Chủ đề 1: NGUYÊN TỬ NGUYÊN TỐ HÓA HỌC – SƠ LƯỢC VỀ BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC TUẦN 19,20,21– TIẾT 19,20,21 Bài 4: SƠ LƯỢC BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC Số tiết thực hiện: 7 tiết PHẦN 2 Chủ đề 1: NGUYÊN TỬ NGUYÊN TỐ HÓA HỌC – SƠ LƯỢC VỀ BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC TUẦN 19,20,21– TIẾT 19,20,21 Bài 4: SƠ LƯỢC BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC Số tiết thực hiện: 7 tiết PHẦN 2 Chủ đề 1: NGUYÊN TỬ NGUYÊN TỐ HÓA HỌC – SƠ LƯỢC VỀ BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC TUẦN 19,20,21– TIẾT 19,20,21 Bài 4: SƠ LƯỢC BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC Số tiết thực hiện: 7 tiết PHẦN 2 Chủ đề 1: NGUYÊN TỬ NGUYÊN TỐ HÓA HỌC – SƠ LƯỢC VỀ BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC TUẦN 19,20,21– TIẾT 19,20,21 Bài 4: SƠ LƯỢC BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC Số tiết thực hiện: 7 tiết PHẦN 2
Trang 1Chủ đề 1: NGUYÊN TỬ - NGUYÊN TỐ HÓA HỌC – SƠ LƯỢC VỀ BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
TUẦN 19,20,21– TIẾT 19,20,21 Bài 4: SƠ LƯỢC BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
Số tiết thực hiện: 7 tiết Ngày soạn: 01 đến 02/1/2024
……… … ……… 7 15 ………
……… ………
……… … ……… 7 15 ………
……… ………
……… … ……… 7 15 ………
……… ………
……… … ……… 7 15 ………
……… ………
I MỤC TIÊU
1 Kiến thức:
Học xong bài này, HS có thể:
- Nêu được các nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
- Mô tả được cấu tạo bảng tuần hoàn gồm: ô, nhóm, chu kì
- Sử dụng được bảng tuần hoàn để chỉ ra các nhóm nguyên tố/ nguyên tố kim loại, các nhóm nguyên tố/ nguyên tố phi kim, nhóm nguyên tố khí hiểm trong bảng tuần hoàn
- Dành cho HSKT trí tuệ hòa nhập: Sử dụng được bảng tuần hoàn để chỉ ra các nhóm nguyên tố/ nguyên tố kim loại, các nhóm nguyên tố/ nguyên tố phi kim, nhóm nguyên tố khí hiểm trong bảng tuần hoàn
2 Năng lực
- Năng lực chung:
+ Tự chủ và học tập: vận dụng một cách linh hoạt những kiến thức, kĩ năng đã học để giải quyết vấn đề.
+ Giao tiếp và hợp tác: biết sử dụng ngôn ngữ kết hợp với hình ảnh để trình bày thông tin, ý tưởng và thảo luận những vấn đề của bài
Trang 2học Biết chủ động và gương mẫu hoàn thành phần việc được giao, góp ý điều chỉnh thúc đẩy hoạt động chung; khiêm tốn học hỏi cácthành viên trong nhóm.
- Dành cho HSKT trí tuệ hòa nhập: Tự học, tự chủ, giao tiếp, hợp tác, vận dụng
- Năng lực môn hóa học: Nghe và hiểu được nội dung các thuật ngữ hóa học, danh pháp hóa học và các biểu tượng hóa học…
3 Phẩm chất: Trách nhiệm, chăm chỉ và trung thực.
- Dành cho HSKT trí tuệ hòa nhập: Trách nhiệm, chăm chỉ và trung thực, tự giác
II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
- Thiết bị chiếu hình ảnh (Laptop, TV hoặc máy chiếu,…)
- SGK Khoa học tự nhiên 7 (Chân trời sáng tạo)
- Phiếu học tập số 1: (nội dung hoạt động 2.1)
- Phiếu học tập số 2: (nội dung hoạt động 2.1)
- Phiếu học tập số 1: (nội dung hoạt động 2.2)
- Phiếu học tập số 2: (nội dung hoạt động 2.2)
- Phiếu học tập số 3: (nội dung hoạt động 2.2)
- Phiếu học tập số 4: (nội dung hoạt động 2.2)
- Phiếu học tập số 5: (nội dung hoạt động 2.2)
- Phiếu học tập số 6: (nội dung hoạt động 2.2)
- Phiếu học tập số 1: (nội dung hoạt động 2.3)
- Phiếu học tập số 2: (nội dung hoạt động 2.3)
- Phiếu học tập số 3: (nội dung hoạt động 2.3)
- Phiếu học tập số 1: (nội dung hoạt động 2.4)
- Phiếu học tập số 2: (nội dung hoạt động 2.4)
- Phiếu học tập số 1: (nội dung hoạt động 2.5)
- Phiếu học tập số 2: (nội dung hoạt động 2.5)
III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
1 HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG
Trang 3a Mục tiêu: Xác định vấn đề cần học.
