Luận án tiến sĩ Y học: Nghiên cứu kiến thức, thái độ, thực hành về các biện pháp tránh thai của sinh viên một số trường Đại học/Cao đẳng thành phố Hà Nội

Các bi n pháp tránh hi n đ iệệạ Trang 11 Bao cao su BCS là BPTT an toàn, có hi u qu phòng ch ngệ ả ố HIV/AIDS và STDs.. và Lopes M.H.. và Lopes M.H.

NGUY N THANH PHONG Ễ

NGHIÊN C U KI N TH C, THÁI Đ , TH C HÀNH Ứ Ế Ứ Ộ Ự  

V  CÁC BI N PHÁP TRÁNH THAI C A SINH VIÊN Ề Ệ Ủ  

M T S  TR Ộ Ố ƯỜ NG Đ I H C/CAO Đ NG  Ạ Ọ Ẳ

Trong quá trình h c t p, nghiên c u và hoàn thành lu n án này tôi đãọ ậ ứ ậ  

nh n đậ ượ  r t nhi u s  giúp đc ấ ề ự ỡ c a Th y Cô, b n bè, Ban lãnh đ ovà sinhủ ầ ạ ạ  viên t i trạ ường nghiên c u.ứ

V i lòng bi t  n sâu s c, tôi xin trân tr ng c m  n: ớ ế ơ ắ ọ ả ơ

Ban Giám hi u, phòng Sau đ i h c, b  môn Ph  s n trệ ạ ọ ộ ụ ả ường Đ i h cạ ọ  

Ban Giám hi u trệ ường Cao đ ng Y t  Hà N i n i tôi đang công tác.ẳ ế ộ ơ

Đã t o đi u ki n thu n l i cho tôi trong quá trình h c t p và nghiênạ ề ệ ậ ợ ọ ậ  

c u khoa h c.ứ ọ

Tôi xin bày t  lòng kính tr ng và bi t  n t i: ỏ ọ ế ơ ớ

Phó giáo s ­ Ti n sĩ Ph m Huy Hi n Hào và Phó giáo s ­ Ti n sĩư ế ạ ề ư ế  

Ph m Huy Tu n Ki t­ nh ng ngạ ấ ệ ữ ười th y đã dìu d t, giúp đầ ắ ỡ, hướng d nẫ  

và t o m i đi u ki n thu n l i cho tôi trong su t quá trình h c t p, nghiênạ ọ ề ệ ậ ợ ố ọ ậ  

c u và hoàn thành lu n án này.ứ ậ

Các Giáo s , Phó giáo s , Ti n sĩ trong h i đ ng khoa h c thông quaư ư ế ộ ồ ọ  

đ  cề ương và b o v  lu n án đã đóng góp nhi u ý ki n quý báu cho tôi trongả ệ ậ ề ế  quá trình nghiên c u và hoàn ch nh lu n án.ứ ỉ ậ

Cu i cùng, tôi xin c m  n nh ng ngố ả ơ ữ ười thân trong gia đình, b n bè,ạ  

đ ng nghi p và sinh viên­ h c sinh c a tôi đã giúp đồ ệ ọ ủ ỡ tôi trong quá trình h cọ  

t p và hoàn thi n lu n văn.ậ ệ ậ

2

Hà N i, ngày 22 tháng 2 năm 2017 ộ

NGUY N THANH PHONGỄ

L I CAM ĐOAN Ờ

Tôi là Nguy n Thanh Phong, nghiên c u sinh khóa 31 Trễ ứ ường Đ iạ  

h c Y Hà N i, chuyên ngành S n Ph  khoa, xin cam đoan:ọ ộ ả ụ

1. Đây là lu n án do b n thân tôi tr c ti p th c hi n d i s  h ng d nậ ả ự ế ự ệ ướ ự ướ ẫ  khoa h c c a PGS.TS. Ph m Huy Hi n Hào và PGS.TS. Ph m Huyọ ủ ạ ề ạ  

Tu n Ki tấ ệ

2. Công trình này không trùng l p v i b t k  nghiên c u nào khác đãặ ớ ấ ỳ ứ  

được công b  t i Vi t Nam.ố ạ ệ

3. Các s  li u và thông tin trong nghiên c u là hoàn toàn chính xác, trungố ệ ứ  

th c và khách quan, đã đự ược xác nh n và ch p thu n c a c  s  n iậ ấ ậ ủ ơ ở ơ  nghiên c u.ứ

Tôi xin hoàn toàn ch u trách nhi m trị ệ ước pháp lu t v  nh ng cam k tậ ề ữ ế  này

Hà n i, ngày 22 tháng 2 năm 2017 ộ

Người vi t cam đoanế

Nguy n Thanh Phongễ

HQCT : Hi u qu  can thi pệ ả ệ

KAP : Ki n th c, thái đ  và th c hànhế ứ ộ ự

Đ T V N Đ Ặ Ấ Ề

Vi t Nam là m t nệ ộ ước có t  l  thanh niên trong c  c u dân s  caoỉ ệ ơ ấ ố  

nh t khu v c Châu Á, trong đó gi i tr  chi m kho ng 31,5% dân s  [1].ấ ự ớ ẻ ế ả ố  

Vi t Nam hi n nay đang ph i đ i m t v i nhi u v n đ  liên quan đ n s cệ ệ ả ố ặ ớ ề ấ ề ế ứ  

kh e sinh s n (SKSS) và chăm sóc SKSS nh  có thai ngoài ý mu n, n o pháỏ ả ư ố ạ  thai, t  n n ma túy, các b nh lây truy n qua đệ ạ ệ ề ường tình d c (STDs)… [2],ụ  [3]. Theo th ng kê c a H i k  ho ch hóa gia đình, Vi t Nam là m t trongố ủ ộ ế ạ ệ ộ  

ba nước có t  l  phá thai cao nh t th  gi i (1,2­ 1,6 tri u ca m i năm),ỷ ệ ấ ế ớ ệ ỗ  trong đó kho ng 20% thu c l a tu i v  thành niên/thanh niên (VTN&TN)ả ộ ứ ổ ị  [4]. 

Nguyên   nhân   c a   th c   tr ng   trên   là   do   l a   tu i   VTN&TN   ch aủ ự ạ ứ ổ ư  

trưởng thành v  tâm lý, xã h i; ngoài ra, môi trề ộ ường s ng có nh ng  nhố ữ ả  

hưởng tiêu c c đ n nh n th c và hành vi c a VTN&TN [5]. Bên c nh đó,ự ế ậ ứ ủ ạ  

ki n th c, thái đ  và th c hành c a VTN&TN v  SKSS nói chung, v  vi cế ứ ộ ự ủ ề ề ệ  

s  d ng các bi n pháp tránh thai (BPTT) nói riêng ch a đúng, ch a đ y đử ụ ệ ư ư ầ ủ [6]. Nghiên c u c a Qu  dân s  Liên h p qu c cho th y ki n th c v  cácứ ủ ỹ ố ợ ố ấ ế ứ ề  BPTT c a VTN&TN Vi t Nam còn h n ch  [7]. K t qu  Đi u tra qu c giaủ ệ ạ ế ế ả ề ố  

v  VTN&TN l n th  2 (SAVY2) th y có 03 lý do chính khi n VTN&TNề ầ ứ ấ ế  không s  d ng bao cao su khi quan h  tình d c là: h  c m th y x u h  khiử ụ ệ ụ ọ ả ấ ấ ổ  

h i mua; s  b  ngỏ ợ ị ười quen nhìn th y và không s n có [6]; Nghiên c u c aấ ẵ ứ ủ  Nguy n Thanh Phong và cs cho th y ch  có 32,1% sinh viên s  d ng BPTTễ ấ ỉ ử ụ  khi quan h  tình d c [8]. ệ ụ

Ngay c  v i nhóm đ i tả ớ ố ượng VTN&TN có s  d ng BPTT khi quanử ụ  

h  tình d c thì v n có nh ng trệ ụ ẫ ữ ường h p có thai ngoài ý mu n ho c m cợ ố ặ ắ  các b nh STDs. Nguy n Thanh Phong nghiên c u t i B nh vi n Ph  s nệ ễ ứ ạ ệ ệ ụ ả  

Trung ương cho th y có 14,1% khách hàng có s  d ng bao cao su nh ngấ ử ụ ư  

v n có thai ngoài ý mu n [9]. Nguyên nhân c a s  th t b i khi s  d ng cácẫ ố ủ ự ấ ạ ử ụ  BPTT theo nghiên c u c a Tr n Th  Phứ ủ ầ ị ương Mai (2004) là do s  d ngử ụ  BPTT không liên t c (53,3%); s  d ng sai cách (23,8%) [10]. Đi u này choụ ử ụ ề  

th y VTN&TN còn thi u ki n th c, thái đ  v  KHHGĐ và tránh thai; đ cấ ế ế ứ ộ ề ặ  

bi t là nh ng k  năng s  d ng các BPTT đúng và an toàn ch a đệ ữ ỹ ử ụ ư ược các cán b  y t  chuyên ngành S n ph  khoa t p trung t  v n. Vì v y, độ ế ả ụ ậ ư ấ ậ ây là 

m t v n đ  r t quan tr ng và c p bách, có ý nghĩa th c ti n caoộ ấ ề ấ ọ ấ ự ễ  mà chuyên ngành S n ph  khoa c n th c hi n nghiên c u đ  nâng cao h n n a ch tả ụ ầ ự ệ ứ ể ơ ữ ấ  

lượng   các   d ch   v   KHHGĐ   cho   ngị ụ ười   dân   nói   chung   và   đ i   tố ượ  ngVTN&TN nói riêng

Hà N i là n i t p trung kho ng 100 trộ ơ ậ ả ường đ i h c, cao đ ng, vìạ ọ ẳ  

v y, s  lậ ố ượng sinh viên s ng và h c t p t i thành ph  là r t l n. Đây cũngố ọ ậ ạ ố ấ ớ  

là n i có s  phát tri n m nh m  v  văn hóa, kinh t  và xã h i. Vì v y, sinhơ ự ể ạ ẽ ề ế ộ ậ  viên ph i có ki n th c, thái đ  và th c hành v  các BPTT nói riêng, cũngả ế ứ ộ ự ề  

nh  SKSS nói chung t t h n. Vi c can thi p nâng cao ki n th c, thái đ  vàư ố ơ ệ ệ ế ứ ộ  

th c hành s  d ng các BPTT cũng nh  v  SKSS cho sinh viên t i t i Hàự ử ụ ư ề ạ ạ  

N i là m t vi c làm hoàn toàn c n thi t và phù h p v i hoàn c nh xã h i.ộ ộ ệ ầ ế ợ ớ ả ộ

Câu h i đ t ra là ki n th c, thái đ  và th c hành c a sinh viên thànhỏ ặ ế ứ ộ ự ủ  

ph  Hà N i v  các BPTT hi n nay nh  th  nào? Nh ng y u t  nào liênố ộ ề ệ ư ế ữ ế ố  quan đ n ki n th c, thái đ  và th c hành c a sinh viên v  các BPTT? Gi iế ế ứ ộ ự ủ ề ả  pháp nào đ  có th  nâng cao ki n th c, thái đ  và th c hành c a sinh viênể ể ế ứ ộ ự ủ  

v  các BPTT? Đ  góp ph n tr  l i cho nh ng câu h i này, chúng tôi ti nề ể ầ ả ờ ữ ỏ ế  hành th c hi n đ  tài: ự ệ ề “Nghiên c u ứ  ki n th c, thái đ , th c hành v  các ế ứ ộ ự ề  

bi n pháp tránh thai c a sinh viên m t s  tr ệ ủ ộ ố ườ ng Đ i h c/Cao đ ng ạ ọ ẳ  

thành ph  Hà N i  ố ộ và hi u qu ệ ả  gi i pháp can thi p ả ệ ” v i các  ớ m c tiêuụ  nghiên c u:ứ

