Trong đó, chậm công bố thông tin báo cáo tài chínhlà vi phạm khá phổ biến của công ty đại chúng, các tổ chức kinh doanh chứngkhoán.Chính vì vậy, việc tìm hiểu các yếu tố quyết định đến t
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH
TIỂU LUẬN VỀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU
Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
Mã ngành: 9.34.02.01
Đề tài:
TÁC ĐỘNG CỦA CƠ CHẾ QUẢN TRỊ CÔNG TY, ĐẶC ĐIỂM CÔNG TY ĐẾN TÍNH KỊP THỜI CỦA BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT
Trang 2MỤC LỤC
1 Lý do chọn đề tài 1
2 Khe hổng nghiên cứu 2
3 Hướng nghiên cứu 3
4 Phát triển giả thuyết nghiên cứu 4
4.1 Tác động của cơ chế quản trị công ty đến tính kịp thời của báo cáo tài chính
4 4.2 Tác động của các yếu tố đặc điểm công ty đến tính kịp thời của báo cáo tài chính 7
5 Mô hình nghiên cứu 8
6 Phương pháp ước lượng và dữ liệu nghiên cứu 12
7 Danh mục tài liệu tham khảo 13
Khóa luận văn hóa doanh nghiệp
Trang 31 Lý do chọn đề tài
Trong những năm gần đây, thị trường chứng khoán trên thế giới nói chung
và Việt Nam nói riêng đang có những bước phát triển tích cực Thực tế cho thấy thịtrường chứng khoán ngày càng trở nên hoàn thiện về cấu trúc, gia tăng quy mô vàkhẳng định được vai trò là kênh dẫn vốn hữu hiệu trong nền kinh tế Trước sự pháttriển mạnh mẽ và tích cực của thị trường chứng khoán, việc cổ phần hóa đặt ranhiều thách thức cho các doanh nghiệp về sự tách biệt giữa quyền sở hữu và quyềnquản lý trong công ty
Đối với hầu hết các công ty cổ phần, xung đột về lợi ích giữa chủ sở hữu vàngười quản lý là một vấn đề tất yếu Lý thuyết ủy nhiệm và lý thuyết thông tin bấtcân xứng cho thấy người quản lý là người nắm rõ về tình hình tài chính và kinhdoanh của công ty, trong khi đó, chủ sở hữu hay các cổ đông của công ty lại khôngtrực tiếp tham gia cũng như không thực hiện vai trò giám sát của mình Đối vớinhững cổ đông này, báo cáo tài chính được kiểm toán là nguồn thông tin đáng tincậy duy nhất được công bố trên thị trường vốn (Leventis và cộng sự, 2005) và khiđược công bố kịp thời, báo cáo tài chính sẽ đảm bảo được tính hữu ích cho nhữngbên có nhu cầu sử dụng (Givoly và Palmon, 1982) Do đó, sự chính xác và kịp thờicủa thông tin được cung cấp trên báo cáo tài chính sẽ giúp cho các nhà đầu tư củng
cố niềm tin cũng như đảm bảo tiếp cận thông tin nhanh chóng nhằm giúp họ cónhững quyết định đầu tư kịp thời và hiệu quả
Tính kịp thời là một thuộc tính thông tin quan trọng của báo cáo tài chính(BCTC) (Carslaw và Kaplan, 1991) và sự chậm trễ trong việc phát hành BCTC sẽlàm tăng sự không chắc chắn liên quan đến các quyết định đầu tư (Ashton và cộng
sự, 1987) Tác động tiêu cực của việc không kịp thời báo cáo tài chính đã trở thànhmột mối lo ngại ở cả các nước phát triển và đang phát triển Mối lo ngại này chủyếu xuất phát từ rủi ro do ảnh hưởng của độ trễ thời gian lập báo cáo tài chính đếnchất lượng báo cáo tài chính Tại Việt Nam, khung pháp lý điều chỉnh hoạt độngcông bố thông tin luôn được chú trọng hoàn thiện từ khi thị trường chứng khoánhình thành Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại một số bất cập trong việc công bố thông tin
Khóa luận văn hóa doanh nghiệp
Trang 4trên thị trường chứng khoán Việt Nam làm cho tính minh bạch và công khai củathông tin tài chính bị giảm sút Trong đó, chậm công bố thông tin báo cáo tài chính
