Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình xây dựng quyết định hành chính nhà nước các giải pháp và hướng hoàn thiện

Đối tượng và phạm vi nghiên cứuNghiên cứu vai trò của các cơ quan nhà nước Irong việc ban hành vàthực hiện quyết định hành chính, đối tượng điều chỉnh cùa quyết định hànhchính.Nghiên cứu

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước, chủ thể thực hiện quyền lực nhà nước thông qua các quyết định pháp luật trong đó có quyết định hành chính Các quyết định hành chính đã tạo cho xã hội một trật tự pháp luật Trật

tự đó tùy thuộc vào chất lượng sản phẩm hoạt động nhà nước - các quyết định pháp luật Trong đó, quyết định hành chính nhà nước chiếm tỷ trọng rất lớn, được ban hành thường xuyên, trực tiếp liên quan tới đời sống hàng ngày của

cá nhân và tổ chức Trong quá trình xây dựng quyết định hành chính thực tiễn không ít những trường hợp quyết định hành chính nhà nước không đáp ứng các yêu cầu hợp pháp và hợp lý, xâm phạm tới lợi ích nhà nước, xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân, tổ chức dẫn đến những khiếu nại, khiếu kiện, nhiều khi dẫn đến khiếu kiện đông người, kéo dài làm ảnh hưởng tới trật

tự, trị an và an toàn xã hội Trong khoa học pháp lý trong và ngoài nước cũng

có nhiều quan niệm khác nhau về quyết định hành chính nhà nước Vì vậy, việc nghiên cứu về quyết định hành chính nhà nước nhằm định hướng cho nhận thức, hoạt động thực tiễn của các cơ quan, tổ chức trong xây dựng và ban hành quyết định hành chính nhà nước, góp phần phục vụ cho cải cách hành chính nhà nước là cần thiết Các quyết định hành chính của cơ quan hành chính nhà nước ban hành phản ánh đầy đủ, rõ ràng những tính chất, đặc điểm yêu cầu của quản lí hành chính trong từng lĩnh vực, từng thời kì cụ thể Vậy quyết định hành chính có những vai trò gì trong hoạt động quản lí hành

chính nhà nước? Bài làm của em về đề tai: “Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình xây dựng quyết định hành chính nhà nước Các giải pháp và hướng hoàn thiện” sẽ làm rõ vấn đề này.

2 Mục đích nghiên cứu

vắn đẻ ban hành quyết định hành chính và thực tiền cùa việc áp dụng, thực hiện quyết định hành chính từ đó tim ra nhừng vấn đè còn tồn tại và đề

xuất một số kiến nghị phục vụ cho việc hoàn thiện các quy định của pháp luật

về quyết định hành chính nhằm nâng cao chât lượng quyêt định hành chính nói riêng, chất lượng quản lý nhà nước nói chung

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận văn tập trung làm rõ khái niệm và đặc điêm cơ bản của quyết định hành chính, vai trò của quyết định hành chính trong quản lý nhà nước, các nguyên tắc phân loại quyết định hành chính, phân tích và lý giãi tại sao các quyết định hành chính phái mang tính hợp pháp và hợp lý

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu vai trò của các cơ quan nhà nước Irong việc ban hành và thực hiện quyết định hành chính, đối tượng điều chỉnh cùa quyết định hành chính

Nghiên cứu nhừng vấn đề lý luận về mối quan hệ giừa các cơ quan có thâm quyền ban hành quyết định hành chính với các tô chức, cá nhân chịu sự tác động, điều chinh của quyết định hành chính

Nghicn cứu thực trạng pháp luật về công tác ban hành và thực hiện quyết định hành chính cùa cư quan hành chính nhà nước Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

5 Phương pháp nghiên cứu

Việc nghiên cứu đẻ tài dựa trên phương pháp duy vật biện chứng, duy vật lịch sừ cùa chu nghĩa Mác - Lênin, đồng thời đứng trên quan điẻm của Dang và Nhà nước ta về Nhà nước và pháp luật và yêu cầu của việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xà hội chu nghĩa Việt Nam, cua dân do dân và vì dân

Vận dụng pluromg pháp phàn tích, tỏng hợp, so sánh, tôntĩ két thực tiễn, tông hợp tài liệu liru trừ

6 Kết cấu tiểu luận

NỘI DUNG Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ XÂY DỰNG QUYẾT ĐỊNH

HÀNH CHÍNH

1.1 Một số khái niệm về quyết định hành chính

Theo từ điển giải thích thuật ngữ luật học (Nhà xuất bản Công an nhân

dân Hà Nội, 1999) thì “Quyết định hành chính” được hiểu là: Kết quả sự thể hiện ý chí quyền lực đơn phương của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, những người có chức vụ, các tổ chức và cá nhân được nhà nước trao quyền, thực hiện trên cơ sở và để thi hành pháp luật, theo trình tự và hình thức do pháp luật quy định hướng tới việc thực hiện trên cơ sở và để thi hành pháp luật, theo trình tự và hình thức do pháp luật quy định hướng tới việc thực hiện nhiệm vụ quản lí hành chính trong lĩnh vực hoặc vấn đề được phân công phụ trách”.