1.  Đánh giá ki n th c, thái đ  và th c hành v  các BPTT và m t s  y u ế ứ ộ ự ề ộ ố ế  

t  liên quan c a sinh viên 06 tr ố ủ ườ ng đ i h c/cao đ ng thành ph  Hà ạ ọ ẳ ố  

N i năm 2014.  ộ

2. Đánh giá hi u qu  m t s  gi i pháp can thi p t i ki n th c, thái đ ệ ả ộ ố ả ệ ớ ế ứ ộ 

và th c hành v  các BPTT c a sinh viên tr ự ề ủ ườ ng Cao đ ng Xây d ng ẳ ự  

Các BPTT được chia làm 2 lo i chính là: các BPTT hi n đ i và cácạ ệ ạ  BPTT truy n th ng.ề ố

1.1.1. Các bi n pháp tránh hi n đ iệ ệ ạ

1.1.1.1. Bao cao su

* Đ i c ạ ươ ng:

Bao   cao   su   (BCS)   là   BPTT   an   toàn,   có   hi u   qu   phòng   ch ngệ ả ố  HIV/AIDS và STDs. BCS được dùng nhi u   các nề ở ước phát tri n (13%)ể  

h n các nơ ước đang phát tri n (3%) [14]. N u s  d ng BCS đúng, kh  năngể ế ử ụ ả  

có thai khi dùng là 3% (th t b i đ c hi u c a phấ ạ ặ ệ ủ ương pháp). Tuy nhiên, n uế  

s  d ng không đúng và không thử ụ ường xuyên, t  l  này lên đ n 14% (th tỷ ệ ế ấ  

b i do ngạ ườ ử ụi s  d ng) [14]. Đa s  BCS hi n nay đ c làm b ng nh a latexố ệ ượ ằ ự  

ho c polyurethane. BCS b ng polyurethane nh y c m h n BCS b ng latexặ ằ ạ ả ơ ằ  

nh ng t  l  th ng và tu t cao h n (l n l t là 7,2% và 3,6% so v i 1,1% vàư ỷ ệ ủ ộ ơ ầ ượ ớ  0,6%) [15]

* C  ch  tác d ng: ơ ế ụ

Bao cao su có tác d ng ch a và ngăn không cho tinh trùng vào âm đ oụ ứ ạ  nên không x y ra quá trình th  tinh [15].ả ụ

Hình 1.1. M t s  lo i bao cao su [11] ộ ố ạ

* Ch  đ nh và ch ng ch  đ nh: ỉ ị ố ỉ ị

+ Ch  đ nh: dùng cho t t c  các trỉ ị ấ ả ường h p mu n tránh thai; phòngợ ố  

ch ng HIV/AIDS và STDs; là bi n pháp tránh thai h  tr  (nh ng ngày đ uố ệ ỗ ợ ữ ầ  sau th t  ng d n tinh, quên u ng thu c tránh thai).ắ ố ẫ ố ố

+ Ch ng ch  đ nh: d   ng v i latex (đ i v i lo i bao cao su có latex)ố ỉ ị ị ứ ớ ố ớ ạ  

ho c các thành ph n có trong bao cao su [16], [17].ặ ầ

*  u đi m và h n ch : Ư ể ạ ế

+  u đi m: hi u qu  tránh thai cao 99%; phòng ch ng STDs vàƯ ể ệ ả ố  HIV/AIDS; an toàn, không có tác d ng ph ; d  s  d ng; có th  s  d ngụ ụ ễ ử ụ ể ử ụ  

b t c  th i gian nào; giúp nam gi i có trách nhi m KHHGĐ; ti n l i khiấ ứ ờ ớ ệ ệ ợ  

mu n tránh thai t m th i; có s n, nh  g n có th  mang theo ngố ạ ờ ẵ ỏ ọ ể ười; r  ti nẻ ề  [16]

+ H n ch : ph i luôn s n có; có th  b  tu t, rách trong khi đang giaoạ ế ả ẵ ể ị ộ  

h p n u b o qu n không t t; có m t s  trợ ế ả ả ố ộ ố ường h p d   ng v i cao su; m tợ ị ứ ớ ộ  

s  c p v  ch ng than phi n v  m c đ  gi m khoái c m; đ i v i bao caoố ặ ợ ồ ề ề ứ ộ ả ả ố ớ  

su n , ngữ ười dùng ph i bi t cách s  d ng t t thì m i tránh đả ế ử ụ ố ớ ược th t b iấ ạ  [18], [19]

* Cách s  d ng và b o qu n: ử ụ ả ả

­ Ki m tra trể ước v  s  nguyên v n c a bao cao su và h n s  d ng.ề ự ẹ ủ ạ ử ụ

­ M i l n giao h p đ u ph i s  d ng bao cao su m i.ỗ ầ ợ ề ả ử ụ ớ

­ B o qu n bao cao su: đ  n i thoáng mát và tránh ánh sáng.ả ả ể ơ

­ Xé v  bao đúng cách, l y bao ra kh i v ỏ ấ ỏ ỏ

­ Luôn đ  vành cu n c a bao ra ngoài, lùa khí ra kh i đ u bao.ể ộ ủ ỏ ầ

­ L ng bao cao su vào dồ ương v t đang cậ ương trước khi giao h p.ợ

­ Tháo cu n vành bao lên t i g c dộ ớ ố ương v t, không c n kéo căng.ậ ầ

­ Sau khi xu t tinh, rút dấ ương v t ra lúc còn cậ ương, gi  ch t vànhữ ặ  bao cao su   g c dở ố ương v t trong khi rút dậ ương v t ra đ  bao kh i b  tu tậ ể ỏ ị ộ  

và tinh d ch không trào ra ngoài.ị

­ Ch  s  d ng m i bao cao su 1 l n.ỉ ử ụ ỗ ầ

+ N u có ng a ho c n i ban t i b  ph n sinh d c: ế ứ ặ ổ ạ ộ ậ ụ

Đi khám đ  để ược các nhân viên y t  t  v n.ế ư ấ

+ Nam gi i không duy trì đ ớ ượ c đ  c ộ ươ ng khi mang ho c s  d ng bao cao ặ ử ụ   su:

Thường do b i r i, ch a quen s  d ng. Có th  dùng bao cao su cóố ố ư ử ụ ể  

ch t bôi tr n ho c s  d ng nấ ơ ặ ử ụ ước/ch t bôi tr n bên ngoài bao [20], [21].ấ ơ

1.1.1.2. Thu c tránh thai ố

Đây là BPTT được s  d ng r ng rãi, kho ng 20% ph  nử ụ ộ ả ụ ữ s  d ngử ụ  thu c tránh thai   các nố ở ước phát tri n, 28%   châu M  và 50%   B c Phiể ở ỹ ở ắ  [17]. C  ch  tác d ng:  c ch  phóng noãn;  c ch  phát tri n n i m c tơ ế ụ ứ ế ứ ế ể ộ ạ ử cung; làm đ c ch t nh y c  t  cung ngăn tinh trùng xâm nh p vào bu ng tặ ấ ầ ổ ử ậ ồ ử cung [22]

* Thu c viên tránh thai k t h p: ố ế ợ

Hình 1.2. M t s  lo i viên thu c tránh thai hàng ngày [11] ộ ố ạ ố

+ Đ i c ạ ươ ng:

Viên thu c tránh thai (VTTT) có ch a 2 lo i n i ti t là estrogen vàố ứ ạ ộ ế  progestin được g i là VTTT k t h p. Đây là BPTT t m th i, không giúpọ ế ợ ạ ờ  ngăn ng a STDs và HIV/AIDS [20].ừ

­ H n ch : ph i ph  thu c vào vi c ph i u ng hàng ngày; ph i cóạ ế ả ụ ộ ệ ả ố ả  

d ch v  cung c p thu c đ y đ , đ u đ n; làm gi m ti t s a khi cho con bú;ị ụ ấ ố ầ ủ ề ặ ả ế ữ  

có m t s  tác d ng không mong mu n thộ ố ụ ố ường g p trong 3 tháng đ u;ặ ầ  không phòng tránh được STDs [20], [23]

+ Cách x  trí khi quên thu c ho c nôn sau u ng thu c: ử ố ặ ố ố

­ Quên u ng viên thu c có n i ti t (t  tu n 1 đ n tu n 3):ố ố ộ ế ừ ầ ế ầ

. N u quên 1 ho c 2 viên: u ng m t viên ngay khi nh  ra và ti p t cế ặ ố ộ ớ ế ụ  

u ng m t viên/ngày nh  thố ộ ư ường l ệ

. N u quên t  3 viên tr  lên: u ng m t viên thu c ngay khi nh  ra vàế ừ ở ố ộ ố ớ  

ti p t c u ng thu c nh  thế ụ ố ố ư ường l , c n thêm BPTT h  tr  trong 7 ngày kệ ầ ỗ ợ ế 

ti p. ế

­ Quên u ng viên thu c nh c (t  viên th  22 đ n viên th  28): bố ố ắ ừ ứ ế ứ ỏ viên thu c quên, u ng ti p viên thu c k  ti p.ố ố ế ố ế ế

­ Nôn trong vòng 2 gi  sau u ng thu c; nôn nhi u và tiêu ch y sauờ ố ố ề ả  

u ng thu c: c n ti p t c u ng nh  thố ố ầ ế ụ ố ư ường l , đ ng th i áp d ng BPTT hệ ồ ờ ụ ỗ 

tr  trong 7 ngày sau khi ng ng nôn, tiêu ch y [20], [23].ợ ừ ả

+ Tác d ng không mong mu n: ụ ố

­ Thường g p vào 03 tháng đ u và gi m d n nh : bu n nôn; cặ ầ ả ầ ư ồ ươ  ng

vú do estrogen; đau đ u nh ; ra máu âm đ o th m gi t ho c ch y máuầ ẹ ạ ấ ọ ặ ả  ngoài k  kinh; không ra máu kinh nguy t ho c hành kinh ít ỳ ệ ặ

­ Các d u hi u báo đ ng: đau đ u n ng; đau d  d i vùng b ng; đauấ ệ ộ ầ ặ ữ ộ ụ  

n ng vùng ng c; đau n ng   b p chân; có các v n đ  v  m t (m t th  l c,ặ ự ặ ở ắ ấ ề ề ắ ấ ị ự  nhìn nhòe, nhìn m t th y hai) và vàng da [16], [20], [24].ộ ấ

* Viên thu c tránh thai ch  có progestin li u nh : ố ỉ ề ỏ

Đây là BPTT t m th i, ch a m t lạ ờ ứ ộ ượng nh  progestin, không cóỏ  estrogen. Thu c đ c bi t thích h p v i ph  n  đang cho con bú; ph  n  cóố ặ ệ ợ ớ ụ ữ ụ ữ  

ch ng ch  đ nh v i thu c tránh thai ph i h p [20], [23].ố ỉ ị ớ ố ố ợ

* Thu c tiêm và thu c c y tránh thai: ố ố ấ

Đây là hai BPTT t m th i, ch a n i ti t progestin. Hai bi n pháp nàyạ ờ ứ ộ ế ệ  

có BPTT có hi u qu  cao (99,6%) ệ ả [14], [20], [23]

1.1.1.3. Các bi n pháp tránh thai kh n c p ệ ẩ ấ

* Đ i c ạ ươ ng:

Bi n pháp tránh thai kh n c p đệ ẩ ấ ượ ử ục s  d ng sau khi giao h p khôngợ  

được b o v , g m có: viên thu c tránh thai (VTTT) và d ng c  t  cung.ả ệ ồ ố ụ ụ ử  BPTT này không giúp ngăn ng a STDs và HIV/AIDS. C  ch  tác d ng:  cừ ơ ế ụ ứ  

ch  và làm ch m s  phóng noãn; ngăn c n s  làm t  c a tr ng đã th  tinhế ậ ự ả ự ổ ủ ứ ụ  [20]

* Ch  đ nh: ỉ ị

Giao h p không đợ ược b o v ; s  c  khi s  d ng BPTT khác nh :ả ệ ự ố ử ụ ư  

th ng bao cao su, ch a có v  thu c u ng ti p theo, ch a tiêm mũi tránh thaiủ ư ỉ ố ố ế ư  khác khi mũi tiêm trước đã h t tác d ng; sau khi b  cế ụ ị ưỡng hi p ế