là vi phạm khá phổ biến của công ty đại chúng, các tổ chức kinh doanh chứngkhoán
Chính vì vậy, việc tìm hiểu các yếu tố quyết định đến tính kịp thời sẽ là công
cụ mang tính định hướng trong chính sách quản lý thị trường vốn (Owusu-Ansah,2000) và tăng cường việc ra quyết định cũng như giảm hiện tượng bất cân xứng vềthông tin
Bên cạnh đó, ý thức tự giá và tinh thần trách nhiệm của các doanh nghiệptrong việc công bố báo cáo tài chính kịp thời chưa cao, còn mang tính đối phó dẫnđến chất lượng thông tin còn thấp Có thể nói, những vấn đề trên đã góp phần củng
cố thêm sự cần thiết của việc công bố báo cáo tài chính đã được kiểm toán kịp thời,chính xác nhằm đảm bảo lợi ích cho các cổ đông nói riêng và những người sử dụngthông tin trên báo cáo tài chính nói chung và nhằm duy trì tính minh bạch của thôngtin trên thị trường vốn
Với những vấn đề nêu trên, việc nghiên cứu để tìm ra giải pháp giúp cácdoanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam có thể khắc phục tìnhtrạng chậm trễ trong việc công bố báo cáo tài chính hiện nay là thật sự quan trọng
và cần thiết Bên cạnh đó, quản trị công ty được thực hiện tốt sẽ đóng vai trò là một
hệ thống giám sát hiệu quả, đồng thời là một biện pháp hữu ích trong việc công bốbáo cáo tài chính kịp thời, từ đó góp phần nâng cao chất lượng công bố thông tincủa doanh nghiệp (Beekes và Brown, 2006) Nhận thức được tầm quan trọng đó, tác
giả quyết định lựa chọn và nghiên cứu đề tài “Tác động của cơ chế quản trị công
ty, đặc điểm công ty đến tính kịp thời của báo cáo tài chính tại các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam”.
2 Khe hổng nghiên cứu
Nhiều nghiên cứu đã được tiến hành để xác định các nhân tố ảnh hưởng đếntính kịp thời trong việc công bố các thông tin trên báo cáo tài chính Chẳng hạn nhưnghiên cứu Khalid Alkhatib và Qais Marji (2012), Robert H Ashton và cộng sự
Khóa luận văn hóa doanh nghiệp
Trang 5(1989), Stephen Owusu-Anahsa và Stergios Leventis (2006), Amr Ezat và AhmedEl-Masry (2008), Hussein Ali Khasharmeh và Khaled Aljifri (2010), Ziyad Mustafa
M Al-Shwiyat (2013) Các nghiên cứu trên đều đã chỉ ra được nhiều yếu tố đặcđiểm công ty có tác động đến tính kịp thời của báo cáo tài chính của các công tyniêm yết
Tuy nhiên, Abdesalam và Street (2007), Dogan, Coskun và Celik (2007) chorằng báo cáo tài chính kịp thời không phải lúc nào cũng phục vụ lợi ích của người
sử dụng báo cáo tài chính, mà phục vụ lợi ích của các nhà quản lý khi thực hiệnnhiệm vụ quản lý của họ Do đó, tồn tại sự gia tăng khoảng cách báo cáo kịp thời.Bởi vì, quyết định trình bày hay không trình bày báo cáo tài chính đúng hạn phầnlớn phụ thuộc vào các đặc điểm quản trị công ty như quy mô hội đồng quản trị, tínhđộc lập của hội đồng quản trị, tính độc lập của ủy ban kiểm toán và các thuộc tínhquản trị công ty khác (Uwuigbe và cộng sự, 2018)
Ngoài nhu cầu ngày càng cao về chất lượng báo cáo tài chính, nghiên cứu vềđặc điểm quản trị công ty và tính kịp thời của báo cáo tài chính đã được thực hiện ởcác nước phát triển (Davies & Whiittred, 1980; OECD, 2004; McGee & Yuan,2011; Mohamad, Shafie & Wan-Hussin, 2010; Omar & Ahmed, 2016) Tuy nhiên,kết quả tại các nước phát triển lại không đúng với các nước đang phát triển Có thểthấy, các kết quả về mối quan hệ giữa quản trị công ty và tính kịp thời của báo cáotài chính còn hỗn hợp và không nhất quán (Turel, 2010; Appah & Emeh, 2013;Asuquo, Imobhio & Izedonmi, 2015; Akogo, Mgbame & Ogaide, 2015; Uwuigbe
