Một người làm chủ bản thân, có kĩ năng quản lý bản thân biết: Mình muốn gì, không muốn gì, thuận lợi và khó khăn có thể gặp khi thực hiện mục tiêu, sự kiên định mục tiêu đã đề ra, biết điều chỉnh mục tiêu cho phù hợp khi cần thiết, lường trước những hậu quả xấu có thể xảy ra và tìm được giải pháp khắc phục, đánh giá kết quả đạt được so với mục tiêu đề ra.
Trang 1Bài 1: KỸ NĂNG QUẢN LÝ BẢN THÂN 1.Khái niệm kỹ năng quản lý bản thân
Thế nào là kĩ năng quản lý bản thân? Đó là những cách thức ( phương pháp, chiến thuật) của cá nhân giúp cho cá nhân đó có cuộc sống tốt đẹp hơn, bao gồm việc đặt mục tiêu, mục đích, xây dựng kế hoạch, lập chương trình thực hiện mục tiêu, tự tiến hành công việc và tự đánh giá kết quả
Một người làm chủ bản thân, có kĩ năng quản lý bản thân biết: Mình muốn
gì, không muốn gì, thuận lợi và khó khăn có thể gặp khi thực hiện mục tiêu, sự kiên định mục tiêu đã đề ra, biết điều chỉnh mục tiêu cho phù hợp khi cần thiết, lường trước những hậu quả xấu có thể xảy ra và tìm được giải pháp khắc phục, đánh giá kết quả đạt được so với mục tiêu đề ra
Ví dụ: Một sinh viên đặt mục tiêu phấn đấu trở thành sinh viên giỏi trong năm học tới Sinh viên đó biết cách xác định:
- Tình trạng học tập của mình hiện nay ra sao (Mới đang đứng thứ 15 trong lớp)
- Thế mạnh của mình khi theo đuổi mục tiêu (Bố mẹ quan tâm, có chị gái học rất giỏi, có thể hỗ trợ, bản thân học khá nếu chăm chỉ hơn…)
- Điểm yếu của mình ( Ham chơi điện tử, dễ bị bạn bè lôi kéo)
- Cách khắc phục nhược điểm, điểm yếu của mình ( Sẽ từ chối khi bạn rủ bỏ học đi chơi điện tử, sẽ tìm lý do thích hợp để từ chối…)
- Cách học tập để đạt mục tiêu ( Dành nhiều thời gian cho môn còn kém, cố gắng hoàn thành bài tập ở lớp, về nhà học cùng chị gái…)
- Đánh giá kết quả học tập của mình ( thông qua các bài kiểm tra, các lần xung phong lên bảng, sự đánh giá của bạn bè, thầy cô …)
Chúng ta nói một sinh viên như vậy có kĩ năng làm chủ bản thân hay có kĩ năng quản lý bản thân
2 Nội dung kỹ năng quản lý bản thân
Trang 2- Xác định rõ ràng mục tiêu: Là việc xác định các công việc của mình trong
một thời gian nhất định (Ví dụ: Mỗi ngày sẽ học 4 tiếng; chạy bộ 3 km buổi sáng;
tự giặt quần áo)
- Xác định rõ khi nào thì thực hiện những mục tiêu đề ra Ví dụ: Hàng ngày;
từ thứ hai đến thứ sáu; một tuần 2 lần; bất cứ lúc nào…
- Ghi chép tiến trình hoàn thành hoặc không hoàn thành công việc đề ra Ví
dụ: Có tờ lịch treo trên tường, mỗi khi hoàn thành công việc nào đó, đánh dấu lên lịch để theo dõi
- Lắng nghe nhận xét của mọi người xung quanh Nói cho mọi người biết
mục tiêu phấn đấu của mình và tiến trình thực hiện Nhờ người ta theo dõi, đánh giá, nhắc nhở mình trong quá trình thực hiện công việc Nhờ người khác khen thưởng, động viên, khi bạn hoàn thànhhoặc nhắc nhở, phạt mình khi mình chưa hoàn thành công việc
