MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Hiện nay, thời kì quá độ từ chủ nghĩa tư bản trên phạm vi toàn thế giới nói chung vẫn đang tiếp diễn và con đường phát triển quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội tại các nước chủ nghĩa xã hội nói riêng cũng có cơ sở lịch sử, thực tiễn sâu xa, vững chắc, mang tính quy luật khách quan, tất yếu và hoàn toàn khả thi. Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào (CHDCND) Lào trong xu thế chung của thế giới cũng đang tiến hành quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Đây là quá trình lâu dài và cũng có nhiều khó khăn. Về mặt lý luận, ở CHDCND Lào đã có một số tài liệu nghiên cứu về vấn đề này nhưng ở mỗi tài liệu thì mới đề cập đến một khía cạnh, một đặc điểm của thời kỳ quá độ này và còn sơ sài, chưa được nghiên cứu nhiều như ở các nước XHCN khác, đặc biệt là Việt Nam. Về mặt thực tiễn, sau nhiều năm chuyển đổi cơ chế kinh tế, hiện nay, công cuộc đổi mới ở CHDCND Lào đang chuyển sang một giai đoạn mới giai đoạn hình thành cơ cấu và thể chế kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa (XHCN). Kết quả quan trọng của đường lối đổi mới chuyển sang cơ chế thị trường và mở cửa, hội nhập này là sự hình thành và phát triển của thành phần kinh tế. Việc nghiên cứu về “Đặc điểm của thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, liên hệ với đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào” sẽ cung cấp thêm những thông tin quý báu về thời kỳ quá độ lên CNXH trên các mặt, kinh tế, chính trị và xã hội.
Trang 1Hiện nay, thời kì quá độ từ chủ nghĩa tư bản trên phạm vi toàn thế giớinói chung vẫn đang tiếp diễn và con đường phát triển quá độ từ chủ nghĩa tưbản lên chủ nghĩa xã hội tại các nước chủ nghĩa xã hội nói riêng cũng có cơ
sở lịch sử, thực tiễn sâu xa, vững chắc, mang tính quy luật khách quan, tất yếu
và hoàn toàn khả thi Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào (CHDCND) Lào trong
xu thế chung của thế giới cũng đang tiến hành quá độ lên chủ nghĩa xã hội.Đây là quá trình lâu dài và cũng có nhiều khó khăn
Về mặt lý luận, ở CHDCND Lào đã có một số tài liệu nghiên cứu vềvấn đề này nhưng ở mỗi tài liệu thì mới đề cập đến một khía cạnh, một đặcđiểm của thời kỳ quá độ này và còn sơ sài, chưa được nghiên cứu nhiều như ởcác nước XHCN khác, đặc biệt là Việt Nam
Về mặt thực tiễn, sau nhiều năm chuyển đổi cơ chế kinh tế, hiện nay,công cuộc đổi mới ở CHDCND Lào đang chuyển sang một giai đoạn mới -giai đoạn hình thành cơ cấu và thể chế kinh tế thị trường định hướng Xã hộichủ nghĩa (XHCN) Kết quả quan trọng của đường lối đổi mới chuyển sang
cơ chế thị trường và mở cửa, hội nhập này là sự hình thành và phát triển củathành phần kinh tế
Việc nghiên cứu về “Đặc điểm của thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, liên hệ với đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào” sẽ cung cấp thêm những
thông tin quý báu về thời kỳ quá độ lên CNXH trên các mặt, kinh tế, chính trị
và xã hội
2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Ở CHDCND Lào, những công trình nghiên cứu về đề tài này còn hạnchế, nhưng tại Việt Nam thì ở đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan
