (bị đánh thuế) nặng hơn những lương thực thực phẩm chủ yếu – có lẽ do mong muốn tự túc về lương thực thực phẩm và sự dễ dàng về mặt chính trị và hành chính của việc đánh thuế vào cây trồng xuất khẩu thương mại so với cây lương thực để tồn tại Nhiều quốc gia đang phát triển - đặc biệt là những quốc gia có mức thu nhập cao như Chi lê, Hàn Quốc, và Ma-lai-xi-a- đã bảo hộ sản xuất lương thực thực phẩm thông qua các biện pháp hạn chế ngoại thương

Hai biến số mà các nhà kinh tế chính trị học thường sử dụng để giải thích sự khác nhau trong việc bảo hộ nông nghiệp giữa các quốc gia đang phát triển là thu nhập bình quân đầu người và tỷ phần của nông nghiệp trong tổng sản lương nội địa (GDP) (Anderson 1986).2 Người ta nhận thấy rằng những quốc gia đang phát triển thu nhập thấp, mà những khu vực kinh tế khác đóng góp chỉ một lượng nhỏ đối với tổng số sản xuất, có nhu cầu đánh thuế nông nghiệp nhiều hơn Trên chính trường đối với việc bảo hộ, tầng lớp những nhà công nghiệp tập trung ở thành thị, được giáo dục tốt hơn và với số lượng ít hơn, có thể vận động hành lang đối với chính phủ một cách có hiệu quả hơn so với những nhà nông tuy đông hơn nhưng sống phân tán Khi quốc gia trở nên giàu hơn và những ngành công nghiệp nội địa được mở rộng, thì thuế nông nghiệp trở nên ít cần thiết, và việc tổ chức một cuộc vận động chính trị nhằm đề xuất nguyện vọng của nông dân trở nên dễ dàng hơn

Thêm nữa, người công nhân thành thị ít có khả năng chống đối giá nông sản cao hơn khi thu nhập của họ gia tăng

Mối quan hệ dài hạn này chỉ được khẳng định một phần trong nghiên cứu của Ngân Hàng Thế Giới, nghiên cứu này so sánh mức bảo hộ danh nghĩa cho hai nhóm cây lương thực cạnh tranh nhập khẩu chính và sản phẩm được xuất khẩu trong 16 quốc gia đang phát triển suốt giai đoạn 1975-1979 và 1980-1984 Chỉ có 9 trong số 16 sản phẩm trong 2 nhóm thể hiện mức bảo hộ bình quân vào năm 1980-1984 cao hơn 1975-1979 Trên tổng thể, dường như chính sách giá cả chuyên biệt trong từng khu vực suốt nửa đầu thập niên 80 đã không cải thiện được “cơ hội kinh tế”, như giáo sư Schultz đề cập chúng trong lời tựa đầu chương này

Những quốc gia đang phát triển đã theo đuổi những kiểu bảo hộ nông nghiệp khác nhau Thí dụ, Hàn quốc phân biệt đối xử gây bất lợi cho nông nghiệp vào đầu thập niên 70, nhưng rồi chuyển sang bảo hộ vào suốt giai đoạn giữa thập niên 80 Sự dịch chuyển này được quy là do “những khó khăn xã hội và chính trị liên quan đến sự điều chỉnh nguồn lực giữa các khu vực” cùng với sự dịch chuyển nhanh chóng trong lợi thế so sánh ở Hàn quốc từ nông nghiệp sang công nghiệp (Honma và Hayami 1987,59)

Ngược lại, Ma-lai-xi-a đánh thuế rất nặng những nhà sản xuất cây trồng xuất khẩu (cao su và dầu cọ), họ chủ yếu không phải gốc người Malai ( Jenkins và Lai 1989), nhưng lại bảo hộ những nhà nông sản xuất gạo có quyền lực chính trị người Mã-lai Những chính sách giá nông sản ở Sri-Lan-ka ban đầu tương tự với những chính sách giá ở Ma-lai-xi-a Cho tới giữa những năm 70, Sri-Lanka đánh thuế vào những nhà sản xuất cây trồng công nghiệp rất thành đạt (trà và cao su) để tài trợ cho những chi tiêu xã hội lớn của nó Chi phí chính trị tương đối nhỏ bởi vì những đồn điền trà và cao su sử dụng một số lượng ít công nhân, chủ yếu là người Tamil Cùng lúc nước này bảo hộ sản xuất gạo, được thống trị bởi người Sin-ha-li có ảnh hưởng lớn về mặt chính trị Khi thặng dư từ các vụ trà bắt đầu giảm và nguồn lực từ những bộ phận khác của nền kinh tế không đủ bù đắp sự sút giảm này, những nhà chính trị ở Sri-Lanka phải “dựa vào chi tiêu bằng cách chịu thâm hụt và những cách thu xếp nhanh khác” (Bhalla 1988,90) Cuối cùng một cuộc khủng hoãng kinh tế xảy ra tiếp theo và vào năm 1997 Sri-Lan-ka phải chấp nhận một chiến lược tự