b Nội dung:
Khi nghiên cứu quy luật biến đổi tính chất của các nguyên tố, các
nhà khoa học đã tìm cách sắp xếp các nguyên tố vào một bảng
theo nguyên tắc nhất định, gọi là bảng tuần hoàn các nguyên tố
hóa học Cô và các em sẽ cùng xem một đoạn video.
Các nguyên tố hóa học được sắp xếp theo nguyên tắc nào? Chúng
ta biết được thông tin gì từ bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa
học?
Giáo viên: N guyễn T hị Hải Y ến
c Sản phẩm học tập:
Nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố trong bảng tuần hoàn:
- Các nguyên tố hóa học trong bảng tuần hoàn được sắp xếp theo chiều tăng dần điện tích hạt nhân nguyên tử
- Các nguyên tố hóa học có cùng số lớp electron trong nguyên tử được sắp xếp thành một hàng
- Các nguyên tố có tính chất hóa học tương tự nhau được xếp thành một cột
Chúng ta biết được một số thông tin từ bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học:
- Sử dụng bảng tuần hoàn để biết các thông tin của một nguyên tố hóa học:
+ Tên nguyên tố
+ Số hiệu nguyên tử
+ Kí hiệu hóa học
+ Khối lượng nguyên tử
- Sử dụng bảng tuần hoàn để biết vị trí của nguyên tố hóa học (ô, chu kì, nhóm) Từ đó nhận ra được tính chất cơ bản của nguyên tố(kim loại, phi kim, khí hiếm)
d Tổ chức thực hiện:
Trang 4Bước 1: GV giao nhiệm vụ cho HS: đọc nội dung phần câu hỏi
giới thiệu bài sgk tr 22 và xem video giới thiệu bài
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ: HS đọc sách và hoàn thành
câu trả lời
Bước 3: Báo cáo kết quả: GV mời HS trả lời câu hỏi, mời các
HS khác nhận xét, bổ sung
Bước 4: GV nhận xét và kết luận: Vậy hôm nay chúng ta tìm
hiểu một số vấn đề liên quan đến bảng tuần hoàn các nguyên tố
hóa học nhé
GV giới thiệu nội dung bài học:
1.NGUYÊN TẮC XÂY DỰNG BẢNG TUẦN HOÀN CÁC
NGUYÊN TỐ HÓA HỌC
2.CẤU TẠO BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA
HỌC
3.CÁC NGUYÊN TỐ KIM LOẠI
4.CÁC NGUYÊN TỐ PHI KIM
5.NHÓM CÁC NGUYÊN TỐ KHÍ HIẾM
1 KIẾN THỨC CẦN NHỚ:
Nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố trong bảng tuần hoàn:
- Các nguyên tố hóa học trong bảng tuần hoàn được sắp xếp theochiều tăng dần điện tích hạt nhân nguyên tử
- Các nguyên tố hóa học có cùng số lớp electron trong nguyên tửđược sắp xếp thành một hàng
- Các nguyên tố có tính chất hóa học tương tự nhau được xếpthành một cột
Chúng ta biết được một số thông tin từ bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học:
- Sử dụng bảng tuần hoàn để biết các thông tin của một nguyên tốhóa học:
+ Tên nguyên tố+ Số hiệu nguyên tử+ Kí hiệu hóa học+ Khối lượng nguyên tử
- Sử dụng bảng tuần hoàn để biết vị trí của nguyên tố hóa học (ô,chu kì, nhóm) Từ đó nhận ra được tính chất cơ bản của nguyên tố(kim loại, phi kim, khí hiếm)
2 HOẠT ĐỘNG 2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
Hoạt động 2.1.Tìm hiểu về Nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học.
