Nghiên cứu đánh giá hiện trạng môi trường và đề xuất giải pháp sản xuất sạch hơn cho nhà máy sản xuất nước giải khát cao cấp yếu sào Khánh Hòa

Do vậy, đề tài “Nghiên cứu đánh giá hiện trạng môi trường và đề xuất giải pháp SXSH cho Nhà máy sản xuất nước giải khát cao cấp Yến Sào Khánh Hòa” là hết sức cần thiết và đây cũng là

Chương 1

MỞ ĐẦU 1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Hòa nhập vào xu thế chung của thế giới, Việt Nam đã tiến hành công cuộc đổi

mới với phương châm đa phương hóa đa dạng hóa trong quan hệ kinh tế, từng

bước hội nhập với nền kinh tế thế giới Sau hơn 10 năm đổi mới, nền công nghiệp

của Việt Nam đã phát triển với tốc độ mạnh mẽ Trong sự phát triển mạnh mẽ

đó, từ một nước công nghiệp đi lên Công nghiệp hóa – Hiện đại hóa, ngành công

nghiệp chế biến Lương thực – Thực phẩm là một trong những ngành công nghiệp

phát triển nhanh nhất với nhiều sản phẩm phong phú và đa dạng Trong các

ngành công nghiệp chế biến đó, ngành công nghiệp sản xuất nước giải khát của

Việt Nam nói chung và của TpHCM nói riêng là một trong những ngành có tốc

độ phát triển rất nhanh Từ năm 2001 - 2005 tốc độ gia tăng bình quân hàng năm

là 10% Theo số liệu của cục thống kê Tp HCM, tốc độ phát triển giá trị sản xuất

công nghiệp của ngành chế biến thực phẩm và đồ uống của Tp HCM vào năm

2005 tăng 107,3 so với năm 2004 Ngành sản xuất nước giải khát là một trong 6

ngành có doanh thu từ 100 đến 333 triệu USD

Cùng với tốc độ phát triển nhanh chóng về sản lượng sản xuất và chất lượng

sản phẩm, đóng góp khá lớn cho công cuộc phát triển kinh tế của đất nước; ngành

sản xuất nước giải khát cũng đã gây tác động và ảnh hưởng xấu đến môi trường,

đặc biệt là gây ô nhiễm môi trường không khí và môi trường nước Tuy vậy, các

giải pháp giải quyết các vấn đề ô nhiễm hiện này của các doanh nghiệp thường

là xử lý cuối đường ống Các giải pháp xử lý cuối đường ống vừa đắt tiền vừa

không mang lại hiệu quả lâu dài, thậm chí nằm ngoài khả năng của một số doanh

nghiệp vừa và nhỏ Một cách tiếp cận mới trong giải quyết các vấn đề ô nhiễm

môi trường hiệu quả và phù hợp đó là các giải pháp sản xuất sạch hơn (SXSH)

Áp dụng các giải SXSH không những cải thiện vấn đề môi trường mà còn mang

lại hiệu quả kinh tế cao và nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp

So với giải pháp xử lý cuối đường ống SXSH là giải pháp hữu hiệu hơn đặc biệt

là rất phù hợp với khả năng tài chính và năng lực của các doanh nghiệp vừa và

nhỏ ở nước ta hiện nay

Trong bối cảnh Việt Nam đã gia nhập WTO, các sản phẩm của Việt Nam

buộc phải đáp ứng được các yêu cầu ngày càng khắc khe hơn của thị trường thế

giới Vì thế, việc triển khai hoạt động SXSH là đòi hỏi tất yếu đối với các doanh

nghiệp, đặc biệt là trong ngành công nghiệp sản xuất nước giải khát nói riêng và

ngành công nghiệp thực phẩm nói chung Do vậy, đề tài “Nghiên cứu đánh giá

hiện trạng môi trường và đề xuất giải pháp SXSH cho Nhà máy sản xuất

nước giải khát cao cấp Yến Sào Khánh Hòa” là hết sức cần thiết và đây cũng

là lý do để đề tài được thực hiện Thông qua áp dụng các giải pháp SXSH, chất

thải sẽ được giảm thiểu không những về thành phần mà cả đặc tính, đem lại lợi

nhuận kinh tế và tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm cho nhà máy này

1.2 MỤC TIÊU VÀ Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

ª Mục tiêu của đề tài nghiên cứu:

Nghiên cứu SXSH cho Nhà máy sản xuất nước giải khát cao cấp Yến Sào

Khánh Hòa qua đó đưa ra các giải pháp SXSH nhằm mục tiêu:

-Giảm thiểu chất thải trong quá trình sản xuất

-Tiết kiệm năng lượng, nguyên nhiên liệu trong quá trình sản xuất

-Đem lại lợi ích kinh tế cho nhà máy thông qua đó đem lại lợi ích cho môi

trường và xã hội

ª Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu:

Đề tài này được nghiên cứu dựa vào hiện trạng của nhà máy nên các giải

pháp đưa ra mang tính khả thi, thực tế cao

Đề tài thực hiện nhằm mục đích nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm chi phí

sản xuất, giảm phát sinh chất thải trong quá trình sản xuất và nâng cao uy tín

thương hiệu cho nhà máy Làm cơ sở để nhà máy xây dựng hệ thống quản lý

chất lượng, điều kiện làm việc và môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001

Đề tài áp dụng phương pháp luận đánh giá SXSH một cách linh hoạt dựa

vào tình hình thực tế của nhà máy, thể hiện tính mới, tính sáng tạo của đề tài so

với phương pháp đánh giá SXSH chung

1.3 NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

Nội dung đồ án tốt nghiệp chủ yếu nghiên cứu các vấn đề:

- Tổng quan về SXSH, tình hình áp dụng SXSH tại Việt Nam và trên thế

giới

- Khái quát hoạt động của Nhà máy sản xuất nước giải khát cao cấp Yến

Sào Khánh Hòa

- Tìm hiểu quy trình công nghệ chế biến nước giải khát cao cấp Yến sào

Khánh Hòa và hiện trạng môi trường tại Nhà máy

- Đề xuất các giải pháp SXSH áp dụng cho Nhà máy

- Dự báo và đánh giá kết quả thực hiện

1.4 GIỚI HẠN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

1.4.1 Phạm Vi Nghiên Cứu

Do thời gian nghiên cứu chỉ có 3 tháng và kinh nghiệm thực tế không có, đề

tài “Nghiên cứu đánh giá hiện trạng môi trường và đề xuất giải pháp SXSH cho

Nhà máy sản xuất nước giải khát cao cấp Yến Sào Khánh Hòa” chỉ được nghiên

cứu ở các khía cạnh:

-Làm thế nào để giảm thiểu lượng nước thải sản xuất

-Tìm cách giảm chi phí và tiết kiệm năng lượng

Các đề xuất có vốn đầu tư thấp hoặc không cần vốn đầu tư Một số giải pháp

mang tính lâu dài cần có vốn đầu tư cao và đòi hỏi trình độ chuyên môn trong lắp

đặt và vận hành nên chỉ có tính tham khảo Khi nhà máy có nhu cầu cần thực

hiện các giải pháp cần xem xét và tính toán cụ thể

1.4.2 Thời Gian Nghiên Cứu

-Ngày bắt đầu: 01/10/2007

-Ngày hoàn thành: 25/12/2007

1.5 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Phương pháp nghiên cứu của đề tài bao gồm các phương pháp sau đây:

¾ Phương pháp thu thập thông tin :

Thu thập thông tin từ các tài liệu, giáo trình đã được học và tham khảo, các thông

tin được đăng tải trên các webside có liên quan đến SXSH, đến ngành sản xuất

nước giải khát

Thu thập các tài liệu liên quan đến đặc trưng ô nhiễm môi trường của ngành sản

xuất nước giải khát

Thu thập các tài liệu về nhu cầu nguyên vật liệu, qui trình công nghệ và các tài

lệu về hiện trạng môi trường của Nhà máy sản xuất nước giải khát cao cấp Yến

Sào Khánh Hòa

¾ Phương pháp khảo sát :

Điều tra, khảo sát phương cách quản lý và xử lý chất thải hiện có của nhà máy

Khảo sát quá trình quản lý, cách thức vận hành lò hơi, cấp hơi cho quá trình sản

xuất của nhà máy

¾ Tổng hợp và phân tích các tài liệu thu thập được :

