ĐẠO HIẾU TRONG XÃ HỘI VIỆT NAM THỜI NAY

Một bài nghiên cứu toàn cảnh về thực trạng CHỮ HIẾU trong xã hội Việt Nam ngày nay, cũng như các giải pháp ứng dụng cụ thể nhằm giải quyết thực trạng. Đạo Hiếu là một trong những nền tảng cơ bản tạo nên tinh hoa văn hóa Việt Nam. Ngày nay, cái gốc cơ bản đó đang bị bật rễ ra sao? Tinh hoa văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam đang bị băng hoại như thế nào?

Đạo Hiếu Trong Xã Hội Việt Nam Ngày Nay.

Luận văn tốt nghiệp

Hoàng Thị Phương Giang

25.11.2013

NỘI DUNG

DẪN NHẬP ……… Tr 3

I Vị trí của chữ Hiếu trong xã hội Việt Nam xưa ……… 3

A Nguồn gốc chữ Hiếu ……… 4

B Vai trò của chữ Hiếu trong xã hội Việt Nam xưa……… 5

II Gía Trị Chữ Hiếu trong xã hội Việt Nam ngày nay ……… 7

A Chữ Hiếu đang dần mất giá trị ……… 7

B Chữ Hiếu đang dần bị lãng quên trong đời sống cộng đồng ngày nay ……… 5

III Phương Thức Duy Trì Chữ Hiếu Trong Xã Hội Việt Nam Tương Lai …………12

A Chiến lược giáo dục của xã hội ……… 12

B Chiến lược răn đe của pháp luật ……… 15

KẾT LUẬN ……… 16

THƯ MỤC ……… 18

DẪN NHÂP:

Trên trang báo điện tử Văn Hóa Nghệ An, đăng ngày thứ năm 30/9/2010, tác giả

Trần Quang Đại trong bài “ Chữ Hiếu Ngày Nay” có nhận xét như sau:

Nhiều cụ đã chua chát ví cuộc đời mình như quả chanh, con cháu hè nhau vắt hết nước là lạnh lùng vứt bã! Nhiều kẻ bạc bẽo với cha mẹ khi đau yếu, nhưng lại tổ chức mừng thọ, điếu phúng linh đình, xây mồ mả “ hoành tráng” để thu lợi lộc, khoe khoang Những câu chuyện như thế không còn là cá biệt nữa, như đã gióng lên một hồi chuông cảnh báo mạnh mẽ cho sự suy đồi đạo Hiếu ngày nay 1

Thật vậy, Hiếu, trước nay được coi như nền tảng đạo đức cơ bản trong văn hóa Việt Nam Nhưng giá trị của chữ Hiếu trong xã hội ngày nay lại đang dần mất giá trị Vậy xã hội nhìn nhận đánh giá thế nào về vấn đề này?

Trong bài viết này sẽ trình bày nguồn gốc của đạo Hiếu trong truyền thống văn hóa Việt Nam, nêu lên tình trạng xuống cấp của việc giữ đạo Hiếu ngày nay và những phương cách duy trì đạo làm con trong văn hóa nước ta

I Vị trí chữ Hiếu trong xã hội Việt Nam xưa

Có lẽ không một người con đất Việt nào lại không quen thuộc với câu ca dao này:

Công cha như núi Thái Sơn Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra,

Một lòng thờ mẹ kính cha Cho tròn chữ Hiếu mới là đạo Con

Với thể loại ca dao tục ngữ Việt Nam, không nhiều người biết rõ nguồn gốc lịch

sử của chúng ra sao nhưng hẳn nhiên ý nghĩa thì biết tỏ tường Đạo Hiếu trong văn hóa nước ta cũng vậy Không ai biết nguồn gốc khai sinh ra tư tưởng này có ngày tháng năm nào nhưng có thể phỏng đoán thời kỳ hình thành nó trong giai đoạn nào của lịch sử dân tộc, thông qua nghiên cứu một số bằng chứng

A Nguồn gốc chữ Hiếu

1 Đại Quang Trần "Chữ Hiếu Ngày Nay" Văn Hóa Nghệ An online http: vanhoanghean.com Truy cập ngày

Trong Quan niệm chữ Hiếu trong văn hóa Việt Nam và Hàn Quốc, tiến sĩ

Nguyễn Ngọc Thơ, phó trưởng khoa trường Đại học KHXH&NV viết như sau:

Không có bộ sách sử nào ghi rõ truyền thống hiếu đạo ở Việt xuất hiện từ lúc nào,

trong hoàn cảnh nào Song, đứng ở cách tiếp cận liên ngành, chúng ta vẫn có thể xác định sự tồn tại của truyền thống hiếu đạo ở Việt muộn nhất là từ thời Văn Lang – Âu Lạc Thời ấy, xã hội chuyển dần từ chế độ mẫu hệ sang phụ hệ, cấu trúc gia đình hạt nhân dần hoàn thiện, các quan hệ luân lý được củng cố (có thể thấy qua mô típ hoa văn trên bề mặt trống Đông Sơn (như nhà sàn Đông Sơn với bộ ba cha - mẹ - con, ba con nai - xem thêm Trần Ngọc Thêm [2001]) Phạm Đức Dương [2000: 63], từ lúc cư dân Việt cổ chuyền từ vùng trung du xuống khai thác đồng bằng châu thổ cũng là lúc mô hình gia đình lớn nhiều thế hệ thuộc chế độ mẫu

hệ bị giải thể và “vỡ vụn ra thành các gia đình hạt nhân” 2

Củng cố vững chắc cho nghiên cứu trên về giai đoạn hình thành đạo Hiếu trong văn hóa Việt tồn tại từ thời Văn Lang – Âu Lạc; là những dấu tích về khảo cổ học như

là các hình vẽ trang trí hoa văn trên Trống Đồng Đông Sơn, các hình vẽ trên các bức vách trong các hang đá hay nghiên cứu của các nhà khoa học về tục thờ cúng tổ tiên

đã có ở cộng đồng Bách Việt trong đó có tổ tiên Lạc Việt của Việt Nam 3 Bên cạnh đó,

cũng trong bài nghiên cứu Quan niệm chữ Hiếu trong văn hóa Việt Nam và Hàn

Quốc của tiến sỹ Nguyễn Ngọc Thơ có viết như sau:

Xét trên khía cạnh thực tiễn xã hội, tổ tiên người Việt Nam thời Văn Lang – Âu Lạc là các cư dân nông nghiệp lúa nước, sống theo quy mô làng nông thôn với tinh thần cộng đồng cao do phải thường xuyên đối phó với những khắc nghiệt của môi trường tự nhiên (lũ lụt, hạn hán, sâu bệnh) và mội trường xã hội (trộm cướp, ngoại xâm) Quan hệ cộng đồng xã hội ấy có mối quan hệ gia đình hạt nhân làm nền tảng, trong đó mối quan hệ luân lý giữa các thế hệ theo thời gian vẫn là trụ cột Đạo hiếu hình thành trên cơ sở ấy và tồn tại trước khi tư tưởng Nho gia thâm nhập sâu rộng vào Việt Nam 4

2Thơ Ngọc Nguyễn "Quan niệm chữ Hiếu trong văn hóa Việt Nam và Hàn Quốc" Văn Hóa Học online http: vanhoahoc.com Truy cập 15/11/2013.

3 Thơ Ngọc Nguyễn, Ibid.

4 Thơ Ngọc Nguyễn, Ibid.

Và những câu chuyện cổ tích, truyền thuyết dân gian lưu truyền cũng là một bằng chứng thêm cho sự khẳng định trên Các câu chuyện trong các đời vua Hùng như

Sự tích Bánh Chưng-Bánh Dầy ( các hoàng tử làm lễ vật dâng lên Hùng Vương), sự tích Quả Dưa Hấu (Mai An Tiêm bị đày đi đảo hoang vì bị vu oan nhưng vẫn tuân mệnh

vì Hiếu), chuyện Mỵ Châu – Trọng Thủy ( An Dương Vương giết Mỵ Nương vì bất hiếu, bất trung), chuyện Sơn Tinh – Thủy Tinh, chuyện Chử Đồng Tử - Tiên Dung ( Chử Đồng Tử chôn cha bằng mảnh khố duy nhất trong nhà)

Như vậy, đạo Hiếu Việt Nam được kể như khởi nguồn từ thời các đời vua Hùng

với nhà nước Văn Lang cho đến nay Nhưng tính chất của “đạo Hiếu thời kì này hoàn

toàn mang tính dân gian, nó tồn tại bàng bạc trong mọi gia đình mà không có cơ sở lý luận nào” 5

