Nghiên cứu khám phá về các yếu tố ảnh hưởng đến chuyển đổi số của các siêu thị bán lẻ tại Việt Nam theo mô hình công nghệ tổ chức môi trường (TOE)

Bài viết tiếp cận theo mô hình Công nghệ Tổ chức Môi trường (TOE) và sử dụng phương pháp nghiên cứu khám phá, dữ liệu được thu thập qua các phỏng vấn sâu với các nhà quản lý siêu thị bán lẻ. Kết quả chỉ ra những yếu tố ảnh hưởng đến động lực chuyển đổi số tại các siêu thị bán lẻ. Đề tài Hoàn thiện công tác quản trị nhân sự tại Công ty TNHH Mộc Khải Tuyên được nghiên cứu nhằm giúp công ty TNHH Mộc Khải Tuyên làm rõ được thực trạng công tác quản trị nhân sự trong công ty như thế nào từ đó đề ra các giải pháp giúp công ty hoàn thiện công tác quản trị nhân sự tốt hơn trong thời gian tới.

Trang 1

11e0e9 de8ba 18d7 02a2 c92 c0cb784 4ac6 0f26 c1 c054 6b04 c8 cd1 24f53e34 e989

007831 f08 be8d9d7ff3 b76ae 1592ff8e 63eb f42 c19 6b4e 12415 4cc9ae7 9f3 34b 4ff81fc08e7 f157 c55 64f5d7e 0d0 b616 f418 78ddc6 c0a3 3da66 3243 588b128 c0 7e0e875 d038 1c6 12a3 c660 2b1e c6b1d05 b9 cc6 f02 11d9 93d8 2ab8 c510 c6e 2f3 3 7cf78f9aeb78 42a85 d478 d5e b2f44c4d87 5da7 c36a2 c1a9 f55 baf5 d9e0 2ce8 c5 4c13 fcf09d1ef3f6 867ac773 fc0 c859 d3 f430e 90b3 6fe3 2a401 d79a7a 3c2 6f8 6 c7a175 df1a3207 5f6a 3e081 53c84e7a0 533 c10 d158e 0d50fb4a 8d8 b94 f2f729 f 1355bea 1087 be4b57d7 b92 7eff6702 465a1 b9d2 3a389 409 c39a30 312b5fe0 6fe 62b8ff4 cfb7b2 b498 1e6 c5e54 de90e 94c0130 0f8e 5158 f5 b0044 471 f83d013 f7 ab27a6e2 e738a2 f0 c256 bd5 9b74 d78e 78c6c1 597b758e5 5e7 f9d6 025 c9f2685a

NGHIÊN CỨU KHÁM PHÁ VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG

ĐẾN CHUYỂN ĐỔI SỐ CỦA CÁC SIÊU THỊ BÁN LẺ TẠI VIỆT NAM THEO MÔ HÌNH CÔNG NGHỆ - TỔ CHỨC -

MÔI TRƯỜNG (TOE)

Kiều Thị Hường Trường Đại học Quy Nhơn Email: kieuhuong@qnu.edu.vn

Tóm tắt: Sau đại dịch Covid- 19 trạng thái bình thường mới xuất hiện và

kéo theo đó là người tiêu dùng đã có nhiều thay đổi trong hành vi mua sắm, tuy

vậy siêu thị bán lẻ vẫn là kênh bán hàng đóng vai trò quan trọng trong nền kinh

tế nhưng bản thân các siêu thị bán lẻ cũng cần có sự chuyển mình trong hình

thức quản lý và bán hàng để phù hợp với những thay đổi hành vi tiêu dùng của

khách hàng Vậy vấn đề đặt ra với các siêu thị bán lẻ là phải có những thay đổi

để phù hợp và chuyển đổi số là giải pháp cần thiết nhưng làm thế nào để chuyển

đổi số hiệu quả và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người tiêu dùng Bài viết tiếp

cận theo mô hình Công nghệ - Tổ chức - Môi trường (TOE) và sử dụng phương

pháp nghiên cứu khám phá, dữ liệu được thu thập qua các phỏng vấn sâu với các

nhà quản lý siêu thị bán lẻ Kết quả chỉ ra những yếu tố ảnh hưởng đến động lực

chuyển đổi số tại các siêu thị bán lẻ Kết quả cho thấy yếu tố công nghệ, tổ chức

và môi trường có ảnh hưởng lớn đến động lực chuyển đổi số của các siêu thị bán

lẻ Từ đó, đề xuất các giải pháp đẩy nhanh quá trình chuyển đổi số cho các siêu

thị bán lẻ tại Việt Nam.

Từ khóa: bán lẻ, chuyển đổi số, siêu thị bán lẻ.

DISCOVERY RESEARCH ON FACTORS AFFECTING THE THE DIGITAL TRANSFORMATION OF RETAIL SUPERMARKETS IN VIETNAM BY TECHNOLOGY - ORGANIZATION - ENVIRONMENT

(TOE) MODEL

Abstract: After the Covid-19, a new normal state appeared and with

consumers had many changes in shopping behavior, but retail supermarkets are

still a sales channel plays an important role in retailing, but the retail supermarkets

need a transformation in the form of management and sales to match the changes

in consumer behavior So the problem with retail supermarkets is that there must

be changes to match and digital transformation is a necessary solution, but how

Trang 2

to effectively digitalize and better meet the needs of consumers The article approaches

the Technology - Organization - Environment (TOE) model and uses exploratory research

methods, the data is collected through in-depth interviews with retail supermarket managers

The results show the factors affecting the digital transformation at retail supermarkets The

results show that technological, organizational and environmental factors have a great

influence on the digital transformation of retail supermarkets From there, propose solutions

to accelerate the digital transformation process for retail supermarkets in Vietnam.