và cộng sự, 2018)
3 Hướng nghiên cứu
Xuất phát từ khe hổng nghiên cứu trên, luận án có các mục tiêu tổng quát vàmục tiêu cụ thể như sau:
Mục tiêu tổng quát: nghiên cứu này xem xét tác động của quản trị công
ty, đặc điểm công ty đến tính kịp thời của báo cáo tài chính tại các công ty niêm yếttrên thị trường chứng khoán Việt Nam
Khóa luận văn hóa doanh nghiệp
Trang 6 Mục tiêu cụ thể: để đạt được mục tiêu tổng quát, nghiên cứu này có các
4 Phát triển giả thuyết nghiên cứu
4.1 Tác động của cơ chế quản trị công ty đến tính kịp thời của báo cáo tài chính
Khi cơ chế quản trị công ty thể hiện qua tỷ lệ thành viên độc lập của hộiđồng quản trị Theo Afify (2009), chức năng giám sát của HĐQT sẽ được nâng caokhi số lượng thành viên độc lập tăng lên Trong những công ty không có sự táchbiệt rõ ràng giữa sở hữu và quản lý, các thành viên trong HĐQT thường chịu ảnhhưởng bởi chính lợi ích của các cổ đông lớn hơn là phục vụ cho lợi ích của công ty
và những người khác có liên quan Do đó, cần phải có thành viên độc lập hay thànhviên không độc lập để đảm bảo sự cân bằng giữa lợi ích chung và lợi ích công ty,nâng cao vai trò giám sát, đảm bảo công ty phát triển phù hợp với chiến lược đề ra.Thành viên độc lập được kỳ vọng là những người có thể đưa ra những ý kiến đónggóp công bằng, khách quan, giải quyết được các mâu thuẫn nội bộ đồng thời cungcấp được những kiến thức, kinh nghiệm từ nhiều lĩnh vực khác nhau cho HĐQT.Các thành viên độc lập được kỳ vọng rằng họ sẽ đưa ra những ý kiến phê bình đốivới các hành động hoặc quyết định không phù hợp của ban điều hành và bảo vệquyền lợi cho các cổ đông Khi một HĐQT không điều hành có tính độc lập càngcao, thể hiện qua tỷ lệ số thành viên độc lập trên tổng số thành viên của HĐQT cànglớn thì thu nhập cổ đông càng lớn, đồng thời tăng cường hiệu quả kiểm soát đáng
kể, gia tăng khả năng phát hiện ra những hành vi thao túng lợi nhuận hay nói cáchkhác là sai sót hiện hữu trên BCTC và rút ngắn thời gian kiểm toán (Shukeri và
Khóa luận văn hóa doanh nghiệp
Trang 7Islam, 2012) Nghiên cứu của Afify (2009), Al Daoud và cộng sự (2015), và Singh
và Sultana (2011) cũng đưa ra kết quả tương tự, cho rằng doanh nghiệp có tỷ lệgiám đốc độc lập trong HĐQT càng cao thì sẽ càng đảm bảo được tính kịp thời củaBCTC Trong nghiên cứu này, tác giả kỳ vọng rằng tính độc lập của HĐQT cao cóthể làm gia tăng tính kịp thời của BCTC Như vậy, giả thuyết nghiên cứu là:
Giả thuyết H1: tính độc lập của HĐQT có tác động tích cực đến tính kịp thời của BCTC
Khi cơ chế quản trị công ty thể hiện qua tỷ lệ sở hữu cổ phiếu của hội đồngquản trị Quyền sở hữu cổ phần đặc trưng bởi tỷ lệ cổ phiếu mà một người nắm giữtại công ty Quyền sở hữu cổ phần của HĐQT được xác định bằng tổng tỷ lệ cổphần mà các thành viên của HĐQT nắm giữ Afify (2009) đã chứng minh rằng donhu cầu thông tin bình đẳng giữa các cổ đông Hay nói cách khác, không có cổ đôngnào muốn chi phối nhiều thông tin hơn cổ đông khác, do đó BCTC sẽ được công bốsớm Tuy nhiên, những ý kiến về mối quan hệ số lượng cổ đông, tỷ lệ sở hữu củaHĐQT và chất lượng BCTC vẫn tồn tại nhiều mặt Morck và cộng sự (1988) thấyrằng hiệu suất của công ty tăng lên khi quyền sở hữu tăng lên 5%, sau đó giảm khiquyền sở hữu tăng lên lên đến 25% và sau đó tăng nhẹ ở mức sở hữu cao hơn Họủng hộ lý thuyết rằng các nhà quản lý có xu hướng phân bổ các nguồn lực của công