do hóa

Những tác động gián tiếp của giá có thể quy là do sự biến dạng tỷ giá hối đoái:

Như đã đề cập trước đây, chính sách ngoại thương và chính sách kinh tế vĩ mô cũng có thể có tác động gián tiếp đến những động cơ khuyến khích nông nghiệp do sự rối loạn mà các chính sách này tạo ra trong tỷ giá hối đoái thực Dù thường không có chủ định , những tác động gián tiếp có thể có ảnh hưởng đến động cơ khuyến khích sản xuất lớn hơn các biện pháp can thiệp chuyên biệt theo khu vực của chính phủ, nhưng người ta hiểu biết rất ít về chúng

Một số những nghiên cứu trên phạm vi quốc gia trong tài liệu này sử dụng phân tích cân bằng tổng quát dựa vào mô hình nền kinh tế mở nhỏ3 để chứng minh rằng thuế nhập khẩu đánh trên hàng nhập khẩu dẫn đến một sự gia tăng theo tỷ lệ trong giá nội địa của hàng hóa có thể nhập khẩu so với hàng hóa nội địa và một cách gián tiếp dẫn đến sụt giảm trong tỷ giá hối đoái thực và trong giá tương đối nội địa của hàng hóa có thể xuất khẩu Tương tự , thuế xuất khẩu không những làm giảm một cách trực tiếp giá nội địa của hàng hóa có thể xuất khẩu, mà còn gián tiếp gia tăng tỷ giá hối đoái thực và giá nội địa của hàng hóa có thể nhập khẩu (Lerner 1936), trong khi đó trợ cấp xuất khẩu có tác động ngược lại Quy mô của những tác động gián tiếp này phụ thuộc vào mức độ có thể thay thế giữa hàng hóa có thể ngoại thương và hàng hóa nội địa trong sản xuất và trong tiêu dùng Yếu tố này được gọi là thông số mức độ tác động Ở Ác-hen-ti-na, Chi-lê, Cô -lum-bia, Ni-giê-ri-a, Pê-ru, Phi-lip-pin và Zai-re, mức bảo hộ mạnh những sản phẩm công nghiệp đã đánh một mức thuế gián tiếp đáng kể lên hàng nông nghiệp cạnh tranh nhập khẩu và sản xuất xuất khẩu (Valdés)

Thuế quan và các biện pháp hạn chế định lượng đối với hàng nhập khẩu công nghiệp, cũng như trợ cấp đối với hàng xuất khẩu công nghiệp, cũng dẫn đến sự định giá quá cao tỷ giá hối đoái thực, trong khi thuế xuất khẩu nông sản có tác động bù đắp, ngoại trừ trường hợp cầu nước ngoài không co giãn Kinh nghiệm của Phi-lip-pin cho thấy ảnh hưởng quan trọng của các biện pháp hạn chế ngoại thương đối với tỷ giá hối đoái thực ( chương 6)

Sự thâm hụt không thể bền vững trong tài khoản đối ngoại là một nguồn nữa của sự định giá quá cao tỷ giá hối đoái trong các quốc gia đang phát triển Vì thế các

chính sách kinh tế vĩ mô có ảnh hưởng đến cán cân thanh toán thì cũng ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái thực Khi doanh thu xuất khẩu dầu ở Ni-giê-ri-a gia tăng vào thập niên 70, chi tiêu của chính phủ gia tăng mạnh, chính sách tiền tệ trở nên có tính mở rộng và lạm phát bám theo sát gót Vì tỷ giá hối đoái danh nghĩa được giữ cố định hoặc thậm chí cho tăng dần dần (chương 4), tỷ giá hối đoái thực của đồng naira của Ni-giê-ri-a lên giá đáng kể

