Khái quát chương trình môn Tin học lớp 10.Trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể mới 2018, môn Tin học lớp 10 bướcđầu giúp học sinh làm quen với một số kiến thức và thao tác cơ b
Trang 11 TÊN SÁNG KIẾN, LĨNH VỰC ÁP DỤNG
Tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến “Nâng cao chất lượng giảng dạy môn tin
học lớp 10 từ việc hỗ trợ sử dụng máy tính trong giờ học lý thuyết”
Lĩnh vực áp dụng: Giáo dục
2 NỘI DUNG
2.1 Giải pháp cũ thường làm:
2.1.1 Khái quát chương trình môn Tin học lớp 10.
Trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể mới 2018, môn Tin học lớp 10 bước đầu giúp học sinh làm quen với một số kiến thức và thao tác cơ bản về biết các thiết bị của máy tính, các kỹ năng sử dụng máy tính an toàn, soạn thảo văn bản đơn giản, sử dụng mạng internet hiệu quả và văn minh, …
Trong những năm gần đây, việc thay sách giáo khoa và mở các lớp bồi dưỡng, tập huấn của Bộ giáo dục và các Sở giáo dục đào tạo cũng là việc bồi dưỡng phương pháp giảng dạy mới đã tương đối hoàn chỉnh từ cấp Trung học cơ sở đến bậc Trung học phổ thông Biện pháp giảng dạy trong quá trình lên lớp của giáo viên ở nhà trường có tầm quan trọng đặc biệt, vì người giáo viên dù có chuẩn bị nội dung phong phú và chu đáo đến đâu đi nữa, nếu không sử dụng biện pháp giảng dạy đúng thì chắc chắn sẽ làm cho khả năng tiếp thu kiến thức của học sinh bị hạn chế và kết quả không đạt được như mong muốn
- Tin học nói chung và tin học lớp 10 nói riêng phần lớn là kết hợp lý thuyết với thực hành, nhưng nhiều giáo viên chỉ đơn thuần khai thác kiến thức như truyền thống, dạy lý thuyết trên lớp, đến bài thực hành học sinh mới được sử dụng máy tính, khi đó bài học trở nên khó gợi được hứng thú tích cực cho học sinh, vì học sinh gần như quên
lý thuyết phải mở sách vở mới thao tác được trên máy tính
2.1.2 Thực trạng nhà trường
Trường Trung học phổ thông Dân tộc nội trú Ninh Bình là trường chuyên biệt dành riêng cho con em các dân tộc thiểu số sống và học tập tập trung tại trường Nhiệm vụ của nhà trường là đào tạo nguồn cán bộ người dân tộc thiểu số, là lực lượng lao động có
Trang 2trình độ, tay nghề phục vụ công cuộc cải tạo, xây dựng cuộc sống mới cho đồng bào dân tộc ít người tại các xã vùng sâu, vùng đặc biệt khó khăn của huyện Nho Quan
Học sinh của trường đều là con em của đồng bào dân tộc thiểu số, do đó việc tiếp nhận kiến thức trên nhiều lĩnh vực khá khó khăn, các em thiếu điều kiện tiếp nhận thông tin, thiếu nhiều kĩ năng sống là nguyên nhân dẫn đến kết quả học tập của học sinh chưa cao Bên cạnh đó, đặc điểm nổi bật trong nhận thức của nhiều học sinh là các em có tư duy trực quan thường tốt hơn tư duy trừu tượng, thói quen lao động trí óc thiếu bền bỉ, nhận thức các vấn đề dễ rơi vào tình trạng máy móc, dập khuôn, suy nghĩ thường mang tính chất một chiều, thụ động,
Qua thực tế giảng dạy, tôi nhận thấy kiến thức tin học rất quan trọng, bổ ích và cần thiết đối với học sinh Nhưng chương trình tin học đòi hỏi sự linh hoạt rất cao của giáo viên, đồng thời là sự nhạy bén, tư duy, quan sát và sáng tạo của học sinh Tin học phải đi đôi với thực hành, yêu cầu học sinh phải vững lý thuyết để áp dụng và thực hành Đặc biệt đối với tin học lớp 10 là cơ sở hình thành kiến thức, kỹ năng thực hành máy tính của