Trang 2đến đề tài, dưới nhiều khía cạnh khác nhau của thời kỳ quá độ từ tư bản chủnghĩa lên chủ nghĩa xã hội như:
- PGS,TS Nguyễn Quốc Phẩm: Nhận thức của Đảng Cộng sản Việt Nam về thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội qua 20 năm đổi mới, Thông tin chủ nghĩa xã hội – Lý luận và thực tiễn, số 20, tháng 12 – 2008
- GS,TS Trịnh Quốc Phẩm: Toàn cầu hóa và triển vọng của chủ nghĩa
xã hội, Thông tin chủ nghĩa xã hội – Lý luận và thực tiễn, số 10, tháng 6 –
2006
Trong các công trình này đều đề cập đến lý luận, về đổi mới tư duy trên
cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và thực tiễncông cuộc đổi mới ở CHDCND Lào
Chính vì thế, tác giả sẽ đi sâu vào phân tích và làm rõ về khái niệm, nộidung của những vấn đề đó
3 Phạm vi nghiên cứu của đề tài tiểu luận
Đặc điểm của thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội,liên hệ với đặc điểm của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Cộng hòa Dânchủ Nhân dân Lào
4 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài tiểu luận
- Làm rõ những nhận thức của Đảng Nhân dân Cách mạng Lào về Đặcđiểm của thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội
- Sự vận dụng của CHDCND Lào để xây dựng CNXH hiện nay
5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài
- Đề tài nghiên cứu dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tưtưởng Kaysone Phomvihane về chủ nghĩa xã hội và chủ trương của ĐảngNDCM Lào về thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội
Trang 3- Đề tài dựa vào phương pháp luận duy vật biện chứng, chủ nghĩa duyvật lịch sử và sử dụng một số phương pháp như: diễn dịch - quy nạp, lôgích -lịch sử, phân tích tổng hợp, thu thập tài liệu, phân loại tài liệu,….
6 Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, mục lục và danh mục tài liệu tham khảo đề tàigồm có 2 chương 6 tiết
Trang 4Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỜI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI
Ở CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO
1.1 Khái niệm về thời kỳ quá độ
Định nghĩa kinh điển về thời kỳ quá độ được C Mác nêu lên trong tác
phẩm Phê phán cương lĩnh Gôtha, rằng: “Giữa xã hội tư bản chủ nghĩa và xã
hội cộng sản chủ nghĩa là một thời kỳ cải biến cách mạng từ xã hội nọ sang xãhội kia Thích ứng với thời kỳ ấy là một thời kỳ quá độ chính trị, và nhà nướccủa thời kỳ ấy không thể cái gì khác hơn là nền chuyên chính cách mạng củagiai cấp vô sản” Trong tác phẩm này, đáng chú ý những điểm sau đây:
Xã hội của thời kỳ quá độ là xã hội vừa thoát thai từ xã hội tư bản chủnghĩa, do đó là một xã hội, về mọi phương diện – kinh tế, đạo đức, tinh thần –còn mang những dấu vết của xã hội cũ mà nó đa lọt lòng Đó là xã hội chưaphát triển trên những cơ sở của chính nó
Thời kỳ quá độ là thời kỳ cải biến cách mạng từ xã hội nọ sang xã hộikia
Công cụ để thực hiện sự cải biến đó là nhà nước Nhà nước của thời kỳ quá
độ không thể là cái gì khác hơn là nền chuyên chính cách mạng của giai cấp vôsản
