tiểu luận xu hướng vận động của nền kinh tế thế giới, cơ hội và thách thức cho việt nam

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂNVIỆN SAU ĐẠI HỌC ------TIỂU LUẬN KINH TẾ QUỐC TẾ Đề tài: Tác động của các xu hướng vận động của nền kinh tế thế giới đến Việt Nam đưa lại cho Việt Nam n

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

VIỆN SAU ĐẠI HỌC

- -TIỂU LUẬN KINH TẾ QUỐC TẾ

Đề tài: Tác động của các xu hướng vận động của nền kinh tế thế giới đến Việt Nam đưa lại cho Việt Nam những cơ hội, thách thức như thế nào trong việc hoạch định, tổ chức thực hiện các chính sách kinh tế của Việt Nam.

Hà Nội – 03/2014

Giáo viên hướng dẫn : GS TS Đỗ Đức Bình

Nhóm thực hiện

Lớp

: Nhóm 4 : Cao học 22K

Nền kinh tế thế giới ngày nay đang chịu sự tác động của rất nhiều nhân tố khác nhau, cả nhân tố kinh tế, kỹ thuật, xã hội, chính trị cũng như các nhân tố tự nhiên Sự vận động của nền kinh tế thế giới cũng diễn ra với nhiều xu thế khác nhau, thậm chí chứa đựng nhiều mâu thuẫn Từ những năm 80 của thế

kỷ XX cho tới thế kỉ XXI, nền kinh tế thế giới vẫn vận động theo bốn xu thế chính và ngày càng trở nên đa dạng, sâu sắc hơn Trong bài tiểu luận này, nhóm

4 sẽ đi đến trình bày những cơ hội cũng như thách thức của Việt Nam dưới tác động của 4 xu thế trên cũng như đưa ra một số giải pháp kiến nghị

Xu hướng 1: Cách mạng khoa học & công nghệ diễn ra như vũ bão làm cho từng quốc gia có những thay đổi đột biến.

Cuộc cách mạng khoa học & công nghệ trên thế giới tiếp tục phát triển với nhịp

độ ngày càng nhanh, có khả năng tạo ra những thành tựu mang tính đột phá, khó

dự báo trước và có ảnh hưởng to lớn tới mọi mặt của đời sống xã hội loài người Nhờ những thành tựu to lớn của khoa học & công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin - truyền thông, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu, v.v , xã hội loài người đang trong quá trình chuyển từ nền văn minh công nghiệp sang thời đại thông tin, từ nền kinh tế dựa vào các nguồn lực tự nhiên sang nền kinh tế dựa vào tri thức, mở ra cơ hội mới cho các nước đang phát triển có thể rút ngắn quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Khoa học và công nghệ đang trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, hàng đầu Sức mạnh của mỗi quốc gia tuỳ thuộc phần lớn vào năng lực khoa học

& công nghệ Lợi thế về nguồn tài nguyên thiên nhiên, giá lao động rẻ ngày càng trở nên ít quan trọng hơn Vai trò của nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn, có năng lực sáng tạo, ngày càng có ý nghĩa quyết định trong bối cảnh toàn cầu hoá kinh tế

Thời gian đưa kết quả nghiên cứu vào áp dụng và vòng đời công nghệ ngày càng rút ngắn Lợi thế cạnh tranh đang thuộc về các doanh nghiệp biết lợi dụng các công nghệ mới để tạo ra các sản phẩm và dịch vụ mới, đáp ứng nhu cầu đa dạng và luôn thay đổi của khách hàng Với tiềm lực hùng mạnh về tài

chính và khoa học & công nghệ, các công ty xuyên quốc gia, đa quốc gia đang nắm giữ và chi phối thị trường các công nghệ tiên tiến