- Tự phạt mình khi không hoàn thành công việc hoặc giao hẹn với một ai đó
theo dõi giúp mình Nếu mình chưa hoàn thành một công việc nào đó đã đề ra, tự
mình xử phạt mình hoặc nhờ người khác phạt mình để rèn tính kỉ luật cho bản thân Ví dụ: Khi bạn không hoàn thành bài ở nhà, tự phạt mình bằng cách không được đi chơi bóng vào lúc 5 h chiều cùng các bạn Hoặc, nếu bạn phạm một điều gì
đó, bạn sẽ phải chiêu đãi bạn thân của mình một món ăn nào đó ( vừa túi tiền như
que kem, gói ô mai nhỏ…)
- Chia nhỏ nhiệm vụ, mục tiêu thành những mục tiêu nhỏ hơn Ví dụ, để đạt
mục tiêu “ Nói năng lưu loát ở chỗ đông người”, bạn hãy chia nhiệm vụ này thành những mốc nhỏ, cụ thể như: Có thể tự nhiên hơn khi lên bảng trả lời bài; Có thể đứng trước nhóm bạn thân, nói năng tự nhiên; Đứng trước lớp nói không run; Đứng trước lớp nói lưu loát; Đứng trước toàn trường nói năng lưu loát; Nói năng lưu loát ở bất cứ hoàn cảnh nào… Tham lam, nóng vội là nguyên nhân dẫn tới khó quản lý bản thân
Trang 3- Loại trừ những trở ngại, cản trở trên bước đường bạn phấn đấu đạt mục
tiêu Tính nhút nhát, sự a dua theo bạn bè, sự cả nể, cả tin, những thói quen xấu…
có thể ảnh hưởng tới việc đạt mục tiêu của bạn Hãy lập kế hoạch loại trừ dần dần
để con đường bạn đi quang đãng hơn, sáng sủa hơn
3 Nguyên tắc quản lý bản thân
Mỗi người phải có khả năng quản lý bản thân mình Đây là có thể là những nguyên tắc để sống và làm việc:
- Sống theo các giá trị của bạn, cho dù chúng là gì Khi bạn không sống như
vậy bạn sẽ dễ làm mọi người rối tung vì không biết được bạn sẽ hành xử như thế nào Không cần phải bắt chước hay giống một ai – dù đó là một người tài giỏi và đáng khâm phục Bạn chỉ cần là chính mình, vì bạn đặc biệt và duy nhất Bạn hãy sống thật với chính bản thân mình
- Hãy nói ra! Không ai có thể “nghe” thấy những gì bạn nghĩ nếu bạn không
sẵn sàng nói ra Đọc suy nghĩ là điều gì đó mà hầu hết mọi người không thể làm được Cách thức bày tỏ cũng biểu hiện tính cách của bạn và cũng giúp người xung quanh hiểu bạn nhiều hơn
- Hãy tôn trọng những lời nói và giữ lời hứa của mình Nếu không, mọi
người cuối cùng sẽ không tin vào những gì bạn nói Và sau đó, liệu những lời nói
đó sẽ có tác dụng hay ý nghĩa gì với ai? Cách thức tôn trọng bản thân thể hiện ở chỗ bạn dám nói – dám làm và dám hành xử như những gì mình nói ra
Khi bạn đòi hỏi ai phải có trách nhiệm hơn, hãy đảm bảo mình có đầy đủ trách nhiệm Đừng mong đợi ở một ai đó điều mà bản thân bạn chưa từng thử hay
chưa từng làm Bạn có thể góp ý, nhưng đừng ép buộc người khác theo kiểu “bạn phải….” Chỉ khi bạn hoàn thành trách nhiệm của mình và không sơ suất, bạn mới
đủ tự tin để yêu cầu một ai đó làm một việc gì đó
Trang 4- Quyết tâm gây dựng sự tin tưởng Bạn sẽ hành động thế nào để người khác
bày tỏ sự tôn trọng và tin tưởng bạn Đừng nghĩ, đòi hỏi hay mơ mộng rằng ai đó