Keywords: Retail, Digital transformation, Retail supermarket.

1 Giới thiệu

Trong cuộc cách mạng 4.0, bán lẻ là lĩnh vực chịu tác động nhiều nhất từ chuyển đổi

số Đây có thể xem là cơ hội để bán lẻ phát triển mạnh mẽ nhất Chuyển đổi số bán lẻ chính

là “xương sống” góp phần thành công trong kinh doanh ngành dịch vụ Chuyển đổi số là xu

hướng tất yếu, là vấn đề được quan tâm hàng đầu của mỗi quốc gia, tổ chức, doanh nghiệp

trên toàn thế giới Việt Nam là một trong những quốc gia được đánh giá có nhiều lợi thế trong

việc thực hiện chuyển đổi số Từ việc mua bán trên mạng còn xa lạ, chỉ qua một vài năm trở

lại đây người tiêu dùng Việt Nam đã coi việc mua sắm trực tuyến trở thành thói quen mua

sắm hợp thời Theo Báo cáo của Bộ Thông tin và Truyền thông đến 2022, số người dùng

Internet tại Việt Nam đã lên 70 triệu người, điều này xu hướng số hóa trong đời sống của

người dân tăng dần trong đó có cả xu hướng mua sắm Chuyển đổi số trong ngành bán lẻ

thực chất là việc chuyển đổi cách thức vận hành, bán hàng và quản lý các đơn vị bán lẻ từ

hình thức truyền thống sang môi trường công nghệ số Trong đó, từ khâu bán hàng, tiếp cận

khách hàng đều ứng dụng công nghệ 4.0, nhờ đó, đối tượng khách hàng không hạn chế, thị

trường tiêu thụ hàng hóa được mở rộng

Chuyển đổi số mang đến nhiều lợi ích như cắt giảm chi phí vận hành, tiếp cận tối đa

các khách hàng tiềm năng trong cùng một khoảng thời gian, hỗ trợ lãnh đạo đưa ra quyết

định nhanh chóng và chính xác hơn nhờ các hệ thống báo cáo được tổng hợp tự động theo

thời gian thực Thông qua đó, doanh nghiệp sẽ cải thiện được hiệu quả hoạt động sản xuất

kinh doanh và gia tăng tính cạnh tranh của tổ chức trên thị trường Như vậy, chuyển đổi số

không phải là hành động tức thời của để đối phó với Covid -19 mà là một chiến lược lâu dài.

Chuyển đổi số ở các siêu thị bán lẻ là sự chuyển dịch mô hình kinh doanh, tập trung vào

sản phẩm theo một chuỗi cung ứng sang tập trung vào khách hàng, điều này dựa trên chuỗi kỹ

thuật số được cung cấp Hay để dễ hiểu hơn, là sự bán lẻ theo truyền thống sang bán lẻ kỹ thuật

số Siêu thị phần lớn thu hút khách hàng bằng cách thiết kế không gian bán hàng hấp dẫn, thu

hút, cách sắp xếp sản phẩm bắt mắt Họ nghĩ rằng, như vậy sẽ giữ chân được khách hàng lâu

hơn, có thời gian ngắm nghía, lựa chọn, dùng thử, khi đó cơ hội bán được hàng sẽ cao hơn.

Bài viết phân tích thực trạng chuyển đổi số tại các siêu thị bán lẻ Việt Nam, đồng thời

xem xét các yếu tố công nghệ, tổ chức và môi trường ảnh hưởng đến động lực chuyển đổi số

tại các siêu thị bán lẻ, từ đó đưa ra những đề xuất nhằm đẩy mạnh quá trình chuyển đổi số

các siêu thị bán lẻ Việt Nam trong thời gian tới.

2 Tổng quan nghiên cứu, cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

2.1 Tổng quan nghiên cứu

Khi đề cập đến chuyển đổi số của các doanh nghiệp, các nghiên cứu trên thế giới cho

thấy những lĩnh vực thường được áp dụng tại các doanh nghiệp liên quan đến ba mảng hoạt

Trang 3

động: Thương mại điện tử (E-commerce), marketing kỹ thuật số (Digital Marketing), và kinh

doanh số (E-business) Lợi ích của thương mại điện tử là sử dụng các nền tảng công nghệ

để thực hiện các giao dịch mua bán hàng hóa và dịch vụ qua Internet (Dethine và cộng sự,

2020) Theo Matzler và cộng sự (2018), các doanh nghiệp có thể trải qua ba cấp độ chuyển

đổi số Cấp độ đầu tiên liên quan đến việc chuyển đổi số của sản phẩm và dịch vụ, chẳng

hạn như: Kết hợp các bộ phận cảm biến vào sản phẩm Cấp độ tiếp theo là tự động hóa quy

trình và ra quyết định Và cấp độ cuối cùng là chuyển đổi số toàn diện mô hình kinh doanh

của doanh nghiệp Doanh nghiệp có thể tuỳ theo tình hình thực tế và tài chính để thực hiện

cấp độ chuyển đổi số phù hợp.