* Th i đi m s  d ng: ờ ể ử ụ

S  d ng BPTT kh n c p càng s m càng t t trong vòng 5 ngày (120ử ụ ẩ ấ ớ ố  

gi ) sau giao h p không đờ ợ ược b o v  N u bi t ch c ngày r ng tr ng, đ tả ệ ế ế ắ ụ ứ ặ  

d ng c  t  cung (DCTC) đ  tránh thai kh n c p có th  đụ ụ ử ể ẩ ấ ể ược th c hi nự ệ  trong vòng 5 ngày sau r ng tr ng [20], [25].ụ ứ

* Cách s  d ng: ử ụ

+ Viên thu c tránh thai: ố

Hình 1.3. M t s  lo i viên thu c tránh thai kh n c p [23] ộ ố ạ ố ẩ ấ

­ Viên thu c tránh thai kh n c p ch  ch a progestin:ố ẩ ấ ỉ ứ

. Lo i m t viên: u ng m t viên (li u duy nh t).ạ ộ ố ộ ề ấ

. Lo i 02 viên: u ng hai l n, m i l n m t viên cách nhau 12 gi  ho cạ ố ầ ỗ ầ ộ ờ ặ  

u ng m t l n c  02 viên.ố ộ ầ ả

­ Viên thu c tránh thai k t h p (n u không có viên thu c tránh thaiố ế ợ ế ố  

kh n c p): u ng 2 l n cách nhau 12 gi ; m i l n 4 viên.ẩ ấ ố ầ ờ ỗ ầ

+ D ng c  t  cung:  ụ ụ ử đây là l a ch n thích h p cho nh ng khách hàng mu nự ọ ợ ữ ố  

+ Nôn trong vòng 2 gi  sau u ng thu c: u ng l i li u thu c tránh thaiờ ố ố ố ạ ề ố  

kh n c p càng s m càng t t; có th  s  d ng thu c ch ng nôn trẩ ấ ớ ố ể ử ụ ố ố ước khi 

u ng li u l p l i cho nh ng khách hàng u ng VTTT k t h p.ố ề ặ ạ ữ ố ế ợ

+ Ra máu th m gi t: đây không ph i d u hi u b t thấ ọ ả ấ ệ ấ ường, s  t  h tẽ ự ế  không c n đi u tr  [20], [25].ầ ề ị

1.1.1.4. D ng c  t  cung ụ ụ ử

D ng c  t  cung (DCTC) là m t BPTT t m th i và hi u qu  Nghiênụ ụ ử ộ ạ ờ ệ ả  

c u c a ứ ủ Seutlwadi L. và c ng s  (cs) (2012) cho th y có 5,2% ph  n  t  18­ộ ự ấ ụ ữ ừ  

24 tu i t i Nam Phi s  d ng DCTC [26].   Vi t Nam, theo s  li u 09ổ ạ ử ụ Ở ệ ố ệ  tháng đ u năm 2011, có 1.014.275 trầ ường h p đ t m i DCTC [27]. Đây làợ ặ ớ  BPTT đáng tin c y, ch  s  Pearl c a DCTC th  h  hai và ba l n lậ ỉ ố ủ ế ệ ầ ượt là 0,5­3,0 và 0,05­0,1 [14]. C  ch  tránh thai chính c a DCTC là làm c n tr  noãnơ ế ủ ả ở  

và tinh trùng g p nhau; ngăn c n tr ng làm t  trong bu ng t  cung [20],ặ ả ứ ổ ồ ử  [21], [23].

1.1.1.5. Tri t s n nam, n ệ ả ữ

Đây là BPTT an toàn và hi u qu  cao trên 99%, không  nh hệ ả ả ưở  ng

đ n s c kh e, sinh lý và ho t đ ng tình d c; không có tác d ng ph ; kinhế ứ ỏ ạ ộ ụ ụ ụ  

t  Trế ước đây, tri t s n là BPTT vĩnh vi n. Hi n nay, đây là BPTT có h iệ ả ễ ệ ồ  

ph c do kh  năng phát tri n c a vi ph u thu t và n i soi [14], [20], [25],ụ ả ể ủ ẫ ậ ộ  [28]

1.1.2. Các bi n pháp tránh thai truy n th ngệ ề ố

BPTT truy n th ng (t  nhiên) là nh ng BPTT không c n dùng d ngề ố ự ữ ầ ụ  

c , thu c hay th  thu t đ  ngăn c n th  tinh [20]. Các BPTT truy n th ngụ ố ủ ậ ể ả ụ ề ố  

ít hi u qu  h n các BPTT hi n đ i v i ch  s  Pearl là 20 [14], [20]. ệ ả ơ ệ ạ ớ ỉ ố

1.1.2.1. Xu t tinh ngoài âm đ o (giao h p ng t quãng) ấ ạ ợ ắ

C  ch  tránh thai: tinh trùng không vào đơ ế ượ  đc ườ  sinh d c n  nênng ụ ữ  không g p đặ ược noãn, ngăn c n hi n tả ệ ượng th  tinh. Phụ ương pháp này đòi 

h i s  ch  đ ng c a nam gi i khi quan h , nên hi u qu  tránh thai th pỏ ự ủ ộ ủ ớ ệ ệ ả ấ  [14], [20]. 

n u giao h p thì c n dùng bi n pháp tránh thai h  tr  [14], [20]. ế ợ ầ ệ ỗ ợ

Hình 1.4. Bi n pháp tránh thai tính theo vòng kinh [16] ệ

* Ph ươ ng pháp ghi ch t nh y c  t  cung: ấ ầ ổ ử

Phương pháp này d a vào vi c ngự ệ ười  ph  n  có th  nh n bi tụ ữ ể ậ ế  

nh ng ngày đ nh đi m th  thai khi ch t ti t c  t  cung tr n, ữ ỉ ể ụ ấ ế ổ ử ơ ướt và có thể kéo s i. T  l  có thai ngoài ý mu n c a bi n pháp này là r t cao [16], [20].ợ ỷ ệ ố ủ ệ ấ

1.1.3. Các bi n pháp tránh thai khácệ

1.1.3.1. Màng ngăn âm đ o ạ

 Màng được đ t vào trong âm đ o và che ph  c  t  cung, ch n c  tặ ạ ủ ổ ử ắ ổ ử cung l i cũng nh  t o m t khoang ch a các thu c di t tinh trùng [29].ạ ư ạ ộ ứ ố ệ  Màng được làm b ng cao su thiên nhiên, latex ho c silicone và nên l uằ ặ ư  màng l i t i thi u 6 gi  sau giao h p và t i đa 30 gi  sau khi đ t vào âmạ ố ể ờ ợ ố ờ ặ  

đ o [14], [20].ạ

Hi n nay, màng ngăn âm đ o thệ ạ ường được k t h p v i thu c di tế ợ ớ ố ệ  tinh trùng đ  làm tăng hi u qu  tránh thai. Ví d  nh  màng phim tránh thai.ể ệ ả ụ ư  

Đó là m t màng m ng di n tích 5 x 5 cm, m m và tan nhanh trong âm đ o.ộ ỏ ệ ề ạ  Màng phim có tác d ng tụ ương đương viên u ng tránh thai và d ng c  tố ụ ụ ử cung [25]

1.1.3.2. Mũ c  t  cung ổ ử

Mũ c  t  cung là m t d ng c  c  h c, tránh thai b ng rào c n   âmổ ử ộ ụ ụ ơ ọ ằ ả ở  

đ o. Mũ c  t  cung đạ ổ ử ược làm b ng latex ho c silicone và có th  tái sằ ặ ể ử 

d ng ho c ch  dùng m t l n. Mũ c n đụ ặ ỉ ộ ầ ầ ượ ư ạ ốc l u l i t i thi u 6­8 gi  sauể ờ  giao h p và t i đa 72 gi  k  t  khi g n vào [29]. ợ ố ờ ể ừ ắ

1.1.3.3. Mi ng x p âm đ o ế ố ạ

Mi ng x p âm đ o tránh thai xu t hi n nh  là m t bi n th  c aế ố ạ ấ ệ ư ộ ế ể ủ  màng ngăn âm đ o, đạ ược làm b ng polyurethane, đằ ượ ẩc t m nonoxynol­9 và phóng thích 125mg ch t di t tinh trùng trong vòng 24 gi  [30]. ấ ệ ờ

1.1.3.4. Thu c di t tinh trùng ố ệ

Là nh ng ch  ph m đ t vào âm đ o trữ ế ẩ ặ ạ ước khi quan h  tình d cệ ụ  (QHTD) làm b t ho t tinh trùng và ch n không cho tinh trùng vào c  tấ ạ ặ ổ ử cung. Thu c có nhi u d ng nh : d ng gel, kem, s i b t, viên thu c, thu cố ề ạ ư ạ ủ ọ ố ố  

đ n và màng m ng. Thu c có ho t ch t là m t trong nh ng ch t sau:ạ ỏ ố ạ ấ ộ ữ ấ  Clorua benzalkonium, Hexyl­Resorcinol, 9­Nonoxynol [14], [20]. Hi u quệ ả 

c a thu c tùy thu c vào ngủ ố ộ ườ ử ụi s  d ng. Đ  có hi u qu  cao, thu c c n đ tể ệ ả ố ầ ặ  vào sâu trong âm đ o 1 gi  trạ ờ ước khi giao h p. Ngoài ra, thu c d ng viênợ ố ạ  nén hay thu c đ n ph i đ t ít nh t 10 phút trố ạ ả ặ ấ ước khi giao h p. Thu c di tợ ố ệ  tinh trùng có hi u qu  th p so v i các bi n pháp khác [14], [20].ệ ả ấ ớ ệ

1.1.3.5. Nh n tránh thai ẫ

Nh n tránh thai âm đ o đẫ ạ ược đ a vào âm đ o, phóng thích hormonư ạ  giúp tránh thai. Khách hàng có th  t  đ a nh n vào trong âm đ o và đ  đóể ự ư ẫ ạ ể  trong 3 tu n r i l y ra [31], [32], [33]. ầ ồ ấ

Hình 1.5. Nh n tránh thai [33] ẫ Hình 1.6. Mi ng dán tránh thai [33] ế

1.1.3.6. Mi ng dán tránh thai ế

Mi ng dán tránh thai đế ược dán   b p tay, mông, b ng hay ng cở ắ ụ ự  (không dán lên vú). Mi ng dán có tác d ng phóng thích các hormon đ  cóế ụ ể  tác d ng tránh thai gi ng nh  tác d ng c a các viên thu c tránh thai [32].ụ ố ư ụ ủ ố  

M i mi ng dán có tác d ng trong m t tu n, sau đó khách hàng thay mi ngỗ ế ụ ộ ầ ế  dán m i. Dán liên t c trong vòng 3 tu n và không dán trong tu n th  04 đớ ụ ầ ầ ứ ể 

b t đ u kinh nguy t. Tác d ng ph  c a mi ng dán gi ng nh  tác d ng phắ ầ ệ ụ ụ ủ ế ố ư ụ ụ 

c a viên thu c ng a thai. Khách hàng có th  đ i ch  dán đ  tránh b  kíchủ ố ừ ể ổ ỗ ể ị  thích da [29], [32]. 