sẽ nhìn thấy thực tài của bạn khi bạn chưa cố gắng hết mình để thể hiện chúng
- Tạo những thói quen tốt và loại bỏ những thói quen xấu Những thói quen
tốt giúp chuyển các nguồn năng lượng của bạn thành chuỗi động lượng hài hòa cho bạn; các thói quen xấu thì hủy hoại năng lượng của bạn và làm bạn kiệt quệ
- Hãy có đạo đức nghề nghiệp Kỳ lạ thay, những giá trị “kiểu cũ” như: đáng
tin, đúng hẹn, chuyên nghiệp và siêng năng lại đang được đánh giá cao hơn bao giờ hết Hãy là người của hành động Luôn tìm tòi giải pháp Quyết tâm làm những gì cần phải làm
- Hãy là người quan tâm Hãy đọc, nghe để học, rồi chia sẻ những thứ bạn
biết cho mọi người Ai cũng sẽ chú ý đến một người biết cách thể hiện sự quan tâm một cách tinh tế và bày tỏ sự hiểu biết của mình một cách tự tin
- Hãy là người tử tế Hãy lịch thiệp, nhã nhặn và tôn trọng Hãy luôn chu
đáo Những cách hành xử này vẫn có giá trị rất lớn trong cuộc sống Đừng cho rằng khi mình có địa vị đồng nghĩa với việc mình có quyền có những hành vi trên người khác
- Hãy là người có kỷ luật: Đó là những gì mà người lớn gọi là “trưởng
thành”
- Giữ mình luôn khỏe và chăm sóc cho bản thân Tập thể dục cho tâm trí, thể
xác và tinh thần để bạn có thể là người đáng tin cậy, và như thế bạn sẽ sống cởi mở
và giàu có
4 Quản lý bản thân bằng "5S + 4D"
4.1 Quản lý bằng 5S
- Seiri (Sàng lọc): Con người luôn phải đối mặt với những sự đánh đổi Vì
thế, học cách chấp nhận những gì mình có và biết cách phân loại, lựa chọn cái gì
Trang 5phù hợp nhất là nội dung của quy tắc này Để làm được điều đó, một tinh thần thoải mái và tỉnh táo là vô cùng cần thiết
- Seiton (Sắp xếp): Sinh viên hiện nay vẫn thường xuyên bị “quá tải” và có
giờ giấc sinh hoạt không khoa học bởi không biết bố trí, sắp xếp công việc hợp lý Điều quan trọng là cần có một kế hoạch và thời gian biểu rõ ràng
- Seiso (Sạch sẽ): Thỉnh thoảng hãy dành thời gian cho việc sắp xếp lại đồ
đạc trong phòng và quét dọn chúng Ngoài ra, luôn nghĩ tới những điều tốt đẹp, có một môi trường sống lành mạnh và an toàn
- Seiketsu (Săn sóc): Hãy nghĩ đến việc nghỉ ngơi Ngay cả máy móc cũng
cần phải được bảo dưỡng định kỳ kia mà? Bạn đừng nghĩ những buổi đi chơi hàng tuần với bạn bè là lãng phí thời gian
- Shisuke (Sẵn sàng): Một cỗ máy được lựa chọn kỹ càng, dụng cụ ngăn nắp,
sạch sẽ, thường xuyên được bảo dưỡng là đã có thể sẵn sàng hoạt động tốt Đảm bảo 4 quy tắc trên là bạn đã có đủ những yếu tố để sẵn sàng khởi động cho một mùa học mới
4.2 Quản lý bằng 4D
-Desire (Khát vọng): Hoài bão của bạn là gì? Không trả lời được câu hỏi này
đồng nghĩa với việc bạn buông rơi tương lai của mình
-Drive (Động lực): Có ước mơ, có hoài bão, vậy cái gì khiến bạn thực hiện
nó? Hiểu rõ “động cơ” hành động sẽ giúp bạn tăng tốc nhanh chóng
- Discipline (Kỷ luật): Theo SVVN, đừng quá khắt khe với bản thân nhưng