Những nghiên cứu áp dụng khung lý thuyết Công nghệ - Tổ chức - Môi trường

(Technology-Organization-Environment - TOE) (Tornatzky & Fleischer, 1990) để tìm hiểu

các động lực tác động đến quá trình chuyển đổi số của các doanh nghiệp Các nghiên cứu

trước đây chỉ ra rằng quá trình chuyển đổi số của các doanh nghiệp ở các quốc gia chủ yếu

được dẫn dắt bởi chiến lược hoạt động, nguồn lực doanh nghiệp, và ngoài ra còn có các yếu

tố của môi trường bên ngoài như: Môi trường kinh doanh bất ổn và độ biến động của môi

trường kỹ thuật Bên cạnh các nghiên cứu chỉ ra lợi ích của chuyển đổi số đến hoạt động bán

lẻ, các đề tài về chuyển đổi số còn xem xét những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình chuyển đổi

số trong lĩnh vực bán lẻ Elia và cộng sự (2021) cho thấy việc chuyển đổi số tại các doanh

nghiệp bán lẻ phụ thuộc vào việc nâng cao năng lực công nghệ và việc sở hữu nguồn lực con

người có kỹ năng số trong tổ chức Những khó khăn cơ bản trong quá trình chuyển đổi số

thường đi kèm với áp lực đáp ứng đầu tư về nguồn lực Đây cũng chính là trở ngại lớn cho

các doanh nghiệp nhỏ, thiếu vốn và các nguồn lực khác cho hoạt động kinh doanh (Elia và

cộng sự, 2021) Ngoài ra, nhà quản trị tại các doanh nghiệp có thể thiếu động lực mong muốn

thay đổi các hoạt động kinh doanh sẵn có hiện tại của họ (Luo và cộng sự, 2005) Thêm vào

đó, thời gian để thích nghi cũng như sự phức tạp của chuyển đổi số cũng khiến cho việc tiếp

thu và triển khai không đạt hiệu quả (Hånell và cộng sự, 2020) Chỉ những đơn vị chịu chấp

nhận những rủi ro đầu tư ban đầu mới có thể tạo ra những sự linh hoạt đáng kể để sử dụng

công nghệ số hiệu quả khi đối mặt với những biến động của môi trường kinh doanh quốc tế

(Tolstoy và cộng sự, 2021)

Các siêu thị bán lẻ ở quốc gia phát triển thường có khả năng tạo ra công nghệ và họ

rất tích cực ứng dụng chuyển đổi số để đẩy mạnh khả năng khai thác thị trường thế giới

(Agostini & Nosella, 2020) Đi sau những quốc gia phát triển, nơi tạo ra nhiều sản phẩm

công nghệ mới, những quốc gia như Hàn Quốc đẩy mạnh việc ứng dụng công nghệ (Sung,

2018) Phần lớn các siêu thị bán lẻ của Hàn Quốc nhận thức rằng công nghệ số sẽ ảnh hưởng

đến các hoạt động phát triển, thay đổi mô hình kinh doanh (KITA, 2017) Những yếu tố tác

động chính đến việc thực hiện chuyển đổi số của các siêu thị bán lẻ tại quốc gia này gồm

các yếu tố nội tại như chiến lược, nguồn lực, và ngoài ra còn có các yếu tố của môi trường

bên ngoài như môi trường kinh doanh bất ổn và độ biến động của môi trường kỹ thuật (Cho

và cộng sự, 2021) Ở những nước đang phát triển, mặc dù các chính phủ có các chính sách

khuyến khích chuyển đổi số, việc thực hiện chuyển đổi số của các siêu thị bán lẻ thường gặp

khó khăn do những hạn chế của thể chế và cơ sở hạ tầng (Tehseen và cộng sự, 2019) Dù

khác về bối cảnh, nghiên cứu của Lee và cộng sự (2021) ở Malaysia cũng chỉ ra rằng quyết

định chuyển đổi số tại các siêu thị bán lẻ phần lớn phụ thuộc vào các chiến lược về bán hàng,

marketing, cải tiến quy trình hoạt động và phát triển sản phẩm Các siêu thị sẽ ít có động lực

chuyển đổi số khi cách thức tiếp cận khách hàng của họ cần phải thực hiện trực tiếp thay vì

trực tuyến Trong khi đó, các siêu thị có khuynh hướng xem xây dựng thương hiệu là hoạt

Trang 4

động chính của marketing sẽ có nhu cầu chuyển đổi số mạnh mẽ Tương tự như vậy, khi siêu

thị đặt trọng tâm vào các hoạt động giảm chi phí, tối thiểu hóa sai sót của nhân viên và đẩy

nhanh tốc độ bán hàng sẽ nhanh chóng thực hiện chuyển đổi số Nhu cầu chuyển đổi số để

nâng cao hơn hiệu quả hoạt động được xem là cấp bách hơn nếu siêu thị hoạt động có nhu

cầu tăng trưởng cao để đáp ứng nhu cầu thị trường Trong trường hợp thị trường có nhu cầu

thấp ít hiện đại thì các siêu thị không có nhu cầu thực hiện chuyển đổi số Cuối cùng, những

siêu thị mà khách hàng chủ động chuyển đổi số thì siêu thị sẽ có động lực thực hiện chuyển