Với cơ sở lý luận bên trên, Hiếu đạo ở Việt Nam hình thành rất “ dân gian” không dựa trên bất cứ lý luận bác học nào Mặc dù ngày nay, Hiếu của người Việt có pha trộn,

du nhập với một số tư tưởng văn hóa dân tộc khác nhưng giá trị cốt lõi luôn tồn tại, không mai một

B VỊ TRÍ CỦA CHỮ HIẾU TRONG XÃ HỘI XƯA

Vị trí, vai trò của chữ Hiếu trong lòng người dân Việt rất quan trọng Tại sao? Hiếu trong lối suy nghĩ người Việt Nam, được coi là nền tảng để đánh giá phẩm chất một con người Hiếu là phẩm hạnh hàng đầu trong các tiêu chuẩn đánh giá đức hạnh con người

“ Hiếu không những được xem là đứng đầu của đức hạnh, mà còn là cội nguồn để có được phúc thiện:

Điều Hiếu đứng vững,

Muôn điều thiện theo

Phúc thiện đúng đạo,

Phúc lành được gieo.”

( Xuân đình gia huấn)” 6

5 Thơ Ngọc Nguyễn, Ibid.

6 Nguyễn Thị Thọ, Từ đạo Hiếu truyền thống nghĩ về đạo Hiếu ngày nay, tạp chí Triết học số 6 (193), 2007, 2.

Thật vậy, chữ Hiếu trong lối suy nghĩ của người Việt xưa nay phải được thể hiện

ở sự biết ơn công sinh thành dưỡng dục, ở sự phụng dưỡng cha mẹ khi tuổi già, ở sự yêu thương khi xa cách, ở sự nối tiếp ý chí thành quả của ông cha và thờ phượng tổ tiên Nếu thiếu các yêu cầu trên thì coi là bất hiếu

Quay lại khảo cứu lịch sử, những hiền tài tạo nên những mốc lịch sử lừng lẫy của dân tộc Việt Nam há chẳng phải cũng xuất phát từ đạo làm con sao?

Vào thời Minh xâm lược, Nguyễn Phi Khanh bị bắt đưa về Chi Lăng, Nguyễn Trãi đã theo khóc đến tận ải Nam Quan Nguyễn Phi Khanh nói: “Con phải trở về mà lo báo thù cho

cha, rửa thẹn cho nước, chứ đi theo khóc lóc mà làm gì” Vâng lời cha, Nguyễn Trãi trở về,

ngày đêm lo việc phục thù, bày kế giúp Bình Định Vương đánh thắng quân xâm lược.

Dưới thời Nguyễn, Phan Bội Châu nuôi chí lớn của cha, gắng sức học tập, thi đỗ giải nguyên để người cha đang hấp hối trên gường bệnh được yên lòng nhắm mắt ra đi Ông đã

mở rộng đạo hiếu với cha ra đạo hiếu đối với dân tộc, giống nòi, hoạt động cách mạng và trở thành nhà chí sĩ yêu nước nổi tiếng đầu thế kỷ XX 7

Nguyễn Trãi, Phan Bội Châu đều là những người con nối tiếp ý chí của cha ông

để lại Hay trong thơ ca Nguyễn Du, nàng Kiều cũng là một tấm gương tiêu biểu cho người con hiếu thảo, hi sinh hạnh phúc đôi lứa để cứu cha mẹ Tinh thần Hiếu đạo đó còn thể hiện ở lối suy nghĩ khi người con không sinh được con trai để nối dõi tông đường cũng bị coi là bất hiếu Trong hôn nhân của con cái thì “ cha mẹ đặt đâu con ngồi đấy” Người con không đối xử tốt với hàng xóm láng giềng, học hành thi cử dốt nát

bị coi là làm xấu mặt cha mẹ Nói chung, Hiếu ảnh hưởng đến mọi khía cạnh đời sống Hiếu là căn bản trong đời sống Việt; là gốc rễ phát triển các nguyên tắc ứng xử trong đạo vua-tôi, vợ- chồng, thầy- trò, thầy thuốc-bệnh nhân, bạn hữu

Do đó, khi một người trưởng thành bước ra ngoài xã hội, sẽ được xã hội đánh giá tốt hay xấu phần lớn do sự hấp thụ tinh thần Hiếu đạo ra sao trong quá trình giáo dục của gia đình Đạo Hiếu có vai trò rất quan trọng trong văn hóa người Việt xưa nay