Những tư tưởng trong tác phẩm trên đã được V.I Lênin cụ thể hóa vàlàm phong phú thêm nhiều Ông đã đưa ra một định nghĩa về thời kỳ quá độnhư sau: “ Danh từ quá độ có nghĩa là gì? Vận dụng vào kinh tế, có phải nó
có nghĩa là trong chế độ hiện nay có những thành phần, những bộ phận,những mảnh của cả chủ nghĩa tư bản lẫn chủ nghĩa xã hội không ? Bất cứ aicũng đều thừa nhận là có” Tiếp sau đó, Lênin lại nói rõ thêm: “ Về lý luận,không thể nghi ngờ gì được rằng giữa chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa cộng
Trang 5sản, có một thời kỳ quá độ nhất định Thời kỳ đó không thể không bao gồmnhững đặc điểm hoặc đặc trưng của cả hai kết cấu kinh tế – xã hội ấy Thời kỳquá độ ấy không thể nào lại không phải là một thời kỳ đấu tranh giữa chủnghĩa tư bản đang dãy chết và chủ nghĩa cộng sản đang phát sinh, hay nói mộtcách khác, giữa chủ nghĩa tư bản đã bị đánh bại nhưng chưa bị tiêu diệt hẳn,
và chủ nghĩa cộng sản đã phát sinh nhưng vẫn còn rất non yếu”
1.2 Đặc điểm thời kỳ quá độ
Thực chất của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là thời kỳ cài biếncách mạng từ xã hội tiền tư bản chủ nghĩa và tư bản chủ nghĩa sang xã hội xãhội chủ nghĩa Xã hội của thời kỳ quá độ là xã hội có sự đan xen của nhiều tàn
dư về mọi phương diện kinh tế, đạo đức, tinh thần của chủ nghĩa tư bản vànhững yếu tố mới mang tính chất xã hội chủ nghĩa của chủ nghĩa xã hội mớiphát sinh chưa phải là chủ nghĩa xã hội đã phát triển trên cơ sở của chính nó
Đặc điểm cơ bản của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội là thời kỳ cảitạo cách mạng sâu sắc, triệt để xã hội tư bản chủ nghĩa trên tất cả các lĩnhvực, kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, xây dựng từng bước cơ sở vật chất- kỹthuật và đời sống tinh thần của chủ nghĩa xã hội Đó là thời kỳ lâu dài, gian
khổ bắt đầu từ khi giai cấp công nhân và nhân dân lao động giành được chính
quyền đến khi xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội Có thể khái quát nhữngđặc điểm cơ bản của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội như sau:
- Trên lĩnh vực kinh tế
Thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, về phươngdiện kinh tế, tất yếu tồn tại nền kinh tế nhiều thành phần, trong đó có thànhphần đối lập Đề cập tới đặc trưng này, V.I.Lênin cho rằng: “Vậy thì danh từquá độ có nghĩa là gì? Vận dụng vào kinh tế, có phải nó có nghĩa là trong chế
độ hiện nay có những thành phần, những bộ phận, những mảnh của cả chủnghĩa tư bản lẫn chủ nghĩa xã hội không? Bất cứ ai cũng thừa nhận là có
Trang 6Song không phải mỗi người thừa nhận điểm ấy đều suy nghĩ xem các thànhphần của kết cấu kinh tế- xã hội khác nhau hiện có ở Nga, chính là như thếnào? Mà tất cả then chốt của vấn đề lại chính là ở đó” Tương ứng với nướcNga, V.I Lênin cho rằng thời kỳ quá độ tồn tại 5 thành phần kinh tế: Kinh tếgia trưởng; kinh tế hàng hóa nhỏ; kinh tế tư bản; kinh tế tư bản nhà nước;kinh tế xã hội chủ nghĩa.
- Trên lĩnh vực chính trị
Thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội về phươngdiện chính trị, là việc thiết lập, tăng cường chuyên chính vô sản mà thực chấtcủa nó là việc giai cấp công nhân nắm và sử dụng quyền lực nhà nước trấn ápgiai cấp tư sản, tiến hành xây dựng một xã hội không giai cấp Đây là sựthống trị về chính trị của giai cấp công nhân với chức năng thực hiện dân chủđối với nhân dân, tổ chức xây dựng và bảo vệ chế độ mới, chuyên chính vớinhững phần tử thù địch, chống lại nhân dân; là tiếp tục cuộc đấu tranh giaicấp giữa giai cấp vô sản đã chiến thắng nhung chưa phải đã toàn thắng vớigiai cấp tư sản đã thất bại nhưng chưa phải thất bại hoàn toàn Cuộc đấu tranhdiễn ra trong điều kiện mới- giai cấp công nhân đã trở thành giai cấp cầmquyền, với nội dung mới- xây dựng toàn diện xã hội mới, trọng tâm là xâydựng nhà nước có tính kinh tế, và hình thức mới- cơ bản là hòa bình tổ chứcxây dựng
- Trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa
Thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội còn tồn tạinhiều tư tưởng khác nhau, chủ yếu là tư tưởng vô sản và tư tưởng tư sản Giaicấp công nhân thông qua đội tiền phong của mình là Đảng Cộng sàn từngbước xây dựng văn hóa vô sản, nền văn hoá mới xã hội chủ nghĩa, tiếp thu giátrị văn hóa dân tộc và tinh hoa văn hóa nhân loại, bảo đảm đáp ứng nhu cầuvăn hóa- tinh thần ngày càng tăng của nhân dân
Trang 7- Trên lĩnh vực xã hội
Do kết cấu của nền kinh tế nhiều thành phần qui định nên trong thời kỳquá độ còn tồn tại nhiều giai cấp, tầng lớp và sự khác biệt giữa các giai cấptầng lớp xã hội, các giai cấp, tầng lớp vừa hợp tác, vừa đấu tranh với nhau.Trong xã hội của thời kỳ quá độ còn tồn tại sự khác biệt giữa nông thôn,thành thị, giữa lao động trí óc và lao động chân tay Bời vậy, thời kỳ quá độ
từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, về phương diện xã hội là thời kỳ đấutranh giai cấp chống áp bức, bất công, xóa bỏ tệ nạn xã hội và những tàn dưcủa xã hội cũ để lại, thiết lập công bằng xã hội trên cơ sờ thực hiện nguyêntắc phân phối theo lao động là chủ đạo
1.3 Nhận thức và quan điểm về thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trong điều kiện của CHDCND Lào
1.3.1 Nhận thức
Đại hội IV của Đảng Nhân dân cách mạng Lào (1986) đã đề ra đường lốiđổi mới toàn diện, trong đó, khâu then chốt là thực hiện mở cửa, chuyển dịchmạnh mẽ cơ cấu nền kinh tế, phát triển kinh tế theo hướng XHCN, từng bướcđưa Cộng hòa Dân chủ nhân dân (CHDCND) Lào hội nhập với dòng chảychung của khu vực và thế giới Đến nay, sau hơn 30 năm đổi mới, CHDCNDLào đã vượt qua nhiều khó khăn, thử thách, giành được những thành tựu to lớn,
có ý nghĩa lịch sử về kinh tế, chính trị, đối ngoại, văn hóa, xã hội
Sau hơn 30 năm đổi mới, bài học quan trọng đầu tiên mà Đảng NDCMLào rút ra là: “trong quá trình đổi mới phải kiên định mục tiêu độc lập dân tộc
và chủ nghĩa xã hội trên nền tảng chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng KaysonePhomvihane và tư tưởng Hồ Chí Minh Đổi mới không phải từ bỏ mục tiêuchủ nghĩa xã hội mà là làm cho chủ nghĩa xã hội được nhận thức đúng đắnhơn Đổi mới không phải xã rời mà là nhận thức đúng, vận dụng sáng tạo và
Trang 8phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Kaysone Phomvihane, lấy đó làmnền tảng tư tưởng của Đảng và kim chỉ nam cho hành động cách mạng.