Tổng hợp và phân tích các tài liệu về nhu cầu và hiện trạng sử dụng nguyên vật

liệu – năng lượng của nhà máy

Trên cơ sở phân tích các dữ liệu đó, xác định trọng tâm đánh giá SXSH cho nhà

máy

Chương 2

TỔNG QUAN VỀ SẢN XUẤT SẠCH HƠN VÀ NGÀNH

SẢN XUẤT NƯỚC GIẢI KHÁT Ở VIỆT NAM

2.1 TỔNG QUAN VỀ SẢN XUẤT SẠCH HƠN

2.1.1 Khái Niệm Về SXSH

Theo UNEF – Chương trình Môi trường Liên hiệp quốc thì “ Sản xuất sạch

hơn là việc áp dụng liên tục một chiến lược môi trường kết hợp mang tính phòng

ngừa được áp dụng cho sản xuất, sản phẩm và các dịch vụ nhằm tăng hiệu quả

tổng thể và giảm nguy cơ đối với con người cũng như môi trường” Nó khác với

phương thức quản lý môi trường truyền thống là “kiểm soát ô nhiễm”- nghĩa là

cách tiếp cận “phản ứng và xử lý” sau khi có sự việc xảy ra, còn sản xuất sạch

hơn phản ánh triết lý “thường thức và phòng ngừa” trước khi hoạt động Theo

cách định nghĩa như vậy, sản xuất sạch hơn chính là cách tiếp cận mới và có tính

sáng tạo đối với sản phẩm và quá trình sản xuất Cụ thể :

• Đối với quá trình sản xuất, SXSH bao gồm việc bảo tồn nguồn nguyên

liệu và năng lượng, loại bỏ nguyên liệu độc hại, làm giảm chất thải và chất phát

thải

• Đối với việc thiết kế và phát triển sản phẩm, SXSH bao gồm việc làm

giảm tác động xấu tới toàn bộ chu trình của sản phẩm: từ khai thác nguyên liệu

tới việc thải bỏ cuối cùng

• Đối với ngành dịch vụ, SXSH bao gồm sự kết hợp các nội dung về môi

trường vào việc thiết kế và thực hiện các nhiệm vụ

Sản xuất sạch hơn ( Cleaner Production- CP) là công cụ giúp doanh nghiệp tìm ra

các phương thức sử dụng nguyên nhiên vật liệu, năng lượng và nước một cách tối

ưu, đồng thời giúp giảm thiểu chi phí hoạt động, phế thải và ô nhiễm môi trường

Bằng cách khảo sát các quy trình sản xuất một cách hệ thống, từ nguyên liệu đầu

vào cho đến sản phẩm đầu ra, SXSH có thể giúp các doanh nghiệp đề ra những

giải pháp tiết kiệm rất thực tế (từ dễ đến khó), để từ đó tiết kiệm chi phí cho

doanh nghiệp và góp phần bảo vệ môi trường

SXSH có thể được áp dụng cho các ngành khai thác nguyên liệu, chế tạo,

nông nghiệp, thủy sản, giao thông, du lịch, bệnh viện, sản xuất năng lượng và các

hệ thống thông tin

Mục tiêu của SXSH là tránh ô nhiễm bằng cách sử dụng tài nguyên, nguyên

nhiên liệu và năng lượng một cách hiệu quả nhất Điều này có nghĩa là thay vì bị

thải bỏ sẽ có thêm một tỷ lệ nguyên vật liệu nữa được chuyển vào thành phẩm

Để đạt được điều này cần phải phân tích một cách chi tiết và hệ thống trình tự

vận hành cũng như thiết bị sản xuất hay yêu cầu một đánh giá về sản xuất sạch

hơn

Các khái niệm tương tự với sản xuất sạch hơn là: Giảm thiểu chất thải, Phòng

ngừa ô nhiễm, Năng xuất xanh

2.1.2 Điều Kiện Và Yêu Cầu Khi Thực Hiện SXSH

Để SXSH thâm nhập vào cuộc sống xã hội và áp dụng rộng rãi hơn, cần có

một số điều kiện, yêu cầu chung để thúc đẩy SXSH

• Điều kiện khi thực hiện SXSH :

Tự nguyện, có sự cam kết của ban lãnh đạo: Một đánh giá SXSH thành công

nhất thiết phải có sự tự nguyện và cam kết thực hiện từ phía ban lãnh đạo, cam

kết này thể hiện qua sự tham gia và giám sát trực tiếp Sự nghiêm túc được thể

hiện qua hành động, không chỉ dừng lại ở lời nói

Có sự tham gia của công nhân vận hành: Những người giám sát và vận hành

cần được tham gia tích cực ngay từ khi bắt đầu đánh giá SXSH Công nhân vận

hành là những người đóng góp nhiều vào việc xác định và thực hiện các giải

pháp SXSH

Làm việc theo nhóm: Để đánh giá SXSH thành công, không thể tiến hành độc

lập, mà phải có sự đóng góp ý kiến của các thành viên trong nhóm SXSH

Phương pháp luận khoa học: Để SXSH bền vững và có hiệu quả, cần phải áp

dụng và tuân thủ các bước của phương pháp luận đánh giá SXSH

• Yêu cầu để thúc đẩy SXSH :

Quán triệt các nguyên tắc SXSH trong luật pháp và các chính sách phát triển

quốc gia: Các nguyên tắc phòng ngừa ô nhiễm nói chung và SXSH nói riêng phải

được lồng ghép trong tất cả các quy định pháp lý và các chính sách phát triển

quốc gia Nhanh chóng ban hành các chính sách khuyến khích chuyển giao công

nghệ sạch và các hướng dẫn thực hiện SXSH cho các ngành cụ thể

Nhận thức của cộng đồng và thông tin về SXSH: Để tạo sự hiểu biết rộng rãi

trong tất cả các thành phần xã hội về SXSH cần tiến hành rộng rãi các chương

trình truyền thông, đào tạo và tập huấn về SXSH, truyền bá những thành công

của các doanh nghiệp đã áp dụng SXSH trong thời gian qua Đồng thời thiết lập

một mạng lưới trao đổi thông tin về SXSH trên quy mô lớn

Phát triển nguồn nhân lực và tài chính cho SXSH: Đây là những yêu cầu quan

trọng nhất để có thể thúc đẩy việc triển khai SXSH trong thực tế cuộc sống

Nguồn lực ưu tiên bao gồm các cơ quan và chuyên gia tư vấn, các cơ quan đào tạo

nguồn lực tài chính có thể được xây dựng từ ngân sách nhà nước, các loại thuế,

phí, quỹ và các nguồn hỗ trợ quốc tế

Phối hợp giữa nhận thức và khuyến khích: Để SXSH được thúc đẩy một cách

hiệu quả, cần kết hợp các yếu tố như: các quy định pháp lý, công cụ kinh tế và

các biện pháp giúp đỡ hỗ trợ, khuyến khích áp dụng SXSH Một mô hình rât đáng

được xem xét và nhân rộng là lập quỹ môi trường ưu tiên cho doanh nghiệp vay

với lãi xuất thấp để thực hiện các dự án SXSH

2.1.3 Phương Pháp Luận Đánh Giá SXSH

Đánh giá SXSH được chia thành 6 bước đặc trưng được minh họa trong hình

dưới đây

Hình 1: Quy trình thực hiện SXSH

SXSH là một quá trình liên tục Khi đánh giá SXSH kết thúc, đánh giá tiếp

theo có thể được bắt đầu để cải thiện hiện trạng tốt hơn nữa hoặc tiếp tục với

phạm vi được chọn khác

X Bước 1: Khởi động gồm 3 nhiệm vụ

ƒ Thành lập đội SXSH

ƒ Liệt kê các bước công nghệ

ƒ Xác định và lựa chọn các bước công nghệ

Y Bước 2: Phân tích các bước công nghệ

ƒ Chuẩn bị sơ đồ công nghệ chi tiết

ƒ Cân bằng vật liệu – năng lượng

ƒ Tính toán chi phí theo dòng thải

ƒ Phân tích nguyên nhân gây dòng thải

Z Bước 3: Đề xuất các cơ hội SXSH

Dựa trên kết quả đã làm ở các bước trước, bước này sẽ phát triển, liệt kê và

mô tả các cơ hội/ giải pháp SXSH có thể làm được

ƒ Xây dựng các cơ hội SXSH

ƒ Lựa chọn các cơ hội có khả năng nhất

[ Bước 4: Lựa chọn các giải pháp SXSH

ƒ Đánh giá tính khả thi về kỹ thuật

ƒ Đánh giá khả thi về kinh tế

ƒ Đánh giá khả thi về môi trường

ƒ Lựa chọn các giải pháp để thực hiện

\ Bước 5: Thực hiện các giải pháp SXSH

ƒ Chuẩn bị thực hiện

ƒ Thực hiện các giải pháp SXSH

ƒ Quan trắc và đánh giá kết quả

] Bước 6: Duy trì SXSH

ƒ Duy trì các giải pháp SXSH

ƒ Lựa chọn công đoạn tiếp theo cho trọng tâm đánh giá (Tiếp theo đến

nhiệm vụ 3 của bước 1)