1.1.3.7. Bi n pháp tránh thai cho bú vô kinh ệ

Đây là m t BPTT t m th i d a vào vi c cho bú m  hoàn toàn sauộ ạ ờ ự ệ ẹ  sinh khi ch a có kinh tr  l i và con dư ở ạ ưới 6 tháng tu i. Bi n pháp cho bú vôổ ệ  kinh là BPTT hi u qu  không cao [14], [23].ệ ả

1.2. Ki n th c, thái đ , th c hành v  các bi n pháp tránh thaiế ứ ộ ự ề ệ

1.2.1. Th c tr ng ki n th c, thái đ  và th c hành c a sinh viên trênự ạ ế ứ ộ ự ủ  

th  gi i v  các bi n pháp tránh thaiế ớ ề ệ

Theo Qu  dân s  Liên h p qu c, hi n nay trên th  gi i có kho ng 1/5ỹ ố ợ ố ệ ế ớ ả  dân s  thu c l a tu i v  thành niên (VTN), nh  v y hi n đang có kho ngố ộ ứ ổ ị ư ậ ệ ả  

h n 1 t  ngơ ỷ ười đang   tu i VTN, 80% hi n đang s ng t i các nở ổ ệ ố ạ ước đang phát tri n   châu Á, châu Phi, châu M  La Tinh. Nh ng nể ở ỹ ữ ước có n n kinh tề ế kém phát tri n thì dân s  càng tr , t  l  tu i VTN càng cao, chi m t i trênể ố ẻ ỷ ệ ổ ế ớ  40% dân s  [34].ố

V  thành niên/thanh niên (VTN&TN) hi n nay có xu hị ệ ướng QHTD 

s m h n. M t nghiên c u t ng quan v  SKSS   các nớ ơ ộ ứ ổ ề ở ước đang phát tri nể  cho th y tu i trung bình QHTD l n đ u c a nh ng ph  n  20­ 24 tu i t iấ ổ ầ ầ ủ ữ ụ ữ ổ ạ  Chad, Mali và Mozambique là dưới 16 tu i. Trong s  VTN&TN ch a k tổ ố ư ế  hôn có QHTD t i ti u vùng Sahara châu Phi, t  l  s  d ng các BPTT daoạ ể ỷ ệ ử ụ  

đ ng t  3% t i Rwanda đ n 56% t i Burkina Faso [35]. Nghiên c u t i Mộ ừ ạ ế ạ ứ ạ ỹ cho th y có 42,8% VTN l p 10 đã QHTD, t  l  này c a l p 11 là 51,4% vàấ ớ ỷ ệ ủ ớ  

l p 12 là 63,1%. Các s  li u c a M  t  năm 1991 đ n năm 2005 cho th yớ ố ệ ủ ỹ ừ ế ấ  

t  l  QHTD c a h c sinh ph  thông trung h c gi m d n t  54,1% (nămỷ ệ ủ ọ ổ ọ ả ầ ừ  1991) xu ng 46,8% (năm 2005) [36]. Theo nghiên c u v  Tình d c và SKSSố ứ ề ụ  

c a VTN&TN   Nepal năm 2013: có 51% thanh niên n  và 40,1% thanh niênủ ở ữ  nam t  15 đ n 24 tu i đã QHTD [37].ừ ế ổ

Quan h  tình d c s m khi thi u các ki n th c v  SKSS và BPTT làmệ ụ ớ ế ế ứ ề  cho các VTN&TN g p nhi u các nguy c  nh : thai nghén ngoài ý mu n,ặ ề ơ ư ố  

n o phá thai, m c STDs và HIV/AIDS  Nghiên c u cho th y có trên 20%ạ ắ ứ ấ  VTN 15­ 19 tu i t i ti u vùng Sahara châu Phi và Đông Nam Á đã t ng cóổ ạ ể ừ  thai, h n 10% thai  nghén VTN t i  Congo, Madagascar, Mozambique vàơ ạ  Zambia là ngoài hôn nhân [35]. T i M , m t nghiên c u cho th y t  l  cóạ ỹ ộ ứ ấ ỷ ệ  

thai c a VTN 15­ 17 tu i năm 2000 là 5,35%, t  l  phá thai c a nhóm này làủ ổ ỷ ệ ủ  1,45% [36].

Theo t  ch c C u tr  tr  em, thanh niên t  15 đ n 24 tu i là nhómổ ứ ứ ợ ẻ ừ ế ổ  

l n nh t và phát tri n nhanh nh t s  ngớ ấ ể ấ ố ười nhi m HIV, chi m kho ng m tễ ế ả ộ  

n a s  ngử ố ười m i nhi m; kho ng m t n a ngớ ễ ả ộ ử ười dân hi n đang s ng v iệ ố ớ  HIV/AIDS dưới 25 tu i [38]. Nghiên c u t i Malawi cho th y thanh niênổ ứ ạ ấ  

n  có nguy c  m c HIV cao h n so v i thanh niên nam, t  l  m c HIV c aữ ơ ắ ơ ớ ỷ ệ ắ ủ  

n  thanh niên 15­ 19 tu i là 4%, nam là 1%; n  thanh niên 20­ 24 tu i là 5%,ữ ổ ữ ổ  nam là 3% [39]. 

Trên th  gi i, phá thai   ph  n  VTN&TN r t khác nhau tùy thu cế ớ ở ụ ữ ấ ộ  vào nhi u y u t  nh  quy đ nh c a pháp lu t, tôn giáo, phong t c t p quán,ề ế ố ư ị ủ ậ ụ ậ  

đi u ki n kinh t , xã h i  [40]. Theo vi n Alan Guttmacher, hàng năm trênề ệ ế ộ ệ  

th  gi i có kho ng 46 tri u trế ớ ả ệ ường h p phá thai, chi m kho ng 22% cácợ ế ả  

trường h p mang thai [41]. Phá thai ngày càng tr  thành v n đ  đáng loợ ở ấ ề  

ng i c a nhi u qu c gia và tr  nên đáng báo đ ng   m t s  khu v c trênạ ủ ề ố ở ộ ở ộ ố ự  

th  gi i. Theo T  ch c Y t  th  gi i, có kho ng 21,6 tri u ca phá thaiế ớ ổ ứ ế ế ớ ả ệ  không an toàn, 47.000 bà m  t  vong do phá thai không an toàn trong nămẹ ử  

2008 [42]. T ng t  su t phá thai (t n s  phá thai trung bình c a m t ph  nổ ỉ ấ ầ ố ủ ộ ụ ữ trong su t th i gian sinh s n c a mình) có s  khác nhau   m i nố ờ ả ủ ự ở ỗ ước nh : ư ở Anh là 0,48; Singapore: 0,48; Hàn Qu c: 0,59; Canada: 0,49; Th y Đi n:ố ụ ể  0,59 [43], [44]. 

Vi c l a tu i VTN&TN trong đó có sinh viên QHTD s m và khôngệ ứ ổ ớ  

an toàn đã đ  l i nh ng h u qu  vô cùng nghiêm tr ng cho b n thân h ,ể ạ ữ ậ ả ọ ả ọ  cũng nh  là gánh n ng cho toàn xã h i. Đ  gi m nh ng h u qu  trên,ư ặ ộ ể ả ữ ậ ả  VTN&TN c n có nh ng ki n th c v  s  th  thai, STDs, HIV và đ c bi t làầ ữ ế ứ ề ự ụ ặ ệ  

v  các BPTT.ề

Trên th  gi i đã có nhi u các nghiên c u v  ki n th c, thái đ  vàế ớ ề ứ ề ế ứ ộ  

th c hành c a VTN&TN v  các bi n pháp tránh thai:ự ủ ề ệ

1.2.1.1. Ki n th c ế ứ

Nghiên c u c a  ứ ủ Zhou H  và cs t i Trung Qu c năm 2012 cho th yạ ố ấ  

h u h t các sinh viên (SV) đ i h c còn thi u ki n th c v  SKSS; ch  cóầ ế ạ ọ ế ế ứ ề ỉ  17,9% s  ngố ườ ượi đ c h i bi t th i đi m thích h p c a vi c phá thai [45].ỏ ế ờ ể ợ ủ ệ  Reina M.F. và cs nghiên c u t i Tây Ban Nha trên 136 nam sinh và 145 nứ ạ ữ sinh cho th y có 21% SV t  các nhóm kinh t  xã h i th p không có đ  ki nấ ừ ế ộ ấ ủ ế  

th c v  các BPTT; bao cao su (99%) và thu c (95%) là nh ng BPTT đứ ề ố ữ ượ  c

SV bi t nhi u nh t [46]. Nghiên c u   Brazil (2009) v i v  thành niên 12­19ế ề ấ ứ ở ớ ị  

tu i cho th y 95% v  thành niên bi t m t BPTT tr  lên; 72% bi t v  cácổ ấ ị ế ộ ở ế ề  thu c tránh thai và nhi u v  thành niên cho r ng n o hút thai, thu c phá thaiố ề ị ằ ạ ố  

là BPTT [47]

Ahmed F.A. và cs (2012) nghiên c u trên 368 SV n  t i Ethiopia choứ ữ ạ  

th y 84,2% SV đã nghe nói v  BPTT kh n c p [48]. Nghiên c u c a ấ ề ẩ ấ ứ ủ Miller L.M  (2011) trên 692 SV   Pennsylvania, Edinboro, M  cho th y 74% SVở ỹ ấ  

đ i h c, cao đ ng đã nghe nói v  ng a thai kh n c p. Tuy nhiên, ít h nạ ọ ẳ ề ừ ẩ ấ ơ  

m t ph n ba bi t tình tr ng đ n thu c, tác d ng ph  ph  bi n ho c các cộ ầ ế ạ ơ ố ụ ụ ổ ế ặ ơ 

ch  c a BPTT kh n c p [49]. Nghiên c u c a ế ủ ẩ ấ ứ ủ Silva F.C. và cs t i Brazilạ  cho th y 56% SV đ i h c khoa h c s c kh e đã nghe v  BPTT kh n c p,ấ ạ ọ ọ ứ ỏ ề ẩ ấ  19% bi t t t c  các ch  đ nh c a bi n pháp này [50]. Nghiên c u c a Belloế ấ ả ỉ ị ủ ệ ứ ủ  F.A. và cs t i Đ i h c Ibadan, Nigeria cho th y 48,2% n  SV đ i h c đãạ ạ ọ ấ ữ ạ ọ  QHTD, 24,3% SV đã bi t v  viên tránh thai kh n c p [51]. Nghiên c u c aế ề ẩ ấ ứ ủ  Bozkurt N. và cs t i Th  Nhĩ K  năm 2006 cho th y trong s  385 SV nghiênạ ổ ỳ ấ ố  

c u có 50,5% bi t có cách đ  ngăn ng a mang thai sau khi QHTD khôngứ ế ể ừ  

được b o v , 11,9% không và 37,7% không bi t. Trong s  166 SV tr  l iả ệ ế ố ả ờ  ''có'',   có   68,7%   li t   kê   đệ ược   m t   BPTT,   ch   y u   là   VTTT   kh n   c pộ ủ ế ẩ ấ  

(54,4%). 70,5% SV nam và 72% n  SV (72%) nh n m nh r ng h  s  sữ ấ ạ ằ ọ ẽ ử 

d ng ng a thai kh n c p khi c n thi t [52].ụ ừ ẩ ấ ầ ế

Barbour B. và cs nghiên c u v  ki n th c và th c hành c a SV đ iứ ề ế ứ ự ủ ạ  

h c Beirut, Li Băng (2009) cho th y: m c đ  ki n th c c a SV th p [53].ọ ấ ứ ộ ế ứ ủ ấ  Nghiên c u c a Alves A.S. và Lopes M.H. (2008) trên 295 SV t i m tứ ủ ạ ộ  

trường đ i h c t i Sao Paulo v  ki n th c, thái đ  và th c hành v  thu cạ ọ ạ ề ế ứ ộ ự ề ố  tránh thai cho th y ki n th c c a SV cao h n th c hành c a h  [54].ấ ế ứ ủ ơ ự ủ ọ

Nh  v y, các d  li u nghiên c u cho th y SV còn thi u ki n th c vư ậ ữ ệ ứ ấ ế ế ứ ề SKSS nói chung và các BPTT nói riêng. Đa s  SV ch  bi t tên các BPTT,ố ỉ ế  không bi t đế ược các ki n th c v  t ng BPTT.ế ứ ề ừ

1.2.1.2. Thái độ

Nghiên c u v  n o phá thai tu i VTN   Th y Đi n (2005) th y VTNứ ề ạ ổ ở ụ ể ấ  

đ ng tình v i n o phá thai. VTN thồ ớ ạ ường ng i s  d ng các BPTT và QHTDạ ử ụ  khi s  d ng bia rử ụ ượu là y u t  làm tăng nguy c  có thai [55]. Các d  li uế ố ơ ữ ệ  trong nghiên c u c a Zhou H. và cs cho th y 58,7% SV có th  ch p nh nứ ủ ấ ể ấ ậ  QHTD trước hôn nhân, 29,7% có thái đ  tiêu c c đ i v i BPTT [45].ộ ự ố ớ