Để thực hiện quyền lực nhà nước, trên phương diện lí luận cũng như thực tiễn người ta đều thể hiện vị trí vai trò quan trọng của hệ thống cơ quan nhà nước có chức năng quản lí hành chính nhà nước trên cơ sở của quyền hành pháp – lĩnh vực thể hiện quyền lực nhà nước một cách thiết thực bởi lẽ

đó là những hoạt động với mục đích thực hiện luật nhằm cụ thể hóa các quy định của luật vào lĩnh vực của đời sống xã hội Chính vì vậy, hình thức hoạt động của cơ quan nhà nước trong lĩnh vực này chủ yếu và quan trọng đó là quyết định hành chính để đề ra những chủ trương, chính sách lớn, xây dựng quy tắc xử sự hoặc áp dụng pháp luật cho một công việc cụ thể (quyết định hành chính cá biệt) nhằm mục đích thực hiện chức năng của nhà nước thông qua quyền hành pháp

Hiện nay, các văn bản pháp luật hiện hành đưa ra nhiều khái niệm khác nhau về quyết định hành chính Cụ thể: khoản 8 Điều 2 Luật Khiếu nại năm

2011 đưa ra khái niệm: “Quyết định hành chính là văn bản do cơ quan hành

chính nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước ban hành để quyết định về một vấn đề cụ thể trong hoạt động quản lý hành chính nhà nước được áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể”

Khoản 1 Điều 3 Luật Tố tụng hành chính năm 2010 quy định: “Quyết định hành chính là văn bản do cơ quan hành chính nhà nước, cơ quan, tổ chức khác hoặc người có thẩm quyền trong các cơ quan, tổ chức đó ban hành, quyết định về một vấn đề cụ thể trong hoạt động quản lý hành chính được áp dụng một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể” Khoản 4 Điều 3 Luật Tố tụng hành chính năm 2010 có thêm một quy định như sau: “Quyết định hành chính, hành vi hành chính mang tính nội bộ của cơ quan, tổ chức là những quyết định, hành vi quản lý, chỉ đạo, điều hành hoạt động thực hiện chức năng, nhiệm vụ trong phạm vi cơ quan, tổ chức đó”

Tóm lại khái niệm quyết định hành chính có nội hàm rất rộng, chúng ta

có thể đưa ra khái niệm chung về quyết định hành chính như sau: “Quyết định hành chính là một dạng của quyết định pháp luật, nó là kết quả của sự thể hiện ý chí quyền lực nhà nước thông qua các hành vi của các chủ thể được thực hiện quyền hành pháp trong hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước tiến hành theo một trình tự dưới những hình thức nhất định theo quy định của pháp luật, nhằm đưa ra những chủ trương, biện pháp, đặt ra các quy tắc xử sự hoặc áp dụng các quy tắc đó giải quyết một công việc cụ thể trong đời sống xã hội nhằm thực hiện chức năng quản lí hành chính nhà nước”.

1.2 Đặc điểm của quyết định hành chính.

1.2.1 Quyết định hành chính được ban hành bởi chủ thể có thẩm quyền.

Quyết định hành chính được ban hành bởi nhiều chủ thể khác nhau, nhưng tất cả các chủ thể đó đều sử dụng quyền lực nhà nước khi ban hành quyết định Đó là các chủ thể nằm trong bộ máy nhà nước, thường xuyên sử

dụng quyền lực nhà nước như các cơ quan, cán bộ, công chức nhà nước Ngoài ra, quyết định hành chính còn được ban hành bởi các chủ thể nằm ngoài bộ máy nhà nước nhưng được nhà nước trao quyền trong những trường hợp nhất định, ví dụ: người chỉ huy máy bay, tàu biển được ban hành quyết định tạm giữ người theo thủ tục hành chính đối với người có hành vi vi phạm hành chính trên các phương tiện đó, khi máy bay, tàu biển đả rời khỏi sân bay, bến cảng