Để thích ứng với bối cảnh trên, các nước phát triển đang điều chỉnh

cơ cấu kinh tế theo hướng tăng nhanh các ngành công nghiệp và dịch vụ có hàm lượng công nghệ cao, công nghệ thân môi trường; đẩy mạnh chuyển giao những công nghệ tiêu tốn nhiều nguyên liệu, năng lượng, gây ô nhiễm cho các nước đang phát triển Nhiều nước đang phát triển dành ưu tiên đào tạo nguồn nhân lực khoa học & công nghệ trình độ cao, tăng mức đầu tư cho nghiên cứu và đổi mới công nghệ, nhất là một số hướng công nghệ cao chọn lọc; tăng cường cơ sở

hạ tầng thông tin - truyền thông; nhằm tạo lợi thế cạnh tranh và thu hẹp khoảng cách phát triển

 Cơ hội

Đảng và Nhà nước luôn coi trọng sự nghiệp phát triển khoa học & công nghệ, Đại hội IX của Đảng tiếp tục khẳng định phát triển khoa học & công nghệ cùng với phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là nền tảng

và động lực cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

Thứ nhất, trong bối cảnh toàn cầu hoá kinh tế, với đường lối đa

phương hoá, đa dạng hoá quan hệ quốc tế, nước ta có cơ hội thuận lợi để tiếp thu tri thức khoa học, công nghệ, các nguồn lực và kinh nghiệm tổ chức quản lý tiên tiến của nước ngoài để nhanh chóng tăng cường năng lực khoa học & công nghệ quốc gia, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội

Thứ hai, tận dụng những thành tựu của cuộc cách mạng khoa học &

công nghệ hiện đại, nước ta có thể đi thẳng vào những công nghệ hiện đại để rút ngắn quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và khoảng cách phát triển kinh tế

so với các nước đi trước Với tiềm năng trí tuệ dồi dào, nếu có một chiến lược phát triển nguồn nhân lực đúng đắn, nước ta có thể sớm đi vào một số lĩnh vực của kinh tế tri thức

Thứ ba, quá trình đổi mới đất nước đã tạo ra những tiền đề mới cho

sự phát triển khoa học và công nghệ của nước ta trong thời gian tới Nền kinh tế

nước ta có tốc độ tăng trưởng cao, liên tục trong thời gian qua là điều kiện thuận lợi để tăng đầu tư cho phát triển khoa học và công nghệ, đồng thời thúc đẩy đổi mới công nghệ và ứng dụng thành tựu khoa học và công nghệ trong nền kinh tế, nhất là trước sức ép về cạnh tranh trong điều kiện hội nhập khu vực và quốc tế

 Thách thức

Thứ nhất, Việt Nam là nước nghèo, vốn đầu tư hạn hẹp, trình độ phát

triển kinh tế và khoa học và công nghệ còn có khoảng cách khá xa so với nhiều nước trên thế giới và trong khu vực Trong khi bối cảnh phát triển năng động và khó dự báo cả về khoa học & công nghệ và kinh tế của thế giới hiện đại, khả năng nắm bắt thời cơ và tranh thủ các nguồn lực bên ngoài tuỳ thuộc nhiều vào trình độ và năng lực khoa học và công nghệ của quốc gia Do đó, chúng ta chưa nâng cao được năng lực và tận dụng được lợi thế của khoa học và công nghệ từ các nước đi trước

Thứ hai, nguồn nhân lực giá rẻ, tay nghề thấp Trong khi xu thế phát

triển của thế giới là nền kinh tế tri thức, lợi thế về nguồn tài nguyên thiên nhiên, giá lao động rẻ dần nhường chỗ cho lợi thế về nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn giỏi, có năng lực sáng tạo Nước ta nếu không sớm chuyển đổi cơ cấu ngành nghề, nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của lực lượng lao động thì sẽ không có khả năng cạnh tranh với các nước trong khu vực về thu hút đầu tư và các công nghệ tiên tiến từ bên ngoài