Aruda M.M. (2011) nghiên c u th y h u h t VTN không ch  đ ngứ ấ ầ ế ủ ộ  tìm các BPTT tr  khi lo l ng v  s  mang thai ho c đã có QHTD m t s  l nừ ắ ề ự ặ ộ ố ầ  

mà ch a dùng BPTT [56]. VTN s  d ng BCS không thư ử ụ ường xuyên trong QHTD v i b n tình là do ni m tin không c n s  d ng, quan ni m, phongớ ạ ề ầ ử ụ ệ  

t c t p quán, m c đ  khoái c m và tình yêu [57]. ụ ậ ứ ộ ả

Ahmed F.A. và cs (2012) nghiên c u trên 368 SV n  t i Ethiopian choứ ữ ạ  

th y có 32,3% đã có m t thái đ  tích c c đ i v i BPTT kh n c p [48].ấ ộ ộ ự ố ớ ẩ ấ  Nghiên c u c a ứ ủ Miller L.M. (2011) trên 692 SV   Pennsylvania, Edinboro,ở  

M  cho th y 52% SV đ i h c, cao đ ng đã lo s  có thai ít nh t m t l n;ỹ ấ ạ ọ ẳ ợ ấ ộ ầ  

50% cho r ng h  s  c m th y tho i mái s  d ng BPTT kh n c p, và 58%ằ ọ ẽ ả ấ ả ử ụ ẩ ấ  

c m th y r ng BPTT kh n c p nên có s n mà không c n toa bác sĩ [49]. ả ấ ằ ẩ ấ ẵ ầ

Nghiên c u c a Silva F.C. và cs t i Brazil cho th y 35% SV coiứ ủ ạ ấ  VTTT kh n c p nh  m t cách đ  phá thai và 81% nghĩ viên thu c kh nẩ ấ ư ộ ể ố ẩ  

c p có  nh hấ ả ưởng đ n s c kh e [50].ế ứ ỏ

Tuy nhiên, nghiên c u c a Alves A.S. và Lopes M.H. (2008) t i Saoứ ủ ạ  Paulo cho th y: thanh niên có thái đ  tích c c trong vi c phòng tránh thai, cóấ ộ ự ệ  92,6% thanh niên cho r ng nên s  d ng các BPTT khi QHTD [54]. ằ ử ụ

Nh  v y, các d  li u nghiên c u ư ậ ữ ệ ứ t i các qu c gia khác nhau cho th yạ ố ấ  thái đ  c a VTN&TN và SV v  các BPTT và s  d ng các BPTT là khácộ ủ ề ử ụ  nhau. T  l  SV có thái đ  tích c c v  vi c phòng tránh thai dao đ ng tỷ ệ ộ ự ề ệ ộ ừ 32,3% đ n 92,6%.ế

th y có kho ng 42% SV có QHTD không đấ ả ược b o v  [48]. Nghiên c uả ệ ứ  

c a Zhou H. và cs cho th y 18,5% s  ngủ ấ ố ườ ượi đ c h i đã QHTD; nam sinhỏ  

đã QHTD nhi u h n n  sinh (p <0,001). Trong s  các SV đã QHTD, 43,1%ề ơ ữ ố  nam sinh đã làm b n gái có thai và 49,3% n  sinh có thai ngoài ý mu n [45].ạ ữ ố  Nghiên c u   Hy L p (2004) v i VTN n o phá thai th y r ng 65% VTN cóứ ở ạ ớ ạ ấ ằ  thai là   đô th , 73% là ch a k t hôn, 62% là QHTD l n đ u trở ị ư ế ầ ầ ước 15 tu iổ  [59]

Seutlwadi L. và cs nghiên c u t i Nam Phi cho th y trong s  nh ngứ ạ ấ ố ữ  

ph  n  t  18­24 tu i đang đụ ữ ừ ổ ược s  d ng BPTT (89,1%), có 9,3% đã sử ụ ử 

d ng thu c tránh thai; 5,2% s  d ng DCTC; 25,6% thu c tiêm; 57,6% BCSụ ố ử ụ ố  nam; 5,9% BCS n  và 8,9% phữ ương pháp kép, các phương pháp khác đượ  c

s  d ng là phử ụ ương pháp tính ngày (7,0%); xu t tinh ngoài (11,5%) và thu cấ ố  

r ng 19% nam và 6% n  VTN h c sinh ph  thông trung h c đã QHTD;ằ ữ ọ ổ ọ  kho ng 1/4 VTN có s  d ng BCS trong l n QHTD g n nh t và 25% VTNả ử ụ ầ ầ ấ  QHTD l n đ u là không t  nguy n [62]. ầ ầ ự ệ

Nghiên c u c a Barbour B. và cs t i Li Băng (2009) cho th y cóứ ủ ạ ấ  73,3% nam sinh và 21,8% n  sinh đã t ng QHTD. Trong đó, đa s  nam sinhữ ừ ố  

có s  d ng BCS (86,1%) nh ng n  sinh nói chung không đử ụ ư ữ ượ  b o v  t t,c ả ệ ố  

t  l  này   n  thanh niên là 32%; 35% và 46% [39]. Nghiên c u v  Tìnhỷ ệ ở ữ ứ ề  

d c và SKSS c a VTN&TN   Nepal năm 2013 cho th y: năm 2006, cóụ ủ ở ấ  29,2% thanh niên 15­ 19 tu i và 21,9% thanh niên 20­ 24 tu i có s  d ngổ ổ ử ụ  BCS trong l n QHTD g n nh t; các t  l  này năm 2011 là 44,8% và 32,8%ầ ầ ấ ỷ ệ  [37]

Viên thu c tránh thai kh n c p là BPTT cũng đố ẩ ấ ược nhi u SV cácề  

nướ ử ục s  d ng khi QHTD. Ahmed F.A. và cs (2012) nghiên c u trên 368 SVứ  

n  t i Ethiopian cho th y có kho ng 42% SV có QHTD không đữ ạ ấ ả ược b oả  

v  Trong s  nh ng ngệ ố ữ ười QHTD không an toàn, 75% đã t ng s  d ngừ ử ụ  BPTT kh n c p [48]. Theo Silva F.C., có 42% SV đã s  d ng BPTT kh nẩ ấ ử ụ ẩ  

c p [50]. Nghiên c u c a ấ ứ ủ Miller L.M. (2011) cho th y 83% nh ng SV đ iấ ữ ạ  

h c, cao đ ng đã có kinh nghi m QHTD; ch  có 17% s  ngọ ẳ ệ ỉ ố ười tham gia đã 

s  d ng BPTT kh n c p trử ụ ẩ ấ ước đây [49]. Brunner Huber R.L. và cs khi nghiên c u trên SV đ i h c cho th y trong s  n  sinh có QHTD, 77,1% choứ ạ ọ ấ ố ữ  

bi t đã s  d ng BPTT. Các BPTT đế ử ụ ượ ử ục s  d ng nhi u nh t là thu c tránhề ấ ố  thai và BCS nam [63]. Nghiên c u c a Bello F.A. và cs t i Đ i h c Ibadan,ứ ủ ạ ạ ọ  Nigeria cho th y 48,2% n  SV đ i h c đã QHTD, ch  có 30,5% SV đãấ ữ ạ ọ ỉ  QHTD có s  d ng các BPTT thử ụ ường xuyên, ch  7,6% đã s  d ng VTTTỉ ử ụ  

kh n c p [51].ẩ ấ

Nh  v y, t  l  SV trên th  gi i s  d ng các BPTT khi QHTD nóiư ậ ỷ ệ ế ớ ử ụ  chung và s  d ng các BPTT hi n đ i nói riêng ch a cao. Đi u này làm tăngử ụ ệ ạ ư ề  

t  l  có thai ngoài ý mu n và m c các b nh lây truy n qua đỷ ệ ố ắ ệ ề ường tình d c.ụ

1.2.2. Th c tr ng ki n th c, thái đ  và th c hành c a sinh viên t i Vi t ự ạ ế ứ ộ ự ủ ạ ệ   Nam v  các bi n pháp tránh thai ề ệ

T i Vi t Nam, s c kh e sinh s n V  thành niên ngày càng tr  lênạ ệ ứ ỏ ả ị ở  quan tr ng trong chọ ương trình chăm sóc SKSS vì s  tăng nhanh c a nhómự ủ  dân s  này. Theo đi u tra dân s  và nhà   năm 2009 c a t ng c c Th ngố ề ố ở ủ ổ ụ ố  kê­ Đi u tra Dân s  và Nhà   t i Vi t Nam cho th y VTN chi m 23,15%ề ố ở ạ ệ ấ ế  

t ng dân s , đây là t  l  cao nh t so v i các nổ ố ỷ ệ ấ ớ ước trong khu v c châu Á. Vự ị thành niên là ngu n nhân l c d i dào cho s  phát tri n đ t nồ ự ồ ự ể ấ ước nh ngư  

đ ng th i đây cũng là m t hi m h a n u chúng ta không có chi n lồ ờ ộ ể ọ ế ế ược đ uầ  

t  phù h p [64]. ư ợ

Nghiên c u   8 t nh, thành ph  (1997) v  “ứ ở ỉ ố ề Tu i v  thành niên v i v n ổ ị ớ ấ  

đ  tình d c và các bi n pháp tránh thai ề ụ ệ ” cho th y 11,4% VTN cho r ng cóấ ằ  

th  QHTD trể ước hôn nhân, 19% v  thành niên đ ng ý có th  QHTD trị ồ ể ướ  ckhi cưới, 17,7% đ ng ý có th  QHTD n u c  hai cùng thích [65]. Đi u traồ ể ế ả ề  

qu c gia thanh niên, v  thành niên Vi t Nam (SAVY1, 2003) cho th y t  lố ị ệ ấ ỷ ệ 

đã QHTD trong VTN ch a k t hôn 14­17 tu i là 1,1% nam, 0,2% n , t  lư ế ổ ữ ỷ ệ này   SAVY2 (2009) là 2,2% nam, 0,5% n  S  li u v  th c tr ng QHTD ở ữ ố ệ ề ự ạ ở VTN có th  không ph n ánh đúng th c t  do tính nh y c m c a v n đ  [1],ể ả ự ế ạ ả ủ ấ ề  [6]. 

Nghiên c u v  “ứ ề D  báo SKSS V  thành niên Vi t Nam giai đo n ự ị ệ ạ   1999­2010” d  báo   đ  tu i t  14­24, s  trự ở ộ ổ ừ ố ường h p mang thai tăng thêmợ  220.000 trường h p; có 1.224.330 tri u tr  em đợ ệ ẻ ược các bà m  t  14­19ẹ ừ  

tu i sinh ra; 31.000 trổ ường h p nhi m m i HIV trong đ  tu i 14­24 và cóợ ễ ớ ộ ổ  thêm 4.450 VTN tu i 14­19 ch t do AIDS trong th i gian d  báo [6].ổ ế ờ ự

Nghiên c u tình hình n o phá thai t i trung tâm chăm sóc SKSS thànhứ ạ ạ  

ph  Đà N ng năm 2013 cho th y trong s  450 khách hàng đ n n o phá thaiố ẵ ấ ố ế ạ  

có 21,8% khách hàng là VTN&TN và 20% là ph  n  ch a có gia đình [66].ụ ữ ư

Các con s  trên đã làm cho t t c  các ngành, các c p và m i ngố ấ ả ấ ọ ườ  i

đ u ph i vào cu c. V n đ  này tr  nên ph c t p h n   các thành ph  l nề ả ộ ấ ề ở ứ ạ ơ ở ố ớ  

nh  Hà N i, H  Chí Minh, H i Phòng… Nguyên nhân c a nh ng th cư ộ ồ ả ủ ữ ự  

tr ng trên là do VTN&TN còn thi u nh ng ki n th c v  tránh thai, thái đạ ế ữ ế ứ ề ộ 

ch a tích c c trong vi c tránh thai d n đ n t  l  phòng tránh thai ch a cao.ư ự ệ ẫ ế ỷ ệ ư

1.2.2.1. Ki n th c ế ứ

Nghiên c u   8 t nh, thành ph  (1997) v  “ứ ở ỉ ố ề Tu i v  thành niên v i v n ổ ị ớ ấ  