II GIÁ TRỊ CHỮ HIẾU TRONG XÃ HỘI VIỆT NAM NGAỲ NAY

A ĐẠO HIẾU ĐANG DẦN MẤT GIÁ TRỊ

7 Nguyễn Thị Thọ, Từ đạo Hiếu truyền thống nghĩ về đạo Hiếu ngày nay, 4.

Hiện nay ở Việt Nam có nhiều bảo tàng lịch sử, triển lãm tranh ảnh mở ra trưng bày về tội ác chiến tranh Mọi người sẽ đến những nơi đó để thấy những bằng chứng, những hình ảnh về một thời chiến tranh khủng khiếp Vậy Hiếu đạo, một giá trị tinh thần thiêng liêng trong văn hóa Việt Nam đang trở nên băng hoại, xuống cấp trần trụi, đã có một triển lãm lớn nào để nhằm thức tỉnh xã hội này chưa? Giống như một đứa con hoang đàng, nghỗ nghịch bỏ ngoài tai mọi lời dạy bảo của Cha Đứa con đó đang mải

mê đắm say một canh bạc vật chất Nó đang say sưa chưa hề tỉnh giấc Chữ Hiếu như một lời dạy của ông cha từ nhiều đời truyền lại, nay đang bị con cháu bỏ ngoài tai, làm thinh

Bằng chứng? Chúng ta không còn xa lạ khi nghe đến những câu chuyện: con đánh đuổi cha mẹ ra khỏi nhà, nhốt cha mẹ trong chuồng chó, chuồng lợn Ghen ghét đùn đẩy nhau trách nhiệm nuôi cha mẹ, con cháu giết ông bà, bố mẹ lấy tiền tiêu

xài Những câu chuyện băng hoại đạo đức kiểu này tràn lan khắp các mặt báo, truyền hình, phát thanh, truyền miệng

Trên trang báo điện tử Gia Đình Online, thứ sáu ngày 2/8/2013 đăng tin với tít

“Nghịch tử đốt nhà cha mẹ bằng 27 lít xăng nhận án tử” Bài báo viết:

Bản án sơ thẩm xác định, Chiến là con trai thứ 2 của bà Nơi và ông Thạnh Năm 2006, Chiến lấy vợ và được bố mẹ cho một căn nhà tại chợ Bình Tiên (huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp) để buôn bán Khoảng tháng 5/2012, Chiến đến xin cha mẹ đẻ chiếc xe máy nhưng không được nên ấm ức.

Đến đầu tháng 7/2012, Chiến về nhà thì bị cha mẹ la rầy vì nghe tin cậu con trai ham chơi không lo làm ăn Chiều hôm đó, đứa con mua 55 lít mang về để dùng khi đi giao hàng.

Tối cùng ngày, sau khi uống rượu say nhớ lại việc cha mẹ không cho xe máy và la mắng, Chiến nảy sinh ý định đốt nhà đấng sinh thành Gã mang một can xăng 27 lít và quẹt gas đến nhà cha mẹ ruột Nghe tiếng con trai lè nhè, bà Nơi mở cửa Lập tức Chiến đổ nửa can xăng phía nhà trước, số còn lại đổ ở cửa sau rồi dùng thanh sắt đập cửa kính mở khóa vào nhà Hắn tắt hết cầu dao điện, đứng chắn trước cửa ra vào.

Nghe tiếng chị gái kêu cứu, ông Hiền (cậu ruột của Chiến ở nhà kế bên) cùng một số người chạy tới ứng cứu nhưng Chiến đã bật quẹt gas ném xuống nền nhà khiến ngọn lửa bùng

phát Trong lúc vật lộn với Chiến, bà Nơi, ông Hiền và nhiều người trong gia đình đều bị dính xăng, lửa bén vào người 8

Cũng trên trên trang báo này, cùng ngày đăng tin tại Hải Phòng “Con trai giết mẹ

vì nghiện” Cụ thể bài báo mô tả:

Trong lúc say hơi men, bị mẹ la rầy, đứa con trai tội đồ duy nhất của người vợ liệt sỹ đã đang tâm dùng dao đâm chết mẹ đẻ của mình khiến bà gục xuống, chết tại chỗ.