Những quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về chủ nghĩa xã hội và
xây dựng chủ nghĩa xã hội có giá trị bền vững trong việc tạo ra thế giới quan
và phương pháp luận khoa học và cách mạng cho các Đảng Cộng sản nhận
thức, xác định những mô hình, những đặc trưng và cách thức xây dựng chủnghĩa xã hội phù hợp với điều kiện cụ thể của nước mình
Thực tiễn cách mạng thế giới đã và đang chứng minh sức sống, giá trịbền vững của những “nguyên lý tổng quát” – những quan điểm thể hiện tínhphổ biến về chủ nghĩa xã hội và về xây dựng chủ nghĩa xã hội của C.Mác,Ph.Ăngghen, V.I.Lênin
C.Mác và Ph.Ăngghen, với rất nhiều công trình nghiên cứu đã kháiquát nên những đặc trưng (mang tính dự báo) về xã hội cộng sản chủ nghĩa(giai đoạn cao) mà chủ nghĩa xã hội là giai đoạn đầu (giai đoạn thấp) của hìnhthái kinh tế - xã hội cộng sản chủ nghĩa Khi mà “thay thế cho xã hội tư sản
cũ, với những giai cấp và đối kháng giai cấp của nó, sẽ xuất hiện một liênhợp, trong đó sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện cho sự phát triển
tự do của tất cả mọi người” [1, 628]
Đồng thời với việc phác thảo những đặc trưng của chủ nghĩa xã hội,chủ nghĩa cộng sản, C.Mác, Ph.Ăngghen cũng đã chỉ ra tính quy luật phổ biếncủa công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội là: Cuộc cách mạng xã hội chủnghĩa phải do giai cấp công nhân lãnh đạo thông qua đội tiền phong của họ làĐảng Cộng sản; cuộc cách mạng phải được tiến hành thường xuyên liên tục,không ngừng qua từng thời kỳ với các nhiệm vụ cụ thể; sau khi giai cấp côngnhân đã giành được chính quyền thì phải sử dụng chính quyền phát triển lựclượng sản xuất, giải quyết tốt các mối quan hệ lợi ích giữa giai cấp công nhânvới dân tộc, dân tộc và quốc tế v.v…
Trang 9V.I.Lênin, người kế tục sự nghiệp vĩ đại của C.Mác và Ph.Ăngghen đãvừa bảo vệ, vừa bổ sung, phát triển những quan điểm của C.Mác vàPh.Ăngghen, cụ thể hóa quan niệm về chủ nghĩa xã hội ở nước Nga Xô viết
và cách thức con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga
Chính sách kinh tế mới (NEP) của V.I.Lênin đã cho thấy sự vận dụng,phát triển sáng tạo quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen về chủ nghĩa xã hội
và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga
Điều quan trọng nhất trong khi coi những quan điểm của chủ nghĩa Mác –Lênin về chủ nghĩa xã hội, xây dựng chủ nghĩa xã hội làm cơ sở lý luận vàphương pháp luận để có nhận thức mới về chủ nghĩa xã hội và xây dựng chủnghĩa xã hội ở CHDCND Lào là phải quán triệt đầy đủ, nhận thức thật đầy đủ, sâusắc các quan điểm biện chứng, lịch sử - cụ thể để có nhận thức mới, tránh giáođiều, rập khuôn, máy móc
C.Mác và Ph.Ăngghen là những nhà duy vật biện chứng và duy vật lịch
sử Các ông luôn luôn có quan điểm biện chứng và lịch sử - cụ thể trong xemxét đánh giá các sự vật, hiện tượng, các mô hình phát triển, đặc biệt là trongquan niệm về con đường, biện pháp xây dựng chủ nghĩa xã hội
Sau 25 năm viết Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, trong Lời tựa viết
cho bản tiếng Đức năm 1872, C.Mác và Ph.Ăngghen đã nêu lên quan điểmđánh giá: “Mặc dầu hoàn cảnh đã thay đổi trong hai mươi lăm năm qua,nhưng cho đến nay, xét về đại thể, những nguyên lý tổng quát trình bày trong
“Tuyên ngôn” này vẫn còn hoàn toàn đúng Ở đôi chỗ, có một vài chi tiết cầnphải xem lại Chính ngay “Tuyên ngôn” cũng đã giải thích rõ ràng bất cứ ởđâu và bất cứ lúc nào, việc áp dụng những nguyên lý đó cũng phải tùy theohoàn cảnh lịch sử đương thời, …” [2, 128]
Sau đó, Ph.Ăngghen trong tác phẩm “Sự phát triển của chủ nghĩa xã hội từ không tưởng đến khoa học” cũng đã nêu lên một luận điểm rất nổi
Trang 10tiếng: “Muốn làm cho chủ nghĩa xã hội trở thành khoa học thì trước hết phảiđặt chủ nghĩa xã hội trên cơ sở hiện thực” [3, 293] đồng thời “phải nghiên cứuthêm, trong mọi chi tiết và mọi mối liên hệ của nó” [3, 305].