ty để đạt được lợi ích tốt nhất của riêng họ, điều này có thể mâu thuẫn với lợi íchcủa các cổ đông Khi thành viên HĐQT là các cổ đông lớn, họ có thể sử dụng quyềnlực của mình để tiếp cận các nguồn thông tin nội bộ Việc sở hữu một phần lớn cổphần của công ty sẽ mang lại cho họ một ưu thế về biểu quyết ý kiến đáng kể, họ cóthể đạt được các mong muốn, kỳ vọng của mình bằng chi phí của các cổ đôngkhông thuộc HĐQT hoặc các cổ đông nhỏ lẻ khác Do đó, để giảm bất cân xứngthông tin, trong các công ty có HĐQT sở hữu số lượng cổ phiếu càng lớn, sẽ có chấtlượng BCTC cao hơn so với các công ty HĐQT sở hữu số lượng cổ phiếu khôngmang tính áp đảo (Jensen và Meckling, 1976; Fama và Jensen, 1983) và để đảm bảoquyền lợi cho các cổ đông nhỏ lẻ, BCTC sẽ được công bố kịp thời và đáp ứng đượcmong đợi của họ (Hassan, 2016) Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, việc
Khóa luận văn hóa doanh nghiệp
Trang 8HĐQT sở hữu nhiều cổ phần của công ty sẽ mang lại cho họ động lực làm việc đểnâng cao hiệu suất (Brickley và cộng sự, 1998) vì các quyết định của họ sẽ ảnhhưởng đến lợi ích của chính mình (Booth và cộng sự, 2002) Khi đó, lợi ích cá nhâncủa họ sẽ gắn chặt với lợi ích của công ty Họ sẽ không có động cơ đưa ra nhữngquyết định gây ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả của công ty cũng như chất lượngthông tin được công bố trên BCTC Theo Al-Ajimi (2008) cho thấy nếu cơ cấu sởhữu càng tập trung thì thời gian trì hoãn việc công bố BCTC càng ngắn Do đó,trong nghiên cứu này, tác giả đề xuất giả thuyết:
Giả thuyết H2: tính sở hữu của HĐQT có tác động tích cực đến tính kịp thời của BCTC.
Khi cơ chế quản trị công ty thể hiện qua chất lượng kiểm toán Báo cáo tàichính nhằm mục đích cuối cùng trình bày thông tin đáng tin cậy về tình hình tàichính và hiệu quả hoạt động của công ty, rất quan trọng khi các tác nhân thị trường
có ý định đưa ra các quyết định kinh tế (Bajra & Cadez, 2018) Tuy nhiên, như đãtrình bày trong các phần trước, báo cáo tài chính không phải lúc nào cũng tuân thủ
sứ mệnh chính của nó là đảm bảo tính minh bạch và thường có thể bị bóp méo hoặcgian lận (Blanco và cộng sự, 2014) Từ góc độ lý thuyết người đại diện, mục đíchchính của cuộc kiểm toán là làm giảm các xung đột nảy sinh từ sự tách biệt giữaquản lý và quyền sở hữu, bằng cách hạn chế các hành động che giấu của các nhàquản lý của công ty
Bajra và Cadez (2018) tìm thấy bằng chứng về sự hiện diện của các cuộckiểm toán có tương quan thuận với chất lượng báo cáo tài chính Đồng thời, nghiêncứu của Owusu-Ansah và Leventis (2006) đưa ra kết quả chứng minh rằng các công
ty đã được kiểm toán bởi các công ty kiểm toán Big-5 trước đây có thời gian thựchiện báo cáo tài chính ngắn hơn Cunha và Rodrigues (2018) bổ sung cho nhữngphát hiện này với kết quả cho thấy rằng các công ty niêm yết của Bồ Đào Nha đượckiểm toán bởi một công ty kiểm toán Big-4 có mức độ công bố thông tin cao hơn
Do đó, trong nghiên cứu này, tác giả đề xuất giả thuyết:
Khóa luận văn hóa doanh nghiệp
Trang 9Giả thuyết H3: Chất lượng kiểm toán có tác động tích cực đến tính kịp thời của BCTC (Nếu công ty được kiểm toán bởi các đơn vị kiểm toán thuộc Big-4 thì sẽ
có tác động tích cực đến tính kịp thời của BCTC).