Vụ án mạng xảy ra bất ngờ vào lúc 14h30 ngày 31/7/2013 tại gia đình bà Nguyễn Thị Xô (sinh 1955, thôn Hạ Câu, xã Quốc Tuấn, huyện An Lão, HP) do chính con đẻ Phạm Văn Đoàn

SN 1977 (cùng nhà) là thủ phạm khiến ai nấy đều bàng hoàng Tại hiện trường, người mẹ lực lượng CSĐT huyện An Lão thu giữ được con dao nhọn dính máu Sau khi đâm chết mẹ đẻ, Đoàn hung hăng gây hấn với lực lượng công an về việc bắt giữ mình 9

Hay trên một trang báo điện tử khác, Tin Mới Online ngày 26/10/2013 đăng tin :

“ Ly dị chồng, sau đó có mối quân hệ tình cảm với người hàng xóm, nhưng bị mẹ ngăn

cấm, Nguyễn Thị Thắm đã “liên minh” với nhân tình Nguyễn Văn Phong lên kế hoạch giết mẹ, cướp tài sản rồi đem xác buộc đá thả sông”.10

Thêm một bằng chứng chứng minh cho tình trạng xuống cấp đạo Hiếu ngày nay:

Trước khi tham mưu cho Quốc hội xây dựng Luật Người cao tuổi Việt Nam, Viện Nghiên cứu Người cao tuổi Việt Nam đã có một cuộc khảo sát thực trạng bạo lực gia đình ở một số tỉnh miền Nam Kết quả rất đau lòng có tới 90% số người cao tuổi được hỏi cho biết đã từng bị con cháu bỏ rơi và không được chăm sóc, 50% người già bị con cái nhốt trong nhà Và theo nhiều thống kê khác thì các con số về bạo lực gia đình ngày càng gia tăng Đây là một thực trạng đáng báo động 11

Một vết thương hoại tử trên lối sống đạo đức dân tộc!

8 { Sưu Tầm}, Nghịch tử đốt nhà cha mẹ bằng 27 lít xăng nhận án tử Gia đình Online http: giadinh.net.vn, thứ sáu

ngày 2/8/2013 Truy cập 20/11/2013

9 Minh Lý, Con trai giết mẹ vì nghiện Giadinh.net.vn Online, Thứ sáu ngày 2/8/2013 Truy cập 20/11/2013.

10 PV tổng hợp, Con gái cùng nhân tình hãm hại mẹ Tinmoi.vn Online, Thứ 7 ngày 26/10/2013 Truy cập ngày 20/11/2013

11 Bình Minh, Đau lòng chữ “Hiếu” thời hiện đại nguoiduatin.vn Online Truy cập ngày 21/11/2013.

Trên đây là những câu chuyện mà cách đây tầm chục năm mà ta nghe đến nó như một sự ghê tởm hãi hùng, giờ đây đôi lúc khiến tâm thần ta trơ trọi, chai lỳ

Sự thật đúng là khủng khiếp đến như vậy Mọi tội ác có thể tưởng tượng được của con cái gây ra cho cha mẹ sinh thành mình đều đã xảy ra Những đứa con nghỗ nghịch, hoang đàng không những là vết thương đau cho chính cha mẹ mình cả khi họ

đã thác sang thế giới bên kia, giờ đây còn là dịch bệnh ghê tởm cho xã hội Nhìn từ mọi góc độ, căn nguyên hầu hết đều bắt nguồn từ “ cơn đói vật chất” Như một con thú hoang khát cơn đói, chúng vùng lên phá phách mọi thứ để thỏa mãn Bỏ qua hết những giá trị thuộc về phần “ người” như thể diện, đạo đức, nhân cách

Liệu có triển lãm nào trưng bày những ung nhọt nhức nhối này không? Có chiến dịch xã hội nào muốn “ quét bay” những điều rác rến này chăng?

B ĐẠO HIẾU ĐANG DẦN LÃNG QUÊN TRONG XÃ HỘI NGÀY NAY

Nếu như phần trên, ta đọc thấy những sự kinh hoàng đến nỗi bị cả xã hội lên

án, luật pháp trừng trị ngay lập tức, thì đó thực chỉ là “ bề nổi của tảng băng chìm” Đạo Hiếu, lời ông cha dạy, thực giờ như “ tờ giấy nhàu bị mối mọt gặm nhấm” không còn gía trị Một căn bệnh bị lở loét, tử hoại bên ngoài; giờ lan rộng đến các tế bào trung tâm não bộ

Nếu trước kia, khi ông bà cho cháu quà hay bố mẹ cho con quà thì con cái phải giơ hai tay nói “ Cháu xin ạ”, thì giờ đây nó có thể tự lấy đồ mà không cần xin phép Thậm chí bố mẹ còn phải dua nịnh theo nó Nếu trước kia, ăn cơm con cháu phải mở lời mời ông bà, bố mẹ ăn cơm thì nay vô tư ngồi ăn, không cần biết có ai Nếu trước kia, ông bà bố mẹ đánh đòn con cháu thì phải răm rắp chấp hành, còn nay chúng sẽ cãi lại và có thể đánh trả Tất nhiên, căn nguyên ở đây là do sự giáo dục con cái của mỗi gia đình Nhưng chỉ những điều trên thôi đủ chứng minh cho một thế hệ đang lãng quên mất thế nào là Hiếu đạo? Tin được không? Hãy thử ngó nhìn ở chính gia đình mình hoặc sang những nhà hàng xóm bên cạnh?