Suốt thập niên 70, nhiều quốc gia nhập khẩu dầu hỏa trong phần của thế giới đang phát triển chủ yếu dựa vào vốn nước ngoài để bù đắp cho những khoản thâm hụt lớn trong tài khoản vãng lai trong suốt thập niên 70 Đối với một số quốc gia, nguồn tài trợ từ bên ngoài với số lượng lớn dẫn đến vấn đề khó khăn trong việc trả gốc và lãi nợ vay rất nghiêm trọng Ở Phi-lip-pin, sự gia tăng quan trọng vay mượn nước ngoài cùng với chính sách kinh tế vĩ mô mở rộng kèm theo đã là nguyên nhân tạo ra khoảng một phần ba mức định giá quá cao được ước tính của tỷ giá hối đoái thực trong suốt giai đoạn từ 1975-1980 (chương 6)

Cô-lum-bia cũng trải qua một sự lên giá đáng kể tỷ giá hối đoái thực, trường hợp này do hậu quả của căn bệnh Hà lan mà đất nước này không thể chế ngự được từ năm 1975 đến 1983 Căn bệnh này gắn với sự phát triển bùng nổ cà phê trong giai đoạn 1975-1979, mang lại sự gia tăng đáng kể trong thâm hụt chính phủ, trong cung tiền tệ và một sự sụt giảm mạnh trong giá nội địa của hàng hóa có thể ngoại thương không phải cà phê so với giá của hàng hóa không thể ngoại thương Chính phủ có thiên hướng chi tiêu biên tế cao đối với hàng hóa phi ngoại thương, hậu quả là chi tiêu của chính phủ tăng lên nhanh chóng, đặc biệt từ năm 1978 đến năm

1983 và giúp tạo ra dư cầu đối với hàng hóa không thể ngoại thương làm cho giá tương đối của chúng tăng lên

Sự định giá quá cao tỷ giá hối đoái do cả các biện pháp hạn chế ngoại thương chuyên biệt theo khu vực lẫn do thâm hụt không thể bền vững trong tài khoản đối ngoại, đã tạo ra tác động gián tiếp tiêu cực đối với giá của nông sản có thể ngoại thương chủ yếu trong những quốc gia đang phát triển (Kruger , Schiff, và Valdés 1988) Những ước lượng của các tác động giá này thay đổi từ giá trị trung bình thấp 4,3% và 9,5% cho giai đoạn 1975-1979 và 1980-1984 của Ma-lai-xi-a đến giá trị cao nhất là 66% và 89% cho cùng các giai đoạn tương ứng ở Gha-na Nhiều quốc

gia đang phát triển, đặc biệt là những quốc gia có mức thu nhập thấp, đã duy trì những mức không bảo hộ tổng thể cao (những tác động gián tiếp và trực tiếp) cho cả các cây trồng xuất khẩu và thực phẩm cạnh tranh với hàng nhập khẩu Thật đáng ngạc nhiên, trong vài trường hợp, những tác động giá gián tiếp lớn hơn rất nhiều so với mức bảo hộ danh nghĩa trực tiếp Hơn nữa, trong nhiều trường hợp mức bảo hộ trực tiếp dương đối với cây lương thực thấp hơn tác động về giá gián tiếp âm có thể quy cho sự định giá quá cao tỷ giá hối đoái

Ở Phi-lip-pin, sự kiểm soát nhập khẩu và ngoại hối thịnh hành có tác động trực tiếp đối với giá của sản phẩm nông nghiệp nội địa lớn hơn tác động đối với giá của sản phẩm phi nông nghiệp trong suốt giai đoạn 1950-1961 (chương 6) Cùng lúc đó, tác động gián tiếp của sự định giá quá cao tỷ giá hối đoái thực góp phần đáng kể vào sự giảm giá của nông sản so với giá của hàng hóa nội địa Khi chính sách ngoại thương trở nên tự do hơn vào những thập niên 1960 và 1970, tác động gây biến dạng đối với động cơ khuyến khích nông nghiệp giảm một cách tương ứng Tuy nhiên những thiên lệch gây bất lợi cho sản xuất nông nghiệp thúc đẩy bởi chính sách vẫn còn cao trong giai đoạn 1975 đến 1980, làm giảm giá sản phẩm nông nghiệp nội địa 20 % so với hàng phi nông nghiệp và 12% so với hàng hóa nội địa Thiên lệch này là do sự thâm hụt ngoại thương nhiều nhằm bảo vệ sự định giá quá cao tỷ giá hối đoái, điều này tăng cường tác động giảm giá hàng hóa quốc tế vào cùng thời điểm Kết quả là giá nông sản tương đối ở Phi-lip-pin giảm một cách mạnh từ giữa thập niên 70 đến đầu thập niên 80