Điều này có ý nghĩa thực tiễn, vì quyết định hành chính chứa đựng các tác động trực tiếp lên đối tượng chịu sự quản lí và các tác động này có mối liên hệ mật thiết với nhau

1.2.2 Quyết định hành chính thể hiện tính quyền lực nhà nước.

Bằng việc ban hành các quyết định bằng văn bản, chủ thể quản lý hành chính nhà nước thể hiện ý chí của mình dưới dạng các chủ trương, chính sách pháp luật nhằm định hướng cho hoạt động xây dựng pháp luật và áp dụng pháp luật; QĐHC được thể hiện dưới dạng các mệnh lệnh cá biệt nhằm đưa pháp luật vào thực tiễn, trực tiếp thực hiện quyền và nghĩa vụ của các bên; dưới dạng những mệnh lệnh chỉ đạo cấp dưới trong hoạt động nhằm tổ chức thực hiện pháp luật trong cuộc sống; dưới dạng những thông tin hướng dẫn đối lập với cấp dưới nhằm đảm bảo sự thống nhất, có hệ thống của cơ quan hành chính

Bên cạnh đó, quyền lực nhà nước còn thể hiện trong việc các chủ thể

có thẩm quyền ban hành những quyết định mang tính đơn phương bắt buộc, thuyết phục cưỡng chế…Chính những biện pháp này là sự thể hiện tập trung

và rõ nét của sức mạnh nhà nước, một bộ phận tạo nên quyền lực nhà nước , nhờ đó ý chí của chủ thể quản lý hành chính nhà nước được bảo đảm thực hiện

Tính quyền lực nhà nước trước hết thể hiện ở ngay hình thức của những quyết định, bởi lẽ theo quy định của pháp luật thì chỉ có cơ quan nhà nước mới được đơn phương ra quyết định pháp luật xuất phát từ lợi ích chung (theo

quy định của Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật thì các tổ chức xã hội chỉ được phép kết hợp với cơ quan nhà nước để đưa ra một số quyết định cần thiết)

Tính quyền lực đơn phương của quyết định hành chính còn thể hiện rõ

ở nội dung và mục đích của quyết định Để thực thi quyền hành pháp trên cơ

sở luật, quyết định hành chính luôn thể hiện tính mệnh lệnh rất cao, chính vì vậy tính quyền lực nhà nước còn thể hiện ở tính đảm bảo thi hành của quyết định Về nguyên tắc mọi quyết định đều phải được thi hành, kể cả những quyết định có sự phản kháng của đối tượng quản lí, có nghĩa là quyết định sẽ được bảo đảm thi hành bằng những biện pháp cưỡng chế của Nhà nước khi cần thiết Ví dụ: Các quyết định của Tòa án nhân dân đã có hiệu lực pháp luật phải được tôn trọng

1.2.3 Quyết định hành chính được ban hành theo hình thức, thủ tục

do pháp luật quy định.

Hình thức quyết định hành chính bao gồm hình thức pháp lí và những biểu hiện ra bên ngoài của quyết định Quyết định hành chính ban hành phaỉ tuân theo những thủ tục nhất định Có nhiều thủ tục được quy định tương ứng với nhiều loại quyết định và từng nội dung công việc được giải quyết bởi quyết định hành chính Nói chung quyết định càng quan trọng thì thủ tục ban

hành càng phức tạp Ví dụ: khi ban hành nghị định quy phạm pháp luật,

Chính phủ phải tuân theo thủ tục ban hành nghị định quy định trong Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật và các văn bản cụ thể hóa luật này; khi ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính người có thẩm quyền ban hành quyết định phải tuân theo thủ tục ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính quy định trong Pháp lệnh xử lí vi phạm hành chính Việc không tuân thủ thủ tục ban hành quyết định có thể ảnh hưởng tới chất lượng quyết định, trong một số trường hợp có thể làm cho quyết định không có gía trị pháp lí

Như vậy, quyết định hành chính nhà nước là tín hiệu điều khiển, là

thông tin của các chủ thể quản lí hành chính nhà nước tác động vào khách thể

của quan hệ pháp luật hành chính để thực hiện mục đích theo quỹ đạo và ý chí của mình

