Vận dụng phương pháp dạy học dự án trong dạy học môn ngữ văn

Chúng ta đang sống trong thế kỉ XXI thế kỉ của khoa học và công nghệ. Sự phát triển của khoa học kĩ thuật và công nghệ tác động đến tất cả các lĩnh vực trong cuộc sống. Nó đòi hỏi con người không chỉ là sự hiểu biết đơn thuần về kiến thức tự nhiên hay xã hội mà còn là sự thành thạo của rất nhiều kĩ năng để có thể thích ứng với cuộc sống. Viện sĩ A.A. Xmianốp (Liên Xô cũ) đã viết: “Sự tiến bộ kì diệu của khoa học kĩ thuật, số liệu các tri thức cần lĩnh hội tăng lên một cách ghê gớm, đòi hỏi chúng ta phải thay đổi căn bản cả nội dung giáo dưỡng lẫn phương pháp dạy học (PPDH). PPDH phải nhằm phát triển tối đa sự suy nghĩ độc lập của HS, kĩ năng đạt đến và vận dụng tri thức” 25; tr.18. Điều đó đặt ra bài toán thách thức cho quá trình giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực cho tất cả các nước trên thế giới. Theo xu hướng này, ở nước ta đổi mới PPDH nói chung và dạy học Ngữ văn nói riêng đã trở thành một yêu cầu vừa hiển nhiên vừa bức thiết không chỉ với các Ban ngành quản lí giáo dục mà còn riêng với từng cá nhân GV đang trực tiếp tham gia việc giảng dạy.

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH TRÀ VINH

TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÀ VINH

MÔN HỌC: SỰ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC QUAN ĐIỂM

GIÁO DỤC HIỆN ĐẠI VÀ GIÁO DỤC SO SÁNH

VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC DỰ ÁN TRONG DẠY HỌC MÔN NGỮ VĂN CHO HỌC SINH LỚP 6 TẠI TRƯỜNG

Phần I TIỂU LUẬN

MỞ ĐẦU Đặt vấn đề

Chúng ta đang sống trong thế kỉ XXI- thế kỉ của khoa học và công nghệ Sự phát triển của khoa học kĩ thuật và công nghệ tác động đến tất cả các lĩnh vực trong cuộc sống Nó đòi hỏi con người không chỉ là sự hiểu biết đơn thuần về kiến thức tự nhiên hay xã hội mà còn là sự thành thạo của rất nhiều kĩ năng để có thể thích ứng với cuộc

sống Viện sĩ A.A Xmianốp (Liên Xô cũ) đã viết: “Sự tiến bộ kì diệu của khoa học kĩ

thuật, số liệu các tri thức cần lĩnh hội tăng lên một cách ghê gớm, đòi hỏi chúng ta phải thay đổi căn bản cả nội dung giáo dưỡng lẫn phương pháp dạy học (PPDH) PPDH phải nhằm phát triển tối đa sự suy nghĩ độc lập của HS, kĩ năng đạt đến và vận dụng tri thức” [25; tr.18] Điều đó đặt ra bài toán thách thức cho quá trình giáo dục và đào tạo

nguồn nhân lực cho tất cả các nước trên thế giới Theo xu hướng này, ở nước ta đổi mới PPDH nói chung và dạy học Ngữ văn nói riêng đã trở thành một yêu cầu vừa hiển nhiên vừa bức thiết không chỉ với các Ban ngành quản lí giáo dục mà còn riêng với từng cá nhân GV đang trực tiếp tham gia việc giảng dạy

Thực tế cho thấy: lý luận về đổi mới phương pháp và các PPDH mới rất đa dạng, khoa học, sát thực song khi áp dụng vì điều kiện khách quan lẫn chủ quan, có nhiều PPDH chưa áp dụng được hoặc áp dụng đạt hiệu quả không cao Điều đó dẫn đến bối cảnh chung của Việt Nam hiện nay là rất nhiều GV còn lúng túng trong việc xác định một PPDH Ngữ văn nhằm gây được nhiều hứng thú cho HS và tích cực hóa hoạt động học tập của HS Thực trạng nhiều HS tại các trường THCS hiện nay không thích học Văn, chán học văn, sợ học Văn, xem nhẹ môn Văn vẫn còn là vấn đề khá phổ biến