cũng đừng “nuông chiều” chính mình Sống có kỷ luật sẽ rèn cho bạn đức tính kiên trì và bản lĩnh
- Determination (Quyết tâm): Bạn đã có khát vọng? Vậy hãy quyết tâm để
thực hiện nó cho bằng được
Trang 65 Một số kỹ năng giúp bạn quản lý bản thân
5.1.Kĩ năng quản lý thời gian
Quản lý thời gian là một trong những kỹ năng quan trọng, để đạt được thành công Vì những người quản lý thời gian hiệu quả sẽ có tư duy rành mạch hơn, rõ ràng hơn Họ là những người sáng tạo hơn và làm việc tốt hơn, và giải quyết được nhiều vấn đề hơn Ngoài việc phải lên kế hoạch, sắp xếp công việc ưu tiên, liệt kê các việc cần làm… như ai cũng đã biết, còn điều gì mà bạn cần phải chú ý nữa? Dưới đây là những điều bạn cần rèn luyện thành thói quen
- Có lịch làm việc hàng ngày, hàng tuần
Dù có vẻ như công việc hàng ngày của bạn luôn giống nhau, theo một quy trình từ sáng đến tối Nhưng đừng chủ quan mà bỏ qua việc này nhé Vì bạn sẽ không thể nhớ được một cuộc hội thảo mà bạn muốn tham dự, còn khoảng 2 tuần nữa mới tổ chức Hãy đánh dấu vào lịch, nhắc nhớ nơi gần bạn nhất Như điện thoại, máy tính cá nhân, hoặc sổ tay ghi chép, nếu bạn dùng nó hàng ngày Bạn chỉ cần đánh dấu, viết ghi chú lại từng ngày, từng sự kiện, bạn sẽ có ngay một bản kế hoạch và xác định được sự ưu tiên trong từng việc
- Lên kế hoạch và ước chừng thời gian
Việc lên kế hoạch thì rõ ràng cần thiết rồi Nhưng bạn phải “lượng hóa” nó Tức là quy về những con số cụ thể Việc này bạn cần giải quyết trong thời gian bao lâu để bắt đầu một việc khác đang chờ
- Dừng lại và suy nghĩ
Ví dụ như khi được triển khai một việc nào đó, hãy dừng lại một chút để xem cách giải quyết nào là tốt nhất Bạn có thể “khởi động” chậm hơn người khác một chút, nhưng kết quả công việc có hiệu quả hơn thì rõ ràng tốt hơn việc, bạn cứ cắm cúi lao vào công việc mà quên đi mất, mình đã tối ưu hóa nó hay chưa
- Kế hoạch dự phòng
Trang 7Mọi thứ đều có thể thay đổi và biến chuyển Vì vậy, bạn luôn phải nghĩ đến những tình huống phát sinh trong quá trình làm việc Ví dụ như đầu tuần bạn lên lịch, sẽ hẹn khách hàng vào thứ 3, thứ 5 và thứ 6 Nhưng bạn chỉ có thể thực hiện được 1 cuộc hẹn trong kế hoạch này Vậy thời gian trống kia, bạn sẽ làm gì nếu như không có kế hoạch dự phòng?
- Tự đặt những câu hỏi cho bản thân
Hỏi chính bạn xem điều gì sẽ xảy ra nếu bạn không làm nó? Nếu bạn có thể tồn tại với những hậu quả đó, thì đừng làm nó Một thực tế bạn cần hiểu đó là bạn
có thể tồn tại với những hậu quả nhiều hơn những cái hiện tại bạn đang nghĩ Thực
sự có rất ít thứ bạn nhất thiết phải làm trong cuộc sống
Nếu có một điều gì đó thực sự cần xảy ra thì câu hỏi thứ hai là “Ai có thể thay thế tôi làm việc đó?” Và những câu hỏi đi liền với nó là “Người này có thể tin tưởng được không?”, “Có cần thiết để có một cuộn băng ghi lại chính xác hiệu quả công việc hay để kiểm tra công việc của anh ta không?”