đổi số mạnh mẽ hơn

2.2 Cơ sở lý thuyết

2.2.1 Chuyển đổi số và chuyển đổi số trong bán lẻ

Chuyển đổi số (Digital Transformation) có nghĩa là tích hợp các giải pháp số vào cốt

lõi của doanh nghiệp, thay đổi sâu sắc cách hoạt động của doanh nghiệp bằng cách tạo ra các

quy trình kinh doanh mới, trải nghiệm khách hàng và văn hóa tổ chức Nó không chỉ mang

tái tạo lại những phương pháp truyền thống mà còn có thể sáng tạo những phương pháp

mới để đáp ứng những kỳ vọng thay đổi của thị trường Chuyển đổi số không chỉ giúp tăng

năng suất, giảm chi phí mà còn mở ra không gian phát triển mới, tạo ra các giá trị mới ngoài

các giá trị truyền thống vốn có Chuyển đổi số là quá trình khách quan, muốn hay không

thì chuyển đổi số vẫn xảy ra và đang diễn ra Cuộc sống không ngừng vận động, biến đổi

Mỗi người cũng cần không ngừng thay đổi, thích nghi, nếu không sẽ bị bỏ lại ở phía sau

Do đó, có thể chuyển đổi số ngay lập tức bằng cách chuyển đổi về tư duy, nhận thức, sau đó

dần chuyển đổi cách sống, cách làm việc và phương thức sản xuất dựa trên các công nghệ

số Theo Stolterman & Fors (2004), chuyển đổi số là việc sử dụng công nghệ để cải thiện

triệt để hiệu suất hoặc phạm vi tiếp cận của doanh nghiệp Hess & cộng sự (2016) cho rằng

chuyển đổi số là những thay đổi mà công nghệ kỹ thuật số có thể mang lại trong mô hình

kinh doanh, dẫn đến việc thay đổi sản phẩm hoặc cơ cấu tổ chức hoặc tự động hóa các quy

trình của doanh nghiệp Như vậy, chuyển đổi số là ứng dụng công nghệ để phân tích các dữ

liệu đã được số hóa để từ đó thay đổi cách thức tạo ra giá trị cho doanh nghiệp.

Chuyển đổi số trong bán lẻ giúp thanh toán nhanh hơn, nhờ hình thức tự động thanh

toán Đã tạo cho khách hàng nhiều trải nghiệm vô cùng hấp dẫn, thúc đẩy khả năng sẵn sàng

mua của khách hàng cao hơn Việt Nam là một thị trường thương mại điện tử năng động, với

số người sử dụng Internet và điện thoại thông minh tăng trưởng nhanh qua các năm Tuy hiện

tại 80% các giao dịch thương mại điện tử vẫn theo hình thức COD (thanh toán bằng tiền mặt

khi nhận hàng), số lượng các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực thanh toán điện tử tăng mạnh

trong thời gian gần đây cùng nhiều sự cơi nới của môi trường pháp lý báo hiệu tiềm năng của

hoạt động này Việc giảm thiểu thanh toán tiền mặt có thể đem lại nhiều lợi ích cho cả người

tiêu dùng và đơn vị bán lẻ Đặc biệt, doanh nghiệp có thể kết hợp với các đơn vị thanh toán

để tung ra chương trình khuyến mãi, vừa khuyến khích mua sắm, vừa có lợi cho khách hàng

Trong lĩnh vực phân phối bán lẻ, như đã nói, doanh nghiệp cần phải thay đổi tư duy,

cách tiếp cận Thời đại chiến lược sản phẩm khác biệt đang dần đi qua Sự cải tiến và khác

biệt về năng lực công nghệ giữa các doanh nghiệp ngày càng mờ nhạt Duy trì sự vượt trội

của sản phẩm trong dài hạn ngày càng khó khăn Doanh nghiệp sẽ không thể cạnh tranh bền

vững nếu chỉ bám vào các chương trình khuyến mãi, phá giá, Thay vào đó, cuộc đua sẽ

nằm ở việc tối ưu chi phí vận hành cũng như tối ưu chuỗi giá trị, không ngừng nâng cao trải

nghiệm khách hàng Dữ liệu trở thành yếu tố nền tảng Với phần lớn còn có quy mô vừa và

nhỏ, các đơn vị bán lẻ Việt Nam chắc chắn sẽ còn phải đổi đầu với nhiều thách thức trong

Trang 5

quá trình chuyển đổi số như thiếu hụt nguồn lực, rào cản văn hóa, ít đơn vị cung cấp, Trước

những thách thức như vậy, càng cần thiết phải có tầm nhìn, sự quyết liệt từ phía lãnh đạo,

cùng với đơn vị đối tác công nghệ chiến lược, đáng tin cậy, đồng hành cùng doanh nghiệp

trên cả hành trình từ số hóa đến chuyển đổi

2.2.2 Mô hình Công nghệ - Tổ chức - Môi trường (mô hình TOE)

Có một số mô hình lý thuyết thường được sử dụng để dự đoán và giải thích hành vi

chấp nhận công nghệ Các mô hình đó như: Lý thuyết về hành động hợp lý TRA (Ajzen, I.,

& Fishbein,1980); Mô hình chấp nhận công nghệ TAM (Davis, 1989); Lý thuyết về hành vi

dự định TPB (Ajzen, 1991); Lý thuyết hợp nhất chấp nhận và sử dụng công nghệ UTAUT

(Venkatesh et al, 2003) Mặc dù, những đóng góp của các mô hình này đối với việc áp dụng

công nghệ được đánh giá cao, Oliveira và Martins (2011), El-Gohary (2012) đã cho rằng, các

mô hình trên là phù hợp để điều tra việc áp dụng công nghệ ở cấp độ cá nhân Trong nghiên

cứu tổng hợp các mô hình áp dụng công nghệ thông tin ở cấp độ doanh nghiệp, Oliveira và

Martins (2011) lưu ý rằng Lý thuyết khuếch tán đổi mới IDT (Rogers, G.F.C, 1983) và khung