V.I.Lênin khi vận dụng lý luận chủ nghĩa xã hội khoa học nói chung,các quan điểm về chủ nghĩa xã hội và xây dựng chủ nghĩa xã hội nói riêng đãnêu lên hàng loạt các quan niệm, các định nghĩa về chủ nghĩa xã hội, chủnghĩa cộng sản và con đường, phương thức để thực hiện Nhưng quan trọngnhất là những quan điểm mang tính phương pháp luận của Người về chủnghĩa xã hội và xây dựng chủ nghĩa xã hội Trước khi cuộc cách mạng xã hộichủ nghĩa tháng Mười Nga nổ ra, từ năm 1916, trong tác phẩm “Về một sựbiếm họa chủ nghĩa Mác”, V.I.Lênin từng khẳng định: “Tất cả các dân tộcđều sẽ đi lên chủ nghĩa xã hội, đó là điều không tránh khỏi, những tất cả cácdân tộc đều tiến lên chủ nghĩa xã hội không phải một cách hoàn toàn giốngnhau; mỗi dân tộc sẽ đưa đặc điểm của mình vào hình thức này hay hình thứckhác của chế độ dân chủ, vào loại này hay loại khác của chuyên chính vô sản,vào nhịp độ này hay nhịp độ khác của việc cải tạo xã hội chủ nghĩa đối vớicác mặt khác nhau của đời sống xã hội” [16, 160] Sau Cách mạng thángMười năm 1917, Người còn khẳng định: “với sự giúp đỡ của giai cấp vô sảncác nước tiên tiến, các nước lạc hậu có thể tiến tới chế độ Xô viết và quanhững giai đoạn phát triển nhất định, tiến tới chủ nghĩa cộng sản, không phảitrải qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa” [17, 295]
Về sau, bằng thực tế sinh động của công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội
ở nước Nga Xô viết trong tác phẩm: Bệnh ấu trĩ “tả khuynh” trong phong trào cộng sản (1920) Người còn chỉ rõ: “ … nhiệm vụ của những người cộng sản là
phải biết áp dụng những nguyên tắc phổ biến và cơ bản của chủ nghĩa cộng sảnvào đặc điểm của những mối quan hệ giữa các giai cấp và các đảng, vào đặcđiểm của sự phát triển khách quan hướng tới chủ nghĩa cộng sản, những đặc
Trang 11điểm riêng của mỗi nước, mà chúng ta phải biết nghiên cứu, phát hiện và dựđoán”.
Cơ sở lý luận và phương pháp luận để có những nhận thức mới về chủnghĩa xã hội và xây dựng chủ nghĩa xã hội là phải biết kết hợp những nguyên lýphổ biến vào đặc điểm riêng của từng quốc gia, dân tộc, phải nghiên cứu, pháthiện những nét đặc thù của chủ nghĩa xã hội và xây dựng chủ nghĩa xã hội ở từngnước
Từ quan niệm cụ thể, thiết thực về chủ nghĩa xã hội, Chủ tịch KaysonePhomvihane cũng đã nêu lên rất nhiều luận điểm về thời kỳ quá độ lên chủnghĩa xã hội, con đường và cách thức xây dựng để quá độ lên chủ nghĩa xãhội trong điều kiện cụ thể của CHDCND Lào Người đã xác định đặc điểmcủa thời kỳ quá độ và nhiệm vụ quan trọng nhất cần thực hiện: “… đặc điểm
to nhất của ta trong thời kỳ quá độ là từ một nước nông nghiệp lạc hậu, tiếnthẳng lên chủ nghĩa xã hội không phải kinh qua giai đoạn phát triển tư bảnchủ nghĩa…
1.3.2 Quan điểm
- Xuất phát từ một xã hội vốn là thuộc địa; nửa phong kiến, lực lượngsản xuất rất thấp Những tàn dư thực dân, phong kiến còn nhiều Các thế lựcthù địch thường xuyên tìm cách phá hoại chế độ xã hội chủ nghĩa và nền độclập dân tộc của nhân dân Lào
- Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đang diễn ra mạnh
mẽ, cuốn hút tất cả các nước ở mức độ khác nhau Nền sản xuất vật chất vàđời sống xã hội đang trong quá trình quốc tế hoá sâu sắc, ảnh hưởng lớn tớinhịp độ phát triển lịch sử và cuộc sống các dân tộc Những xu thế đó vừa tạothời cơ phát triển nhanh cho các nước, vừa đặt ra những thách thức gay gắt
- Thời đại ngày nay vẫn là thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủnghĩa xã hội, cho dù chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ
Trang 12Các nước với chế độ xã hội và trình độ phát triển khác nhau cùng tồn tại, vừahợp tác vừa đấu tranh, cạnh tranh gay gắt vì lợi ích quốc gia, dân tộc Cuộcđấu tranh của nhân dân các nước vì hoà bình, độc lập dân tộc, dân chủ, pháttriển và tiến bộ xã hội dù gặp nhiều khó khăn, thách thức, song theo quy luậttiến hoá của lịch sử, loài người nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội.