2.1.4 Phân Loại Các Giải Pháp SXSH

Các giải pháp SXSH không chỉ đơn thuần là thay đổi thiết bị, mà còn là các

thay đổi trong vận hành và quản lý của một doanh nghiệp Các giải pháp SXSH

có thể được chia thành các nhóm sau :

- Giảm chất thải tại nguồn

- Tái sinh chất thải

- Cải tiến sản phẩm

Hình 2 : Sơ đồ phân loại các giải pháp SXSH

X Giảm Chất Thải Tại Nguồn :

Quản lý nội vi: Là một loại giải pháp đơn thuần nhất của SXSH Quản lý nội

vi không đòi hỏi chi phí đầu tư và có thể được thực hiện ngay sau khi xác định

được các giải pháp

Kiểm soát quá trình tốt hơn: Để đảm bảo các điều kiện sản xuất được tối ưu

hóa về mặt tiêu thụ nguyên liệu, sản xuất và phát sinh chất thải Các thông số

của quá trình sản xuất nhiệt độ, thời gian, áp suất, pH, tốc độ…, cần được giám sát

và duy trì càng gần với điều kiện tối ưu càng tốt

Thay đổi nguyên vật liệu: Là việc thay thế các nguyên liệu đang sử dụng bằng

các nguyên liệu khác thân thiện với môi trường Thay đổi nguyên liệu còn có thể

PHÂN LOẠI CÁC GIẢI PHÁP SXSH

Giảm chất thải tại nguồn

Thay đổi nguyên liệu

Tuần hoàn

Quản lý nội vi

Kiểm soát quá trình tốt

Cải tiến sản phẩm

Thay đổi sản phẩm

Tận thu, tái sử dụng tại chỗ

Cải tiến thiết bị

Công nghệ sản xuất

Tạo ra sản phẩm phụ

là việc mua nguyên liệu có chất lượng tốt hơn để đạt được hiệu suất sử dụng cao

hơn

Cải tiến các thiết bị: Là việc thay đổi thiết bị đã có để nguyên liệu tổn thất ít

hơn Việc cải tiến các thiết bị có thể là điều chỉnh tốc độ máy, là tối ưu kích

thước kho chứa, là việc bảo ôn bề mặt nóng hay lạnh, hoặc thiết kế cải thiện các

bộ phận cần thiết trong thiết bị

Công nghệ sản xuất mới: Là việc lắp đặt các thiết bị mới và có hiệu quả hơn,

giải pháp này yêu cầu chi phí đầu tư cao hơn các giải pháp SXSH khác Mặc dù

vậy, tiềm năng tiết kiệm và cải thiện chất lượng có thể cao hơn so với các giải

pháp khác

Y Tuần Hoàn

Tận thu và tái sử dụng tại chỗ: là việc thu gom chất thải và sử dụng lại cho

quá trình sản xuất

Tạo ra các sản phẩm phụ: Là việc thu gom và xử lý các dòng thải để có thể

trở thành một sản phẩm mới hoặc để bán ra cho các cơ sở sản xuất khác

Z Cải Tiến Sản Phẩm

Thay đổi sản phẩm: Là việc cải thiện chất lượng sản phẩm và các yêu cầu đối

với sản phẩm đó để làm giảm ô nhiễm Cải thiện thiết kế sản phẩm có thể tiết

kiệm được lượng nguyên liệu và hóa chất độc hại sử dụng

Các thay đổi về bao bì: Là việc giảm thiểu lượng bao bì sử dụng, đồng thời

bảo vệ được sản phẩm Một ví dụ trong nhóm giải pháp này là sử dụng bìa carton

cũ thay cho các loại xốp để bảo vệ các chất dễ vỡ

2.1.5 Lợi Ích Và Rào Cản Áp Dụng SXSH :

2.1.5.1 Lợi Ích :

SXSH có ý nghĩa đối với tất cả các doanh nghiệp, không kể quy mô lớn hay

nhỏ SXSH giúp các doanh nghiệp tăng lợi nhuận, giảm chất thải Vì vậy khi áp

dụng SXSH ta có các lợi ích như sau :

¾ Giảm chí phí sản xuất: SXSH giúp làm giảm việc sử dụng lãng phí

nguyên vật liệu, năng lượng trong quy trình sản xuất, thông qua việc sử dụng

nguyên vật liệu và năng lượng một cách hiệu quả hơn

¾ Ngoài ra áp dụng SXSH còn có nhiều khả năng thu hồi và tái tạo, tái sử

dụng các phế phẩm, tiết kiệm được nguyên vật liệu đầu vào và chi phí xử lý

¾ Giảm chi phí xử lý chất thải: SXSH sẽ làm giảm khối lượng nguyên vật

liệu thất thoát đi vào dòng thải và ngăn ngừa ô nhiễm tại nguồn, do đó sẽ làm

giảm khối lượng và tốc độ độc hại của các chất thải cuối đường ống vì vậy chi phí

liên quan đến xử lý chất thải sẽ giảm và chất lượng môi trường của nhà máy cũng

được cải thiện

¾ Cơ hội thị trường mới được cải thiện: Nhận thức về các vấn đề môi

trường của người tiêu dùng ngày càng tăng về các vấn đề môi trường, tạo nên

nhu cầu về các sản phẩm xanh trên thị trường quốc tế Điều này mở ra một cơ hội

thị trường mới và sản xuất ra sản phẩm có chất lượng cao với giá thành cạnh

tranh hơn nếu tập trung nỗ lực vào SXSH

¾ SXSH sẽ tạo điều kiện thuận lợi để thực hiện hệ thống quản lý môi

trường theo tiêu chuẩn ISO 14000, chứng chỉ ISO 14000 mở ra một thị trường mới

và khả năng tiếp cận thị trường xuất khẩu tốt hơn

¾ Cải thiện hình ảnh doanh nghiệp: SXSH phản ánh bộ mặt của doanh

nghiệp Một doanh nghiệp áp dụng SXSH sẽ được xã hội và các cơ quan chức

năng có cái nhìn thiện cảm hơn vì đã quan tâm đến vấn đề môi trường

¾ Tiếp cận các nguồn tài chính tốt hơn: Các dự án đầu tư cho SXSH bao

gồm các thông tin về tính khả thi về kỹ thuật, kinh tế, môi trường Đây là cơ sở

cho việc tiếp nhận các hỗ trợ của ngân hàng hoặc các quỹ môi trường Các cơ

quan tài chính quốc tế đã nhận thức rõ các vấn đề bảo vệ môi trường và xem xét

các đề nghị vay vốn từ gốc độ môi trường

¾ Môi trường làm việc tốt hơn: Bên cạnh các lợi ích kinh tế và môi trường,

SXSH còn cải thiện các điều kiện an toàn, sức khỏe nghề nghiệp cho nhân viên

Các điều kiện làm việc thuận lợi làm tăng ý thức và thúc đẩy nhân viên quan tâm

kiểm soát chất thải tránh lãng phí, gây ô nhiễm làm mất mỹ quan ảnh hưởng đến

sức khỏe người sản xuất

¾ Tuân thủ các quy định, luật môi trường tốt hơn: SXSH giúp việc xử lý

chất thải hiệu quả hơn do lưu lượng và tải lượng các chất thải giảm hoặc loại bỏ

nguyên nhân gây ra các chất thải Điều này có ý nghĩa đối với môi trường đồng

thời dễ dàng đáp ứng, thỏa mãn các tiêu chuẩn, quy định của luật môi trường đã

ban hành

2.1.5.2 Rào Cản :

Thực hiện SXSH là một biện pháp tiếp cận tích cực để tăng lợi nhuận, cải

thiện môi trường làm việc và giảm thiểu ô nhiễm môi trường Tuy nhiên trong

quá trình áp dụng lại phát sinh các rào cản sau:

™ Về Nhận Thức Của Các Doanh Nghiệp

- Nhận thức của các cấp lãnh đạo nhà máy về SXSH còn hạn chế, nghĩ

SXSH là việc rất khó thực hiện, áp dụng tốn kém nhiều

- Ngại tiết lộ thông tin ra ngoài, không muốn thay đổi quá trình sản xuất

- Hồ sơ ghi chép về sản xuất còn nghèo nàn

- Thường tập trung vào xử lý cuối đường ống

- Chưa đánh giá cao về giá trị của tài nguyên thiên nhiên

- Việc tiếp cận nguồn tài nguồn tài chính đầu tư cho SXSH còn nhiều thủ tục

phiền hà, rắc rối

- Xem SXSH như là một dự án chứ không phải là một chiến lược được thực

hiện lên tục của nhà máy

™ Về Phía Tổ Chức – Quản Lý Của Các Cơ Quan Nhà Nước :