TOE (1990) mạnh mẽ hơn trong việc giải thích việc áp dụng công nghệ từ quan điểm của

tổ chức Để khám phá các yếu tố chấp nhận ở cấp độ tổ chức, Tornatzky và cộng sự (1990)

đã đề xuất mô hình TOE, là một sự mở rộng và tích hợp của IDT và TAM TOE cho rằng,

việc áp dụng một sự đổi mới phụ thuộc vào các đặc điểm công nghệ, tổ chức và môi trường

Khung TOE được cho là tốt hơn IDT vì nó kết hợp cả đặc điểm môi trường như các ràng

buộc bên ngoài và cơ hội trong việc gia tăng ứng dụng công nghệ Nghiên cứu của Brown

và Russell (2007), Schmitt và cộng sự (2018) đã sử dụng thành công mô hình TOE Trong

mô hình TOE, bối cảnh công nghệ được dùng để diễn tả các đặc tính của công nghệ đang

được xem xét Nó bao gồm không chỉ những công nghệ đã được sử dụng trong tổ chức mà

còn liên quan đến những công nghệ đang có sẵn trên thị trường chẳng hạn như tính hữu ích

của công nghệ mang lại, Bối cảnh tổ chức liên quan đến các đặc điểm của tổ chức như là

nguồn lực sẵn có của tổ chức (tài chính, nhân lực, công nghệ) và sự hỗ trợ của nhà quản trị

cấp cao Bối cảnh môi trường nhấn mạnh đến phạm vi hoạt động kinh doanh của tổ chức hay

lĩnh vực ngành nghề như đối thủ cạnh tranh, khách hàng Tất cả những nhân tố này có thể

tạo nên cơ hội hoặc khó khăn ảnh hưởng đến việc tiếp tục sử dụng công nghệ Vì thế nghiên

cứu này sử dụng mô hình TOE làm nền tảng để khám phá các yếu tố ảnh hưởng chuyển đổi

số của các siêu thị bán lẻ ở Việt Nam.

2.3 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu định tính được áp dụng để làm rõ các câu hỏi nghiên cứu

Tác giả thực hiện phỏng vấn sâu với 10 nhà quản lý siêu thị bán lẻ của Việt Nam để xác định

những yếu tố ảnh hưởng đến chuyển đổi số, đồng thời tìm hiểu những mong đợi của họ đối

với các chính sách của nhà nước để thúc đẩy chuyển đổi số hiệu quả hơn Mẫu khảo sát bao

gồm 10 siêu thị bán lẻ tại một số tỉnh thành Việt Nam Cụ thể về mẫu khảo sát tại Hà Nội,

thành phố Hồ Chí Minh, Bình Định mỗi địa phương phỏng vấn 2 siêu thị; Đà Nẵng, Phú Yên,

Nghệ An, Hà Tĩnh mối địa phương mỗi siêu thị Hầu hết các siêu thị thực hiện bán hàng tiêu

dùng, điện máy và đa dạng hóa các mặt hàng Tác giả thực hiện nghiên cứu phỏng vấn sâu

bán cấu trúc theo quy trình bốn bước được đề nghị bởi Whiting (2008) gồm: (1) Lựa chọn

đáp viên, (2) chuẩn bị thông tin trao đổi trước phỏng vấn, (3) thực hiện phỏng vấn, và (4)

chuẩn bị dữ liệu cho phân tích Các nội dung phỏng vấn dựa theo các câu hỏi được định sẵn,

đồng thời cho phép khai thác sâu hơn những vấn đề liên quan đến mục đích nghiên cứu trong

quá trình trò chuyện với các nhà quản lý Đối tượng khảo sát của là các nhà quản lý siêu thị

Trang 6

bán lẻ, những người có đủ kiến thức về chiến lược hoạt động cũng như nắm bắt được tình

hình thực hiện và có quyền quyết định đến quá trình chuyển đổi số tại siêu thị Những cuộc

phỏng vấn này được thực hiện trực tiếp và phỏng vấn online qua các công cụ như Google

Meet và Zoom đối với những người ở xa với thời gian tùy theo sự thuận tiện của nhà quản

lý siêu thị và kéo dài từ 30 phút đến 60 phút Tác giả lựa chọn hình thức ghi âm để lưu giữ

thông tin và khi phỏng vấn kết thúc, tác giả tháo gỡ băng thông, tổng hợp lại để chuẩn bị cho

bước phân tích tiếp theo Tác giả thực hiện xây dựng khung mã hóa ban đầu gồm các chủ đề

chính theo mô hình lý thuyết TOE là công nghệ, tổ chức và môi trường Để đảm bảo sự thống

nhất và độ tin cậy của quá trình phân tích, mỗi cuộc phỏng vấn đều được phân tích riêng biệt

Kết quả phân tích được trình bày dưới dạng bảng để rút ra những kết luận được dựa trên các

trường hợp nghiên cứu (Lee & cộng sự, 2021)

3 Kết quả và thảo luận

3.1 Thực trạng chuyển đổi số trong các siêu thị bán lẻ ở Việt Nam

Thứ nhất, Thương mại điện tử có xu hướng gia tăng Sau đại dịch Covid-19, người tiêu

dùng đã chuyển xu hướng lựa chọn thương mại điện tử là điểm chạm thích hợp, khiến thị

trường đạt 16.4 tỷ USD vào năm 2022 với mức tăng trưởng 20% Nói theo một cách khác,

thương mại điện tử bán lẻ đã mở ra một cách cửa mới, miền đất mới để các doanh nghiệp

khám phá Từ một hình thức mua sắm bổ trợ, thương mại điện tử đã tự tạo nên thế giới của

mình, đặc biệt với thế hệ tiêu dùng trẻ Với đà phát triển này, các chuyên gia bán lẻ tin rằng

thương mại điện tử bán lẻ sẽ tiếp tục bùng nổ những năm tới và dự kiến cán mốc 39 tỷ USD

năm 2025 - đứng thứ 2 trong khu vực Đông Nam Á.