Thứ ba, trong quá trình hội nhập quốc tế về kinh tế và khoa học &

công nghệ, nước ta đang đứng trước những khó khăn về chuyển đổi và xây dựng những thể chế mới về kinh tế, thương mại, tài chính, ngân hàng, sở hữu trí tuệ, v.v phù hợp với thông lệ quốc tế Tình trạng này nếu không sớm vượt qua sẽ cản trở sự thành công của quá trình hội nhập khu vực và quốc tế

Trước những cơ hội và thách thức trên đây, nếu không có những quyết sách đột phá về đổi mới thể chế kinh tế và đổi mới cơ chế quản lý khoa học và công nghệ, những biện pháp mạnh mẽ tăng cường năng lực khoa học và công nghệ quốc gia, thì nguy cơ tụt hậu kinh tế và khoa học & công nghệ ngày

càng xa và tình trạng lệ thuộc lâu dài vào nguồn công nghệ nhập là khó tránh khỏi

Xu hướng 2: Toàn cầu hóa, khu vực hóa, quốc tế hóa đời sống kinh tế chính trị của thế giới và quốc gia đang diễn ra với tốc độ quá nhanh

và quy mô rất lớn, phạm vi rất rộng

Toàn cầu hóa là kết quả tất yếu của sự phát triển mạnh mẽ của lực lượng sản xuất trong các nền kinh tế riêng biệt, từ đó quá trình này dẫn đến sự phá vỡ biệt lập của từng quốc gia, tao ra mối liên hệ gắn kết, tương tác và phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia, dân tộc trên quy mô toàn cầu trong sự vận động, phát triển Kinh tế thị trường khẳng định được ưu thế của mình và phát tán ra nhiều quốc gia trên thế giới Nó tạo động lực phát triển và mở rộng quan

hệ giữa các quốc gia, trước hết là các quan hệ kinh tế, sau đó tới các quan hệ khác như chính trị, văn hóa… Hệ thống kinh tế thị trường ngày càng phát triển theo hướng mở và không bị giới hạn bởi các đường biên giới và ranh giới dân tộc, chủng tộc và tôn giáo Đó là môi trường thuận lợi cho quá trình tự nhiên xích lại gần nhau của các cộng đồng dân cư trên toàn thể thế giới

Toàn cầu hóa tác động đến nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó có quá trình dân chủ hoá đời sống xã hội Nó tác động mạnh đến quá trình dân chủ hoá trong lĩnh vực tài chính và vốn đầu tư quốc tế, mở ra khả năng thực tế cho quá trình dân chủ hoá trong việc tiếp cận và tiếp nhận các công nghệ mới, dân chủ hoá thông tin, phản ánh một quá trình mà thông quá đó thị trường và sản xuất ở nhiều nước khác nhau đang trở nên ngày càng phụ thuộc lẫn nhau Tác động của các hành vi kinh tế toàn cầu dẫn tới hệ lụy của hệ thống chính trị thế giới, ngược lại chính trị có tác động to lớn đối với kinh tế Toàn cầu hóa ngày nay về bản chất chính là sự tăng trưởng của hoạt động kinh tế nói chung đã vượt khỏi biên giới quốc gia và khu vực

Tác động của toàn cầu hoá hiện nay đến quá trình dân chủ hoá đời sống xã hội diễn ra cả theo hướng tích cực lẫn theo hướng tiêu cực, vừa tạo cơ hội cho sự phát triển, sự tiến bộ, vừa làm nảy sinh không ít những thách thức mà thế giới

nói chung và riêng Việt Nam nói riêng phải đối mặt và sớm tìm cách giải quyết

để thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế

 Cơ hội

Thứ nhất, toàn cầu hoá, khu vực hoá, quốc tế hoá đời sống làm cho

phát triển kinh tế được trọng tâm, mở rộng hội nhập, tăng cường hợp tác, tham gia vào liên minh khu vực và thế giới Vì thế mà chúng ta một mặt có thể phát huy được lợi thế so sánh, thúc đẩy việc tham gia phân công lao động quốc tế, tranh thủ lợi ích của việc phân bổ nguồn tài lực hợp lý, bên cạnh đó có thể thúc đẩy quá trình chuyển giao công nghệ, giúp cho nước ta có thể khai thác nguồn đầu tư khoa học – công nghệ từ các nước khác theo phương châm đi tắt, đón đầu, rút ngắn thời gian xây dựng và phát triển đất nước