a Mục tiêu: Trình bày nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các Nguyên tố hóa học
b Nội dung: GV yc HS đọc thông tin, quan sát hình ở mục 1 sgk tr 22,23, thảo luận nhóm và trả lời các câu hỏi trong phiếu học tập số
1 và 2
- Dành cho HSKT trí tuệ hòa nhập: HS đọc thông tin, quan sát hình ở mục 1 sgk tr 22,23, thảo luận nhóm và trả lời các câu hỏi trongphiếu học tập số 1 và 2
Trang 51/Quan sát Hình 4.1, em hãy cho biết
a) nguyên tử của những nguyên tố nào có cùng số lớp electron
b) nguyên tử của những nguyên tố nào có số electron ở lớp ngoài cùng bằng nhau
Phiếu học tập số 2: Dựa vào cơ sở nào để xếp các nguyên tố hóa học trong bảng tuần hoàn?
c Sản phẩm học tập:
*Phiếu học tập số 1:
1/ a) Nguyên tử của những nguyên tố trong một hàng có cùng số lớp electron Cụ thể trong Hình 4.1:Hàng thứ nhất gồm hai nguyên tố H và He đều có 1 lớp electron
Hàng thứ hai gồm 8 nguyên tố Li, Be, B, C, N, O, F, Ne đều có 2 lớp electron
Hàng thứ ba gồm 8 nguyên tố Na, Mg, Al, Si, P, S, Cl, Ar đều có 3 lớp electron
Hàng thứ tư gồm K và Ca đều có 4 lớp electron
Trang 6b) Nguyên tử của những nguyên tố trong cùng một cột có số electron ở lớp ngoài cùng bằng nhau Ví dụ:
Cột thứ nhất gồm H, Li, Na, K đều có 1 electron lớp ngoài cùng
Cột thứ hai gồm Be, Mg, Ca đều có 2 electron lớp ngoài cùng
Cột thứ ba gồm B, Al đều có 3 electron lớp ngoài cùng
*Phiếu học tập số 2:
- Bảng tuần hoàn được cấu tạo dựa trên cơ sở điện tích hạt nhân tăng dần
+Dựa theo số điện tích hạt nhân của nguyên tử
+Dựa theo số lớp electron trong nguyên tử
+Dựa theo tính chất hoá học của nguyên tố
d Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập: GV yc HS đọc thông tin,
quan sát hình, thảo luận nhóm và trả lời các câu hỏi ở mục 1, sgk
tr 22,23
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ: HS đọc sách, quan sát hình,
thảo luận và hoàn thành câu trả lời
- Dành cho HSKT trí tuệ hòa nhập: HS đọc thông tin, quan sát
hình SGK thảo luận nhóm và trả lời các câu hỏi trong phiếu học
1 Nguyên tắc xây dựng bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
- Cơ sở chính để sắp xếp các nguyên tố hóa học vào bảng tuầnhoàn các nguyên tố hóa học (gọi tắt là bảng tuần hoàn) là dựa vàođiện tích hạt nhân nguyên tử
- Nguyên tắc sắp xếp các nguyên tố hóa học trong bảng tuầnhoàn:
+ Các nguyên tố hóa học được sắp xếp theo chiều tăng dần điệntích hạt nhân của nguyên tử
+ Các nguyên tố hóa học có cùng số lớp electron trong nguyên tửđược xếp thành một hàng
+ Các nguyên tố có tính chất hóa học tương tự nhau được xếpthành một cột
Trang 7Hoạt động 2.2 Tìm hiểu về Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học.
a Mục tiêu:
- Mô tả cấu tạo của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học;
- Hiểu về ô nguyên tố trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học;
- Hiểu về chu kì trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học;
- Hiểu về các nhóm trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
b Nội dung: GV yc HS đọc thông tin, quan sát hình ở mục 2 sgk tr 23,24,25,26, thảo luận nhóm và trả lời các câu hỏi trong phiếu học
tập số 1,2,3,4,5 và 6
Trang 8Phiếu học tập số 1: 1/Dựa vào thông tin được cung cấp và Hình 4.2, em hãy cho biết bảng tuần hoàn được cấu tạo như thế nào?
Trang 9Phiếu học tập số 2: 2/Số hiệu nguyên tử của một nguyên tố hóa học cho biết những thông tin gì về nguyên tố đó.Phiếu học tập số 3: 3/Cho biết những thông tin cơ bản về nguyên tố hóa học đã cho dưới đây
Phiếu học tập số 4: 4/Quan sát Hình 4.4 và trả lời các câu hỏi sau:
a) Mỗi chu kì bắt đầu từ nhóm nào và kết thúc ở nhóm nào?
b) Em hãy chỉ ra sự tuần hoàn ở mỗi chu kì trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
Trang 10Phiếu học tập số 5: 5/Quan sát Hình 4.5, cho biết những nguyên tố nào có tính chất tương tự nhau:
Phiếu học tập số 6: 6/ Dựa vào Hình 4.2, hãy hoàn thành các thông tin còn thiếu trong bảng sau:
Trang 11Xenon ? ? ?