1.3 Vai trò của quyết định hành chính trong quản lý hành chính nhà nước

Có thể nói quyết định quản lý hành chính nhà nước chiếm vị trí trung tâm trong hoạt động quan lý hành chính Quyết định hành chính giúp cho bộ máy Nhà nước, nhất là bộ máy hành chính hoạt động hài hòa, nhịp nhàng các quyền của công dân dược thực hiện trên thực tế Quyêt định hành chính cũng trực tiếp tạo ra những thay đồi chuyển biến của mọi mặt đời sống xã hội theo đúng mục đích yêu cầu của quản lý nhà nước Quyết định hành chính là những phương tiện không thể thiếu của các chủ thể quản lý sử dụng để thực hiện hầu hết các nhiệm vụ chức năng quản lý như tổ chức, điều chỉnh, kế hoạch hóa, điều hành tổ chức

Xuấl phát từ định nghĩa quyết định hành chính đã nêu ở trên, có thể thấy vai trò quan trọng nhất của quyết định hành chính là nhằm đưa ra các chủ trương, biện pháp, đặt ra các quy tắc xử sự hoặc áp dụng các nguyên tắc đó giải quyết một công việc cụ thể trong đời sống xã hội nhăm thực hiên chức năng quản lý hành chính nhà nước Quyết định hành chính nhà nước là cầu nối, là khâu trọng yếu, là bộ phận trực tiếp đưa pháp luật vào thực tiễn của đời sống xã hội

1.3.1 Quyết định hành chính đề ra những chủ trương, chính sách lớn trong quản lí hành chính nhà nước.

Quyết định hành chính có vai trò to lớn trong hoạt động quản lí hành chính nhà nước,thông qua quyết định hành chính, các cơ quan hành chính nhà nước đề ra chủ trương.đường lối, nhiệm vụ, biện pháp lớn để quản lí hành chính nhà nước, nhiều quyết định hành chính quan trọng của chính phủ đã được đưa vào cuộc sống và có tác động tích cực Có những quyết định có giá trị cụ thể hóa, chi tiết hóa các quyết định lập pháp, bởi các quyết định lập

pháp ít nhiều mang tính chất khung tức là thường điều chỉnh những quan hệ

xã hội cơ bản và quan trọng

1.3.2 Quyết định hành chính hướng dẫn, đảm bảo sự chấp hành Luật, Pháp lệnh, Nghị quyết cụ thể hóa, chi tiết hóa Luật, thể chế chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Là bộ phận của quyết định pháp luật nói chung, quyết định hành chính chiếm vị trí trung tâm trong hoạt động quản lí của nhà nước, đó là phương tiện không thể thiếu của cơ quan quản lí hành chính nhà nước nhằm thực hiện chức năng quản lí Quyết định hành chính được cơ quan hành chính nhà nước ban hành để thực hiện nhiệm vụ thực thi pháp luật, chuyển tải luật vào cuộc sống, góp phần tạo nên giá trị của luật quyết định hành chính có vai trò to lớn trong việc chuyển tải chủ trương chính sách lãnh đạo của Đảng vào quản lí hành chính nhà nước

Quyết định hành chính có tính dưới luật, xuất phát từ vị trí là cơ quan chấp hành của cơ quan quyền lực nhà nước nên các quyết định hành chính do các chủ thể có thẩm quyền trong hệ thống hành chính nhà nước ban hành là những văn bản dưới luật nhằm thi hành luật, vì thế nên quyết định hành chính phải phù hợp với luật về nội dung cũng như mục đích, các quyết định hành chính không được trái với Quốc hội cũng như quyết định của Hội đồng nhân dân và quyết định của cơ quan hành chính cấp trên Hơn nữa,quyết định hành chính đảm bảo về tính hợp lí, nó xuất phát từ yêu cầu khách quan của việc thực hiện nhiệm vụ quản lí hành chính nhà nước, tuyệt đối không được xuất phát từ ý muốn chủ quan của chủ thể ra quyết

1.3.3 Quyết định hành chính điều tiết các vấn đề thực tiễn.

Các văn bản pháp quy đưa ra các quy định còn các văn bản hành chính

cá biệt thì biến quyết định thành hiện thực và cũng tạo cơ sở pháp luật được thi hành trong thực tế, các văn bản này nhằm mục đích hướng đến việc cho các chủ thể pháp luật hành chính thực hiện được các quyền cũng như nghĩa vụ

của mình trên các lĩnh vực của đời sống xã hội, nó làm phát sinh,thay đổi hoặc chấm dứt quan hệ pháp luật hành chính cụ thể

