Mục đích nghiên cứu:- Thực hiện tốt mục tiêu đổi mới phương pháp giảng dạy, đa dạng hóa hìnhthức dạy học mà vấn đề trọng tâm là chuyển giao nhiệm vụ học tập cho học sinh,phát huy
Trang 1SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH NINH BÌNH
TRƯỜNG THPT CHUYÊN LƯƠNG VĂN TỤY
BẢN ĐĂNG KÍ SÁNG KIẾN NĂM HỌC 2022- 2023 TÊN SÁNG KIẾN:
TĂNG HIỆU QUẢ HỌCTRẢI NGHIỆM ĐỐI VỚI BÀI LUYỆN NÓI VÀ NGHE TRONG MÔN NGỮ VĂN KHỐI 10 CHƯƠNG TRÌNH GDPT 2018
Giáo viên: 1 Lê Thị Phương Lan
2 Lê Trâm Anh
3 Vũ Thị Yến Đơn vị công tác: Tổ Ngữ văn Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy
Ninh Bình, tháng 5 năm 2023
Trang 25 3 Mục đích nghiên cứu của đề tài 4
6 4 Lĩnh vực áp dụng của nghiên cứu 4
12 2.1 Áp dụng cơ sở lí luận vào thực tiễn giảng dạy 8
13 2.2 Hoạt động dạy và học trải nghiệm 12
14 2.2.1 Xây dựng kế hoạch dạy và học: 12
15 2.2.2 Tổ chức thực hiện tiết học trải nghiệm: 12
16 III HIỆU QUẢ KINH TẾ, HIỆU QUẢ XÃ HỘI CỦA SÁNG KIẾN. 13
19 IV ĐIỀU KIỆN VÀ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG. 15
Trang 4BẢN ĐĂNG KÝ SÁNG KIẾN NĂM HỌC 2022 - 2023
I Tên sáng kiến
TĂNG HIỆU QUẢ HỌCTRẢI NGHIỆM ĐỐI VỚI BÀI LUYỆN NÓI VÀ NGHE TRONG MÔN NGỮ VĂN
KHỐI 10 CHƯƠNG TRÌNH GDPT 2018
II Đồng tác giả sáng kiến
1 Lê Thị Phương Lan
Chức danh: Giáo viên
Đơn vị công tác : Sở GD và ĐT Ninh Bình
Trình độ chuyên môn : Thạc sĩ Ngữ văn
Email: lplanlvt2020@gmail.com
Số điện thoại: 0982354980
2 Vũ Thị Yến
Chức danh: Giáo viên
Đơn vị công tác : trường THPT chuyên Lương Văn Tụy Trình độ chuyên môn : Thạc sỹ Ngữ văn
Email: vuyenlvt@gmail.com
Số điện thoại: 01689445274
3 Lê Trâm Anh
Chức danh: Giáo viên
Đơn vị công tác : Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy
Trình độ chuyên môn : Thạc sĩ Ngữ văn
Email: tunahoangvietanh@gmail.com
Số điện thoại: 0984961912
Trang 5I ĐẶT VẤN ĐỀ
1 Tên đề tài:
Tăng hiệu quả học trải nghiệm đối với bài luyện Nói và Nghe trong môn Ngữ văn khối 10 Chương trình GDPT 2018
2 Lí do chọn đề tài:
Theo quyết định của Bộ Giáo Dục và Đào tạo, từ năm học 2022 - 2023, cáctrường Trung học phổ thông (THPT) trong toàn quốc sẽ thực hiện giảng dạychương trình GDPT 2018 đối với khối 10 Một Chương trình được biên soạn ưuviệt nhằm hướng tới phát triển toàn diện năng lực người học từ kiến thức đến kỹ
năng đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo tinh thần Nghị
Quyết số 29/NQ/TW, ngày 04/11/2013 của Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hànhTrung ương khóa XI
Bố cục chung của các chủ đề bài học đều xoay quanh phát triển 4 kỹ năng:Đọc – Viết – Nói – Nghe Trong đó một trong những điểm mới tạo được sự hứngkhởi cho cả giáo viên và học sinh khi tiếp nhận Chương trình GDPT – 2018 là cácbài học rèn kỹ năng Nói và Nghe Mỗi một chủ đề sau khi cung cấp kiến thức ở cácbài đọc, chương trình luôn dành quỹ thời gian nhất định từ 2-3 tiết cho bài họcluyện nói