c Sản phẩm học tập:
*Phiếu học tập số 1:
2/-Bảng tuần hoàn các nguyên tố hoá học được cấu tạo :
+Gồm các nguyên tố hoá học mà vị trí được đặc trưng bới ô nguyên tố, chu kì và nhóm
+Các nguyên tố họ lanthanide và họ actinide được xếp riêng thành 2 hàng ở cuối bảng tuần hoàn
+Loại nguyên tố: kim loại, phi kim và khí hiếm được phân biệt lần lượt bằng ba màu xanh lá, hồng, cam
*Phiếu học tập số 2:
3/Số hiệu nguyên tử = số đơn bị điện tích hạt nhân (bằng số proton trong hạt nhân) = số electron trong nguyên tử = số thứ tự củanguyên tố trong bảng tuần hoàn
*Phiếu học tập số 3:
Ô nguyên tố trên cho biết:
+ Số hiệu nguyên tử = số đơn bị điện tích hạt nhân (bằng số proton trong hạt nhân) = số electron trong nguyên tử = số thứ tự củanguyên tố trong bảng tuần hoàn = 16
+ Tên nguyên tố: Oxygen
+ Kí hiệu hóa học: O
+ Khối lượng nguyên tử: 16 amu
*Phiếu học tập số 4:
4/a) Mỗi chu kì bắt đầu từ nhóm IA và kết thúc ở nhóm VIIIA.
b) Các nguyên tố trong chu kì được sắp xếp theo chiều tăng dần điện tích hạt nhân
Bắt đầu mỗi chu kì là các nguyên tố kim loại kiềm (nhóm IA) trừ chu kì 1, kết thúc chu kì là nguyên tố khí hiếm (nhóm VIIIA)
*Phiếu học tập số 5:
5/Các nguyên tố nằm trong cùng một cột (thuộc cùng nhóm) có tính chất tương tự nhau.
Ví dụ: Nhóm IA gồm các nguyên tố kim loại hoạt động mạnh (trừ H) Nhóm VIIA gồm các nguyên tố phi kim hoạt động mạnh (trừ
At, Ts) Nhóm VIIIA gồm các nguyên tố trơ về mặt hóa học
*Phiếu học tập số 6:
Trang 12Nguyên tố Kí hiệu hóa học Nhóm Chu kì
d Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập: GV yc HS đọc thông tin,
quan sát hình, thảo luận nhóm và trả lời các câu hỏi ở mục 3, sgk tr
23,24,25,26
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ: HS đọc sách, quan sát hình, thảo
luận và hoàn thành câu trả lời
- Dành cho HSKT trí tuệ hòa nhập: HS đọc sách, quan sát hình, thảo
luận và hoàn thành câu trả lời
Bước 3: Báo cáo kết quả: GV mời HS trả lời câu hỏi, mời các HS
khác nhận xét, bổ sung
Bước 4: GV đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ và kết luận:
2 Cấu tạo bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
2.1 Mô tả cấu tạo của bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
- Bảng tuần hoàn gồm các nguyên tố hóa học mà vị trí đượcđặc trưng bởi ô nguyên tố, chu kì và nhóm
- Các nguyên tố họ lanthanide và họ actinide được xếp riêngthành 2 hàng ở cuối bảng tuần hoàn
2.2 Ô nguyên tố
- Trong bảng tuần hoàn, mỗi ô nguyên tố cho biết các thôngtin cần thiết về một nguyên tố hóa học
- Số hiệu nguyên tử bằng số đơn vị điện tích hạt nhân (bằng
số proton trong hạt nhân) và bằng số electron của nguyên tử
- Số hiệu nguyên tử cũng là số thứ tự của nguyên tố trongbảng tuần hoàn
Ví dụ: Dựa vào ô nguyên tố số 8 trong bảng tuần hoàn ta biếtđược:
Trang 13+ Số hiệu nguyên tử: 8+ Kí hiệu hóa học: O+ Tên nguyên tố: oxygen+ Khối lượng nguyên tử: 16 amu+ Ngoài ra:
Điện tích hạt nhân = +8
Số đơn vị điện tích hạt nhân = số proton = số electron = 8
2.3 Chu kì trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
- Các nguyên tố hóa học có cùng số lớp electron trongnguyên tử được sắp xếp vào cùng một hàng ngang trong bảngtuần hoàn được gọi là chu kì
- Hiện nay, bảng tuần hoàn gồm có 7 chu kì, xét về số lượngcác nguyên tố trong mỗi chu kì thì chu kì được chia thành:+ Chu kì nhỏ gồm các chu kì 1, 2, 3
+ Chu kì lớn gồm các chu kì 4, 5, 6, 7
- Số thứ tự chu kì = số lớp electron
2.4 Nhóm trong bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
- Nhóm là tập hợp các nguyên tố có tính chất hóa học tương
tự nhau và được xếp thành cột, theo chiều tăng dần về điệntích hạt nhân
- Số thứ tự nhóm được kí hiệu bằng các chữ số La Mã từ I
Trang 14đến VIII.