Quá độ lên chù nghĩa xã hội bò qua chế độ tư bản chủ nghĩa là sự lựachọn duy nhất đúng, khoa học, phản ánh đúng qui luật phát triển khách quancủa cách mạng CHDCND Lào trong thời đại ngày nay Đây là sự lựa chọndứt khoát và đúng đắn của Đảng, đáp ứng nguyện vọng thiết tha của dân tộc,nhân dân, phản ánh xu thế phát triển của thời đại, phù hợp với quan điểmkhoa học, cách mạng và sáng tạo của chủ nghĩa Mác - Lênin
Quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, như Đạihội IV của Đáng NDCM Lào (1986) xác định: Con đường đi lên củaCHDCND Lào là sự phát triển quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tưbản chủ nghĩa, tức là bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất
và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, nhưng tiếp thu, kế thừa nhữngthành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới chế độ tư bàn chủ nghĩa, đặc biệt vềkhoa học và công nghệ, để phát triển nhanh lực lượng sản xuất, xây dựng nềnkinh tế hiện đại
Đây là tư tưởng mới, phản ánh nhận thức mới, tư duy mới của ĐảngNDCM Lào về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủnghĩa Tư tưởng này cần được hiểu đầy đủ với những nội dung sau đây:
Thứ nhất, quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa
là con đường cách mạng tất yếu khách quan, con đường xây dựng đất nướctrong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở CHDCND Lào
Thứ hai, quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa,
tức là bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị của quan hệ sản xuất và kiến trúc
Trang 13thượng tầng tư bản chủ nghĩa Điều đó có nghĩa là trong thời kỳ quá độ cònnhiều hình thức sở hữu, nhiều thành phần kinh tế, song sở hữu tư nhân tư bảnchủ nghĩa và thành phần kinh tế tư nhân tư bản tư bản chủ nghĩa không chiếmvai trò chủ đạo; thời kỳ quá độ còn nhiều hình thức phân phối, ngoài phânphối theo lao động vẫn là chủ đạo còn phân phối theo mức độ đóng góp vàquĩ phúc lợi xã hội; thời kỳ quá độ vẫn còn quan hệ bóc lột và bị bóc lột, songquan hệ bóc lột tư bản chủ nghĩa không giữ vai trò thống trị.