bộ môn ở cấp Trung học phổ thông, giúp các em tìm kiếm được kiến thức và kỹ năng mới, bài tập thực hành tin học là công cụ hữu hiệu để kiểm tra đánh giá học sinh, giúp giáo viên phát hiện được trình độ nhận thức của học sinh, làm bộc lộ những khó khăn sai lầm của học sinh trong quá trình học tập Đồng thời có biện pháp giúp các em mở mang kiến thức, giáo dục tư tưởng đạo đức, kỹ năng cho học sinh ngay từ những bài học đầu tiên
Với kinh nghiệm giảng dạy ở những năm trước, tôi nhận thấy để có một kết quả giảng dạy môn tin học tốt, giáo viên cần phối hợp nhiều phương pháp giảng dạy, đối với mỗi bài học cần phải phối hợp nhiều phương pháp giảng dạy tương ứng, phù hợp thì học sinh mới tiếp thu bài tốt, hiệu quả tiết học cao hơn, các em dễ dàng vận dụng các kiến thức của lý thuyết với kỹ năng thực hành trên máy tính
Trang 3Trước khi thực hiện biện pháp, tôi đã khảo sát các lớp 10A, 10B, 10C, 10D tôi đang trực tiếp giảng dạy thông qua giờ dạy lý thuyết và thực hành Kết quả tổng hợp như sau:
Mức độ
Trước khi thực hiện giải pháp
2.1.2.1 Ưu điểm nổi bật
- Nhà trường có phòng tin học đã một phần đáp ứng được nhu cầu thực hành của học sinh
- Có máy chiếu và các thiết bị hiện có đáp ứng được nhu cầu giảng dạy của giáo viên
- Giáo viên có trình độ chuyên môn nghiệp vụ vững vàng, nhiệt huyết trong giảng dạy
- Đa số học sinh có tinh thần ham học hỏi, yêu thích công nghệ thông tin
2.1.2.2 Nhược điểm
+ Tin học lớp 10 - chương trình phổ thông mới có rất nhiều kiến thức liên quan đến kỹ năng thực hành của học sinh, và chỉ qua giờ thực hành trên máy tính mới phát huy được tối đa kiến thức cũng như kỹ năng vận dụng của học sinh Hiện nay, nhiều giáo viên đều dạy lý thuyết ở lớp học, áp dụng hình thức truyền thống: Thầy giảng - trò nghe, thầy đọc – trò viết Tôi nhận thấy rằng hình thức dạy học này chưa thực sự mang lại hiệu quả Trong quá trình giảng dạy ở trường, tôi thấy nếu vẫn áp dụng hình thức cũ vào dạy học ở một số bài tin học lớp 10 thì hiệu quả bài dạy chưa phát huy năng lực học sinh Tuần này học lý thuyết, tuần sau mới được thực hành, các giờ thực hành theo kế hoạch lại không nhiều nên học sinh sau khi học lý thuyết sẽ rất nhanh quên, muốn thực hành được phải xem lại sách vở hoặc nhờ giáo viên hướng dẫn
Trang 4- Do số lượng máy tính không nhiều nên mỗi tiết thực hành có từ 2 đến 3 học sinh ngồi cùng một máy, vì thế các em có ít thời gian để thực hành làm bài tập một cách đầy đủ
- Cấu hình máy tính thấp, máy tính hay bị lỗi ảnh hưởng rất nhiều đến chất lượng học tập của học sinh, đặc biệt là các giờ thực hành mạng máy tính
- Nhà trường chỉ có 01 giáo viên tin học nên việc trao đổi chuyên môn gặp rất nhiều khó khăn
- Tất cả các em học sinh đều ở các vùng khó khăn và đặc biệt khó khăn trên địa bàn của huyện miền núi Nho Quan, bố mẹ bận việc và thường xuyên đi làm ăn xa, ít có điều kiện quan tâm đến việc học hành của con Học sinh chỉ được về nhà một tuần một lần, gia đình các em hầu như chưa có máy tính, nên khả năng tự thực hành, ôn bài rất khó khăn