1.3.4 Quyết định hành chính góp phần ổn định trật tự xã hội,tạo cơ hội quản lý tốt và phát triển xã hội.

Cũng như quy phạm pháp luật,tính cưỡng chế nhà nước là một trong những đặc điểm của quyết định hành chính,chính vì nó được đảm bảo bằng các biện pháp cưỡng chế nhà nước cho nên so với các quy phạm khác,thì nó

có một sức mạnh lớn, sức ảnh hưởng rộng khắp không chỉ với một chủ thể, một địa bàn nhỏ mà còn trong nhiều trường hợp với nhiều chủ thể khác nhau trong một khu vực hành chính hay trong cả nước, nhờ đó việc quản lí xã hội được hiệu quả hơn Trong thực tế, những quyết định này mang tính bắt buộc đối với mọi cá nhân, tổ chức cho nên trong những hoàn cảnh nhất định họ phải làm theo nhằm đưa ra các chuẩn mực ứng xử và điều chỉnh các hành vi

xử sự theo mong muốn thiết lập trật tự xã hội ổn định Ngoài ra,các biện pháp chế tài của luật hành chính không chỉ mang tính chất trừng trị người vi phạm

mà quan trọng hơn nó có tác dụng giáo dục, răn đe người vi phạm đồng thời ngăn chặn những hành vi mới xảy ra, chính nhờ đó mà mà trật tự an toàn xã hội được đảm bảo

1.3.1 Quyết định hành chính ban hành để thực hiện quyền hành pháp.

Quyết định hành chính là phương tiện quản lý quan trọng được các chủ thể quản lý sử dụng để tác động tới các tổ chức, cá nhân khi họ hoạt động hoặc tham gia vào các quan hệ trong các lĩnh vực xã hội khác nhau QĐHC được ban hành đề thực hiện quyền hành pháp Quyền hành pháp bao gồm quyền lập quy và quyền hành chính Quyền lập quy là quyền ban hành các văn bản dưới luật( văn bản pháp quy) để điều chỉnh các quan hệ xã hội thuộc phạm vi quyền hành pháp Quyền hành chính là quyền tổ chức bộ máy quản lí sắp xếp nhân sự, điều hành công việc quốc gia, sử dụng nguồn tài chính và tài sản công để thực hiện những chính sách quốc gia Do đó quyền hành pháp

được thực hiện thông qua cả hoạt động ban hành quyết định hành chính quy phạm và quyết định hành chính cá biệt

a QĐHC quy phạm được ban hành để thực hiện quyền hành pháp Thứ nhất, QĐHC quy phạm được ban hành để thực hiện quyền hành

pháp Mỗi loại quyết định hành chính ban hành để thực hiện một mảng quản lí nhà nước, vì thế mà ban hành nhiều QĐHC mới có thể quản lí mọi mặt của đời sống xã hội và điều hành bộ máy hành chính nhà nước Vai trò của QĐHC quy phạm được thể hiện ở một số điểm sau:

Một là, QĐHC quy phạm có giá trị cụ thể hóa, chi tiết hóa các quyết

định lập pháp Các quyết định lập pháp thường ít nhiều mang tính chất khung, tức là thường điều chỉnh những quan hệ xã hội cơ bản, quan trọng, các quyết định pháp luật trong đó không đủ điều chỉnh tất cả các quan hệ xã hội cần thiết hay có thể áp dụng một cách rõ rang trên thực tế

Hai là, đặt ra các quy phạm mới nhằm điều chỉnh đồng bộ, đầy đủ hơn

các quan hệ xã hội xuất hiện trong quản lý hành chính nhà nước

Ba là, sửa đổi những quy phạm pháp luật hành chính hiện hành, bãi bỏ

những quy phạm pháp luật hành chính không còn phù hợp Thay đổi phạm vi hiệu lực của quy phạm hành chính về thời gian, không gian và đối tượng thi

hành Ví dụ: Nghị định của Chính phủ về việc điều chỉnh địa giới hành chính

lãnh thổ cấp huyện

QĐHC quy phạm do các cơ quan hành chính nhà nước ban hành có vị trí quan trọng, chúng là nền tảng của sự hoạt động quản lý hành chính nhà nước làm cơ sở cho việc ban hành các quyết định hành chính cá biệt

b QĐHC cá biệt được ban hành để thực hiện quyền hành pháp.

Ban hành QĐHC cá biệt là hoạt động áp dụng pháp luật trong quản lý hành chính nhà nước Áp dụng quy phạm pháp luật là việc cơ quan, cán bộ, công chức nhà nước tổ chức cho các chủ thể khác thực hiện pháp luật Thông qua quyết định hành chính nhà nước, áp dụng quy phạm pháp luật thường được tiến hành trong các trường hợp: cần áp dụng các biện pháp khen thưởng,