Thứ ba, quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa đòi
hỏi phải tiếp thu, kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới chủnghĩa tư bản, đặc biệt là những thành tựu về khoa học và công nghệ, thànhtựu về quản lý để phát triển xã hội, quản lý phát triển xã hội, đặc biệt là pháttriển nhanh lực lượng sản xuất, xây dựng nền kinh tế hiện đại
Thứ tư, quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là
tạo ra sự biến đồi về chất của xã hội trên tắt cả các lĩnh vực, là sự nghiệp rấtkhó khăn, phức tạp, lâu dài với nhiều chặng đường, nhiều hình thức tổ chứckinh tế xã hội có tính chất quá độ đòi hỏi phái có quyết tâm chính trị cao vàkhát vọng lớn của toàn Đàng, toàn dân
Trang 14Chương 2
LIÊN HỆ THỜI KỲ QUÁ ĐỘ TỪ CHỦ NGHĨA TƯ BẢN LÊN
CHỦ NGHĨA XÃ HỘI CHDCND LÀO
Đối với những nước lạc hậu như CHDCND Lào, sau khi giành đượcchính quyền về tay nhân dân lao động còn thiếu những tiền đề kinh tế cho chủnghĩa xã hội Việc tạo lập những cơ sở vật chất – kỹ thuật là vấn đề vô cùngkhó khăn Do đó thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở CHDCND Lào sẽ kéodài hơn so với những nước đi lên chủ nghĩa xã hội từ một nước tư bản chủnghĩa phát triển
Trước đây, Đảng NDCM Lào thường khẳng định, CHDCND Lào quá
độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa, sau 15năm đổi mới, trong Văn kiện Đại hội VII, CHDCND Lào khẳng định “Conđường đi lên của CHDCND Lào là sự phát triển quá độ lên chủ nghĩa xã hội
bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa, tức là bỏ qua việc xác lập vị trí thống trị củaquan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, nhưng tiếp thu,
kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt được dưới chế độ tư bản chủnghĩa, đặc biệt về khoa học và công nghệ, để phát triển nhanh lực lượng sảnxuất, xây dựng nền kinh tế hiện đại” Thuật ngữ “bỏ qua chế độ tư bản chủnghĩa” thực chất là bỏ qua việc xác lập sự thống trị của giai cấp tư sản trên hailĩnh vực cơ bản là chính trị và kinh tế Nhờ đó, “nội dung bỏ qua và nội dung
kế thừa” cái gì vào quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở CHDCND Làođược xác định rõ ràng hơn, cụ thể hơn, việc vận dụng vào hoạt động thực tiễncũng thuận lợi hơn
2.1 Thực trạng về kinh tế
Như đã phân tích ở trên, có thể thấy rằng, đặc trưng cơ bản nhất củathời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội không qua chế độ tư bản chủ nghĩa là phát
Trang 15triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệphóa, hiện đại hóa nhằm xây dựng CHDCND Lào thành một nước công nghiệp
có cơ sở vật chất – kỹ thuật hiện đại để đạt mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xãhội công bằng, dân chủ, văn minh
2.1.1 Về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa
Nhận thức của Đảng NDCM Lào về kinh tế thị trường định hướng xã hộichủ nghĩa là một quá trình tư duy lý luận về kinh tế dựa trên cơ sở nghiên cứu lýluận và tổng kết thực tiễn đổi mới của đất nước Ngay từ Đại hội Đại biểu toànquốc lần thứ IV Đảng NDCM Lào đã phê phán những hạn chế, yếu kém của cơchế tập trung quan liêu bao cấp, đưa ra những quan niệm mới về cơ chế kinh tế
và thừa nhận sự tồn tại khách quan của sản xuất hàng hóa, thị trường, đồng thờichủ trương phát triển nền kinh tế nhiều thành phần với các hình thức kinh doanhphù hợp
Đến Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ V, Đảng NDCM Lào nhậnđịnh, nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường
có sự quản lý của Nhà nước đã bước đầu được hình thành và khẳng định:
“Phát triển nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần là một chủ trương chiếnlược lâu dài trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội” [7, tr.21]
Tại Đại hội Đại biểu Toàn quốc lần thứ VI, với những thành tựu của 10năm đổi mới, Đảng NDCM Lào nhận định: “Cơ chế thị trường đã phát huy tácdụng tích cực to lớn đến sự phát triển kinh tế - xã hội Nó chẳng những khôngđối lập mà còn là một nhân tố khách quan cần thiết của việc xây dựng và pháttriển đất nước theo con đường xã hội chủ nghĩa” [8, tr.26] Như vậy, ĐảngNDCM Lào đã có bước đột phá tư duy về kinh tế thị trường, coi đó là yếu tốquan trọng để phát triển đất nước, đi lên chủ nghĩa xã hội
Tiếp tục cùng với quá trình đổi mới tòan diện của đất nước và thôngqua tổng kết thực tiễn, đến Đại hội Đảng lần thứ IX, Đảng chỉ rõ: “…thực