- Các em học sinh khi tiếp xúc với tin học lớp 10, đa số đều bỡ ngỡ vì lần đầu tiên được biết đến máy tính, chưa biết cách sử dụng máy tính
- Một số học sinh có tư tưởng môn tin học là môn phụ, không thi tốt nghiệp, thi đại học nên các em có suy nghĩ học đối phó, không trú trọng
- Số tiết thực hành trong chương trình sách giáo khoa chưa nhiều, học sinh chưa kịp làm quen với các thao tác thực hành máy tính thì thời lượng dành cho tiết thực hành
đã hết, nên chưa đáp ứng được yêu cầu về kỹ năng, dẫn đến học sinh cảm thấy không hứng thú học, chán học, lười học, không hiểu bài kết quả học tập thấp
Để đạt được mục đích bài học luôn là nỗi trăn trở của người thầy Mỗi giáo viên có cách truyền đạt, phương pháp riêng, nhưng theo tôi điều quan trọng đầu tiên là làm thế nào để học sinh hào hứng trong mỗi tiết giảng, từ đó yêu thích môn học của mình, say mê học tập, nghiên cứu… Một tiết học thành công không những đem lại kiến thức cho học sinh
mà còn mang lại niềm vui, khơi dậy tình yêu nghề cho giáo viên Đứng trước thực trạng
Trang 5trên, tôi mạnh dạn đưa ra sáng kiến “Nâng cao chất lượng giảng dạy môn tin học lớp
10 từ việc hỗ trợ sử dụng máy tính trong giờ học lý thuyết” mà tôi đã áp dụng.
3 GIẢI PHÁP MỚI CẢI TIẾN
3.1 Tính mới, sáng tạo của giải pháp:
- Mỗi một học sinh được thực hành ngay trên máy tính của mình, thể hiện năng lực của bản thân thông việc giao tiếp với máy tính, các học sinh trong nhóm máy có thể trao đổi thông tin, giúp đỡ nhau hiểu biết các nội dung học tập một cách sâu sắc, vì vậy trong một tiết học giáo viên có thể củng cố được kiến thức học sinh một cách logic, hướng dẫn học sinh thực hiện tất cả các thao tác từ mức độ đơn giản nhận biết, thông hiểu đến mức
độ vận dụng và mở rộng tìm tòi
- Trong quá trình học tập từng cá nhân, từng nhóm phải tự tìm hiểu để giải quyết các
nhiệm vụ học tập Do đó học sinh được tự chủ, tích cực tham gia các hoạt động này
- Học sinh có cơ hội nâng cao kĩ năng làm việc nhóm, kĩ năng thảo luận, kĩ năng thuyết trình, rèn các phương pháp giải quyết vấn đề, đặc biệt là kỹ năng sử dụng máy tính
- Tạo được sự tự chủ cho học sinh, học sinh tự làm việc tại các nhóm không cần giáo viên hướng dẫn quá tỉ mỉ Quá trình dạy học trở thành quá trình tự học của học sinh, các
em tự hướng dẫn nhau, học hỏi lẫn nhau
- Tích cực hóa hoạt động của học sinh, tạo điều kiện cho học sinh học tập chủ động, tích cực, sáng tạo
- Đa dạng hóa các phương pháp dạy học, kết hợp linh hoạt các phương pháp dạy học truyền thống và hiện đại Vận dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học một cách linh hoạt, sáng tạo, phù hợp với mục tiêu, nội dung giáo dục, đối tượng học sinh và điều kiện
cụ thể
- Tổ chức, hướng dẫn, tạo điều kiện để học sinh ứng dụng công nghệ thông tin trong học tập; rèn luyện cho học sinh kĩ năng xử lí, trình bày thông tin bằng công nghệ thông tin
và truyền thông, tăng cường khả năng tự làm thiết bị học tập
- Rèn luyện tính bền bỉ, kiên nhẫn, trung thực; phát triển năng lực đánh giá và tự đánh giá
Trang 6- Tiết học vui nhộn, học sinh hoạt động tích cực, chủ động với tinh thần thoải mái, bớt nhàm chán
- Đối với giáo viên: Có nhiều thời gian quan sát đánh giá cá nhân học sinh, hỗ trợ học sinh kịp thời hơn
3.2 Nội dung giải pháp