Ở Pê-ru, những tác động gián tiếp và trực tiếp của việc bảo hộ công nghiệp gia tăng và sự kiểm soát giá nông sản trong suốt giai đoạn 1969-1970 (so với 1964-1968) đã làm giảm chỉ số giá sản xuất đối với nông sản xuất khẩu và cây lương thực cạnh tranh nhập khẩu lần lượt là 38% và 28% (chương 2) Tuy nhiên các biện pháp tự do hóa ngoại thương được chấp nhận vào 1970-1982 hạ thấp thuế quan tương đương đồng nhất từ 133% xuống 91% và làm lợi cho những nhà sản xuất nông nghiệp bằng cách gia tăng giá nội địa của sản phẩm xuất khẩu của họ (34%) và cây lương thực cạnh tranh nhập khẩu (22%)

Như chúng ta đã chỉ ra, những tác động giá gián tiếp của chính sách ngoại thương và chính sách kinh tế vĩ mô đối với những động cơ khuyến khích sản xuất nông

nghiệp trong những quốc gia đang phát triển, hoạt động thông qua sự định giá quá cao được kích thích của tỷ giá hối đoái thực nói chung là không có chủ ý Thiên lệch giá gây bất lợi cho nông nghiệp này không thể bị loại trừ một cách đơn giản bằng cách điều chỉnh tỷ giá hối đoái danh nghĩa Nó có thể được sửa chữa ngay tại nguồn gây ra nó, có nghĩa là hạ thấp rào cản nhập khẩu vốn bảo hộ cho những ngành công nghiệp nội địa một cách không hợp lý và khôi phục lại cân bằng trong cán cân thanh toán

Tỷ giá ngoại thương đối với bên ngoài và tỷ giá hối đoái thực:

Sự dịch chuyển giá của nước ngoài cũng ảnh hưởng đến mối quan hệ giữa các giá nội địa của hàng hóa có thể xuất khẩu, hàng hóa có thể nhập khẩu, và hàng hóa nội địa, và vì vậy ảnh hưởng đến tỷ giá hối đoái thực Ước lượng những tác động được kích thích bởi chính sách đối với tỷ giá hối đoái thực trong những nghiên cứu dẫn ra trước đây giả thiết rằng tỷ giá ngoại thương bên ngoài không đổi được xác định một cách ngoại sinh dưới giả thiết một nước nhỏ Một sự thay đổi ngoại sinh trong tỷ giá ngoại thương của một quốc gia tác động đến tỷ giá hối đoái thực theo những cách khác nhau

Mặc dù nhiều nhà kinh tế đồng ý rằng tỷ giá ngoại thương xấu đi dẫn đến giảm giá trong tỷ giá hối đoái thực, nhưng mối quan hệ giữa hai biến số phần nào phức tạp Khi giá xuất khẩu giảm so với hàng nội địa (trong khi giá nhập khẩu không đổi) cung hàng hóa nội địa gia tăng Cùng lúc đó cầu hàng hóa nội địa giảm do cả tác động thu nhập và tác động thay thế Vì vậy, tỷ giá hối đoái thực phải giảm giá để khử dư cung và khôi phục lại cân bằng trong thị trường hàng hóa nội địa Nếu sự xấu đi trong tỷ giá ngoại thương là do gia tăng trong giá hàng nhập khẩu, tác động thu nhập và tác động thay thế đối với cầu đẩy theo hướng ngược nhau, nếu tác động thay thế mạnh hơn, tỷ giá hối đoái thực sẽ giảm giá (Dornbush 1980) Sự thay thế giữa hàng hóa nội địa và hàng hóa có thể nhập khẩu trong tiêu dùng càng lớn và ảnh hưởng của giá xuất khẩu đối với tỷ giá ngoại thương càng lớn thì một sự xấu

đi trong tỷ giá ngoại thương càng có khả năng dẫn đến sự giảm giá thực (Bautista 1987b)