đ  tình d c và các BPTT ề ụ ” cho th y trong nhóm v  thành niên đã QHTD, cóấ ị  trên 96% bi t v  BCS, 85% bi t thu c tránh thai [65]. Nghiên c u c aế ề ế ố ứ ủ  Barbara S.M. và cs ti n hành t i 19 xã và 5 phế ạ ường c a 16 huy n thu c 6ủ ệ ộ  

t nh (Lai Châu, Qu ng Ninh, Hà Tây, Qu ng Nam­ Đà N ng, H  Chí Minhỉ ả ả ẵ ồ  

và Kiên Giang) v i 2.126 VTN&TN tu i t  13­22 (trong đó có 1.148 n  và 978ớ ổ ừ ữ  nam) ch  ra nh n th c c a các em v  các BPTT là ch a đ y đ  (đa s  bi t 2­3ỉ ậ ứ ủ ề ư ầ ủ ố ế  BPTT hi n đ i) [67]. Nghiên c u c a Qu  dân s  Liên h p qu c (UNFPA)ệ ạ ứ ủ ỹ ố ợ ố  (2007) t i Vi t Nam cũng cho th y ki n th c v  BPTT v n còn h n ch  ạ ệ ấ ế ứ ề ẫ ạ ế ở VTN, các BPTT đ c bi t nhi u nh t là BCS, VTTT nh ng r t ít VTN bi tượ ế ề ấ ư ấ ế  đúng c  ch  tránh thai c a BPTT [7].ơ ế ủ

Nghiên c u c a Nguy n Thanh Phong và cs t i trứ ủ ễ ạ ường Cao đ ng Yẳ  

t  Hà N i cho th y có 99,3%  ế ộ ấ SV  bi t ít nh t m t BPTT: BCS (96,8%),ế ấ ộ  VTTT kh n c p (82,1%), VTTT hàng ngày (53,9%). Có 65,2% ẩ ấ SV cho r ngằ  BPTT kh n c p đẩ ấ ược dùng sau khi quan h  không dùng các BPTT h  tr ;ệ ỗ ợ  73,9% SV không bi t chính xác th i đi m s  d ng. Có 91,9% ế ờ ể ử ụ SV bi t BCSế  

được s  d ng cho các trử ụ ường h p mu n tránh thai t m th i; 84,9% đợ ố ạ ờ ể phòng ch ng HIV và STDs; ố 41,1% SV bi t cách u ng VTTT hàng ngày ế ố [8]. 

K t qu  đi u tra   SAVY 1 cho th y h u h t thanh thi u niên (97%)ế ả ề ở ấ ầ ế ế  

bi t ít nh t m t BPTT và trung bình bi t đ n 5,6/10 BPTT (  SAVY 2 trungế ấ ộ ế ế ở  bình bi t 4/8 BPTT) [1], [6]. Theo SAVY2, tính chung c  nế ả ước hay xét theo 

gi i, theo nhóm tu i, theo dân t c thì t  l  bi t v  các BPTT đ u r t cao,ớ ổ ộ ỷ ệ ế ề ề ấ  

h u nh  m i ngầ ư ọ ườ ượi đ c h i đ u bi t m t BPTT (trên 97%); đa s  ngỏ ề ế ộ ố ườ  i

được h i bi t v  thu c u ng tránh thai (92%) và BCS (95%). Tuy nhiên, sỏ ế ề ố ố ử 

d ng hi u bi t v  tránh thai trong trong th c t  nh  th  nào và các BPTTụ ể ế ề ự ế ư ế  

có đáp  ng nhu c u không m i là đi u quan tr ng nh t [6].ứ ầ ớ ề ọ ấ

Các nghiên c u t i Vi t Nam cho th y ki n th c v  các BPTT c aứ ạ ệ ấ ế ứ ề ủ  VTN&TN còn nhi u h n ch , đ c bi t là các ki n th c c  th  v  t ngề ạ ế ặ ệ ế ứ ụ ể ề ừ  BPTT. 

1.2.2.2. Thái độ

Nghiên c u SAVY 2 kh o sát thái đ  đ i v i vi c ti p c n s  d ngứ ả ộ ố ớ ệ ế ậ ử ụ  BCS (nh ng lí do s  d ng và không s  d ng). Ý nghĩa c a nh ng thái đữ ử ụ ử ụ ủ ữ ộ này giúp khám phá nh ng c n tr  trong vi c gi m t  l  thai nghén khôngữ ả ở ệ ả ỷ ệ  mong mu n và các b nh STDs. Có 3 lí do chính khi n nh ng ngố ệ ế ữ ười trẻ không ch u dùng BCS là h  c m th y x u h  khi h i mua; s  b  ngị ọ ả ấ ấ ổ ỏ ợ ị ười quen nhìn th y; BCS không s n có [6].ấ ẵ

Nghiên c u c a Nguy n Thanh Phong và c ng s  cho th y có 49,6%ứ ủ ễ ộ ự ấ  

SV cho r ng “ằ Các BPTT hi n nay có nhi u tác d ng ph  và nguy c ệ ề ụ ụ ơ”. Có 

64,3% SV không đ ng ý v i quan đi m “ồ ớ ể S  d ng VTTT kh n c p là s  l a ử ụ ẩ ấ ự ự  

ch n t t nh t cho các v  thành niên có QHTD ọ ố ấ ị ”; 64,9% SV đ ng ý v i quanồ ớ  

đi m “ể Tôi tin BCS là l a ch n t t nh t cho các b n tr  v  thành niên ự ọ ố ấ ạ ẻ ị ”; 62,9% sinh viên không đ ng ý v i quan đi m “ồ ớ ể N u m t b n s  d ng VTTT ế ộ ạ ử ụ   hàng ngày, b n đó không đ ng đ n ạ ứ ắ ” [8]. 

Các nghiên c u t i Vi t Nam cho th y SV còn thi u ni m tin vàoứ ạ ệ ấ ế ề  

hi u qu  c a các BPTT, đ c bi t là do  nh hệ ả ủ ặ ệ ả ưởng c a văn hóa, xã h i nênủ ộ  

SV còn nhi u e ng i khi ti p c n v i các BPTT. ề ạ ế ậ ớ

1.2.2.3. Th c hành ự

Đã có m t s  nghiên c u v  th c hành s  d ng BPTT   l a tu iộ ố ứ ề ự ử ụ ở ứ ổ  VTN&TN. Nghiên c u   8 t nh, thành ph  (1997) v  “ứ ở ỉ ố ề Tu i v  thành niên ổ ị  

v i v n đ  tình d c và các BPTT ớ ấ ề ụ ” cho th y trong nhóm v  thành niên đãấ ị  QHTD, g n 70% v  thành niên không s  d ng BPTT khi QHTD [65]. ầ ị ử ụ

Tác gi  Nguy n Văn Ngh  nghiên c u quan ni m, hành vi tình d c vàả ễ ị ứ ệ ụ  SKSS   VTN huy n Chí Linh, H i Dở ệ ả ương, 2006­ 2009 cho th y t  l  namấ ỷ ệ  

đã QHTD là 1,7% (đi u tra 2006), 4,9% (đi u tra 2009) và t  l  n  đãề ề ỷ ệ ữ  QHTD là 0,4% (2006), 1,9% (2009). Tu i trung bình QHTD l n đ u là 16,2ổ ầ ầ  

± 0,35 tu i (nam), 17,2 ± 0,9 tu i (n ) và tu i trung bình QHTD v i nam làổ ổ ữ ổ ớ  

15 ± 0,6 tu i, v i n  là 21 ± 1,1 tu i. Xu hổ ớ ữ ổ ướng QHTD tăng lên   VTN trở ẻ 

và ph n l n QHTD l n đ u là t  nguy n (81% nam, 43% n ). Tuy nhiênầ ớ ầ ầ ự ệ ữ  

ch  1/3 VTN s  d ng BPTT khi QHTD l n đ u mà ch  y u là BCS ho cỉ ử ụ ầ ầ ủ ế ặ  viên tránh thai kh n c p [68]. Nghiên c u c a UNFPA (2007) cũng cho th yẩ ấ ứ ủ ấ  

ít VTN s  d ng BCS trong QHTD do không ch  đ ng [7].ử ụ ủ ộ

Theo Niên giám th ng kê Dân s  ­ K  ho ch hóa gia đình cho th y tố ố ế ạ ấ ỷ 

l  ph  n  15­ 19 tu i đang có ch ng s  d ng các BPTT năm 2003 là 23,2%;ệ ụ ữ ổ ồ ử ụ  

đ n năm 2012 t  l  này là 32,4%; t  l  s  d ng các BPTT hi n đ i l nế ỷ ệ ỷ ệ ử ụ ệ ạ ầ  

lượt là 18,7% và 28%. Các t  l  này   nhóm ph  n  20­ 24 tu i l n lỷ ệ ở ụ ữ ổ ầ ượt là 51,1%; 53,2% (các BPTT nói chung) và 44,1%; 46,1% (các BPTT hi n đ i)ệ ạ  [12]

Nghiên c u c a Nguy n Thanh Phong và c ng s  cho th y có 10%ứ ủ ễ ộ ự ấ  sinh viên đã QHTD (9,3% nam sinh và 10,2% n  sinh); 39,3% sinh viên cóữ  

s  d ng BPTT trong l n QHTD đ u tiên (60% nam sinh và 34,8% n  sinh);ử ụ ầ ầ ữ  32,1% sinh viên s  d ng BCS khi QHTD l n đ u tiên [8]. ử ụ ầ ầ

Theo SAVY2, m t s  BPTT thộ ố ường được VTN và ngườ ẻ ử ụ  i tr  s  d ng

vì thích h p v i đ c thù ho t đ ng tình d c c a h  (ng u h ng, khôngợ ớ ặ ạ ộ ụ ủ ọ ẫ ứ  chu n b ). BCS v n là h  tr  hàng đ u cho nam trong l n QHTD đ u tiênẩ ị ẫ ỗ ợ ầ ầ ầ  (72,7%) nh ng VTTT kh n c p cho n  l i có t  l  s  d ng th p (chư ẩ ấ ữ ạ ỷ ệ ử ụ ấ ỉ 4,5%). Ngoài ra, trong l n QHTD đ u tiên, xu t tinh ngoài âm đ o có t  lầ ầ ấ ạ ỷ ệ 10,7%, tính vòng kinh 2,3%. Thu c tiêm tránh thai, que c y tránh thai dố ấ ướ  i

da không có vai trò trong l n đ u QHTD. BCS cũng là BPTT hi n t i đầ ầ ệ ạ ượ  c

s  d ng nhi u nh t, tính chung c  nử ụ ề ấ ả ước là 42,9%, ti p theo là DCTCế  26,5%, VTTT 18,8%, xu t tinh ngoài âm đ o 7,7%, tính vòng kinh 2,0%,ấ ạ  VTTT kh n c p 1,8% [6].ẩ ấ

Nh  v y, t i Vi t Nam, t  l  s  d ng các BPTT c a SV ch a cao.ư ậ ạ ệ ỷ ệ ử ụ ủ ư  BPTT đượ ử ục s  d ng nhi u nh t là BCS, nh ng các nghiên c u cho th y tề ấ ư ứ ấ ỷ 

l  này cũng ch  đ t kho ng 31,2%­ 72,7%.ệ ỉ ạ ả

* Nh  v y, qua vi c t ng k t các nghiên c u, chúng tôi nh n th y: ư ậ ệ ổ ế ứ ậ ấ

­ VTN&TN hi n nay có xu hệ ướng QHTD trước hôn nhân s m h nớ ơ  

trước đây trong khi ki n th c c a VTN&TN v  SKSS nói chung và v  cácế ứ ủ ề ề  BPTT có t t h n nh ng v n còn nhi u h n ch  VTN&TN có thái đ  tíchố ơ ư ẫ ề ạ ế ộ  

c c h n trong vi c phòng tránh thai. Tuy nhiên, ki n th c và thái đ  c a SVự ơ ệ ế ứ ộ ủ  

thường t t h n th c hành c a h  T  l  VTN&TN s  d ng các BPTT khiố ơ ự ủ ọ ỷ ệ ử ụ  QHTD ch a cao, v n còn nhi u v  VTN&TN không s  d ng ho c s  d ngư ẫ ề ị ử ụ ặ ử ụ  các BPTT có hi u qu  tránh thai th p khi QHTD.ệ ả ấ