Thứ hai, áp dụng mô hình bán hàng đa kênh tại các siêu thị bán lẻ ngày càng nhiều

Trong điều kiện thương mại điện tử phát triển như hiện nay, hơn 50% siêu thị bán lẻ chuyển

đổi số với kỳ vọng mở rộng mô hình bán hàng đa kênh và cải thiện trải nghiệm của khách

hàng Mô hình bán hàng đa kênh được xem như chiến lược kinh doanh hiệu quả mà nhiều

siêu thị, bất kể quy mô lớn hay nhỏ, đều theo đuổi Sự thật rằng có tới 73% khách hàng ưa

thích kết hợp sử dụng nhiều kênh mua sắm khác nhau để đảm bảo họ đạt được trải nghiệm

mua sắm tốt nhất Theo đó, các siêu thị bán lẻ cần dự đoán nhu cầu trong từng giai đoạn mua

sắm, gặp gỡ và cung cấp thông tin tại những điểm hiện diện và đáp ứng đầy đủ nguyện vọng

của họ Tại những thành phố như Hà Nội và Hồ Chí Minh, nhiều doanh nghiệp đã phát triển

doanh số bán hàng đa kênh lên mức 100-200%, báo hiệu một tương lai đầy hy vọng.

Thứ ba, các nhà kinh doanh xác định chuyển đổi số là tất yếu nhưng đang gặp nhiều

khó khăn Sự thống lĩnh của mua sắm trực tuyến cùng các hình thức thanh toán điện tử, như

ví điện tử, thẻ tín dụng, chuyển khoản ngân hàng, đã hoàn thiện hóa quy trình mua sắm

Trong bối cảnh bận rộn và nhịp sống vội vã, khả năng kết nối giữa các thiết bị di động thông

minh và nhu cầu tiện lợi có sức ảnh hưởng lớn tới quyết định mua hàng của người tiêu dùng,

khiến chúng trở thành tiền đề mạnh mẽ cho chuyển đổi số trong siêu thị bán lẻ Trong các

siêu thị bán lẻ có hơn 51% chủ động thực thi chuyển đổi số, mặt khác 48.4% chưa có nhu cầu

chuyển đổi số Mặc dù hiện đại hóa thói quen mua sắm đang là xu hướng, người tiêu dùng

thường là người lớn tuổi vẫn ưa thích trực tiếp mua hàng do cảm thấy thiếu niềm tin vào chất

lượng các sản phẩm trưng bày trực tuyến Thay vì chỉ ứng dụng công nghệ thông thường,

chuyển đổi số trong siêu thị bán lẻ đòi hỏi sự kết hợp hòa hợp với quản trị và quá trình kinh

doanh Xuất phát điểm là ngành nghề truyền thống, các siêu thị bán lẻ đang hướng tới nền

tảng tiêu dùng - công nghệ để thích nghi với sự phát triển của thị trường Hơn 50% siêu thị

bán lẻ đã ứng dụng công nghệ số hóa trong mô hình kinh doanh trước Covid-19, con số tăng

Trang 7

lên 75% sau đại dịch chứng minh nguồn lợi ích dồi dào chuyển đổi số trực tiếp mang tới cho

lợi nhuận Song chuyển đổi số sẽ kéo theo nhiều sự thay đổi về công nghệ, con người, tài

chính nên đây là quá trình chuyển dịch hết sức khó khăn của nhiều đơn vị Ngoài ra khó khăn

lớn nhất là siêu thị bán lẻ sẽ có một lượng khách hàng sẽ rất khó thay đổi thói quen mua sắm

nên các siêu thị sẽ chuyển đổi từ từ là chủ yếu.

3.2 Kết quả nghiên cứu khám phá

3.2.1 Thông tin về mẫu nghiên cứu

Thực hiện quá trình nghiên cứu khám phá tác giả tiến hành lựa chọn các siêu thị bán

lẻ với rất nhiều mặt hàng kinh doanh khác nhau, quy mô khác nhau và đóng trên các địa

phương khác nhau để đảm bảo tính đại diện của mẫu nghiên cứu Với quy mô mẫu nghiên

cứu khám phá là 10 siêu thị bán lẻ (ST) cụ thể thông tin mẫu nghiên cứu như sau:

Bảng 1: Thông tin mẫu nghiên cứu

Nguồn: Tổng hợp của tác giả, 2022 3.2.2 Động lực thúc đẩy chuyển đổi số

Bằng bảng hỏi phỏng vấn sâu bán cấu trúc, tác giả tập trung phỏng vấn về các công

nghệ số hiện đang sử dụng, lý do quyết định đầu tư vào công nghệ, kết quả ứng dụng công

nghệ, chính sách đầu tư công nghệ như thế nào Khi được hỏi về những lý do cơ bản cho các

quyết định chuyển đổi số của đơn vị, tác giả nhận thấy những yếu tố thuộc về tổ chức là có