4.2 Tác động của các yếu tố đặc điểm công ty đến tính kịp thời của báo cáo tài chính
Quy mô công ty
Để có hiệu quả hoạt động tốt hơn, một công ty cần có nhiều nhân viên, kiểmsoát nội bộ mạnh mẽ, quản lý tốt và hệ thống tinh vi Tuy nhiên, chỉ có những công
ty với quy mô lớn mới có thể đáp ứng được các điều kiện trên (Adebayo & Adebiyi,2016) Bởi lẽ, chi phí hoạt động của các công ty như thế sẽ cao hơn Mặc dù vậy,một công ty với quy mô lớn có thể nâng cao năng lực quản trị công ty của họ vàđảm bảo tính kịp thời của báo cáo tài chính Nói cách khác, các công ty lớn hơn sẽkhông mất nhiều thời gian trong việc lập báo cáo tài chính Bên cạnh đó, việc khôngkịp thời công bố báo cáo sẽ tạo áp lực lớn cho các công ty với quy mô lớn vì điềunày sẽ dẫn đến việc các nhà đầu tư thực hiện các giao dịch không mong muốn đốivới cổ phiếu của họ (Owusu-Ansah, 2000) Do đó, tác giả đưa ra giả thuyết như sau:
Giả thuyết H4: Quy mô công ty có tác động tích cực đến tính kịp thời của BCTC
Lợi nhuận của công ty
Dựa trên lý thuyết tín hiệu, một công ty sẽ công bố các báo cáo tài chính củamình nhanh hơn khi chúng có khả năng sinh lời cao để thu hút các nhà đầu tư vàchủ nợ Công ty muốn đưa tin tốt này sớm trong đó lợi nhuận cho thấy hiệu quả củacông ty (Owusu-Ansah, 2000) Tin tức đó cũng có thể ảnh hưởng đến giá cổ phiếucủa nó (Adebayo & Adebiyi, 2016) Ngoài ra, nó cũng sẽ nâng cao lòng tin của cácnhà đầu tư và chủ nợ Phần lớn các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra mối quan hệđáng kể giữa khả năng sinh lời và tính kịp thời của báo cáo tài chính như được thựchiện bởi AL-Tahat (2015) và Kamalluarifin (2016) Điều này cho thấy khả năngsinh lời cao hơn, công ty có xu hướng công bố báo cáo tài chính đúng hạn Do đó,giả thuyết được xây dựng như sau:
Khóa luận văn hóa doanh nghiệp
Trang 10Giả thuyết H5: Lợi nhuận của công ty có tác động tích cực đến tính kịp thời của BCTC
Đòn bẩy tài chính
Nhiều nghiên cứu cho thấy khi một công ty có đòn bẩy tài chính cao hơn họ
sẽ thể hiện sự tự tin cao bằng cách công bố BCTC của họ kịp thời hơn để đảm bảovới các chủ nợ rằng họ có khả năng thanh toán (Ismail và Chandler, 2004;Kamalluarifin, 2016) Efobi & Okougbo (2014) cho rằng mức độ đòn bẩy cao hơn
sẽ mang lại hiệu quả tốt cho quản trị công ty của họ Đó là bởi vì nó sẽ nâng caotính kịp thời của báo cáo tài chính của một công ty và họ sẽ không mất quá nhiềuthời gian trong việc lập báo cáo Do đó, tác giả xây dựng giả thuyết như sau:
Giả thuyết H6: Đòn bẩy tài chính của công ty cao có tác động tích cực đến tính kịp thời của BCTC
Số lượng công ty con
Số lượng các công ty con là một trong những biến thuộc đặc trưng cấu trúccủa doanh nghiệp Các công ty con gần như bắt đầu và hoàn tất kiểm toán báo cáotài chính nhanh hơn vì cần phải lập báo cáo tài chính sau ngày kết thúc niên độ càngsớm càng tốt để phục vụ cho mục đích hợp nhất báo cáo tài chính Vì vậy nhữngdoanh nghiệp có công ty con nhiều thì sẽ công bố báo cáo tài chính sớm hơn(Hossain và Taylor, 2013) Tuy nhiên, Ashton và cộng sự (1987), Owusu - Anasah(2000) cho rằng doanh nghiệp có số lượng công ty con hay chi nhánh nhiều thì việclập báo cáo tài chính hợp nhất sẽ mất nhiều thời gian và hoàn tất báo cáo kiểm toán
sẽ lâu hơn, dẫn đến tính kịp thời của việc công bố báo cáo tài chính bị giảm đi.Trong nghiên cứu này, tác giả đồng tình với quan điểm của Ashton và cộng sự(1987), Owusu-Anasah (2000) cũng như dựa trên cơ sở của lý thuyết người đạidiện, giả thuyết được đưa ra như sau:
Giả thuyết H7: Số lượng công ty con càng nhiều sẽ có tác động tiêu cực đến tính kịp thời của BCTC
5 Mô hình nghiên cứu
Nghiên cứu có 03 mục tiêu cụ thể là
Khóa luận văn hóa doanh nghiệp