Thứ hai, nó thúc đẩy sự phát triển kinh tế, thương mại và hoàn thiện

hệ thống pháp luật theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, tạo ra khả năng thực thi các luật lệ kinh tế khách quan trong một không gian toàn cầu rộng lớn, thu hút nhiều nhà đầu tư nước ngoài đến với môi trường kinh doanh ở Việt Nam hơn

Thứ ba, toàn cầu hoá tạo điều kiện cho việc giao lưu văn hoá và tư

tưởng rộng rãi giữa các nước trong khu vực và trên thế giới, làm cho con người xích lại gần nhau hơn

Thứ tư, toàn cầu hóa tạo nhiều cơ hội đầu tư mới, tăng nhanh vòng

vốn, tạo điều kiện để đa dạng hóa các loại hình đầu tư, từ đó nâng cao hiệu qua vừa hạn chế rủi ro đầu tư

 Thách thức

Bên cạnh những ưu điểm, toàn cầu hoá đang đặt ra cho các nước trên thế giới nói chung và Việt nam nói riêng những thách thức và nguy cơ hết sức

to lớn:

Thứ nhất, toàn cầu hoá làm cho chúng ta phải đối mặt với những vấn

đề chung trong sự phát triển kinh tế quốc gia, như những vấn đề sinh thái, ô nhiễm môi trường và cạn kiệt tài nguyên, vấn đề dân số và sức khoẻ cộng đồng,

sự phân hoá giàu nghèo, tệ nạn xã hội và tội phạm mang tính quốc tế vì thế mà vấn đề đặt ra cần giải quyết của toàn cầu hoá, khu vực hoá, quốc tế hoá đó là phải bảo vệ môi trường, bảo vệ an ninh quốc gia, giữ gìn bản sắc văn hoá và truyền thống tốt đẹp của dân tộc, chống lại lối sống thực dụng, chạy theo đồng tiền

Thứ hai, thách thức nghiêm trọng của toàn cầu hoá chính là với chủ

quyền quốc gia Sự hội nhập về kinh tế tăng lên sẽ kéo theo sự hội nhập về chính trị Trong bối cảnh toàn cầu hoá hiện nay, phụ thuộc lẫn nhau của các quốc gia dân tộc được coi trọng và chú ý hơn là sự độc lập hoàn toàn của các quốc gia đó

Có thể nói, không có và không thể có một quốc gia đứng độc lập hoàn toàn tách biệt khỏi với thế giới bên ngoài trong bối cảnh toàn cầu hoá

Thứ ba, ở mỗi quốc gia, sự "phân phối" lợi ích của toàn cầu hoá là

không đồng đều Ở Việt Nam cũng thế, toàn cầu hóa khiến cho một bộ phận dân

cư được hưởng lợi ít hơn, thậm chí còn bị tác động tiêu cực của toàn cầu hoá; nguy cơ phá sản một bộ phận doanh nghiệp và nguy cơ thất nghiệp sẽ tăng lên, phân hoá giàu nghèo sẽ mạnh hơn Điều đó đòi hỏi phải có chính sách phúc lợi

và an sinh xã hội đúng đắn; phải quán triệt và thực hiện thật tốt chủ trương của Đảng: "Tăng trưởng kinh tế đi đôi với xoá đói, giảm nghèo, thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội ngay trong từng bước phát triển"

Xu hướng 3: Nền kinh tế thế giới đang chuyển từ đối đầu sang đối thoại, từ biệt lập tách biệt sang hợp tác để tạo ra sự ổn định tương đối cùng phát triển