- Thiếu hệ thống quy định có tính chất pháp lý khuyến khích, hỗ trợ việc bảo

vệ môi trường nói chung và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên, áp dụng SXSH nói

riêng

- Thiếu sự quan tâm về SXSH trong chiến lược và chính sách phát triển công

nghiệp và thương mại

- Chưa tổ chức thúc đẩy SXSH đi vào thực tiễn hoạt động công nghiệp

- Luật môi trường chưa có tính nghiêm minnh, việc cưỡng chế thực hiện luật

môi trường chưa chặt chẽ Các quy định về môi trường còn quá tập trung vào xử

lý cuối đường ống

™ Về Kỹ Thuật :

-Thiếu các phương tiện kỹ thuật để đánh giá SXSH hiệu quả

-Năng lực kỹ thuật còn hạn chế

-Hạn chế trong tiếp cận thông tin kỹ thuật, thiếu thông tin về công nghệ tốt

nhất hiện có và công nghệ hấp dẫn về mặt kinh tế

™ Các Cơ Quan Tư Vấn

Thiếu các chuyên gia tư vấn về SXSH cho các ngành công nghiệp khác nhau

2.1.6 Tình Hình Áp Dụng SXSH Ở Việt Nam Và Trên Thế Giới :

2.1.6.1 Trên Thế Giới :

Từ trước những năm 1980, cách tiếp cận và ứng phó với các vấn đề ô nhiễm

theo hướng chính “kiểm soát ô nhiễm” hay còn gọi là “phản ứng và xử lý” Trên

thực tế, mọi giải pháp xử lý chất thải trên được thực hiện sau khi đã có chất thải,

là hình thức chuyển trạng thái ô nhiễm từ dạng này sang dạng khác sao cho giảm

về lượng cũng như mức độ ô nhiễm và đôc hại

Trong vòng những năm 80 trở lại đây “Sản xuất sạch hơn” được áp dụng

rộng rãi ở các nước trên thế giới với mục đích giảm phát thải vào môi trường tại

nguồn trong các quá trình sản xuất SXSH là cách tiếp cận chủ động, theo hướng

“Dự đoán và phòng ngừa” ô nhiễm từ chất thải phát sinh trong các sản xuất công

nghiệp

Năm 1989, chương trình Môi trường của Liên Hợp Quốc (UNEP) đã đưa ra

sáng kiến về SXSH, các hoạt động SXSH của UNEP đã dẫn đầu phong trào và

động viên các đối tác quãng bá khái niệm SXSH trên toàn thế giới

Năm 1990 tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) đã xây dựng các

hướng hoạt động về SXSH trên cơ sở chương trình hợp tác với UNEP về “Công

nghệ và Môi trường”

Năm 1994, có hơn 32 trung tâm SXSH được thành lập, trong đó có Việt

Nam Năm 1998, UNEP chuẩn bị tuyên ngôn Quốc tế về SXSH, chính sách tuyên

bố cam kết về chiến lược và thực hiện SXSH

SXSH đã được áp dụng thành công ở các nước như Lithuania, Trung Quốc,

Ấn Độ, Cộng Hòa Séc, Tanzania, Mêhico… Và đang được công nhận là một cách

tiếp cận chủ động, toàn diện trong quản lý môi trường công nghiệp

Ở Lithuania, vào những năm 1950 chỉ có 4% các công ty triển khai SXSH,

con số này đã tăng lên 30% vào những năm 1990

Ở Cộng Hòa Séc, 24 trường hợp nhiên cứu áp dụng SXSH đã cho thấy chất

thải công nghiệp phát sinh đã giảm dần 22.000 tấn/năm Bao gồm cả 10.000 tấn

chất thải nguy hại Nước thải đã giảm 12.000 m3/năm Lợi ích kinh tế ước tính

khoảng 24 tỷ USD/năm

Ở Indonesia bằng cách áp dụng SXSH đã tiết kiệm khoảng 35.000 USD/năm

(ở nhà máy ximăng) Thời gian thu hồi vốn đầu tư cho SXSH không đến một năm

Ở Trung Quốc, các dự án thực hiện tại 51 công ty trong 11 nghành công

nghiệp cho thấy SXSH giảm được ô nhiễm từ 15-31% và có hiệu quả gấp 5 lần so

với các phương pháp truyền thông

Ở Ấn Độ áp dụng SXSH cũng rất thành công, điển hình như hai công ty: công

ty liên doanh HER HONDA Motors (Ấn Độ: 55%, Nhật: 45%) và công ty Tehri

Pulp and Perper Limited (bang Musaffarnagar), sau khi áp dụng SXSH đã giảm

hơn 50% nước tiêu thụ, giảm 26% năng lượng tiêu thụ, giảm 10% lượng hơi tiêu

thụ… Với tổng số tiền tiết kiệm trên 500.000USD

2.1.6.2 Ở Việt Nam

SXSH được biết đến hơn 10 năm nay, năm 1998, dưới sự hỗ trợ của UNIDO

và UNEP Trung tâm sản xuất sạch quốc gia tại Việt Nam đã được thành lập

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề này, ngày 22/09/1999, Bộ trưởng Bộ

Khoa Học Công Nghệ và Môi Trường đã ký vào Tuyên ngôn quốc tế về SXSH,

thể hiện cam kết của Chính phủ trong việc phát triển đất nước theo hướng bền

vững hai năm sau (11/1998) khái niệm SXSH Việt Nam ra đời

Theo báo cáo của Cục Bảo Vệ môi trường có gần 28.000 doanh nghiệp hoạt

động trong các ngành nghề có khả năng gây ô nhiễm môi trường như: sản xuất

hóa chất và tẩy rửa, sản xuất giấy, dệt nhuộm, thực phẩm, thuộc da, luyện kim,…

đã được thông báo về chương trình này Nhưng đến nay số lượng các doanh

nghiệp tham gia SXSH chỉ khoảng 199 doanh nghiệp trên 30 tỉnh thành (danh

sách 199 doanh nghiệp đã triển khai áp dụng SXSH ở Việt Nam được đính kèm

phụ lục 1), con số này còn quá nhỏ so với số doanh nghiệp sản xuất công nghiệp

hiện có ở nước ta Trong khi tiềm năng tiết kiệm cho các ngành còn rất lớn Hầu

hết các doanh nghiệp khi áp dụng SXSH đều giảm được từ 20 – 35% lượng chất

thải, tiết kiệm được trên 2-3 tỷ đồng/năm là phổ biến, thậm chí đã có 3 doanh

nghiệp giảm trên 50% lượng nước thải và hóa chất Sau đây là bảng thống kê số

lượng các doanh nghiệp ở các tỉnh thành trong nước tham gia SXSH từ năm 1997

đến năm 2006:

Bảng 1: Danh sách số lượng doanh nghiệp thực hiện SXSH trong các tỉnh

Nguồn: thống kê từ Trung Tâm SXSH Việt Nam (năm 2007)

2.2 TỔNG QUAN VỀ NGÀNH SẢN XUẤT NƯỚC GIẢI KHÁT Ở VIỆT

NAM

2.2.1 Lịch Sử Về Nước Giải Khát :

Từ lâu, việc ngâm mình trong suối nước khoáng được xem là tốt cho sức khỏe,

qua đó, các nhà khoa học cũng nhanh chóng phát hiện ra carbon dioxide (CO2) có

trong bọt nước khoáng thiên nhiên

Loại nước giải khát không ga (CO2) đầu tiên xuất hiện vào thế kỷ 17 với

thành phần pha chế gồm nước lọc, chanh và một chút mật ong Năm 1676, Công

ty Compagine de Limonadiers tại Paris (Pháp) độc quyền bán các loại nước giải

khát

Đến năm 1767, tiến sĩ Joseph Priestley – một nhà hóa học người Anh – đã

pha chế thành công loại nước giải khát có ga Ba năm sau, nhà hóa học Thụy

Điển Torbern Bergman phát minh loại máy có thể chế tạo nước có ga từ đá vôi bằng

cách sử dụng acid sulfuric Máy của Bergman cho phép sản xuất loại nước

khoáng nhân tạo với số lượng lớn

Năm 1810, bằng sáng chế Mỹ đầu tiên cho các loại máy sản xuất nước

khoáng nhân tạo đã được trao cho Simons và Rundell ở Charleston thuộc nam

Carolina (Mỹ) Tuy nhiên, mãi đến năm 1832 loại nước khoáng có ga mới trở nên

phổ biến nhờ sự ra đời hàng loạt của loại máy sản xuất nước có ga trên thị trường