Tôi đã thực giảng một số tiết lý thuyết tại phòng máy tính Khi đó giáo viên giới thiệu đến phần lý thuyết nào học sinh sẽ được thực hành ngay phần đó Hình thức dạy lý thuyết ở phòng máy chính là phương pháp rất hữu ích, học sinh sẽ được mắt thấy, tai nghe, tay làm, hình thành kỹ năng, kỹ xảo cho mình Kiến thức tin học không đòi hỏi cao ở khả năng trình bày lí thuyết suông mà đòi hỏi học sinh phải có kỹ năng thực hành giỏi, biết sử dụng máy tính thành thạo Do đó kết quả học tập sẽ cao hơn
Trong chương III “Soạn thảo văn bản”- sách giáo khoa tin học lớp 10 có nhiều nội dung có thể thực hiện bằng biện pháp trên Chương này mục đích cuối cùng là học sinh hiểu thế nào là soạn thảo văn bản, thành thạo các kỹ năng cơ bản trong soạn thảo một văn bản đơn giản
Trước khi học bài 16 - Định dạng văn bản đã có bài tập và thực hành 6, học sinh
đã được thực hành ở phòng máy và đã soạn thảo được đoạn văn bản “Đơn xin nhập học” Đoạn văn bản đó đã được lưu vào thư mục của các em trong máy tính Đến tiết học này các em sẽ được học cách định dạng ngay trên máy tính với chính văn bản của mình (Để thuận lợi cho việc này tôi yêu cầu tất cả các giờ, học sinh ngồi cố định một máy tính)
Trang 7Giáo viên yêu cầu học sinh mở đoạn văn bản đó ra, giáo viên sử dụng máy chiếu hướng dẫn học sinh từng thao tác cụ thể về định dạng, giáo viên dạy đến đâu học sinh sẽ quan và thực hành ngay đến đó Mỗi thao tác định dạng, giáo viên hướng dẫn học sinh thực hiện bằng nhiều cách: Sử dụng menu lệnh hoặc sử dụng các biểu tượng trên thanh công cụ hoặc sử dụng các tổ hợp phím tắt Các em sẽ được làm quen và thực hành tất cả các cách đó, từ đó các em sẽ rút ra cho mình cách nào dễ làm nhất, thuận tiện và phù hợp, dễ nhớ với bản thân nhất để thường xuyên sử dụng
Trang 8Sau khi hoàn tất các thao tác định dạng, giáo viên hướng dẫn học sinh lưu văn bản vừa định dạng vào một file văn bản với tên khác Yêu cầu học sinh mở lại file văn bản
cũ, quan sát hai văn bản đó, học sinh sẽ nhận thấy rõ sự khác biệt của văn bản trước và sau khi định dạng Từ đó các em sẽ nhận thấy được ý nghĩa và sự cần thiết của việc định dạng văn bản
Theo kinh nghiệm giảng dạy cho thấy: Khi thực hành, nhiều em học sinh cứ gõ được vài từ hoặc một đoạn văn bản ngắn thì lại quay sang thao tác định dạng luôn, điều này không sai nhưng sẽ không khoa học, mất thời gian và chưa tận dụng hết được chức năng của phần mềm soạn thảo văn bản đó là độc lập giữa soạn thảo và định dạng Vì vậy, một lưu ý mà tôi luôn nhắc học sinh là: Để soạn thảo được một văn bản nhanh, hoàn chỉnh, chính xác và khoa học thì em nên soạn thảo trước, soạn từ đầu đến hết văn bản, rồi sau đó mới tiến hành định dạng, như vậy quá trình soạn thảo mới nhanh hơn và quá trình định dạng sẽ khoa học hơn
Trang 9Tương tự như vậy, khi dạy bài 19 – “Tạo và làm việc với bảng” tôi cũng áp dụng biện pháp dạy lý thuyết tại phòng thực hành Qua mỗi bước, mỗi thao tác giới thiệu cho học sinh, tiến hành cho học sinh thực hành ngay tại chỗ trên máy tính Gọi học sinh lên máy của giáo viên làm lại các thao tác mà giáo viên vừa hướng dẫn, các em khác quan sát và thực hành trên máy tính của mình Sau khi thực hiện thao tác xong tất cả các học sinh lại chú ý lên màn hình máy chiếu để giáo viên hướng dẫn nội dung tiếp theo