Ví dụ:
+ Nhóm IA gồm các nguyên tố kim loại hoạt động mạnh (trừH) Nguyên tử của chúng đều có 1 electron ở lớp ngoài cùng.Điện tích hạt nhân tăng từ Li (+3) đên Fr (+87)
+ Nhóm VIIA gồm các nguyên tố phi kim hoạt động mạnh(trừ At, Ts) Nguyên tử của chúng đều có 7 electron ở lớpngoài cùng Điện tích hạt nhân tăng từ F (+9) đến Ts (+117)
Hoạt động 2.3 Tìm hiểu về Các nguyên tố kim loại.
a Mục tiêu:
- Hiểu về các nguyên tố kim loại nhóm A;
- Hiểu về các nguyên tố kim loại nhóm B
b Nội dung: GV yc HS đọc thông tin, quan sát hình ở mục 3 sgk tr 27,28, thảo luận nhóm và trả lời các câu hỏi trong phiếu học tập số
1,2 và 3
Phiếu học tập số 1
6/Dựa vào bảng tuần hoàn (Hình 4.2), em hãy cho biết vị trí (nhóm, chu kì) của các nguyên tố K, Mg, Al
Phiếu học tập số 2
7/Một kim loại ở thể lỏng trong điều kiện thường, được ứng dụng để chế tạo nhiệt kế Đó là kim loại nào? Cho biết vị trí (chu kì,
nhóm) của nguyên tố kim loại đó
Phiếu học tập số 3
Mỗi kim loại đều có vai trò và ứng dụng khác nhau trong đời sống, em hãy cho biết những kim loại nào thường được sử dụng để làm
trang sức Dựa vào Hình 4.2, hãy cho biết vị trí (ô, chu kì, nhóm) của chúng trong bảng tuần hoàn
c Sản phẩm học tập:
*Phiếu học tập số 1:
Trang 156/- Nguyên tố K thuộc nhóm IA, chu kì 4
- Nguyên tố Mg thuộc nhóm IIA, chu kì 3
- Nguyên tố Al thuộc nhóm IIIA, chu kì 3
Những kim loại thường được sử dụng làm đồ trang sức: Vàng (gold), bạc (silver), platinum
- Vàng (gold) thuộc ô 79, chu kì 6, nhóm IB
- Bạc (silver) thuộc ô 47, chu kì 5, nhóm IB
- Platinum thuộc ô 78, chu kì 6, nhóm VIIIB
d Tổ chức thực hiện:
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ học tập: GV yc HS đọc thông
tin, quan sát hình, thảo luận nhóm và trả lời các câu hỏi ở mục 3,
sgk tr 27,28
Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ: HS đọc sách, quan sát hình,
thảo luận và hoàn thành câu trả lời
Bước 3: Báo cáo kết quả: GV mời HS trả lời câu hỏi, mời các
HS khác nhận xét, bổ sung
Bước 4: GV đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ và kết
luận:
3 Các nguyên tố kim loại
3.1 Các nguyên tố kim loại nhóm A
- Các nguyên tố kim loại nhóm A gồm nhóm IA (trừ nguyên tốhydrogen); nhóm IIA, nhóm IIIA (trừ nguyên tố boron), …
- Các nguyên tố kim loại thuộc nhóm IA được gọi là nhóm kimloại kiềm
- Các nguyên tố kim loại thuộc nhóm IIA được gọi là nhóm kimloại kiềm thổ
Trang 163.2 Các nguyên tố kim loại nhóm B
- Các nguyên tố nhóm B đều là kim loại, mỗi nhóm B tương ứngvới một cột trong bảng tuần hoàn (trừ nhóm VIIIB có 3 cột)
- Một số kim loại nhóm B có ứng dụng rộng rãi trong đời sốnghàng ngày như:
+ Iron: Làm vật liệu xây dựng, đồ dùng trong gia đình như dao,kéo, búa, kệ sắt, cửa sắt, bàn ghế, … Làm khung cho các loạimáy móc, phương tiện giao thông,