Giá xuất khẩu có tác động lớn đối với tỷ giá ngoại thương bên ngoài ở Ac-hen-ti-na và Chi-lê, nơi mà mối quan hệ dương giữa tỷ giá hối đoái thực và tỷ giá ngoại thương được mong đợi (Valdés 1986) Cải thiện 10% trong tỷ giá ngoại thương của Pakistan dẫn đến gia tăng 2,4%trong tỷ giá hối đoái thực đối với hàng hóa xuất khẩu (Chương 7) Ở Phi-lip-pin tỷ giá hối đoái thực đáng lẽ đã cao hơn 22% giữa

1975 và 1984 nếu tỷ giá ngoại thương đã được giữ cùng mức của thập niên 70 (Bautisa 1987b, 52)

Dù rằng chính sách không thể ảnh hưởng một cách trực tiếp đến tỷ giá ngoại thương, nhưng thay đổi trong tỷ giá ngoại thương có thể ảnh hưởng lớn đến tỷ giá hối đoái thực và nên tính đến thay đổi này trong khi đánh giá động cơ khuyến khích tổng hợp đối với sản xuất nông nghiệp

Những tác động đối với sản lượng, phân phối thu nhập và sự di chuyển nguồn lực giữa các khu vực kinh tế:

Những tác động về giá tương đối của chính sách ngoại thương và chính sách kinh tế

vĩ mô có những ảnh hưởng khác nhau đối với sản lượng nông nghiệp và thu nhập Khi nông sản bị định giá thấp, sản lượng nội địa chịu thiệt hại – không những do hiệu quả tĩnh của việc sử dụng nguồn lực giảm mà quan trọng hơn còn do có những tác động bất lợi đối với cung lao động trong nông nghiệp, sự tích lũy vốn, và sự thay đổi công nghệ trong dài hạn

Trong ngắn hạn, sự đáp ứng theo giá của sản lượng nông nghiệp giảm theo sự gia tăng tổng gộp sản lượng, vì khả năng tái phân bổ nguồn lực giảm khi sản phẩm trở nên phân biệt hơn Rõ ràng là sự dịch chuyển nguồn lực trong ngắn hạn từ sản xuất nông nghiệp đến sản xuất phi nông nghiệp khó hơn là dịch chuyển chúng từ cây lương thực sang cây trồng xuất khẩu, và còn khó hơn là dịch chuyển chúng từ lúa gạo sang bắp Quy mô tổn thất sản lượng có thể quy cho hiệu quả tĩnh thấp hơn

dĩ nhiên phụ thuộc không những vào độ co dãn cung trong ngắn hạn mà còn vào giá nông sản bị kéo xuống như thế nào so với các mức giá biên giới - mà nó có thể khác biệt rất lớn từ quốc gia này sang quốc gia khác

Một nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới gần đây về tự do hóa ngoại thương trong

19 quốc gia cho thấy rằng trong giai đoạn trước khi tự do hóa, chế độ ngoại thương của họ thường phân biệt đối xử bất lợi cho nông nghiệp Michaely, Choksi, và Papageorgiou 1989) Đáng kể hơn, “một khi chính sách này được đảo ngược, tự do hóa ngay lúc bắt đầu đã mang lại tăng trưởng tăng tốc của khu vực nông nghiệp, và làm tăng tỷ phần của khu vực nông nghiệp trong GDP của quốc gia” (trang 4) Kết quả nghiên cứu này cho thấy rằng sản xuất nông nghiệp rất nhạy bén đối với sự thay đổi của hoàn cảnh

Ngoài tác động này đối với sản lượng trong ngắn hạn, độ co giãn theo giá của cung nông nghiệp có những ảnh hưởng động gắn với những thay đổi được tạo ra trong cung yếu tố sản xuất và trong công nghệ qua thời gian Thí dụ, mọi người đều biết rằng tốc độ di dân nông thôn - thành thị là một hàm số của sự khác biệt thu nhập giữa các khu vực, mà sự khác biệt này được quyết định một phần bởi giá nông sản Những động cơ khuyến khích về giá dường như cũng thúc đẩy đầu tư tư nhân, và suất sinh lợi trong trồng trọt cao hơn sẽ thu hút nhiều vốn hơn, cả vốn vật chất và nhân lực, vào trong nông nghiệp Giá tương đối ngay cả có thể ảnh hưởng đến đầu

tư công cộng trong một chừng mực nhất định Hơn nữa, những nhà nông sẽ chấp nhận sử dụng những công nghệ mới và mua những nhập lượng vật chất chứa đựng công nghệ mới chỉ khi họ kỳ vọng thu nhập của họ sẽ được cải thiện Điều đó có nghĩa là động cơ khuyến khích về giá cũng ảnh hưởng đến sự phổ biến công nghệ nông nghiệp và mức năng suất Mặc dù nghiên cứu về lúa ở Ấn độ tiếp diễn trong nhiều thập niên, nhưng các giống lúa thích hợp với phân bón hóa học đã bị lãng quên trong thời gian dài do giá phân bón thường là cao và giá lúa thấp (Schultz 1978)