Với yêu cầu tổ chức giờ học mang tính thiết thực, hiệu quả đồng thời để tăngtính hấp dẫn, phong phú cho bài học, chúng tôi đề xuất hình thức học trải nghiệmtrong một số bài học luyện Nói và Nghe trong chương trình Ngữ Văn khối 10 bộsách Kết nối tri thức- NXBĐHQGHN
Nghiên cứu đề tài này giúp chúng tôi tiếp cận và nắm vững hơn đề án đổimới phương pháp dạy học của Bộ Giáo Dục và Đào tạo Trang bị thêm các phươngpháp kỹ năng tổ chức hiệu quả các giờ học luyện Nói và nghe Đồng thời tăng tínhchất học trải nghiệm thực tế của học sinh Từ đó nâng cao chất lượng giảng dạy
Trang 6và có những định hướng phát triển năng lực cho học sinh trường THPT ChuyênLương Văn Tụy.
3 Mục đích nghiên cứu:
- Thực hiện tốt mục tiêu đổi mới phương pháp giảng dạy, đa dạng hóa hìnhthức dạy học mà vấn đề trọng tâm là chuyển giao nhiệm vụ học tập cho học sinh,phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, rèn luyện bản lĩnh cá nhân, tự nhận thứcnăng lực và phát huy được các kĩ năng phong phú trong cuộc sống để học sinh cóthể ứng phó với những tình huống phức tạp của cuộc sống
- Rèn luyện cho HS những kĩ năng cơ bản như:
+ Kĩ năng giao tiếp
+ Kĩ năng lắng nghe tích cực
+ Kĩ năng trình bày ý tưởng
+ Kĩ năng hợp tác
+ Kĩ năng tư duy phê phán
+ Kĩ năng đảm nhận trách nhiệm
+ Kĩ năng đặt mục tiêu
+ Kĩ năng quản lí thời gian
+ Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin
+ Kĩ năng sử dụng công nghệ thông tin…
- Tạo hứng thú cho các em tìm hiểu kiến thức, trình bày quan điểm cá nhânđặc biệt qua đó biết tự khám phá năng lực thực sự của bản thân góp phần địnhhướng phát triển bản thân trong tương lai
- Hoạt động dạy học ứng dụng các kĩ thuật dạy học tích cực: dạy học trảinghiệm, dạy học theo dự án, hoạt động nhóm…
- Khai thác triệt để tính hiệu quả của phương pháp dạy học trải nghiệm
Trang 74 Lĩnh vực áp dụng của nghiên cứu
- Về mặt nội dung: đề tài nhiên cứu trên áp dụng vào việc giảng dạy mônNgữ Văn khối 10, chương trình GDPT 2018 cấp THCS và TPHT nhất là cấpTHPT
- Về mặt phương pháp: Có thể vận dụng phương pháp học trải nghiệm ở các
bộ môn khác nhau trong cấp học THCS và THPT
II PHẦN NỘI DUNG
1 CƠ SỞ LÍ LUẬN:
1.1 Giải pháp cũ:
Lối học thụ động truyền thống đã ăn sâu vào cách dạy học ở các nhà trườngTHPT bởi môi trường học ở Việt Nam còn nặng về áp đặt kiến thức Mặc dùchương trình đã được biên soạn mới, những yêu cầu cung cấp kiến thức và pháttriển các kỹ năng của học sinh cũng được đề cập cụ thể Song phần lớn các giờ họcgiáo viên vẫn truyền thụ kiến thức một chiều, phương pháp dạy học chủ yếu vẫn làthuyết giảng, các phương pháp, kĩ thuật dạy học khác như: học trải nghiệm, nêuvấn đề, thảo luận nhóm, khăn trải bàn, mới chỉ mang tính hình thức Đặc biệt làviệc học trải nghiệm được tiến hành trong tiết luyện Nói và nghe Cụ thể tồn tại:
Do có nhiều hình thức trải nghiệm nhưng giáo viên không biết lựa chọn hìnhthức trải nghiệm nào hữu ích nhất đối với môn ngữ văn, áp dụng chưa phù hợp;
Do hiểu chưa thấu đáo bản chất của hoạt động trải nghiệm hoặc xây dựng kếhoạch chưa tốt nên áp dụng qua loa nặng tính hình thức