Ngày nay, phần lớn các quốc gia phụ thuộc vào nước ngoài để bổ xung nguồn cung ứng nguyên liệu và lương thực, thực phẩm sống còn khác Những thoả thuận của GATT: Xem xét lại các hàng rào thuế quan, là những ranh giới kinh tế của một nước, nó kìm hãm và là trở ngại cho sự phát triển thương mại quốc tế Những thách thức chiến lược chủ yếu lâu dài đã dịch chuyển từ bàn cờ địa lý chính trị sang bàn cờ địa lý kinh tế Ranh giới về kinh tế giữa các quốc gia xét về tổng thể mà nói đã bị mờ nhạt Nhiều quan hệ mới về

kinh tế nổi lên giữa các nước đan xen chặt chẽ với nhau tạo thành tổng thể của nền kinh tế thế giới Mọi tranh chấp về lợi ích đều được hoá giải bằng thương lượng kinh tế

Các tổ chức kinh tế, tài chính như IMF, WB, G8 (Câu lạc bộ những nước công nghiệp phát triển), London club, Paris club, đã đứng ra làm người giúp đỡ trực tiếp hay gián tiếp tác động đến mọi nền kinh tế của các nước để hướng các quốc gia này về một kiểu kinh tế thị trường toàn cầu nhằm phục vụ lợi ích cho tất cả các quốc gia, đặc biệt là các quốc gia đang phát triển Các quan hệ kinh tế nổi cộm lên vẫn là quan hệ giữa các nước phát triển và đang phát triển Các nước phát triển vốn có công nghệ và kinh nghiệm quản lý còn các nước đang phát triển có nguồn nhân lực dồi dào, trẻ, có khả năng tiếp thu nhanh, Quan hệ này bổ xung cho nhau tạo nên một môi trường kinh tế thế giới mới Do đó, xu thế phát triển của nền kinh tế thế giới chuyển dần

từ đối đầu sang đối thoại, cùng hợp tác phát triển Điều này đã đem lại nhiều cơ hội cũng như thách thức cho Việt Nam

 Cơ hội

Thứ nhất, Nền kinh tế thế giới chuyển từ đối đầu sang đối thoại, từ

tách biệt sang hợp tác chính là cơ hội để Việt Nam thiết lập các mối quan hệ hài hòa cùng phát triển với các đối tác, bình thường hóa quan hệ với các quốc gia từng có mối quan hệ căng thẳng với Việt Nam như Mỹ, Trung Quốc

Thứ hai, Là cơ hội để Việt Nam tìm kiếm các đối tác tin cậy dựa trên

cơ sở hai bên cùng có lợi, tận dụng các mối quan hệ hợp tác để thúc đẩy phát triển kinh tế

Thứ ba, Quá trình toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ, sự ra đời và lớn

mạnh của các Hiệp hội, hiệp định trong khu vực cũng như toàn thế giới đã mang lại nhiều cơ hội phát triển cho các nước thành viên Và Việt Nam cũng vậy, khi gia nhập ASEAN, WTO Việt Nam có cơ hội được tiếp cận với thị trường hàng hóa và dịch vụ ở tất cả các nước thành viên, được hưởng những đặc quyền về thuế suất

Thứ tư, Việt Nam đã đang và sẽ nhận được nhiều sự giúp đỡ, hỗ trợ

của các bạn bè trên thế giới thông qua các khoản viện trợ không hoàn lại và viện trợ hoàn lại

 Thách thức

Thứ nhất, Cùng với xu thế hội nhập và toàn cầu hóa, nền kinh tế Việt

Nam sẽ phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường khu vực và thế giới

Thứ hai, Thách thức trong việc hoạch định chính sách, thực hiện tái

cơ cấu nền kinh tế, thực hiện quản lý kinh tế minh bạch và hiệu quả

Xu hướng 4: Khu vực châu Á – Thái Bình Dương là một khu vực

có nhiều quốc gia rất năng động, có tốc độ phát triển kinh tế khá ổn định và đây là trung tâm văn minh của loài người