Hầu hết những nghiên cứu về đáp ứng tổng hợp của nông nghiệp đối với những sự thay đổi trong giá tương đối đã không tính đến những ảnh hưởng động này, đấy là chưa nói đến những ảnh hưởng sản lượng và thu nhập bên ngoài khu vực nông nghiệp Để nắm bắt một cách đầy đủ những tác động trong phạm vi toàn bộ nền kinh tế của những thiên lệch giá cả do chính sách gây ra bất lợi cho nông nghiệp, người ta cần phải nghiên cứu trong khuôn khổ kinh tế vĩ mô, khuôn khổ này kết hợp cơ cấu giá cả nội địa, mô thức sản xuất, và phân phối thu nhập

Đó là những gì mà tác giả của chương 8 và 9 đã cố gắng làm trong khi xây dựng các mô hình cân bằng tổng quát động của họ cho Ác-hen-ti-na và Chi-lê Họ giả định rằng phân bổ đầu tư giữa các khu vực phụ thuộc vào mức sinh lời khác nhau giữa các khu vực và sự dịch chuyển lao động giữa các khu vực phụ thuộc vào mức tiền lương giữa các khu vực; và bản thân những mức này bị ảnh hưởng bởi giá sản phẩm theo khu vực Họ cũngï giả định rằng năng suất lao động trong mỗi khu vực sản xuất được quyết định một cách sinh sôi bởi các “biến số trạng thái” (“state variables”), như mức đầu tư bình quân đầu lao động của khu vực (thể hiện không những bởi sự tăng cường vốn mà còn ở công nghệ mới được hàm chứa trong những nhập lượng vật chất) và giá tương đối Đây là một sự cải thiện quan trọng đối với giả định được sử dụng khá phổ biến về những sự gia tăng ngoại sinh trong mức năng suất ở các khu vực sản xuất qua thời gian

Mô hình mô phỏng được sử dụng để điều tra mức độ đáp ứng theo giá của cung nông sản ở Chi-lê đã tính đến mức tăng trưởng lịch sử của lực lượng lao động và tích lũy vốn Kết quả mô phỏng cho thấy độ co giãn tổng cung (sau 19 năm) 1,4 là rất cao Chúng cũng cho thấy mức gia tăng 11,2% giá trị gia tăng trong nông nghiệp đáp ứng lại mức giảm giới hạn là 10% trong tỷ giá hối đoái thực Trong trường hợp Ac-hen-ti-na, thành quả kinh tế, đặc biệt trong nông nghiệp, lẽ ra đã tốt hơn một cách đáng kể dưới chế độ ngoại thương tự do hơn, bắt đầu vào năm 1950, cùng với kỷ cương ngân sách và tiền tệ Vào năm 1984, sản lượng nông nghiệp đáng lẽ là tăng thêm 174%, sản xuất trong khu vực phi nông nghiệp không tính khu vực chính phủ, tăng thêm 9% và GDP tăng thêm 46%

Những kết quả nầy ở Chi-lê và Ác-hen-ti-na gợi ý một cách mạnh mẽ rằng những nghiên cứu sử dụng những thông số phương trình đơn của hành vi cung động dựa vào giá dự đoán thích nghi (phỏng theo) (adaptive price expectation) hoặc là điều chỉnh sản lượng từng phần có khả năng ước lượng không đủ sự đáp ứng của tổng cung dài hạn của nông nghiệp trong các quốc gia đang phát triển

Cách làm thông thường là ước lượng tác động của chính sách ngoại thương và chính sách kinh tế vĩ mô đối với phân phối thu nhập qua những ảnh hưởng thu nhập khác nhau của các chính sách này đối với các nông trại lớn và nhỏ, qua loại cây trồng, và qua mô thức chi tiêu tiêu dùng Một lần nữa, khuôn khổ cân bằng từng phần không tính đến những gì xảy ra đối với thu nhập của từng khu vực khi đối mặt với