Phần lớn tiết luyện nói và nghe được thực hiện theo hình thức trải nghiệm đơngiản: giáo viên giao nhiệm vụ cho học sinh chuẩn bị; đến tiết luyện nói giáo viêngọi học sinh trình bày; học sinh lên cầm giấy nói rồi về chỗ, các bạn học sinh khácnhận xét về nội dung, tư thế tác phong, giáo viên nhận xét bổ sung, chốt ý trên sile;học sinh ghi chép các ý chính vào vở Hết chu trình một tiết luyện nói và nghe
Trang 8Kết quả giờ học đơn điệu, nhàm chán Học sinh với học sinh ít được tương tác;học sinh không phát huy được tính tích cực, chủ động, sự sáng tạo Học sinh ngàycàng có xu hướng “không mặn mà” với môn Văn, thiếu hứng thú tìm tòi, nghiêncứu, sáng tạo trong giờ học.
2 Giải pháp mới cải tiến
Trước những thực tế tồn tại trên, qua một năm thực tế giảng dạy chươngtrình GDPT 2018 và hơn 20 năm kinh nghiệm, chúng tôi đề xuất một số hình thức
tổ chức học tập trải nghiệm nhằm giúp học sinh, giáo viên hào hứng hơn trongnhững tiết luyện Nói và nghe trong chương trình Ngữ Văn khối 10-chương trìnhGDPT 2018
Để giờ luyện nói thực sự mang lại hiệu quả cao, phát huy tối đa tính tích cựcchủ động của người học giáo viên phải lập kế hoạch rõ ràng cho mỗi tiết học, tùyvào nội dung yêu cầu của mỗi bài luyện nói để lựa chọn những hình thức học trảinghiệm phù hợp Đã là tiết luyện nói và nghe thì bắt buộc giáo viên phải tổ chứcgiờ học để học sinh được nói, được thể hiện chính kiến quan điểm của bản thân vềvấn đề đặt ra Nhưng tổ chức như thế nào cho hay, hấp dẫn? Chúng tôi đề xuất một
số hình thức trải nghiệm sau:
Hình thức thứ nhất: Nói theo hình thức thuyết trình- hùng biện (mô phỏng
chương trình Cất Cánh- VTV3): Học sinh chuẩn bị kỹ nội dung theo nhóm (hìnhthức học tập dự án), cử đại diện nhóm thuyết trình, có ứng dụng CNTT trong quátrình thuyết trình để tạo sức thuyết phục, tạo cảm hứng
Hình thức thứ hai: Nói theo hình thức đối mặt (mô phỏng cuộc thi đối mặt
trên các chương trình games showl): Đưa ra vấn đề nghị luận, yêu cầu học sinh cácnhóm chuẩn bị nội dung tranh biện, thực hiện tranh biện theo nội dung bằng hìnhthức chạy tiếp sức (đại diện nhóm lên tranh biện nếu cảm thấy cần được hỗ trợ sẽ
có thành viên của nhóm lên thay thế, giúp sức) Điều này sẽ tạo độ hào hứng, sôi
Trang 9nổi và mọi thành viên đều cần có trách nhiệm cao và đều phát huy được tính chủđộng, sáng tạo
Hình thức thứ ba: Nói theo hình thức nhập vai/đóng vai (đóng vai hướng
dẫn viên du lịch/nhà báo/phát thanh viên/nhà văn): Học sinh các nhóm sẽ chuẩn bịnội dung nói, đại diện nhóm lên thuyết trình nhưng theo hình thức đóng vai (hướngdẫn viên du lịch, diễn giả, nhà báo đi phỏng vấn và trả lời phỏng vấn)
Thực hiện linh hoạt sáng tạo các hình thức trải nghiệm trên tạo tính mới, tínhhấp dẫn cho các tiết luyện nói được thực hiện trong 9 chủ đề môn học
Mỗi giờ luyện nói và nghe được tiến hành theo 4 bước:
Bước 1: Chuyển giao và nhận nhiệm vụ học tập (rất quan trọng, đóng vai trò then chốt: khi giáo viên chuyển giao nhiệm vụ kỹ càng, học sinh tiếp nhận nhiệm vụ rõ ràng, hiệu quả giờ học sẽ cao)
