Học tập thông qua hoạt động là cách học tốt nhất vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề trong cuộc sống, từ đó HS thấy được việc học có ý nghĩa, tạo động lực để HS khám phá.. Với m
Trang 11.3.2 Toán học là công cụ để giải quyết các vấn đề trong thực tiễn 6 1.4 Thực trạng của việc vận dụng PPDH theo dự án trong dạy học môn
Trang 2Chương 2: Tổ chức một số dự án học tập gắn với thực tiễn trong
2.1.1 Đảm bảo tính phù hợp với nhu cầu của HS 11
2.1.3 Đảm bảo tính thiết thực gắn với thực tiễn 12
2.2 Thiết kế một số dự án liên hệ Toán học với thực tiễn 15
Chương 3: Khảo sát sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp
3.2.2 Phương pháp khảo sát và thang đánh giá 46
3.4 Kết quả khảo sát về sự hiểu biết, sự cấp thiết và tính khả thi của các
Trang 32 Ý nghĩa của đề tài 50
Trang 4DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
Chữ cái viết tắt Chữ đầy đủ
Trang 5chất và năng lực người học Học đi đôi với hành, lí luận gắn với thực tiễn, giáo
dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và xã hội” Để thực hiện tốt mục tiêu cần phải có nhận thức đúng đắn đổi mới phương pháp dạy học theo hướng trên Từ nhu cầu đổi mới PPDH, định hướng đổi mới PPDH trong giai đoạn
hiện nay là: Dạy học cần hướng vào việc tổ chức cho học sinh học tập trong
hoạt động và bằng hoạt động tự giác, tích cực, chủ động sáng tạo được thực
hiện trong hoạt động và bằng hoạt động Học tập thông qua hoạt động là cách học tốt nhất vận dụng kiến thức vào giải quyết các vấn đề trong cuộc sống, từ
đó HS thấy được việc học có ý nghĩa, tạo động lực để HS khám phá
Để thực hiện định hướng trên cần đổi mới nội dung và PPDH thiết kế các
hoạt động học tập mang tính thiết thực liên quan đến nhiều lĩnh vực, lấy HS làm trung tâm và gắn kiến thức với những vấn đề thực tiễn trong cuộc sống Vận
dụng các kiến thức được học, GV đưa ra các chủ đề, hướng dẫn, giao nhiệm vụ,
gợi ý học sinh tham gia thực hiện nhiệm vụ DHTDA là một trong những hình
thức dạy học đáp ứng được yêu cầu này DHTDA mang đến cơ hội để học sinh
mở rộng kiến thức không chỉ trong Toán học, mà còn trong các lĩnh vực khoa
học khác, đồng thời phát triển kĩ năng giải quyết vấn đề, hợp tác, giao tiếp, nghiên cứu và tự học Đây là những kiến thức và kĩ năng cần thiết để HS thích ứng với sự thay đổi và nhu cầu của xã hội Do đó DHTDA là cách tiếp cận dạy
học cần thiết để hình thành và phát triển năng lực Toán học cho HS nhằm đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông mới
Với mục đích giúp HS thấy được Toán học rất gần gũi với cuộc sống xung quanh, hoàn toàn rất thực tế và việc tiếp thu các kiến thức Toán ở nhà trường là công cụ đắc lực để giải quyết các vấn đề, các tình huống đơn giản trong thực tế Vì vậy chúng tôi chọn đề tài nghiên cứu: “Tổ chức một số dự án
học tập gắn với thực tiễn trong dạy học môn Toán lớp 10 nhằm đáp ứng chương trình giáo dục phổ thông mới”
2 Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu cơ sở lí luận về DHTDA để tổ chức vận dụng phương pháp DHTDA trong dạy học một số nội dung Toán học lớp 10, nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS, hướng tới phát triển kĩ năng tư duy, rèn luyện khả năng giải quyết các vấn đề trong thực tiễn cho HS trung học phổ thông
Trang 63 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu lí luận về DHTDA
- Tìm hiểu thực trạng về DHTDA ở trường THPT
- Thiết kế một số dự án học tập gắn Toán học với thực tiễn trong chương trình Toán lớp 10
- Tổ chức thực hiện một số dự án học tập trong dạy học môn Toán trong chương trình Toán lớp 10
- Thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của một số dự
án liên hệ Toán học với thực tiễn
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
- Phương pháp DHTDA môn Toán ở trường THPT
- Các dự án liên hệ Toán học với thực tiễn
4.2 Phạm vi nghiên cứu