­ Nghiên c u v  SKSS VTN&TN   Vi t Nam v n còn h n ch  vàứ ề ở ệ ẫ ạ ế  

ch  y u là các nghiên c u đ nh lủ ế ứ ị ượng c t ngang v  ki n th c, thái đ  vắ ề ế ứ ộ ề QHTD, SKSS   v  thành niên 16­18 tu i, đ  tu i h c sinh trung h c phở ị ổ ộ ổ ọ ọ ổ thông. Đ i tố ượng sinh viên các trường đ i h c/cao đ ng/trung c p chuyênạ ọ ẳ ấ  

nghi p ch a đệ ư ược quan tâm nghiên c u đ y đ , trong khi, đây là nhóm đ iứ ầ ủ ố  

tượng có nhi u s  thay đ i v  môi trề ự ổ ề ường, h c t p, tính cách, ch u tác c aọ ậ ị ủ  nhi u y u t ; đây cũng là nhóm đ i tề ế ố ố ượng có t  l  yêu, QHTD cao h nỷ ệ ơ  

* Các y u t  bên trong c a m i con ng ế ố ủ ỗ ườ i 

+ Ki n th c ế ứ : ki n th c thế ứ ường được tích lũy qua quá trình t  h c t p,ự ọ ậ  kinh nghi m s ng, thu đệ ố ượ ừc t  các giáo viên, cha m , b n bè, sách v , báoẹ ạ ở  chí và các phương ti n truy n thông đ i chúng ệ ề ạ

+ Ni m tin ề : ni m tin là m t ph n c a cách s ng c a con ngề ộ ầ ủ ố ủ ười. Ni mề  tin ch  ra nh ng đi u m i ngỉ ữ ề ọ ười ch p nh n và không ch p nh n. Ni m tinấ ậ ấ ậ ề  

nh h ng l n đ n thái đ  và hành vi con ng i nên th ng khó thay đ i

Ni m tin thề ường b t ngu n t  cha m , ông bà và nh ng ngắ ồ ừ ẹ ữ ười mà ta kính 

tr ng. ọ

+ Thái độ: thái đ  độ ược coi là tr ng thái chu n b  c a c  th  đ  đápạ ẩ ị ủ ơ ể ể  

ng v i nh ng tình hu ng hay hoàn c nh c  th  Thái đ  ph n ánh nh ng

đi u m i ngề ọ ười thích ho c không thích, tin hay không tin. ặ

+ Giá trị: giá tr  là các tiêu chu n có vai trò quan tr ng tác đ ng đ n suyị ẩ ọ ộ ế  nghĩ và tình c m c a con ng i. M t tiêu chu n nào đó đả ủ ườ ộ ẩ ược m t ng i coiộ ườ  

là có giá tr  v i h , nó s  là đ ng c  thúc đ y các hành đ ng đ  đ t đị ớ ọ ẽ ộ ơ ẩ ộ ể ạ ược giá 

tr  đó. ị

Y u t  b n thân c a m i con ngế ố ả ủ ỗ ườ ải  nh hưởng r t l n, th m chí làấ ớ ậ  

y u t  quy t đ nh đ n thay đ i hành vi c a chính h  [69], [70]. ế ố ế ị ế ổ ủ ọ

* Các y u t  bên ngoài ế ố

+  nh h Ả ưở ng c a nh ng ng ủ ữ ườ i xung quanh: nh  cha m , ông bà, vư ẹ ợ 

ch ng trong các  gia  đình, trồ ưởng b n,  đ ng nghi p, b n thân  nh ngả ồ ệ ạ ữ  

ngườ ẵi s n sàng giúp đ  VTN&TN khi c n nh  giáo viên, cán b  y t ,ỡ ầ ư ộ ế  

nh ng ngữ ười lãnh đ o đ a phạ ị ương  

+ Ngu n l c:  ồ ự là m t trong các y u t  bên ngoài có tác đ ng đ i v i sộ ế ố ộ ố ớ ự thay đ i các hành vi c a con ngổ ủ ười. Ngu n l c bao g m nh ng đi u ki nồ ự ồ ữ ề ệ  thu n l i nh  th i gian, ti n, nhân l c, ph c v , k  năng và c  s  v t ch t.ậ ợ ư ờ ề ự ụ ụ ỹ ơ ở ậ ấ

+ Y u t  văn hoá ế ố : là t ng h p c a r t nhi u các y u t  bao g m ki nổ ợ ủ ấ ề ế ố ồ ế  

th c, ni m tin, phong t c t p quán, ngh  thu t, đ o đ c, lu t pháp, thóiứ ề ụ ậ ệ ậ ạ ứ ậ  quen và t t c  nh ng s n ph m mà con ngấ ả ữ ả ẩ ười thu được trong xã h i [69],ộ  [70]

1.3.2. Th c tr ng các y u t   nh hự ạ ế ố ả ưởng đ n ki n th c, thái đ  vàế ế ứ ộ  

th c hành c a sinh viên v  các bi n pháp tránh thaiự ủ ề ệ

1.3.2.1. Th c tr ng các y u t   nh h ự ạ ế ố ả ưở ng đ n ki n th c, thái đ  và ế ế ứ ộ  

th c hành c a sinh viên trên th  gi i v  các bi n pháp tránh thai ự ủ ế ớ ề ệ

M t s  các nghiên c u trên th  gi i cho th y ki n th c, thái đ  vàộ ố ứ ế ớ ấ ế ứ ộ  

th c hành c a VTN&TN v  các BPTT liên quan đ n tu i, gi i, trình đ  h cự ủ ề ế ổ ớ ộ ọ  

v n c a SV. Nghiên c u c a Ajuwon A.J. và cs t i Nigeria (2006) cho th yấ ủ ứ ủ ạ ấ  

tu i VTN càng th p càng thi u ki n th c v  tình d c và SKSS [62]. M tổ ấ ế ế ứ ề ụ ộ  nghiên c u cho th y n  VTN có QHTD trứ ấ ữ ước tu i 17 ít s  BPTT h n nhómổ ử ơ  QHTD sau 17 tu i [71]. Roberts T.A. và cs (2005) nghiên c u cho th y nổ ứ ấ ữ VTN có ki n th c t t h n nam v  BCS, ít  nh hế ứ ố ơ ề ả ưởng b n đ ng l a h n,ạ ồ ứ ơ  

nh n th c nguy c  lây nhi m HIV cao h n, t  tin h n. Nh ng n  VTN ítậ ứ ơ ễ ơ ự ơ ư ữ  quy t đ nh s  d ng BCS h n do  nh hế ị ử ụ ơ ả ưởng c a nam gi i ho c đ ng l củ ớ ặ ộ ự  trong m i quan h  c a h  [72]. Nghiên c u   Uganda (2007) th y r ngố ệ ủ ọ ứ ở ấ ằ  VTN h c sinh ph  thông trung h c thi u thông tin v  BPTT [73].ọ ổ ọ ế ề

Hoàn c nh s ng, văn hóa, xã h i cũng là nh ng y u t   nh hả ố ộ ữ ế ố ả ưở  ng

đ n ki n th c, thái đ  và th c hành c a sinh viên v  các BPTT. M t nghiênế ế ứ ộ ự ủ ề ộ  

c u cho th y thanh niên có QHTD không s  d ng BPTT thứ ấ ử ụ ường là xu tấ  thân t  các gia đình nhi u thành viên, mu n có con, và xu t thân t  t ng l pừ ề ố ấ ừ ầ ớ  

xã h i th p h n [71]. Reina M.F. và cs nghiên c u trên 136 nam sinh và 145ộ ấ ơ ứ  

n  sinh cho th y 67% SV t  nhóm kinh t  xã h i th p không s  d ng b tữ ấ ừ ế ộ ấ ử ụ ấ  

k  lo i BPTT nào. Ngỳ ạ ượ ạ ấ ảc l i, t t c  các SV (100%) trong nhóm kinh t  xãế  

h i cao và 63%   nhóm kinh t  xã h i trung l u đã s  d ng BPTT trong l nộ ở ế ộ ư ử ụ ầ  

đ u tiên c a h  QHTD [46]. Nghiên c u   M  (2005) th y b o hành b ngầ ủ ọ ứ ở ỹ ấ ạ ằ  

l i nói có liên quan đ n không s  d ng BCS trong l n QHTD g n nh t   vờ ế ử ụ ầ ầ ấ ở ị thành niên và b o hành th  ch t có liên quan đ n mang thai [72]. Ahmedạ ể ấ ế  F.A. và cs (2012) nghiên c u trên 368 SV n  t i Ethiopian cho th y nh ngứ ữ ạ ấ ữ  

người ch  đ ng QHTD có thái đ  s  d ng bi n pháp kh n c p t t h nủ ộ ộ ử ụ ệ ẩ ấ ố ơ  

nh ng ngữ ười QHTD b  đ ng (OR, 95%CI là 0,33 (0,15­0,71)) [48].ị ộ

Ngu n thông tin v  các BPTT cũng  nh hồ ề ả ưởng đ n nh n th c c aế ậ ứ ủ  

SV v  các BPTT. Nghiên c u   châu Phi (2005) v i VTN 12­19 tu i th yề ứ ở ớ ổ ấ  VTN thi u thông tin v  n i cung c p BPTT và khám ch a b nh STDs.ế ề ơ ấ ữ ệ  VTN nh n th c r ng khó ti p c n d ch v  SKSS do rào c n v  văn hoá, xãậ ứ ằ ế ậ ị ụ ả ề  

h i [74]. Ahmed F.A. và cs (2012) nghiên c u trên 368 SV t i Ethiopian choộ ứ ạ  

th y ngu n thông tin chính v  các BPTT là truy n thông (69,3%) [48].ấ ồ ề ề  Nghiên c u c a Reina M.F. và cs t i Tây Ban Nha cho th y các b c cha m ,ứ ủ ạ ấ ậ ẹ  các thành viên c ng đ ng và b n bè là nh ng ngu n quan tr ng nh t c aộ ồ ạ ữ ồ ọ ấ ủ  

thông tin [46]. Larissa R. và cs khi nghiên c u trên SV đ i h c cho th y nứ ạ ọ ấ ữ sinh đã được m t nhân viên y t  t  v n v  BPTT có s  d ng BPTT caoộ ế ư ấ ề ử ụ  

g p 6,63 l n so v i nhóm còn l i (95% CI 2,30­ 19,18) [63]. ấ ầ ớ ạ

Nghiên c u c a Zhou H. và cs phân tích h i quy logistic cho th y cácứ ủ ồ ấ  

bi n gi i tính (OR = 3,12, 95% CI: 2,39­4,11), hoàn c nh gia đình (OR =ế ớ ả  1,66, 95%: 1,15­2,38), đi m s  c a ki n th c (OR = 0,74, 95% CI: 0,58­ể ố ủ ế ứ0,95) và thái đ  đ i v i ho t đ ng tình d c (OR = 0,09, 95% CI: 0,04 ­0,22)ộ ố ớ ạ ộ ụ  

đã có  m t  tác  đ ng  đáng k  vào vi c có  hành  vi  tình d c [45]  ộ ộ ể ệ ụ Theo Tonkelaar D.D. và cs năm 2001, hanh vi l a ch n BPTT c a ph  n  b   nh̀ ự ọ ủ ụ ữ ị ả  

hưởng b i kiên th c va thai đô c a ho đôi v i BPTT đo [ở ́ ứ ̀ ́ ̣ ủ ̣ ́ ớ ́75]. 

Asiimwe B.J. và cs (2014) nghiên c u t i Uganda cho th y đ  tu i,ứ ạ ấ ộ ổ  

vi c mong mu n có thai, m c đ  giáo d c, kinh t  gia đình luôn là nh ngệ ố ứ ộ ụ ế ữ  

y u t  quan tr ng quy t đ nh đ n vi c s  d ng các BPTT c a ph  n  trế ố ọ ế ị ế ệ ử ụ ủ ụ ữ ẻ 

t i Uganda [76]. Nsubuga H. và cs (2016) nghiên c u trên SV đ i h cạ ứ ạ ọ  Uganda cho th y các y u t  liên quan đ n vi c s  d ng các BPTT là nămấ ế ố ế ệ ử ụ  

h c t i trọ ạ ường, s  đ ng thu n c a b n tình và nh n th c v  các BPTTự ồ ậ ủ ạ ậ ứ ề  [77]. 