Theo các chuyên gia y tế, thức uống bằng nước khoáng thiên nhiên hay nhân tạo

đều tốt cho sức khỏe Các dược sĩ Mỹ bắt đầu bào chế thêm một số loại dược

thảo với hương vị khác nhau cho vào thức uống này Xa xưa, tại các tiệm thuốc ở

Mỹ đều có quầy bán nước giải khát và đây là nét văn hóa đặc trưng trong văn

hóa người Mỹ Do khách hàng thích đem thức uống về nhà nên ngành công

nghiệp sản xuất nước đóng chai cũng phát triển theo để đáp ứng nhu cầu của họ

Khoảng 1.500 bằng sáng chế Mỹ đã được cấp cho các nhà phát minh ra loại

nút hay nắp đóng chai nước có ga Tuy nhiên các loại nút chai trên không mấy

hiệu quả vì ga bị nén trong chai vẫn có thể thoát ra ngoài Mãi đến năm 1892,

William Painter – ông chủ cửa hàng bán máy móc tại Baltimore (Mỹ) – nhận

bằng sáng chế ra loại nắp chai ngăn chặn bọt ga hữu hiệu nhất có tên gọi “Crown

Cork Bottle seal”

Khoảng đầu những năm 1920, máy bán nước tự động bắt đầu xuất hiện trên

thị trường Mỹ Năm 1923, những lốc nước ngọt gồm 6 hộp carton được gọi là

Hom Paks đầu tiên ra đời Từ đây, nước giải khát trở thành một phần thiết yếu

trong cuộc sống người dân Mỹ

Sở dĩ John Mathews có danh hiệu trên là do ông là người tiên phong trong lĩnh

vực kinh doanh nước giải khát ở Mỹ Ông nhập cư vào Mỹ từ năm 1832, trước đó

ông là người đi đầu trong ngành kinh doanh nước giải khát tại Anh Mathews đã

học một số nguyên lý cơ bản về pha chế khí Carbonic và máy tạo ga từ Joseph

Bramah (nhà phát minh máy nén thủy lực từ thế kỷ thứ 18)

Mathews định cư hẳn tại Mỹ và bắt đầu cung cấp nước giải khát có ga cho các

cơ sở giải khát ở khu vực New York – thời gian này thường phổ biến loại thức

uống ướp lạnh nhưng không có hương vị Nhờ tay nghề cao của Mathews, ngành

công nghiệp nước giải khát tại Mỹ phát triển nhanh chóng

Những thập niên sau đó – kể từ 1852, với việc nước gừng được tung ra thị

trường, các sản phẩm có thương hiệu đã xuất hiện và được cấp quyền kinh doanh

Bắt đầu những năm 1880, thị trường nước giải khát tràn ngập các loại nước uống

có nhãn hiệu như bây giờ

2.2.2 Lịch Sử Hình Thành & Phát Triển Ngành Sản Xuất Nước Giải Khát Ở

Việt Nam

Ngành sản xuất nước giải khát ở nước ta có quá trình phát triển lâu dài, từ

cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX Song đặc biệt mười năm trở lại đây, do chính

sách đổi mới, mở cửa của nước ta; đời sống của các tầng lớp dân cư đã có những

bước cải thiện quan trọng; lượng khách du lịch, các nhà kinh doanh, đầu tư nước

ngoài vào Việt Nam tăng nhanh, càng thúc đẩy sự phát triển của ngành sản xuất

nước giải khát Việt Nam

Do đó chỉ trong thời gian ngắn, ngành sản xuất nước giải khát đã có bước phát

triển quan trọng thông qua việc đầu tư khôi phục sản xuất của các nhà máy sản

xuất nước giải khát sẵn có và xây dựng thêm các nhà máy mới trực thuộc Trung

ương, địa phương, các liên doanh với nước ngoài và mở ra các cơ sở sản xuất của

các thành phần kinh tế vào lĩnh vực này

Sự phát triển này mang lại những thành tựu lớn, nhưng cũng có những hạn

chế, tiêu cực

™ Những thành tựu phát triển của ngành sản xuất nước giải khát

Có tốc độ tăng trưởng từ 1991 – 2000 bình quân trên 10%/năm Từ chỗ năm 1938

có nhà máy nước khoáng Vĩnh Hảo và 1952 có nhà máy nước ngọt Chương

Dương, thì nay có 204 cơ sở sản xuất nước giải khát, có năng lực 1008 triệu

lít/năm Năm 1999 sản xuất trên 450 triệu lít Bình quân tiêu thụ 5 lít/người/năm

Trong đó:

• Nước ngọt pha chế: 3,35 lít/người/năm(chủ yếu là Coca – Cola và

Pepsi - Cola)

• Nước khoáng và nước lọc: 1,49 lít/người/năm

• Nước quả: 0,16 lít/người/năm

Rõ ràng ngành sản xuất nước giải khát đã đáp ứng yêu cầu của người tiêu

dùng do kinh tế phát triển và nước ta lại có khí hậu nhiệt đới nóng nhiều Nó còn

đẩy lùi hàng ngoại tràn vào và nhập khẩu nhưng sản lượng ít hơn

Ngành đã được đầu tư cơ sở vật chất tương đối lớn với gần 10 tỷ đồng, nhiều

cơ sở thiết bị công nghệ hiện đại, tạo ra những sản phẩm có tín nhiệm với người

tiêu dùng trong cả nước hoặc khu vực như: nước ngọt Coca-Cola, Pepsi-Cola,

nước khoáng Vĩnh Hảo, Lavie, Đảnh Thạnh, Thạch Bích …

Ngành hoạt động có hiệu quả, mỗi năm đóng góp ngân sách nhà nước trên

3000 tỷ đồng, giải quyết cho trên 2 vạn người có việc làm ổn định trong các cơ sở

sản xuất Ngoài ra, còn hàng vạn người tham gia các hoạt động cung ứng vật tư,

dịch vụ tiêu thụ sản phẩm Ngành sản xuất nước giải khát phát triển còn góp

phần thúc đẩy các ngành khác phát triển như: nông nghiệp, giao thông, cơ khí,

bao bì Có được những thành tựu trên nhờ có đường lối đổi mới, kinh tế – xã hội

đất nước phát triển, sản xuất kinh doanh nước giải khát lại có hiệu quả, nên các

thành phần kinh tế tích cực đầu tư phát triển

Các thành phần kinh tế cũng tích cực đầu tư mở 148 cơ sở sản xuất nước giải

khát Song các cơ sở đã tạo sản phẩm đáp ứng tại chỗ cho người lao động

Nhờ chính sách mở cửa, lại tận dụng vốn và kỹ thuật công nghệ tiên tiến, cách

quản lý … các hãng lớn đã đầu tư vào 13 liên doanh và 100% vốn nước ngoài

™ Những mặt hạn chế và tiêu cực :

Bên cạnh những thành tựu trên đây, sự phát triển nhanh của ngành sản xuất

nước giải khát dẫn đến những hạn chế tiêu cực là sự phát triển tràn lan không

theo quy hoạch; phát huy công suất thấp, đầu tư thua lỗ chất lượng sản phẩm

kém, vệ sinh an toàn thực phẩm và môi trường không đảm bảo để người tiêu

dùng phải gánh chịu; cạnh tranh không lành mạnh, gây rối loạn thị trường, giá

cao, hàng giả nhãn mác giả …

Với 148 cơ sở sản xuất nước giải khát, công suất dưới 1 triệu lít/năm của các

thành phần kinh tế, thiết bị tự tạo trong nước, nhiều cơ sở thủ công rất lạc hậu,

nên chất lượng sản phẩm không đảm bảo, nhưng họ thường nộp thuế thấp theo

khoán thuế hoặc trốn lậu thuế nên giá hạ, dễ cạnh tranh tiêu thụ với sản phẩm có

chất lượng bảo đảm Sự phát triển tràn lan này làm quản lý nhà nước không theo

kịp, dẫn đến buôn lỏng quản lý tiêu chuẩn, chất lượng vệ sinh môi trường và thất

thu thuế

Nhiều người cho rằng sản xuất nước giải khát hiện nay dễ tiêu thụ, không

phải hoàn toàn vậy Với nước ngọt pha chế mới đạt 45% và nước khoáng, nước

tinh lọc đạt 43% công suất thiết kế, trừ công ty nước giải khát Chương Dương và

nước khoáng Lavie đã đạt trên 90% Hai hãng có vốn đầu tư nước ngoài, chiếm

60% thị phần nước giải khát có gaz là Coca-Cola và Pepsi-Cola cũng chỉ mới đạt

40% công suất thiết kế

Do phát huy công suất thấp, nên doanh thu thấp, lợi nhuận và nộp ngân sách

bị hạn chế Chất lượng sản phẩm kém, ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng

là điều đáng lo ngại

Cũng chính sự phát triển tràn lan các cơ sở sản xuất nước giải khát, nhất là các

thành phần kinh tế, chất lượng, giá cả lại không được quản lý dẫn đến sự cạnh

tranh quyết liệt trên thị trường

Với nước giải khát, để chiếm lĩnh thị trường, cốt làm sao tiêu thụ được sản

phẩm, hai hãng nước ngọt lớn Coca-Cola, Pepsi-Cola thi nhau hạ giá bán sản

phẩm Tiếp đó là hiện tượng nhãn mác “ăn theo”