Trang 10Để kiến thức trở nên gần gũi với học sinh, khi hướng dẫn về cách tạo bảng và trình bày bảng tôi hướng dẫn học sinh tạo bảng “Thời khóa biểu” của các em Hướng dẫn các em thêm dòng, thêm cột, xóa dòng, xóa cột, xóa bảng…
Trang 11Thao tác nhập ô, tách ô là những thao tác khó, tôi thấy nếu theo cách dạy cũ, giáo viên hướng dẫn trong giờ lý thuyết tại lớp học, tiết sau học sinh mới được thực hành thì
đa số học sinh quên cách nhập ô, tách ô trong bảng, các em thường rất lúng túng, quay lại đọc lý thuyết nhưng cũng không dễ dàng thực hiện được, một số học sinh phải nhờ giáo viên hướng dẫn lại Vì vậy, áp dụng giải pháp đó để dạy bài 19 ở phòng thực hành, sau khi giáo viên hướng dẫn cách nhập ô, tách ô, học sinh được thực hành luôn trên máy tính của mình Chính vì vậy các em rất thành thạo, không bị lúng túng khi thực hiện thao tác này ở tiết học sau
Trang 12Với việc áp dụng biện pháp trên đối với các bài lý thuyết kết hợp bài thực hành, giúp học sinh có được các kỹ năng cơ bản, phát huy được năng lực và phẩm chất người học
Trang 134 HIỆU QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
Từ thực tế dạy học của bản thân những năm gần đây ở các lớp 10 tại trường THPT Dân tộc nội trú tỉnh Ninh Bình, tôi nhận thấy khi áp dụng giải pháp này đạt được hiệu quả sau đây
Giờ học trở nên sinh động, giảm bớt kiến thức trừu tượng, không xa rời thực tế
mà rất thiết thực với học sinh, tạo hứng thú thực sự cho học sinh, sự yêu thích môn học tăng lên rõ rệt
Phát huy được sự tích cực chủ động của học sinh trong quá trình lĩnh hội kiến thức từ thực tiễn và từ kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn
Chất lượng giáo dục ngày càng có sự chuyển biến rõ rệt, không những kết quả học tập của môn tin thay đổi mà các môn học khác học sinh cũng đã chủ động học tập, tinh thần tự giác, ham học hỏi được nâng cao
Phương pháp này đã được tôi áp dụng đối với 04 lớp 10 trong năm học
2022-2023 Trước khi áp dụng, để có được số liệu so sánh kết quả học tập của học sinh, tôi căn cứ vào kết quả học tập môn tin học trong năm học 2020-2021 của 04 lớp Kết quả thực
tế được tổng hợp như sau:
Lớp Sĩ số SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ
Trang 14Bảng thống kê kết quả học tập sau khi áp dụng giải pháp cho 4 lớp 10 năm học 2022-2023.
Lớp Sĩ số SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ SL Tỉ lệ
Từ kết quả thu được ở bảng trên ta nhận thấy có sự chuyển biến tích cực rõ rệt về chất lượng học tập của học sinh So sánh kết quả giữa hai năm học ta thấy:
hiện biện pháp
Sau khi thực hiện
Kết quả cho thấy thành tích của học sinh tăng lên đáng kể, điều này mang lại niềm vui rất lớn đối với những giáo viên như tôi, khích lệ phong trào dạy học của đồng nghiệp, phấn đấu đưa kết quả dạy học của nhà trường lên một tầm cao mới
5 ĐIỀU KIỆN VÀ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG
5.1 Các điều kiện cần thiết để áp dụng biện pháp
- Phòng thực hành tin học có máy chiếu hoặc màn hình ti vi;
- Đối với các trường có nhiều giáo viên tin học thì giờ dạy đó không được trùng với giáo viên khác trên 1 phòng thực hành