- Nội dung: Kiến thức về hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn, hệ thức lượng trong tam giác, tích vô hướng của hai véctơ
- Không gian nghiên cứu: Đề tài được triển khai nghiên cứu cho học sinh khối
10 tại các trường THPT trong huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An
- Thời gian nghiên cứu: Nghiên cứu áp dụng cho học sinh khối 10 tại đơn vị công tác trong 2 năm học 2021 -2022 và 2022 – 2023
5 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lí luận: Nghiên cứu một số văn bản, tài liệu liên quan đến đổi mới PPDH, phương pháp DHTDA, các tài liệu về lí luận dạy học môn Toán có liên quan đến đề tài
- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Thiết kế các phiếu điều tra và tiến hành điều tra về tình hình dạy – học của GV – HS về việc dạy học dự án và vận dụng kiến thức vào thực tế cuộc sống
- Phương pháp thống kê: Phân tích các số liệu điều tra thực trạng và số liệu thực nghiệm sư phạm, kiểm định giả thuyết thống kê
- Phương pháp phân tích, tổng hợp: Phân tích dự án của từng nhóm, phân tích phiếu đánh giá của cá nhân HS, của nhóm trưởng đối với các thành viên trong nhóm và phiếu đánh giá chéo của các nhóm HS
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tổ chức thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính khả thi và hiệu quả của đề tài
Trang 76 Đóng góp của SKKN
- Về lý luận:
+ Đưa ra được một số nguyên tắc thiết kế dự án
+ Hệ thống hóa các lí luận về DHTDA và dự án học tập
+ Thiết kế một số dự án liên hệ Toán học với thực tiễn
Trang 8PHẦN II - NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Chương 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học
Đổi mới PPDH đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp
cận nội dung sang tiếp cận năng lực học sinh, nghĩa là từ chỗ quan tâm đến việc
HS học được cái gì đến chỗ quan tâm HS vận dụng được cái gì qua việc học Để đảm bảo được điều đó phải thực hiện chuyển từ PPDH theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng, hình thành năng lực và phẩm chất Bên cạnh việc học tập những kiến thức và kĩ năng riêng lẻ của từng môn học thì cần bổ sung các chủ đề học tập tích hợp liên môn
nhằm giải quyết các vấn đề phức hợp Phải phat huy tính tự giác, tích cực, chủ động của HS, hình thành và phát triển năng lực tự học
Định hướng về đổi mới PPDH được pháp chế hóa trong Luật giáo dục sửa đổi Luật giáo dục quy định: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực tự giác, chủ động của HS, phù hợp với đặc điểm của từng lớp
học, môn học, bồi dưỡng năng lục tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS”
Nghị quyết số 29 – NQ/TW Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ PPDH theo hướng hiện đại, phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học, khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự
học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật đổi mới tri thức, kĩ năng, phát triển năng
lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng
dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học” Để thực hiện tốt
mục tiêu về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo nghị quyết số
29 – NQ/TW, cần có nhận thức đúng về bản chất của đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực HS và một số biện pháp đổi mới PPDH theo hướng này Tuy nhiên dù sử dụng phương pháp nào cũng phải đảm bảo được nguyên tắc “ HS tự mình hoàn thành nhiệm vụ nhận thức với sự tổ chức, hướng dẫn của GV” Việc sử dụng PPDH gắn với các hình thức tổ chức dạy học Tùy theo mục tiêu, nội dung, đối tượng và điều kiện cụ thể mà có những hình thức tổ chức thích hợp như học cá nhân, học nhóm, học trong lớp, học ngoài lớp, Để nâng cao hiệu quả của các PPDH này người GV trước hết phải nắm vững các yêu cầu
và sử dụng thành thạo các kỹ thuật dạy học trong việc chuẩn bị cũng như tiến hành trên lớp Từ đó việc đổi mới PPDH phải đảm bảo một số yêu cầu sau:
- Đổi mới về cách dạy của GV là cần hướng vào HS, thay đổi tính chất hoạt
Trang 9động nhận thức của HS, coi trọng yêu cầu sáng tạo Như vậy, then chốt của đổi
mới PPDH là phải hình thành năng lực sáng tạo cho HS Tuy nhiên, tái hiện tốt chính là cơ sở cho hoạt động sáng tạo
- Đổi mới cách học của trò bằng cách tăng cường hoạt động tự học của HS,
chuyển từ học thụ động sang tự học, nhằm biến quá trình đào tạo thành quá trình tự đào tạo Trong các phương pháp học tập, thì cốt lõi là phương pháp tự
học, tự học ngay trên lớp dưới sự hướng dẫn của GV
- Tăng cường thí nghiệm, thực hành, tăng cường rèn luyện kĩ năng vận dụng
kiến thức cơ bản để giải quyết các vấn đề của tực tế cuộc sống, tăng cường sử
dụng các phương tiện hiện đại vào dạy học
- Coi trọng mối quan hệ giữa trí tuệ và tâm hồn, giữa tư duy và cảm xúc, hoạt
động dạy học tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho
HS
Từ các yêu cầu trên có thể thấy, định hướng chung của đổi mới PPDH đó
là:
- Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của HS
- Bồi dưỡng phương pháp tự học cho HS
- Rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn cho HS
- Tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS
Việc phối hợp đa dạng các phương pháp và hình thức dạy học trong toàn
bộ quá trình dạy học là phương pháp quan trọng để phát huy tính tích cực và nâng cao chất lượng dạy học
1.2 Phương pháp dạy học theo dự án
1.2.1 Quan niệm về DHTDA
Dự án học tập được hiểu là một dự án trong đó HS thực hiện một nhiệm
vụ học tập phức hợp có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực hành, kết hợp kiến
thức, kĩ năng, kinh nghiệm thực tiễn thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau
Mặc dù DHTDA đã xuất hiện cách đây từ rất lâu nhưng đến nay vẫn có nhiều cách định nghĩa và cách hiểu khác nhau về DHTDA Nhưng chúng ta có
thể thấy được sự thống nhất của những quan điểm này là:
- DHTDA là hình thức tổ chức dạy học hướng vào HS, lấy HS làm trung tâm
- Trong DHTDA, HS tự nghiên cứu, tự thực hiện một nhiệm vụ học tập do GV đưa ra hoặc GV cùng HS đưa ra để hình thành các kiến thức và kĩ năng cần thiết
- Các hoạt động học tập trong DHTDA được thiết kế cẩn thận theo sát chương
Trang 10trình học, có phạm vi kiến thức liên môn và quan trọng nhất phải gắn với một
vấn đề trong thực tiễn nghề nghiệp hay cuộc sống xung quanh
- Phải tạo ra được những giải pháp khả thi để giải quyết vấn đề
Theo chúng tôi: “DHTDA là PPDH mà người GV xây dựng ra tình huống
có vấn đề từ thực tiễn cuộc sống xung quanh liên quan đến nội dung học tập, từ
đó đặt HS vào nhiệm vụ phải tự tìm ra giải pháp khả thi để giải quyết tình
huống với sự hỗ trợ của GV Thông qua quá trình tìm giải pháp HS sẽ chiếm lĩnh được các nội dung học tập cùng các kĩ năng mềm cho bản thân”
1.2.2 Mục tiêu của DHTDA
* Mục tiêu về phát triển kiến thức và thái độ học tập: DHTDA sẽ giúp HS sử
dụng những kiến thức mình biết để áp dụng vào các tình huống thực tế, từ đó
thấy được vai trò của lý thuyết được học đối với cuộc sống và trong mối liên hệ
với các kiến thức khác, đồng thời cũng thấy được những diều cần bổ sung để hoàn thiện kiến thức của mình hơn
* Mục tiêu về phát triển kĩ năng: Được thể hiện qua bốn kĩ năng:
- Kỹ năng tư duy: tư duy sáng tạo, tư duy phê phán, tư duy giải quyết vấn đề và đưa ra quyết định
- Kỹ năng công việc: giao tiếp và hợp tác
- Kỹ năng làm việc: giao tiếp và hợp tác
* Giai đoạn 1: Xác định mục tiêu dự án
Trong giai đoạn này GV và HS cùng nhau đề xuất, xác định đề tài và mục tiêu
của dự án Cần tạo ra một tình huống xuất phát, chứa đụng một vấn đề, hoặc đặt một nhiệm vụ cần giải quyết, trong đó chú ý đến việc liên hệ với hoàn cảnh thực
tiễn xã hội và đời sống GV có thể đưa ra một số định hướng về đề tài để HS lựa
chọn và cụ thể hóa
* Giai đoạn 2: Xây dựng kế hoạch thực hiện