Nếu không ai có thể thực hiện nhiệm vụ đó, thì câu hỏi tiếp theo là “Cách tốt nhất để tôi có thê làm là gì?”, “Nó phải chính xác như thế nào để gọi là đủ?” và câu hỏi quan trọng nhất là “Làm thế nào tôi có thể điều khiển được sự kì vọng của những người khác?”, “Làm thế nào tôi có thể được công nhận như mình vừa hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ?”
Có rất nhiều sức mạnh trong những câu hỏi này Hãy đặt ra những câu hỏi như vậy khi làm mọi việc cho đến khi việc áp dụng nó trở thành một thói quen Việc này có quan trọng không? Có cần làm ngay không? Có cần đích thân mình phải làm làm không Tuy nhiên, lý thuyết chỉ là lý thuyết Việc bạn cần là rèn luyện chúng thành thói quen trong hành động và suy nghĩ hàng ngày
* 15 mẹo quản lý thời gian một cách tốt nhất:
" Thời gian là vàng" , không ai có thể níu giữ hoặc kéo dài quỹ thời gian của mình Vì vậy, việc quản lý thời gian hiệu quả là vấn đề đáng lưu tâm của mỗi
Trang 8người Nó đòi hỏi phải có sự cố gắng và kiên trì để bạn có thể làm chủ được thời gian của mình và hoàn thành tốt các mục tiêu đã đề ra
Dưới đây là 15 mẹo quản lý thời gian thiết thực nhất giúp bạn có thể bắt đầu ngay từ bây giờ
1-Viết ra mọi thứ
Lỗi phổ biến của quản lý thời gian đó là cố gắng sử dụng trí nhớ của bạn để nhớ quá nhiều chi tiết dẫn đến bạn bị quá tải thông tin Phương pháp sử dụng danh sách việc cần làm để viết ra mọi thứ là một cách rất tuyệt để kiếm soát các dự án và công việc của ban, khiến bản thân bạn sắp xếp có tổ chức hơn
2- Sắp xếp thứ tự yêu tiên cho danh sách của bạn
Sắp xếp thứ tự ưu tiên cho danh sách việc cần làm của bạn sẽ giúp bạn tập trung và dành nhiều thời gian vào những việc thật sự khó khăn Đánh giá các công việc của bạn theo thứ tự, sử dụng hệ thống sắp xếp thứ tự theo ABCD được diễn giải trong các khóa học về quản lý thời gian
3- Lên kế hoạch trong tuần của bạn
Bạn dành một số thời gian vào đầu tuần để lên kế hoạch làm việc cho mình Dành ra chút ít thời gian để lập kế hoạch sẽ giúp tăng năng suất của bạn và cân đối các dự án dài hạn quan trọng với những công việc cấp bách hơn Mọi thứ bạn cần
là 15 đến 30 phút mỗi tuần để họp về kế hoạch làm việc của bạn
4- Mang theo một quyển sổ nhỏ
Bạn không bao giờ biết khi nào thì bạn sẽ có những ý tưởng lớn hoặc sự thông thái sáng suốt Vì vậy, bạn nên mang theo một quyển sổ nhỏ để khi đi tới đâu bạn cũng có thể ghi lại được suy nghĩ của mình Nếu bạn để thật lâu mới viết
ra suy nghĩ của mình, thì bạn có thể sẽ quên mất Một cách khác đó là bạn sử dụng máy ghi kỹ thuật số
5- Hãy học cách nói “không”
Trang 9Do hứa hẹn quá nhiều, nhiều người bị quá tải vì có quá nhiều việc; họ nói
“có” trong khi đáng lẽ ra họ phải nói “không” Vì vậy, bạn hãy học cách nói
“không” với những yêu cầu có mức ưu tiên thấp, và bạn sẽ có nhiều thời gian để làm những việc quan trọng hơn
6- Suy nghĩ trước khi hành động
Bao nhiêu lần bạn nói “có” với một số việc, và sau đó bạn lại cảm thấy hối tiếc? Vì vậy trước khi hứa hẹn làm một công việc mới, bạn hãy ngừng lại để suy nghĩ một chút trước khi đưa ra câu trả lời của mình Điều này sẽ tránh cho bạn khỏi