Sức hút khu vực Châu Á - Thái Bình Dương gồm nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ nằm phần lớn ở châu Á, các nước nằm trong vành đai Thái Bình Dương kéo dài từ châu Đại Dương đến Nga, vòng xuống phía tây châu Mỹ Khu vực có ba quốc gia có diện tích lớn nhất thế giới, bốn trong số những quốc gia đông dân nhất thế giới, ba cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới Về chính trị, khu vực tập trung ba trong số năm Ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, bảy trên mười cường quốc quân sự hàng đầu thế giới Về quy mô kinh

tế, tính riêng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của 21 nền kinh tế thành viên Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) chiếm 54% tổng GDP thế giới, tổng lượng hàng hóa và dịch vụ thương mại chiếm tới 44% thế giới Bước vào thế kỷ 21 đến nay, châu Á - Thái Bình Dương luôn là khu vực tăng trưởng nhanh nhất thế giới Theo thống kê, giai đoạn 2007 - 2012, mặc dù tăng trưởng kinh tế toàn cầu đi xuống, tổng lượng kinh tế của các quốc gia mới nổi ở khu vực này lại tăng thêm gần 50%, tỷ trọng trong nền kinh tế thế giới cũng gia tăng

Với đặc điểm địa lý, nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú và tiềm năng phát triển to lớn, khu vực châu Á - Thái Bình Dương tiếp tục trở thành trọng tâm địa chính trị toàn cầu trong thế kỷ 21

Như vậy, với vị trí địa lý nằm trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương đã đem lại cho Việt Nam nhiều cơ hội cũng như thách thức trong việc hoạch định và thực thi các chính sách kinh tế

 Cơ hội

Đặc biệt, vào năm 1998, khi Việt Nam chính thức là thành viên của tổ chức hợp tác kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC), đã đem lại cho chúng

ta nhiều cơ hội trong phát triển kinh tế

Thứ nhất, tiếp cận tốt hơn với nhiều nguồn vốn, công nghệ kỹ thuật

hiện đại và kiến thức quản lý khoa học APEC là khu vực có tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn nhất vào Việt Nam với tổng số hơn 75% và cũng là khu vực có vốn viện trợ phát triển chính thức (ODA) cho Việt Nam lớn nhất (khoảng 50% dẫn đầu là Nhật Bản) Chính nguồn vốn này đã giúp Việt Nam có những bước tiến vượt bậc trong tăng trưởng và phát triển kinh tế trong giai đoạn qua (với mức tăng trưởng trung bình là hơn 7%, tỷ lệ đói nghèo giảm, đời sống nhân dân được cải thiện đáng kể) Bên cạnh đó, việc nằm trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương – trung tâm văn minh, phát minh trí tuệ, Việt Nam có cơ hội được tiếp thu và chuyển giao những tiến bộ khoa học kĩ thuật, được học hỏi những kinh nghiệm quản lý của các cường quốc trên thế giới Từ đó, đã giúp Việt Nam nâng cao được chất lượng nguồn nhân lực, đặc biệt là lực lượng quản

lý, đem lại hiệu quả cao hơn trong việc hoạch định và thực thi các chính sách kinh tế Thể hiện qua các dự án nâng cao kiến thức và kinh nghiệm hội nhập cho các cán bộ làm công tác hội nhập của Việt Nam thông qua quỹ APEC

Thứ hai, nâng cao năng lực quản lý kinh doanh, mở rộng quan hệ

thương mại và đầu tư, thâm nhập thị trường Việc nằm trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương đã đem lại cơ hội to lớn cho Việt Nam trong quá trình hội nhập về thương mại và đầu tư (xuất khẩu của Việt Nam vào khu vực này năm