ảnh hưởng lớn nhất đến quyết định chuyển đổi số của đơn vị Mong muốn đáp ứng tốt nhu

cầu của khách hàng và cải thiện hiệu quả hoạt động là yếu tố được các nhà quản lý quan tâm

và mong muốn trong quá trình chuyển đổi số Tất cả các đơn vị đều ch rằng cửa hàng của

họ muốn thực hiện chuyển đổi số do cần phải giảm thiểu chi phí và rủi ro trong lưu trữ giấy

tờ, số hóa các tài liệu để có thể truy xuất nhanh chóng kịp thời thông tin Việc số hóa các dữ

Trang 8

liệu cũng giúp cho nhân viên và nhà quản trị có thể thuận tiện theo dõi và làm việc mọi lúc,

mọi nơi Ngoài ra, đối với các đơn vị có quy mô lớn thì các yếu tố thuộc nhóm tổ chức còn

bao gồm cải thiện hệ thống thông tin phục vụ quản lý để các quyết định có thể đưa ra nhanh

chóng kịp thời, xây dựng thương hiệu và mở rộng khả năng tiếp thị ra thị trường nước ngoài

Bên cạnh yếu tố về tổ chức, các động lực còn lại thuộc về công nghệ Đối với các đơn vị quy

mô nhỏ vùng nông thôn thì chủ yếu không chú trọng nhiều vào quá trình chuyển đổi số mà

chủ yếu bán hàng truyền thống mà hông có các động lực thuộc về môi trường

Bảng 2: Các yếu tố tạo động lực thúc đẩy chuyển đổi số

Yếu tố Động lực thúc đẩy chuyển đổi số

Công nghệ

Chi phí công nghệ

ST1,2,3,5,9: chi phí là vấn đề đáng quan tâm vì sử dụng lưu trữ đám mây cũng cần gói lưu trữ có dung lượng lớn cũng như cần đường truyền Internet ổn định

ST1,4,5,7: đầu tư lại hệ thống các thiết bị kết nối mạng Internet cũng tốn không ít chi phí.

ST6,8,9,10: chi phí đầu tư mua công nghệ cao, chi phí cao cần phải cân nhắc nên đầu tư công nghệ nào.

Bảo mật thông tin

ST1,2,3,4,5: vấn đề bảo mật thông tin của đơn vị cũng như thông tin khách hàng khi sử dụng công nghệ số Lựa chọn công nghệ số có cân nhắc mức độ chia sẻ thông tin

ST6,7,8,9,10: Lo sợ bị rò rỉ thông tin, bảo mật.

Tổ chức

Cải thiện hệ thống

ST5: nhà quản lý kỳ vọng có thể truy nhập thông tin bất cứ nơi đâu và bất cứ lúc nào.

ST4: Lãnh đạo có thể có thêm thông tin ra quyết định, quyết định nhanh chóng và chính xác hơn nhờ hệ thống báo cáo thông suốt, kịp thời.

Nâng cao hiệu quả

ST1,2,3,4,5: xử lý, quản lý số liệu một cách nhanh chóng và chính xác;

Giúp có thể làm việc tại mọi nơi, mọi lúc.

ST2,3,4,5: tiết kiệm chi phí lưu trữ thông tin bằng văn bản giấy và tài liệu; Giúp truy xuất nhanh chóng thông tin để xử lý các sự việc phát sinh kịp thời, giảm thiểu rủi ro mất mát dữ liệu, giảm thiểu rủi ro do sai sót khi xử lý công việc.

ST4,5: chi phí lưu trữ dữ liệu giảm xuống, Lưu trữ nhiều thông tin hơn

mà không ảnh hưởng đến bộ nhớ máy vi tính.

ST3: giảm lưu trữ giấy tờ, thao tác công việc nhanh hơn Theo dõi chặt chẽ hệ thống, nhận biết được sai sót, hạn chế những lỗi trong dịch vụ.

ST6,7,8,9,10: có thể quản lý hàng hóa tốt hơn tránh thất thoát cũng như tồn kho quá nhiều.

Xây dựng thương

hiệu

ST1,2,3,4,5: tạo niềm tin ST6,7,8,9,10: đây là cách thức đầu tư để nâng tầm giá trị thương hiệu trên thị trường.

Nâng cao khả năng

phục vụ khách hàng

ST1,2,3,4,5: xử lý nhanh hơn các đề nghị của khách hàng.

ST6,7,8,9,10: có thể tiếp cận phương thức thanh toán hện đại hơn, tiếp cận khách hàng nhanh chóng, nâng cao độ hài lòng của khách hàng.

Khả năng tiếp cận

Trang 9

Môi trường

Thói quen mua sắm

ST1,2,3,4,5: người tiêu dùng đang chuyển sang mua sắm online và thương mại điện tử.

ST1,2,3,4,5,6,7,8,9,10: Nhiều khách hàng không muốn thanh toán bằng tiền mặt.

Phát triển công nghệ

ST1,2,3,4,5: các đối thủ cạnh tranh hiện nay đang sử dụng công nghệ ngày càng hiện đại.

ST6,7,8,9,10: hiện nay ở đâu cũng có internet và nhiều thiết bị thông minh.