Tóm lại sự phát triển của ngành sản xuất nước giải khát thời gian qua rất

nhanh chóng, trở thành một ngành công nghiệp đồ uống, đáp ứng yêu cầu của

người tiêu dùng và mang lại hiệu quả kinh tế xã hội Song những mặt hạn chế,

tiêu cực sớm được tổ chức quản lý khắc phục trong Chiến lược Quy hoạch tổng

thể phát triển ngành đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020, chắc chắn

ngành còn đóng góp to lớn hơn trong công nghiệp Công nghiệp hóa, Hiện đại hóa

đất nước

2.2.3 Các Loại Nước Giải Khát Đang Được Sản Xuất Và Sử Dụng Tại Việt

Nam

Hiện nay dựa vào thành phần nguyên liệu ta có thể phân loại nước giải khát

theo nhiều cách.Theo độ cồn có: đồ uống có cồn (bia, rượu) và đồ uống không

cồn hay nước giải khát nói chung Theo lượng đường có: đồ uống có đường và

không đường Theo tính “tự nhiên” của nguyên liệu có: nước ép trái cây 100%/

dịch chiết thảo mộc, nước giải khát dùng các thành phần nhân tạo (màu, mùi, cấu

trúc ) để tạo cảm giác “tự nhiên” và loại thứ ba trung gian giữa hai loại trên Dựa

theo bao bì có: bao bì giấy, nhựa, thủy tinh.Còn theo hương vị thì nhiều lắm

2.2.4 Công Nghệ, Thiết Bị Sử Dụng Trong Ngành Sản Xuất Nước Giải Khát

Tại Việt Nam

Quy trình công nghệ sản xuất nước giải khát tổng quát bao gồm 4 công đoạn:

Nước được lọc bẩn cơ học, khử mùi, phối liệu (nước tiệt trùng, đường , hương

liệu), đóng chai Sau đây là sơ đồ tổng quát công nghệ sản xuất nước giải khát

Hình 3: Sơ đồ tổng quát công nghệ sản xuất nước giải khát

Nước máy đã qua xử lý đưa qua thiết bị lọc bẩn cơ học để loại bỏ các chất rắn

lơ lửng tồn tại trong nước Tiếp đến nước được lọc bằng Cacbon hoạt tính để loại

bỏ mùi và vị của nước Để đảm bảo chất lượng, nước được đưa qua máy lọc siêu

vi để loại bỏ hết vi khuẩn

Đến công đoạn phối liệu, đường được phối trộn với nước đã xử lý để tạo thành

dung dịch nước giải khát

Nước máy

Máy đóng chai

Khử mùiLọc bẩn cơ học

Diệt khuẩn

Phối liệu(nước tiệt trùng, đường kính, hương liệu)

Tiêu thụ

Dung dịch nước giải khát được chiết vào chai đã được tráng qua bằng nước

Clo Chai được rửa sạch và đưa đến máy làm đầy và đóng chai Sau đó sản phẩm

được đưa ra thị trường tiêu thụ

Các thiết bị sử dụng trong ngành sản xuất nước giải khát được thể hiện trong

bảng 2 sau đây:

Bảng 2 : Các thiết bị máy móc sử dùng trong ngành sản xuất nước giải khát

1 Máy lọc bẩn cơ học

2 Bồn nấu phối trộn

4 Máy đóng chai

2.2.5 Những Vấn Đề Môi Trường Đồng Hành Với Quá Trình Sản Xuất

Nước Giải Khát

2.2.5.1 Tải lượng và các tác nhân gây ô nhiễm phát sinh từ hoạt động sản

xuất nước giải khát

Cũng như một số ngành công nghiệp khác, việc tạo ra các loại sản phẩm đa

dạng và phong phú đáp ứng mọi nhu cầu của người tiêu dùng, góp phần đem lại

công ăn việc làm cho người lao động và đóng góp vào ngân sách của nhà nước,

thì ngành sản xuất nước giải khát cũng góp phần gây ô nhiễm môi trường

• Nước thải từ nhà máy sản xuất nước giải khát chứa nồng độ cao các chất

hữu cơ cũng như các chất tẩy rửa thừa Các chất hữu cơ tồn tại ở cả dạng lơ lửng

lẫn dạng không tan Lượng chất gây ô nhiễm chủ yếu được tạo ra trong quá trình

vệ sinh thiết bị và rửa chai lọ Nước thải từ quy trình rửa chai lọ trước kia bị coi là

nguồn gây ô nhiễm chủ yếu, vì người ta cho rằng chúng chứa cặn bã và dung dịch

tẩy rửa Vệ sinh kho chứa tạo ra nước thải acid và kiềm Do vậy pH có thể dao

động rất nhiều và ngày càng gây khó khăn cho các nhà máy xử lý nước thải của

địa phương cũng như gây ra sự cố trong hệ thống ống dẫn

• Khí thải phát sinh từ việc sử dụng lò hơi đã tạo ra lượng khí CO2, SO2 cao

Khí thải từ việc sử dụng các nguồn năng lượng trong hoạt động sản xuất

nước giải khát, có thể trực tiếp (như trong các thiết bị nấu nước nóng sử dụng

nhiên liệu là ga hay dầu), hoặc có thể là gián tiếp (như trong nhà máy điện sản

xuất ra điện để cung cấp cho nhà máy)

Từ việc sử dụng các nhiên liệu và các chất làm lạnh rò rĩ

Từ việc sử dụng các nhiên liệu để cung cấp năng lượng cho các xe phân

phát sản phẩm đến các điểm bán hàng lẻ

ƒ Nước thải

Nước thải phát sinh trong quá trình sản xuất như làm sạch, và súc rửa bao bì,

chai lọ; làm sạch các đường ống và thùng trộn sản phẩm; sản xuất và làm lạnh

hơi và nước sinh hoạt, vệ sinh của công nhân

ƒ Chất thải rắn

Các thùng chứa các nguyên liệu cần thiết cho quá trình sản xuất, các sản

phẩm hư hỏng

Chất thải rắn từ việc xử lý nước thải

Chất thải từ việc vứt bỏ đồ dùng hay thiết bị dùng để tiếp thị hay bán hàng

sau khi đã qua xử dụng

Chất thải rừ các bao bì, chai lọ sau khi người tiêu dùng sử dụng xong các sản

phẩm

CHƯƠNG 3

KHÁI QUÁT VỀ NHÀ MÁY VÀ HIỆN TRẠNG MÔI

TRƯỜNG TẠI NHÀ MÁY SẢN XUẤT NƯỚC GIẢI KHÁT

CAO CẤP YẾN SÀO KHÁNH HÒA

3.1 KHÁI QUÁT VỀ NHÀ MÁY SẢN XUẤT NƯỚC GIẢI KHÁT CAO CẤP

YẾN SÀO KHÁNH HÒA

3.1.1 Giới Thiệu Sơ Lược Về Nhà Máy

Tên nhà máy: Nhà máy sản xuất nước giải khát cao cấp Yến Sào Khánh Hòa

Địa chỉ: Quốc lộ 1A, xã Suối Hiệp, huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa

Khu đất xây dựng Nhà máy chế biến nước Yến tọa lạc tại xã Suối Hiệp,

huyện Diên Khánh, tỉnh Khánh Hòa, cách trung tâm thị trấn Diên Khánh 5 km về

phía Nam

Bốn cạnh của khu đất tiếp giáp như sau:

• Phía Đông giáp: Quốc lộ 1A

• Phía Tây giáp: Xí nghiệp Chế biến hạt điều xuất khẩu

• Phía Nam giáp: Mương thủy lợi

• Phía Bắc giáp: Nhà máy bia SanMiguel

3.1.3 Lịch Sử Hình Thành Và Phát Triển Của Nhà Máy

Tiền thân của Nhà máy sản xuất nước giải khát cao cấp Yến Sào Khánh Hòa

là Công ty Yến Sào Khánh Hòa được thành lập 11/1990 có tổ chức quản lý, khai

thác, chế biến và kinh doanh xuất nhập khẩu trực tiếp sản phẩm Yến Sào

Thực hiện chủ trương của UBND tỉnh Khánh Hòa về việc mở rộng ngành

nghề kinh doanh, đa dạng hóa sản phẩm, góp phần thực hiện công nghiệp hóa,

hiện đại hóa kinh tế địa phương, 10/2002 công ty khởi công xây dựng Nhà máy

sản xuất nước giải khát cao cấp Yến Sào Khánh Hòa công suất 770.000 lít sản

phẩm/năm hay 2.500 sản phẩm/h nhằm sử dụng nguồn đặc sản của địa phương,

sản xuất và kinh doanh các sản phẩm bỗ dưỡng chế biến từ Yến Sào phục vụ

người tiêu dùng trong nước và xuất khẩu

Nhà máy sản xuất nước giải khát Yến Sào Khánh Hòa được đầu tư mới 100%

từ nguồn vốn vay ưu đãi của chi nhánh Qũy hỗ trợ phát triển tỉnh Khánh Hòa Sau

hơn một năm thực hiện, tháng 12/2003, công tác xây lắp cơ bản hoàn thành và

Nhà máy đi vào hoạt động từ tháng 1/2004

Dây chuyền thiết bị chính từ khâu súc rửa chai, lọ đến chiết rót, đóng nắp,

tiệt trùng, dán nhãn hoàn toàn tự động được nhập khẩu từ Italy và Đức Dây

chuyền này cho phép sản xuất sản phẩm có 3 dạng bao bì: lon thiết, chai và lọ

thủy tinh Nhà máy xây dựng một phòng Lab với trang thiết bị hiện đại kiểm soát

chặt chẽ từng khâu trong quá trình chế biến sản phẩm, đảm bảo yếu tố vệ sinh an

toàn thực phẩm cũng như chất lượng sản phẩm như tiêu chuẩn đã đăng ký

3.1.4 Quy Mô Sản Xuất Và Sản Phẩm Của Nhà Máy

3.1.4.1 Cơ Cấu Tổ Chức Và Bộ Máy Nhân Sự Của Nhà Máy

Quản lý và điều hành hoạt động kinh doanh của Nhà máy sản xuất nước giải

khát cao cấp Yến Sào Khánh Hòa là ban giám đốc, giúp việc cho ban giám đốc

Nhà máy là các phòng ban nghiệp vụ gồm: Phòng kinh doanh, Phòng hành chánh

tổng hợp, Phòng kế toán, Phòng kỹ thuật-KCS, Phòng thí nghiệm, Ban

ISO-HACCP, Phân xưởng sản xuất(gồm khu nấu phối trộn, khu chiết rót, khu đóng

gói); và Phòng cơ điện Cơ cấu tổ chức của Nhà máy xản xuất nước giải khát cao

cấp Yến Sào Khánh Hòa được thể hiện qua sơ đồ hình 4 sau đây:

Hình 4: Sơ đồ tổ chức nhân sự của Nhà máy sản xuất nước giải khát cao cấp Yến

Sào Khánh Hòa Ghi chu ù:

P.Kinh doanh: phòng kinh doanh

P.HCTH: phòng hành chánh tổng hợp

P.Kế toán: phòng kế toán

P.Kỹ thuật-KCS: phòng kỹ thuật-KCS

P.Thí nghiệm: phòng thí nghiệm

PX.Sản xuất: phân xưởng sản xuất

PX.Cơ điện: phân xưởng cơ điện

Ban giám đốc nhà máy

P Kỹõ thuật- KCS

PX.Sản xuất

P

HCTH

Ban HACCP

ISO-Chiết rótNấu phối trộn Đóng gói

PX.Cơ Điện

P.Thí Nghiệm

P Kế Toán P.Kinh

Doanh

Tổng số cán bộ công nhân viên của Nhà máy sản xuất nước giải khát cao cấp

Yến Sào Khánh Hòa là 173 người, phân bố cho các phòng ban như sau:

• Phòng kinh doanh: Có nhiệm vụ xây dựng và chỉ đạo thực hiện công tác kinh

doanh của nhà máy theo chỉ đạo của của ban giám đốc Nhân sự của phòng kinh

doanh gồm 6 người

• Phòng HCTH (Hành chánh tổng hợp): Có chức năng quản lý về nhân sự của

nhà máy Nhân sự của phòng hành chánh tổng hợp gồm 3 người

• Phòng kế toán: Chức năng của phòng kế toán là cung cấp ngân sách cho các

hoạt động sản xuất của nhà máy, nhân sự của phòng kế toán gồm 3 người

• Ban ISO-HACCP: Có chức năng xây dựng, áp dụng, duy trì, cải tiến liên tục

hệ thông quản lý chất lượng theo tiêu ISO 9001-2000 và chương trình an toàn

thực phẩm theo chuẩn mực của HACCP Nhân sự của ban ISO-HACCP gồm 3

người

• Phân xưởng sản xuất: Chức năng của phân xưởng sản xuất là sản xuất tạo ra

sản phẩm, nhân sự của phân xưởng sản xuất gồm 19 người

• Phòng Kỹ thuật-KCS: Có nhiệm vụ quản lý về kỹ thuật sản xuất của nhà máy

Nhân sự của phòng Kỹ thuật-KCS gồm 6 người

• Phòng thí nghiệm: Chức năng của phòng thí nghiệm là phân tích mẫu nước

trước khi đưa vào sản xuất và mẫu sản phẩm theo các chỉ tiêu hóa, lý; đồng thời

nghiên cứu cho ra đời các sản phẩm mới Nhân sự của phòng thí nghiệm gồm 3

người

• Phòng Cơ điện: Có chứa năng vận hành và bảo dưỡng các thiết bị máy móc và

thiết bị chiếu sáng của nhà máy Nhân sự của phòng cơ điện gồm 4 người

3.1.4.2 Sản Phẩm, Thị Trường Tiêu Thụ Của Nhà Máy

Sản phẩm chính là nước giải khát Yến sào, đây là sản phẩm cao cấp và

thuần khiết được chế biến từ nguồn nguyên liệu yến sào sẵn có tại địa phương

Nước Yến sào được đóng trong các lon, chai, lọ loại: lon 190ml, lon dành cho

người ăn kiêng 190ml, chai thủy tinh 180ml và lọ yến sào cao cấp 70ml Dự kiến

có khoảng 20 loại sản phẩm được chế biến từ yến sào sẽ phục vụ thị trường trong

nước và xuất khẩu trong những năm tiếp theo Khoảng 70% sản lượng sản phẩm

của Nhà máy được tiêu thụ trong nước thông qua các kênh phân phối lớn như siêu

thị, sân bay, khách sạn, các khu du lịch Hệ thống bán lẻ tại các thành phố, thị

trấn lớn cũng là một mắc xích trong hệ thống tiêu thụ sản phẩm trong nước Đối

tượng phục vụ của sản phẩm yến sào chủ yếu dành cho lứa tuổi thanh thiếu niên,

trung niên và người lớn tuổi, người đang dưỡng bệnh có mức thu nhập trung

bình trở lên trong xã hội Và 30% sản lượng xuất khẩu tập trung vào sản phẩm lọ

thủy tinh và lon phục vụ cộng đồng người Hoa ở các nước trong khu vực, tập trung

ở Hồng Kông, Đài Loan, Singapore và Trung Quốc Sản phẩm của nhà máy sẽ

từng bước tiếp cận thị trường Châu Âu Châu Mỹ, nơi có một số lượng lớn người

Châu Á định cư, đặc biệt là người Hoa

3.1.5 Quy Trình Sản Xuất Và Nguyên Nhiên Vật Liệu Tiêu Thụ Của Nhà

Máy

3.1.5.1 Quy Trình Sản Xuất Nước Giải Khát Cao Cấp Yến Sào Khánh Hòa

Quy trình công nghệ sản xuất nước giải khát cao cấp Yến Sào Khánh Hòa

bao gồm: 3 công đoạn

• Xử lý nguyên liệu: Yến sào được ngâm trong nước để tách các tạp chất

bám trên Yến sào

• Chế biến: Yến sào sau khi xử lý được nấu phối trộn với nước, đường,

hương liệu để tạo ra dung dịch nước Yến sào

• Đóng lon: Dung dịch Yến sào được chiết vào các lon, chai, lọ và đóng

nắp sau đó đưa ra thị trường tiêu thụ

Quy trình công nghệ sản xuất nước giải khát cao cấp Yến sào Khánh Hòa được

thể hiện trong hình 5 dưới đây:

Hình 5 : Sơ đồ công nghệ sản xuất nước giải khát cao cấp Yến Sào

Yến sào: Được khai thác từ đảo Yến của tỉnh Khánh Hòa, sau đó được vận

chuyển về công ty Yến Sào Khánh Hòa để xử lý Giai đoạn xử lý được thực hiện

tại Công ty Yến Sào Khánh Hòa Yến Sào được ngâm trong nước ấm cho đến khi

mềm ra, sau đó công nhân dùng dao cạo sạch những chất bẩn (các loại rêu bám ở

vách hang nơi khai thác Yến Sào, bụi và các tạp chất khác) Khi đã cạo sạch các

chất bẩn, công nhân dùng kẹp inox đã được khử trùng để gấp hết lông ra khỏi

Yến Sào.Sau đó Yến Sào được xếp lên các khay inox đã được khử trùng và dùng

quạt để hong khô Sau khi đã xử lý xong Yến Sào được bỏ vào các bao pie nhựa

và được vận chuyển về Nhà máy Yến Sào

Tiếp đến là công đoạn chế biến : nước máy được lọc bằng Cacbon hoạt tính

để loại bỏ mùi, vị của nước và nấu với đường tinh khiết ở 100oC tạo thành dung

dịch đường Dung dịch đường này được lọc và chuyển qua bồn nấu phối trộn với

nguyên liệu yến sào đã được xử lý tạo ra bán thành phẩm Bán thành phẩm này

được chuyển vào máy chiết rót và chiết vào các lon, chai, lọ đã được tráng qua

Yến Sào

Chế biến

Đóng góiXử lý nguyên liệu

Thành phẩm

nước Clo bằng máy súc rửa tự động Sau đó sản phẩm được đóng nắp bằng máy

đóng nắp tự động và chuyển vào máy tiệt trùng kín, tĩnh, đối áp theo qui trình kết

hợp phun hơi trực tiếp lên sản phẩm, với chế độ thời gian đã được cài đặt sẵn đối

với từng loại sản phẩm khác nhau (lon, chai, lọ)

Sau khi tiệt trùng xong nước Yến sào được đóng gói và nhập kho thành phẩm

3.1.5.2 Nguyên Nhiên Vật Liệu Tiêu Thụ

Trong quá trình sản xuất nước giải khát cao cấp Yến Sào nguyên liệu chính

là yến sào, nước, đường tinh luyện, ngoài ra còn có hương liệu và các phụ gia

thực phẩm

• Yến sào: Là tổ của loại chim yến, là nguồn tài nguyên quý hiếm, là loại

thực phẩm cao cấp có nhiều chất bỗ dưỡng Đó là tổ của loại chim yến Hàng (tên

khoa học là yến Hông xám), sống chủ yếu ở các hang đá cheo leo hiểm hóc và

thoáng mát ở các đảo của tỉnh Khánh Hòa Các nghiên cứu hiện đại cho thấy, yến

sào bao gồm 2 yếu tố chính: glycol và protein Phần glycol bao gồm 7 loại, cơ thể

dễ hấp thụ

• Nước: Nhà máy sử dụng nguồn nước thủy cục cho sản xuất, chất lượng

nước phải đảm bảo tiêu chuẩn nước ăn uống

• Đường tinh luyện: Nguồn đường được sử dụng ở nhà máy chủ yếu nhập từ

các nhà máy đường Sơn Hòa (tỉnh Phú Yên) và nhà máy đường Tây Ninh (tỉnh

Tây Ninh)

• Các phụ gia và hương liệu: Việc cho các phụ vào sản phẩm phải tuân

theo các nguyên tắc sử dụng và liều lượng cho phép, vì nó liên quan đến giá trị

cảm quan và thời gian bảo quản sản phẩm

Quá trình sản xuất nước giải khát cao cấp Yến Sào có các khâu sử dụng nhiên

liệu như sau:

• Đốt dầu FO để vận hành lò hơi, cung cấp nhiệt cho quá trình nấu dung

dịch đường và nấu phối trộn

• Sử dụng dầu DO để vận hành máy phát điện (khi mất điện)

Khối lượng nguyên vật liệu – năng lượng tiêu thụ tại nhà máy trong tháng 9/2007

thể hiện trong bảng 3 sau đây:

Bảng 3: Tiêu thụ nguyên vật liệu-năng lượng tại Nhà máy sản xuất nước giải

khát Yến Sào Khánh Hòa trong tháng 9/2007

STT Nguyên vật liệu-năng lượng Đơn vị Lượng tiêu thụ trong

Trên cơ sở tiêu thụ nguyên vật liệu-năng lượng và tổng sản phẩm của nhà máy

(3.590.073 sản phẩm) sản xuất ra trong tháng, mức sử dụng nguyên vật liệu và

năng lượng cho một ngày sản xuất và trong các công đoạn được thể hiện qua

bảng 4 và 5 sau đây:

Bảng 4: Sử dụng nguyên vật liệu cho 1 ngày sản xuất

STT Nguyên vật liệu-năng lượng

sử dụng

Đơn vị tính Định mức

Bảng 5: Sử dụng nguyên vật liệu cho quy trình sản xuất

Công đoạn Đầu vào (nguyên liệu) Đầu ra (chất thải)

Xử lý nguyên liệu Yến sào: 2 kg

Nước máy :0,3 m3

Tạp chất: 0,1 kg Nước thải: 0,1 m3 Chế biến Yến sào: 1,9 kg

Đường: 225 kg Hương liêu: 0,5 lít Nước máy:9 m3Nước ngầm: 21 m3

Nước thải: 27 m3

3.1.5.3 Thiết Bị, Máy Móc Sử Dụng

Các thiết bị máy móc sử dụng trong Nhà máy sản xuất nước giải khát cao

cấp Yến Sào Khánh Hòa được thể hiện trong bảng 6 sau đây:

Bảng 6: Các thiết bị và dây chuyền sản xuất trong Nhà máy sản xuất nước giải

khát cao cấp Yến Sào Khánh Hòa

Thiết bị Công suất Nước sản xuất Số lượng

Dây chuyền sản

xuất nước Yến

Sào Khánh Hòa

Máy súc rửa

Model RAI with

12 grippers

Ý 1

Máy chiết rót

theo dung tích với

12 piston

Ý 1

Máy đóng nắp

đầu đơn cho nắp

3.2 HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG TẠI NHÀ MÁY

3.2.1 Nước Thải

Hoạt động sản xuất kinh doanh của nhà máy đã phát sinh: Nước thải của nhà

máy phát sinh chủ yếu từ quá trình súc rửa lon, chai, lọ, vệ sinh máy móc thiết bị,

phân xưởng sản xuất, nhà ăn… Nước thải từ quá trình sinh hoạt hàng ngày của

công nhân Nước thải là một trong những loại chất thải của nhà máy với lưu lượng

khoảng 20-30 m3/ngày bao gồm cả nước thải sản xuất và nước thải sinh hoạt và

một phần nước mưa chảy tràn

Tổng lượng nước sử dụng cho toàn bộ nhà máy trung bình khoảng 50 m3/ngày

đêm Lượng nước này sử dụng chủ yếu cho quá trình sản xuất và một lượng nhỏ

(khoảng 10 m3) dành cho sinh hoạt

Nước thải phát sinh từ khu vực vệ sinh công nghiệp như rửa chai, lọ, lon trước khi

đưa vào chiết rót sản phẩm, vệ sinh máy móc thiết bị, sàn nhà và các địa điểm

làm việc

Ngoài ra, còn có nước thải phát sinh từ quá trình sinh hoạt hàng ngày của công

nhân Nước thải sinh hoạt từ nhà bếp, nhà ăn, từ khu sinh hoạt chung, nhà vệ sinh

trong khu vực sản xuất có thể gây ô nhiễm bởi các chất hữu cơ lơ lửng và hòa tan,

có thể có chứa các vi trùng

Nước thải của nhà máy, đặc biệt là nước thải sản xuất có một khối lượng thải

khá cao (20-30 m3/ngày) nhưng độc tính không cao Đặc tính nước thải sản xuất

và sinh hoạt của nhà máy được thể hiện qua bảng 7 và 8 sau đây