Trong giai đoạn này HS dưới sự hướng dẫn của GV xây dựng đề cương cũng như kế hoạch cho việc thực hiện dự án Trong khi xây dựng kế hoạch cần xác định những công việc cần làm, thời gian dự kiến, vật liệu kinh phí, phương pháp
Trang 11Chương 2: TỔ CHỨC MỘT SỐ DỰ ÁN HỌC TẬP GẮN VỚI THỰC
TIỄN TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 10 2.1 Nguyên tắc thiết kế dự án
Việc xác định một số nguyên tắc dưới đây trong thiết kế các dự án Toán
học lớp 10 – THPT cơ bản là xuất phát từ bản chất của DHTDA, đó là: định hướng vào người học, định hướng thực tiễn, định hướng sản phẩm, từ bản chất
của khoa học Toán học, từ các nguyên tắc dạy học môn Toán
2.1.1 Đảm bảo tính phù hợp với nhu cầu của HS
Nguyên tắc này nhằm đảm bảo sự hứng thú, tính tự lực và phát triển tư duy cho HS, đảm bảo quan điểm dạy học lấy HS làm trung tâm trong DHTDA Việc khảo sát tìm hiểu nhu cầu và nhận thức của HS, việc tạo điều
kiện và định hướng cho các nhóm HS tự xác định các chủ đề dự án học tập là các phương thức thực hiện nguyên tắc này Các sản phẩm của dự án phải do chính HS thiết kế và thực hiện GV chỉ đóng vai trò tư vấn hỗ trợ, tư vấn và
chỉ đạo
2.1.2 Đảm bảo nội dung chương trình
Thiết kế dự án học tập trong môn Toán có thể được lựa chọn một phần, nhiều phần hay toàn bài học, cũng có thể là một chương hay nhiều chương nhưng vẫn thể hiện nội dung cơ bản của môn học Đảm bảo nguyên tắc này có nghĩa là đảm bảo được kĩ năng xác định được mục tiêu cơ bản của bài dạy trong kế hoạch bài dạy của mỗi dự án
Toán học là môn khoa học có mối liên hệ với nhiều môn khoa học khác,
do đó cần phải đảm bảo mối quan hệ liên môn được xác định như một nguyên
tắc quan trọng và đặc biệt phù hợp với DHTDA
2.1.3 Đảm bảo tính thiết thực gắn với thực tiễn
DHTDA không chỉ nhằm mục đích là cung cấp cho HS những kiến thức cơ bản, cần thiết và có tính hệ thống mà thông qua đó còn nhằm mục đích hình thành và phát triển ở HS những kỹ năng, những năng lực cần thiết trong cuộc sống hàng ngày Khi tổ chức DHTDA cho HS nói chung và trong dạy học môn Toán ở trường THPT nói riêng, GV cần phải lựa chọn những nội dung, những chủ đề gắn liền với thực tiễn cuộc sống, gắn với thực hành giúp
HS giải quyết được những vấn đề thiết thực và gần gũi với cuộc sống hàng ngày Sau mỗi dự án học tập, những sản phẩm do HS tạo ra không chỉ có những sản phẩm mang tính lý thuyết mà còn có những sản phẩm thực tế HS cũng cần phải vận dụng những kiến thức, những kinh nghiệm và những kỹ năng đã được tích luỹ, được trang bị để hoàn thành những nhiệm vụ học tập phức hợp do dự án học tập đề ra
Trang 12Do vậy khi thiết kế các dự án GV cần phải lựa chọn các nội dung kiến thức, chủ đề học tập có mối liên hệ giữa lí thuyết với thực tế, cho HS thấy được ứng dụng của toán học trong đời sống quanh ta
2.1.4 Rèn luyện kĩ năng sống cho HS
Đây chính là phần giá trị HS đạt được trong quá trình thực hiện và hoàn thành dự án Yêu cầu hình thành, rèn luyện và phát huy ở HS các kỹ năng: + Kỹ năng công nghệ thông tin và truyền thông như năng lực giải quyết vấn đề dựa trên máy tính và các công cụ công nghệ
+ Kỹ năng tư duy như sức sáng tạo, tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn
đề, kỹ năng ra quyết định, và khả năng tự học suốt đời
+ Kỹ năng làm việc như khả năng giao tiếp và hợp tác làm việc theo nhóm + Kỹ năng sống trong xã hội toàn cầu, bao gồm vấn đề ý thức công dân, cuộc sống và sự nghiệp, trách nhiệm cá nhân và xã hội, bao gồm cả vấn đề hiểu biết tính đa dạng văn hóa
Các kỹ năng này là điều kiện để phần nào đáp ứng được nguyên tắc này
- Xây dựng bộ câu hỏi gợi ý như sau:
Câu hỏi khái quát: Các kiến thức về hệ bất phương trình bậc nhất hai
ẩn được ứng dụng như thế nào trong thực tiễn?
Câu hỏi lý thuyết:
1.Xác định cách biểu diễn miền nghiệm của từng bất phương trình ?
2.Cách tìm giao các miền nghiệm của các bất phương trình trong hệ ?
3.Cách tìm GTLN, GTNN của biểu thức hai biến trên một miền đa giác lồi?
4.Tìm mối liên hệ với các bài toán tương tự trong thực tế?