Sự tương tác với cơ

Nguồn: Tổng hợp của tác giả, 2022

Kết quả cho thấy trong quá trình chuyển đổi số, các siêu thị phải cân nhắc xem chi phí

công nghệ và nguồn lực của siêu thị có thực sự phù hợp vì đầu tư cho công nghệ là đầu tư

lớn, dài hạn bao gồm chi phí ban đầu và chi phí bảo trì bảo dưỡng Bên cạnh đó, các siêu thị

có quy mô lớn cũng rất chú trọng vào khả năng bảo mật thông tin khi lựa chọn công nghệ số

Ngoài ra, tốc độ thay đổi của công nghệ cũng được nhắc đến là một yếu tố tác động đến quyết

định chuyển đổi số của siêu thị bán lẻ Tuy nhiên các siêu thị đều cho rằng quan tâm đến sự

tiện lợi để quản lý hàng hóa hay thanh toán của khách hàng dễ dàng như thanh toán bằng

chuyển khoản hay quét mã QR cũng là yếu tố cần quan tâm Ngoài ra định hướng Chính

phủ số và đẩy mạnh phát triển thương mại điện tử, xu hướng phát triển của công nghệ và xu

hướng mua sắm cũng đòi hỏi các siêu thị bán lẻ phải đẩy nhanh hơn nữa quá trình chuyển

đổi số.

3.2.3.Các yếu tố ảnh hưởng đến động lực chuyển đổi số của các siêu thị bán lẻ Việt Nam

Bên cạnh đánh giá các yếu tố tạo nên động lực chuyển đổi số của các siêu thị bán lẻ ở

Việt Nam thì cần xem xét các yếu tố tố ảnh hưởng đến động lực chuyển đổi số của các siêu

thị bán lẻ từ ba yếu tố cơ bản tạo thành động lực là công nghệ, tổ chức và môi trường.

Kết quả phỏng vấn sâu về 3 yếu tố cơ bản được tổng hợp cụ thể như sau:

Bảng 3: Các yếu tố ảnh hưởng đến động lực chuyển đổi số của các siêu thị bán lẻ

Công nghệ

Chi phí đầu tư

cho công nghệ

Việc áp dụng công nghệ mới vào thường tốn kém một khoản chi phí lớn cho việc đầu tư chất xám/

Thời gian

kiểm nghiệm

hiệu quả công

nghệ

Vì chi phí đầu tư lớn nên cần xem xét hiệu quả Do

đó, việc cân nhắc sử dụng công nghệ nào/ ở mức độ nào/ quy mô nào để phù hợp và mang lại hiệu quả tối ưu nhất là một vấn đề lớn.

ST2,3,4,5,6,7,8,9,10

Tiện ích công

nghệ tương lai

Siêu thị tiếp tục đánh giá và tận dụng tối đa các chức năng, tiện ích mà doanh nghiệp vẫn còn chưa

Trang 10

Tổ chức

Định hướng

Năng lực của

Sự hợp tác của

nhân viên

Việc thay đổi thói quen làm việc của một tập thể sẽ gặp nhiều sự phản kháng, ý kiến trái ngược, sự bất

Mức độ cởi

mở và tiếp thu

công nghệ của

nhân viên

Tuổi đời của đội ngũ nhân viên liên quan tới nhận thức và tư duy đối với việc áp dụng công nghệ.

Phản ứng với việc ứng dụng công nghệ, đặc biệt là các nhân viên lâu năm.

Tinh thần hợp tác, năng lực thích nghi và sử dụng công nghệ mới hiệu quả.

ST1,2,4,5,6,7,8,9,10

Môi trường

Nền tảng số

của các dịch

vụ công

Các cơ quan quản lý đang vận hành các hệ thống riêng biệt, áp dụng các quy định về kiểm tra, kê khai thông tin chưa đồng bộ

Các đơn vị mong muốn các cơ quan Nhà nước cần đồng bộ hóa hệ thống cơ sở dữ liệu/ quy trình tiếp nhận xử lý thông tin/ biểu mẫu báo cáo để doanh nghiệp có thể tiết kiệm được thời gian xử lý các thủ tục liên quan đến quy định của Nhà nước

Hiện tại siêu thị gặp khó khăn khi Nhà nước áp dụng công nghệ vào quản lý hành chính nhưng chưa triệt

để, hệ thống rườm rà phải trải qua nhiều bước đăng

ký, rất khó sử dụng, chưa nhất quán

Mức độ công nhận các chứng từ số hóa bởi cơ quan Nhà nước.

ST1,2,3,4,5,6,7,9,10

Thói quen

Phát triển

Nguồn: Tổng hợp của tác giả, 2022

Từ kết quả phỏng vấn sâu cho thấy cả ba yếu tố trong mô hình TOE gồm công nghệ,

tổ chức và môi trường có ảnh hưởng đến động lực chuyển đổi số của các siêu thị bán lẻ

Việt Nam.

Thứ nhất là yếu tố công nghệ Chi phí đầu tư lớn nhưng các siêu thị thường cần thời

gian tương đối mới đánh giá được hiệu quả Đặc biệt hiện nay có nhiều công nghệ mới xuất

hiện nên nhà quản lý quan tâm đến sự phát triển của chính công nghệ đang đầu tư và công

nghệ thay thế.

Thứ hai là yếu tố tổ chức Định hướng chiến lược phát triển số và tư duy lãnh đạo là hai

yếu tố quan trọng trong tổ chức Bên cạnh đó nguồn nhân lực thường được nhắc đến là yếu

Tiêu đề	Nghiên Cứu Khám Phá Về Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Chuyển Đổi Số Của Các Siêu Thị Bán Lẻ Tại Việt Nam Theo Mô Hình Công Nghệ - Tổ Chức Môi Trường (TOE)
Tác giả	Kiều Thị Hường
Trường học	Trường Đại học Quy Nhơn
Thể loại	kỷ yếu hội thảo
Năm xuất bản	2023

Định dạng
Số trang	13
Dung lượng	856,94 KB