Chữ Hiếu, quả thật, không những bị xuống cấp bên ngoài mà còn bị mục ruỗng

ở bên trong, từ gia đình thành thị đến nông thôn, từ gia đình miền xuôi đến miền

ngược:

Anh Minh và chị Hưng (Gia Trấn, Gia Viễn, Ninh Bình) lấy nhau đã chục năm và

có với nhau 2 đứa con Anh (Minh) không có công việc ổn định nên ai thuê gì làm nấy Còn chị thì từ xưa tới nay ở nhà làm ruộng, khi rảnh rỗi thì đi phụ hồ Bà Thanh ( mẹ anh Minh) biết con cái đi làm vất vả nên ở nhà lo cơm nước, nhà cửa cho con cháu Nhưng chị Hưng lại không biết điều mà hay chửi mắng bà ầm cả xóm lên, đường qua lối lại ai ai cũng nhìn vào Một hôm, chị phơi lúa ra sân rồi đi làm, chị dặn bà: Bà ở nhà phơi lúa cho khô để cất đi, tôi đi làm đến chiều mới về Buổi chiều hôm ấy trời bất ngờ giông gió mưa to, một mình bà chạy lúa không kịp nên bị ướt nửa sân lúa Bà lo không biết về con dâu sẽ nói mình ra sao đây.

Đi làm về thấy mấy bì lúa dựng góc nhà bị ướt nên chị Hưng rất giận, chị mắng bà: Bà làm gì mà có mỗi mấy bì lúa cũng để ướt? Bà chỉ ở nhà có mỗi việc ăn thôi mà cũng không xong, tôi nhịn bà nhiều lắm rồi Từ mai bà ăn riêng đi ai mà nuôi không bà được Bà cảm thấy không ở nhà này được đi đâu thì đi 12

Kinh tế gia đình khó khăn, đánh vào vật chất khiến đánh mất lòng yêu kính của người con dâu với mẹ chồng Mệt nhọc cuộc sống, con trai con dâu quên mất bổn phận làm con

Rồi câu chuyện về các cô con dâu văn phòng nói xấu mẹ chồng :

Cô thì bảo mẹ chồng quê mùa, ăn uống chi ly tiết kiệm khiến cô ta phải thường xuyên trốn về nhà mẹ đẻ “xin cơm” vì không đủ chất Cô thì bảo mẹ chồng ở bẩn, hách dịch, lại còn hay soi mói con dâu, cô mua cái gì mới cũng bị mẹ chồng soi, rồi hỏi giá nên nhiều khi mua hàng hiệu phải nói dối là mua hàng chợ không lại sợ bà bảo tiêu hoang Có cô còn kể một loạt

“tội” của mẹ chồng ra, nào là “bà ấy” nấu ăn chẳng ra gì nhưng lúc nào cũng lên mặt dạy con dâu Nào là đã không làm ra tiền mà hay lớn tiếng, mua cái gì lớn nhỏ trong nhà cũng phải bà quyết mới được mua, thành ra tiền của cô mà cứ như đi ăn xin Các cô khác trong hội liền nhao nhao bày kế để cô này “trị” mẹ chồng 13

Hậu quả lối sống công nghiệp, lòng ích kỷ được tôn cao Hình ảnh “nàng dâu hiếu thảo” gần như chỉ còn vang bóng một thời

Thêm câu chuyện “cô cử nhân xấu hổ vì mẹ nhà quê khiến dân mạng phẫn nộ”:

12 Đình Dung, Chồng nhu nhược “bịt tai” để vợ chửi mắng mẹ Vietnam.net Online, ngày 10/9/2013 Truy cập ngày

20/11/2013.

13 Thư độc giả, Giật mình nghe nàng dâu xa xả nói xấu mẹ chồng Vietnam Net Online, thứ 5 ngày 24/3/2013 Truy

cập ngày 21/11/2013.