Bước 2: Lập kế hoạch, triển khai làm việc nhóm theo kế hoạch dưới sự giám sát hướng dẫn của giáo viên
Bước 3: Tổ chức hoạt động học tập (tại giờ lên lớp)
Bước 4: Đánh giá, nhận xét và chốt kiến thức
Có thể so sánh đặc trưng của dạy học tiết luyện nói áp dụng phương phápdạy học đơn điệu (giải pháp cũ) và dạy học theo hình thức trải nghiệm phong phú,linh hoạt (giải pháp mới) như sau:
Quan
niệm Học là qúa trình tiếp thuvà lĩnh hội:
- Nội dung bài nói: đượcchú trọng coi trọng kiếnthức nội dung
Học là qúa trình kiến tạo; học sinhtìm tòi, khám phá, phát hiện, luyệntập, khai thác và xử lý thông tin,…
tự hình thành hiểu biết, năng lực vàphẩm chất, giờ học đáp ứng hai tiêuchí:
- Nội dung: đảm bảo tính cốt lõi
Trang 10- Hình thức nói: đơn giản,không quá cầu kỳ (khôngchú trọng đến cảm hứng,
tư thế tác phong nhiều)
- Hình thức nói: được chú trọng đểđánh giá mức độ hứng thú, mức độsáng tạo của người học
Bản chất Truyền thụ tri thức,
truyền thụ và chứng minhchân lí của giáo viên
Tổ chức hoạt động nhận thức chohọc sinh Dạy học sinh cách tìm rachân lí
Mục tiêu Chú trọng cung cấp tri
thức, kĩ năng, kĩ xảo Chú trọng hình thành các năng lực(sáng tạo, hợp tác,…) dạy phương
pháp và kĩ thuật lao động khoa học,dạy cách học Học để đáp ứng nhữngyêu cầu của cuộc sống hiện tại vàtương lai Những điều đã học cầnthiết, bổ ích cho bản thân học sinh vàcho sự phát triển xã hội
Nội dung Từ sách giáo khoa và giáo
viên Từ nhiều nguồn khác nhau: SGK,GV, các tài liệu khoa học phù hợp,
thí nghiệm, bảng tàng, thực tế… gắnvới:
- Vốn hiểu biết, kinh nghiệm và nhucầu của HS
- Tình huống thực tế, bối cảnh vàmôi trường địa phương
- Những vấn đề học sinh quan tâm.Phương
pháp Áp dụng phương phápthuyết trình Áp dụng linh hoạt, sáng tạo cácphương pháp dạy học tích cực: dạy
học dự án, trải nghiệm, giải quyếtvấn đề; dạy học tương tác…
Trang 11thức nhập vai/đóng vai…
2 CƠ SỞ THỰC TIỄN
2.1 Áp dụng cơ sở lí luận vào thực tiễn giảng dạy:
Tiếp thu đề án Đổi mới phương pháp giảng dạy của bộ giáo dục năm 2013,tiếp nhận giảng dạy chương trình GDPT 2018 đối với môn Ngữ văn khối 10 bắtđầu từ năm học 2022-2023, nhóm Ngữ văn trường trung học phổ thông chuyênLương Văn tụy đã áp dụng hình thức dạy học trải nghiệm đối với bài Luyện nói vànghe trong chương trình Ngữ văn khối 10-GDPT 2018 vào các tiết học sau:
Tiết thứ nhất: Trình bày báo cáo kết quả nghiên cứu một vấn đề (Chủ đề 4- Sức
sống của sử thi)
Tiết thứ hai: Thảo luận về văn bản nội quy và văn bản hướng dẫn nơi công cộng
(chủ đề 8- Thế giới đa dạng của thông tin)
Tiết thứ ba: Thuyết trình về một vấn đề xã hội có sử dụng kết hợp phương tiện
ngôn ngữ và phương tiện phi ngôn ngữ (Chủ đề 9- hành trang cuộc sống)