Tilahun F.D. và cs (2010) nghiên c u t i đ i h c Adama, Ethiopia choứ ạ ạ ọ  

th y thi u ki n th c, s  b  nhìn th y b i nh ng ngấ ế ế ứ ợ ị ấ ở ữ ười khác và d ch vị ụ cung c p b t ti n là nh ng lý do chính cho vi c không s  d ng BPTT kh nấ ấ ệ ữ ệ ử ụ ẩ  

c p; các y u t  nh  đã t ng s  d ng BPTT (OR: 1,95; 95% CI = 1,72­ấ ế ố ư ừ ử ụ  6,34),   đã   k t   hôn   (OR:   9,25;   95%   CI   =   2,53­20,73)   và   20   tu i   tr   lênế ổ ở  (OR:2,37; 95% CI = 1,10­7,24) là y u t  d  báo quan tr ng s  d ng BPTTế ố ự ọ ử ụ  

kh n c p, trong khi ki n th c v  BPTT kh n c p kém là m t y u t  dẩ ấ ế ứ ề ẩ ấ ộ ế ố ự báo quan tr ng c a vi c không s  d ng BPTT kh n c p (OR: 0,09; 95% CIọ ủ ệ ử ụ ẩ ấ  

= 0,04­0,19) [78]

Nghiên c u c a Bello F.A. và cs t i Đ i h c Ibadan, Nigeria cho th yứ ủ ạ ạ ọ ấ  

SV không d  đ nh s  d ng VTTT kh n c p trong tự ị ử ụ ẩ ấ ương lai do h  thi uọ ế  

hi u bi t v  BPTT này, lo s  v  vi c mang thai trong tể ế ề ợ ề ệ ương lai và thu cố  

nh h ng đ n s c kh e (64,8%), s  d ng VTTT kh n c p liên quan v i

ki n th c c a SV v  th i đi m s  d ng thu c đúng (OR= 9,1; 95%CI: 2,1­ế ứ ủ ề ờ ể ử ụ ố  39,9) [51]

1.3.2.2. Th c tr ng các y u t   nh h ự ạ ế ố ả ưở ng đ n ki n th c, thái đ  và ế ế ứ ộ  

th c hành c a sinh viên Vi t Nam v  các bi n pháp tránh thai ự ủ ệ ề ệ

Các nghiên c u cho th y VTN có đứ ấ ược thông tin v  tình d c vàề ụ  BPTT ch  y u là t  thông tin đ i chúng, không ph i t  nhà trủ ế ừ ạ ả ừ ường hay gia đình [65]. Nghiên c u c a Nguy n Thanh Phong và c ng s  cho th yứ ủ ễ ộ ự ấ  ngu n thông tin v  BPTT ch  y u t : báo chí, truy n hình (77,7%); gia đìnhồ ề ủ ế ừ ề  (29,9%) [8]. Theo SAVY 2, h u h t thanh thi u niên đã nghe nói v  mangầ ế ế ề  thai hay k  ho ch hóa gia đình qua các ngu n thông tin khác nhau, ch  có 7%ế ạ ồ ỉ  

ngườ ượi đ c h i trong SAVY 2 cho bi t h  ch a nghe v  ch  đ  này tỏ ế ọ ư ề ủ ề ừ ngu n nào [6]. ồ

T  l  s  d ng các BPTT liên quan đ n tu i, gi i tính, n i sinh s ng.ỷ ệ ử ụ ế ổ ớ ơ ố  Theo kêt qua điêu tra vê Biên đông dân sô va KHHGĐ th i đi m 1/4/2012,́ ̉ ̀ ̀ ́ ̣ ́ ̀ ờ ể  

t  l  s  d ng các BPTT b t k  đ t 76,2%, t  l  s  d ng các BPTT hi nỷ ệ ử ụ ấ ỳ ạ ỷ ệ ử ụ ệ  

đ i đ t m c 66,6%, gi m 2% so v i th i đi m 1/4/2011. T  l  s  d ngạ ạ ứ ả ớ ờ ể ỷ ệ ử ụ  BPTT b t k  tăng d n t  nhóm tu i 15­19; kho ng cách v  t  l  s  d ngấ ỳ ầ ừ ổ ả ề ỷ ệ ử ụ  BPTT b t k  gi a các nhóm tu i ngày càng đấ ỳ ữ ổ ược thu h p [79]. ẹ Nghiên c uứ  

c a Nguy n Thanh Phong và c ng s  v  th c tr ng ki n th c v  SKSSủ ễ ộ ự ề ự ạ ế ứ ề  

c a SV năm th  nh t trủ ứ ấ ường Cao đ ng Y t  Hà N i năm 2010­2011 choẳ ế ộ  

th y: có 98% SV n  bi t BCS và 97,7% SV nam bi t BCS. S  khác bi tấ ữ ế ế ự ệ  

ki n th c v  BCS theo gi i không có ý nghĩa th ng kê. Sinh viên nam bi tế ứ ề ớ ố ế  

cách s  d ng BCS cao h n SV n  (55,2% và 36%), s  khác bi t có ý nghĩaử ụ ơ ữ ự ệ  

th ng kê v i p < 0,05 [80]. ố ớ

Nh n th c c a SV v  các BPTT cũng liên quan đ n trình đ  h c v n.ậ ứ ủ ề ế ộ ọ ấ  Nghiên c u c a Nguy n Thanh Phong cho th y m i liên quan gi a ki nứ ủ ễ ấ ố ữ ế  

th c và th c hành v  BCS v i h  đào t o c a SV, SV h c cao đ ng vàứ ự ề ớ ệ ạ ủ ọ ẳ  trung h c có ki n th c v  BCS là nh  nhau (98% và 97,8%). SV cao đ ngọ ế ứ ề ư ẳ  cũng bi t cách th c hành v  BCS cao h n sinh viên trung h c (56,8% vàế ự ề ơ ọ  45,6%), s  khác bi t có ý nghĩa th ng kê v i p < 0,05 [80]. Nghiên c u c aự ệ ố ớ ứ ủ  

Tr n Xuân Hà t i trầ ạ ường Trung h c đọ ường s t năm 2006 cho th y: nh nắ ấ ậ  

th c v  các BPTT   h c sinh nam và n , năm th  nh t và năm th  hai cóứ ề ở ọ ữ ứ ấ ứ  

s  khác bi t có ý nghĩa th ng kê (p < 0,05). Có s  khác nhau trong nh nự ệ ố ự ậ  

th c v  SKSSứ ề  gi a các khu v c, các ngành h c, n i   c a h c sinh. H cữ ự ọ ơ ở ủ ọ ọ  sinh thành th  hi u bi t t t h n h c sinh nông thôn; h c sinh trung h c hi uị ể ế ố ơ ọ ọ ọ ể  

bi t h n h c sinh h c ngh ; h c sinh   v i gia đình và   ký túc xá hi u bi tế ơ ọ ọ ề ọ ở ớ ở ể ế  

t t h n h c sinh   nhà tr  nh ng s  khác bi t ch a đ t m c ý nghĩa th ngố ơ ọ ở ọ ư ự ệ ư ạ ứ ố  

kê (p > 0,05) [81]. Nghiên c u c a Nguy n Tr ng Bài năm 2012 v  th cứ ủ ễ ọ ề ự  

tr ng và m t s  y u t  liên quan đ n ki n th c, thái đ  và hành vi v  SKSSạ ộ ố ế ố ế ế ứ ộ ề  

c a h c sinh các trủ ọ ường trung h c ph  thông huy n Th i Bình, t nh Cà Mauọ ổ ệ ớ ỉ  cho th y kh i l p có liên quan đ n m t s  ki n th c v  SKSS và gi i tính cóấ ố ớ ế ộ ố ế ứ ề ớ  liên quan đ n hành vi có b n tình c a thanh niên [82].ế ạ ủ

Tr n Th  Minh Ng c khi nghiên c u nh n th c c a SV Đ i h c sầ ị ọ ứ ậ ứ ủ ạ ọ ư 

ph m v  SKSS cũng đ  c p đ n các y u ạ ề ề ậ ế ế t   nh h ng đ n nh n th c c aố ả ưở ế ậ ứ ủ  

SV v  SKSS và các BPTT nh  các y u t  ch  quan (nhu c u, tâm th , tínhề ư ế ố ủ ầ ế  tích c c c a nh n th c), các y u t  khách quan (truy n thông đ i chúng, b nự ủ ậ ứ ế ố ề ạ ạ  

bè, phong t c t p quán, truy n th ng, d  lu n xã h i, gia đình, nhà tr ng, cácụ ậ ề ố ư ậ ộ ườ  

t  ch c đoàn th , d ch v  chăm sóc SKSS, cán b  y t , t  r i  ) [83].ổ ứ ể ị ụ ộ ế ờ ơ

Nghiên c u c a Nguy n Th  Lê Th o và cs (2008) cho th y m t sứ ủ ễ ị ả ấ ộ ố 

y u t  d n đ n hành vi QHTD trế ố ẫ ế ước hôn nhân   n  công nhân qu n Bìnhở ữ ậ  Tân, H  Chí Minh nh : có ki n th c th p v  SKSS, ch a ti p c n đồ ư ế ứ ấ ề ư ế ậ ượ  ccác d ch v  SKSS, đ c bi t là thái đ  xem chuy n QHTD trị ụ ặ ệ ộ ệ ước hôn nhân là bình thường; y u t  khách quan nh  s ng chung trế ố ư ố ước hôn nhân, ch  có haiỉ  

ngườ ơ ắi n i v ng v , hoàn c nh xa gia đình nên ít đẻ ả ượ ực s  quan tâm và chia 

s  t  ngẻ ừ ười thân, thái đ  ph n đ i gay g t c a ngộ ả ố ắ ủ ười xung quanh d n đ nẫ ế  

vi c che d u hành vi tình d c, t  đ a ra quy t đ nh thi u chín ch n [84].ệ ấ ụ ự ư ế ị ế ắ

1.4. M t s  can thi p c ng đ ng t i ki n th c, thái đ , th c hànhộ ố ệ ộ ồ ớ ế ứ ộ ự  

v  các bi n pháp tránh thai c a v  thành niên/thanh niênề ệ ủ ị

1.4.1. M t s  can thi p c ng đ ng trên th  gi iộ ố ệ ộ ồ ế ớ

Trên th  gi i đã có nhi u các can thi p c ng đ ng nh m nâng caoế ớ ề ệ ồ ồ ằ  

ki n th c, thái đ  và th c hành c a VTN&TN v  các v n đ  SKSS nóiế ứ ộ ự ủ ề ấ ề  chung và các BPTT nói riêng. M t s  các chộ ố ương trình can thi p đó là:ệ

1.4.1.1. M t s  can thi p c ng đ ng t i châu Phi ộ ố ệ ộ ồ ạ

* Ch ươ ng trình “Save the Children” t i Ethiopia: Sáng ki n INSYGHT ạ ế

Chương trình đã t  ch c các h i th o chăm sóc SKSS VTN&TN choổ ứ ộ ả  cho 565 VTN&TN; phân ph i tài li u v  chăm sóc SKSS VTN&TN; đàoố ệ ề  

t o cho nh ng VTN&TN tr  thành nh ng đ ng đ ng viên ch  ch t; tạ ữ ở ữ ồ ẳ ủ ố ổ 

ch c s  ứ ự ki n cho 10.000 ngệ ười (cha m , VTN&TN, lãnh đ o tôn giáo, các tẹ ạ ổ 

ch c c ng đ ng, các chuyên gia). Sáng ki n INSYGHT cũng t o ra m t s nứ ộ ồ ế ạ ộ ả  

ph m l y tên là YAK: 01 cu n sách v  các ho t đ ng; 1 t p th ; 1 cu n sáchẩ ấ ố ề ạ ộ ậ ơ ố  

m ng dành cho cá nhân đỏ ượ ọc g i là H  chi u thanh niên (youth passport). Bộ ế ộ công c  YAK đã r t thành công (sau đó đụ ấ ược m  r ng ra nhi u trở ộ ề ường khác) [85]