bị làm quá nhiều việc
7- Không ngừng nâng cao bản thân
Bạn nên dành thời gian trong kế hoạch làm việc của bạn để học những điều mới và phát triển khả năng cũng như tài năng bẩm sinh của bạn Ví dụ, bạn có thể đăng ký một lớp học, tham gia một chương trình đào tạo, hoặc đọc một cuốn sách Không ngừng nâng cao kiến thức và kỹ năng của bạn sẽ tăng khả năng tìm việc của bạn, giúp bạn nâng cao sự nghiệp, và là một hướng đi đáng tin cậy nhất để trở thành người độc lập về tài chính
8- Hãy suy nghĩ về những gì bạn sẽ từ bỏ để làm những công việc hàng ngày của bạn
Sẽ là rất tốt nếu bạn thường xuyên đánh giá cách thức bạn sử dụng thời gian Trong một số trường hợp, điều tốt nhất bạn có thể làm là ngừng làm một hoạt động nào đó không còn có ích cho bạn nữa, để dành thời gian làm những hoạt động khác
có ích hơn Bạn hãy cân nhắc những việc bạn có thể từ bỏ để có thể tiếp tục thực hiện những công việc hiện tại của bạn
9- Sử dụng hệ thống quản lý thời gian
Sử dụng hệ thống quản lý thời gian có thể sẽ giúp bạn theo dõi mọi việc bạn cần làm, tổ chức và sắp xếp thứ tự công việc của bạn, phát triển những kế hoạch khả thi để hoàn thành nó Một hệ thống hợp nhất sẽ giống như chất keo dính gắn chặt các phương pháp quản lý thời gian tốt nhất với nhau
Trang 1010- Nhận ra các thói quen xấu
Bạn nên lập ra danh sách các thói quen xấu tiêu tốn thời gian của bạn, phá hủy mục tiêu của bạn và hạn chế thành công của bạn Sau khi lập xong danh sách, bạn hãy tập loại bỏ từng thói quen một và loại bỏ các thói quen một cách có hệ thống ra khỏi cuộc sống của bạn Bạn hãy nhớ rằng cách tốt nhất để loại bỏ một thói quen xấu là thay thế nó bằng một thói quen tốt
11- Đừng làm việc của người khác
Bạn có thói quen làm việc hộ người khác bởi vì bạn mang tâm lý của “người hùng” hay không? Nếu bạn làm như thế, bạn sẽ tốn rất nhiều thời gian của bạn Thay vào đó, bạn hãy tập trung vào những dự án và mục tiêu của chính bản thân bạn, học cách giao việc một cách hiệu quả, và dạy người khác làm thế nào để họ làm công việc của họ
12- Ghi nhật ký về mục tiêu của bạn
Thời gian làm việc nhằm mục đích lập và đánh giá các mục tiêu của bạn Ban đầu, bạn hãy ghi ra mục tiêu của bạn, sau đó bạn viết quá trình thực hiện của bạn đối với từng mục tiêu Nhìn lại nhật ký mục tiêu hàng tuần và đảm bảo bạn vẫn đang đi đúng hướng
13- Đừng là người cầu toàn
Một vài công việc yêu cầu bạn phải cố gắng hết sức Ví dụ, khi gửi một email ngắn tới đồng nghiệp, bạn đừng nên dành thời gian nhiều hơn một vài phút
để làm điều đó Bạn hãy học cách phân biệt giữa những công việc cần phải hoàn thành một cách xuất sắc với những công việc chỉ cần làm được mà thôi
14- Nhận biết những công việc “lấp chỗ trống”
Khi bạn có danh sách những việc cần làm với rất nhiều việc quan trọng, bạn hãy thận trọng để không bị rối trí bởi những công việc “lấp chỗ trống” Những công việc đã được sắp xếp trong sổ hoặc trong giấy tờ của bạn có thể đợi tới khi bạn giải quyết những công việc có thứ tự ưu tiên cao nhất