Thông qua việc tham gia vào các hoạt động trải nghiệm trong các tiết luyệnnói và nghe trên, học sinh được phát huy vai trò chủ thể, tính tích cực, chủ động tựgiác và sáng tạo của bản thân Các em được chủ động tham, gia vào tất cả các khâucủa quá trình hoạt động: từ thiết kế hoạt động đến chuẩn bị, thực hiện và đánh giákết quả hoạt động phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khả năng của bản thân Các emđược trải nghiệm, được bày tỏ quan điểm, ý tưởng, được đánh giá và lựa chọn ýtưởng hoạt động, được thể hiện, tự khẳng định bản thân, được tự đánh giá và đánhgiá kết quả hoạt động của bản thân, của nhóm mình và của bạn bè
Những cải tiến trong phương pháp giảng dạy thực hiện qua 3 tiết dạy:
Áp dụng chủ trương của bộ giáo dục: Đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT,
nhóm Ngữ văn chúng tôi đã lựa chọn những giải pháp phù hợp với từng tiết dạynhằm phát huy năng lực của học sinh Đó là: năng lực làm việc nhóm, năng lực trảinghiệm thực tế … từ đó phát huy được năng lực của người học, giúp học sinh hìnhthành được các kĩ năng, như:
Kĩ năng giao tiếp
Kĩ năng lắng nghe tích cực
Trang 12Kĩ năng trình bày ý tưởng.
Kĩ năng hợp tác
Kĩ năng tư duy phê phán
Kĩ năng đảm nhận trách nhiệm
Kĩ năng đặt mục tiêu
Kĩ năng quản lí thời gian
Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin
Kĩ năng sử dụng công nghệ thông tin…
Kết quả giải pháp dạy học mới của Bộ áp dụng trong bài học cụ thể, chúng
ta đã đánh thức được tiềm năng của học sinh giúp các em tự nhận thưc được khảnăng và đánh giá được vị trí của mình Từ đó giúp các em có được khả năng địnhhướng nghề nghiệp trong tương lai
Bài dạy thực nghiệm đã áp dụng triệt để các các phương pháp dạy học theo
đề án “Đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT” năm 2013 của Bộ Giáo dục Sự cải
tiến được thể hiện cụ thể:
Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh: nghĩa là
người học - đối tượng của hoạt động "dạy", đồng thời là chủ thể của hoạt động
"học" - được cuốn hút vào các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo,thông qua đó tự lực khám phá những điều mình chưa rõ chứ không phải thụ độngtiếp thu những tri thức đã được giáo viên sắp đặt Được đặt vào những tình huốngcủa đời sống thực tế, đươc trực tiếp quan sát, thảo luận, giải quyết vấn đề đặt ratheo cách suy nghĩ của mình, từ đó nắm được kiến thức kĩ năng mới, vừa nắmđược phương pháp "làm ra" kiến thức, kĩ năng đó, không rập theo những khuônmâu sẵn có, được bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo
Chương trình dạy học phải giúp cho từng học sinh biết hành động và tíchcực tham gia các chương trình hành động của cộng đồng
Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học: Trong các phương pháp
học thì cốt lõi là phương pháp tự học Nếu rèn luyện cho người học có được phươngpháp, kĩ năng, thói quen, ý chí tự học thì sẽ tạo cho họ lòng ham học, khơi dậy nội lựcvốn có trong mỗi con người, kết quả học tập sẽ được nhân lên gấp bội Vì vậy, ngàynay người ta nhấn mạnh mặt hoạt động học trong qúa trình dạy học, nỗ lực tạo ra sự
Trang 13chuyển biến từ học tập thụ động sang tự học chủ động, đặt vấn đề phát triển tự họcngay trong trường phổ thông, không chỉ tự học ở nhà sau bài lên lớp mà tự học cảtrong tiết học có sự hướng dẫn của giáo viên.
Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác: phương pháp học
tập hợp tác được tổ chức ở cấp nhóm, tổ, lớp hoặc trường Được sử dụng phổ biếntrong dạy học là hoạt động hợp tác trong nhóm nhỏ 4 đến 6 người Học tập hợp táclàm tăng hiệu quả học tập, nhất là lúc phải giải quyết những vấn đề gay cấn, lúcxuất hiện thực sự nhu cầu phối hợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụchung Trong hoạt động theo nhóm nhỏ sẽ không thể có hiện tượng ỷ lại; tính cáchnăng lực của mỗi thành viên được bộc lộ, uốn nắn, phát triển tình bạn, ý thức tổchức, tinh thần tương trợ Mô hình hợp tác trong xã hội đưa vào đời sống họcđường sẽ làm cho các thành viên quen dần với sự phân công hợp tác trong lao động
xã hội
Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò:
Trong dạy học, việc đánh giá học sinh không chỉ nhằm mục đích nhận địnhthực trạng và điều chỉnh hoạt động học của trò mà còn đồng thời tạo điều kiệnnhận định thực trạng và điều chỉnh hoạt động dạy của thầy
Trước đây giáo viên giữ độc quyền đánh giá học sinh Trong phương pháp tíchcực, giáo viên phải hướng dẫn học sinh phát triển kĩ năng tự đánh giá để tự điềuchỉnh cách học Liên quan với điều này, giáo viên cần tạo điều kiện thuận lợi đểhọc sinh được tham gia đánh giá lẫn nhau Tự đánh giá đúng và điều chỉnh hoạtđộng kịp thời là năng lực rất cần cho sự thành đạt trong cuộc sống mà nhà trườngphải trang bị cho học sinh
Theo hướng phát triển các phương pháp tích cực để đào tạo những con ngườinăng động, sớm thích nghi với đời sống xã hội, thì việc kiểm tra, đánh giá khôngthể dừng lại ở yêu cầu tái hiện các kiến thức, lặp lại các kĩ năng đã học mà phảikhuyến khích trí thông minh, óc sáng tạo trong việc giải quyết những tình huốngthực tế
Với sự trợ giúp của các thiết bị kĩ thuật, kiểm tra đánh giá sẽ không còn là mộtcông việc nặng nhọc đối với giáo viên, mà lại cho nhiều thông tin kịp thời hơn đểlinh hoạt điều chỉnh hoạt động dạy, chỉ đạo hoạt động học
Từ dạy và học thụ động sang dạy và học tích cực, giáo viên không còn đóng vaitrò đơn thuần là người truyền đạt kiến thức, giáo viên trở thành người thiết kế, tổchức, hướng dẫn các hoạt động độc lập hoặc theo nhóm nhỏ để học sinh tự lực