Là một trong những PPDH đã được nghiên cứu và áp dụng thành công ở nhiều nước trên thế giới (ví dụ như chương trình dạy học của Intel, phiên bản 10.4), trong nhiều thập kỉ vừa qua, việc triển khai dự án trong thực tế đã chính thức trở thành một chiến lược dạy học DHDA đã chiếm được vị trí đáng nể trong lớp học sau khi các nhà nghiên cứu hệ thống lại những điều GV đã biết từ lâu: HS sẽ hứng thú hơn với việc học khi có cơ hội thâm nhập vào những vấn đề phức tạp, mang tính thách thức cao và đôi khi đầy rẫy những vấn đề nhưng rất sát với thực tế đời sống Vì thế, DHDA đã thể hiện được ưu điểm nổi bật của mình trong việc hướng tới các mục tiêu của giáo dục hiện đại

mà UNESCO đề xướng: “Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để tự khẳng

định mình” Với đặc điểm này, việc đưa DHDA vào tổ chức dạy học nói chung và dạy

học môn ngữ văn cho học sinh lớp 6 nói riêng sẽ là một trong những phương hướng góp phần đào tạo con người toàn diện phù hợp với xu thế hội nhập quốc tế cũng như đáp ứng được đòi hỏi của xã hội tri thức

Tìm hiểu các vấn đề lý thuyết và quy trình vận dụng DHDA, có thể dễ dàng nhận thấy hoàn toàn có khả năng vận dụng được DHDA vào thực tiễn dạy học môn ngữ văn

cho học sinh lớp 6 nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của HS trong học tập; tạo được hứng thú cho HS và góp phần đa dạng hóa các PPDH Với việc có thể tạo ra những thay đổi tích cực trong cách dạy, cách học của GV và HS; đem lại cho giờ học Ngữ văn một không khí học tập mới, DHDA đã trở thành một trong những PPDH “làm cho GV chỉ cần dạy ít mà HS học được nhiều và làm cho nhà trường bớt sự nhàm chán và bớt

sự nhọc nhằn” [16; tr 20]

Ở nước ta, từ năm 2003, phương pháp DHDA đã được Bộ Giáo dục & Đào tạo kết hợp với tập đoàn Intel Việt Nam triển khai thí điểm tại 20 trường học thuộc 9 tỉnh thành trên cả nước trong chương trình “Dạy học cho tương lai” Từng được HS-sinh viên ở nhiều nước có nền giáo dục tiến tiến như: Mĩ, Anh, Pháp, Nhật…hào hứng đón nhận và áp dụng, DHDA ngày càng được phổ biến rộng rãi, được phát triển và hoàn thiện cho phù hợp với thực tiễn

Từ những lý do trên, tác giả đã lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Vận dụng phương pháp dạy học dự án trong dạy học môn ngữ văn cho học sinh lớp 6 tại trường THCS Long thành TP Thủ Đức” làm tiểu luận kết thúc học phần môn Thực hiện đề tài này, tác giả hi vọng tìm được một hướng đi tích cực trong quá trình đổi mới PPDH của bản thân đồng thời giúp cho GV Ngữ văn quan tâm hơn đến phương pháp này và áp dụng vào quá trình dạy học của mình nhằm nâng cao chất lượng dạy học

Theo từ điển Tiếng Việt (của Giáo sư Bùi Quang Tịnh và Bùi Thị Tuyết Khanh),

“dự án” (dt): bản dự thảo về một việc (dự án ngân sách, dự án hiến pháp)

Các tác giả Phạm Đức Quang, Phạm Trịnh Mai (trong Dạy học theo dự án) xác định “dự án” là tập hợp của những hành động khác nhau có liên quan với nhau theo một logic, một trật tự xác định nhằm vào những mục tiêu xác định, được thực hiện bằng những nguồn lực nhất định trong những khoảng thời gian xác định

Tóm lại, dự án nhìn chung được hiểu là một dự định, một kế hoạch (trong đó có xác định rõ mục tiêu, thời gian, phương tiện tài chính, vật chất, nhân lực) cần được thực hiện nhằm đạt mục tiêu đề ra Dự án được thực hiện trong những điều kiện xác định và

có tính phức hợp, liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau Khái niệm dự án được sử dụng phổ biến trong thực tế sản xuất, kinh tế, xã hội Khái niệm này xuất hiện trong lĩnh vực giáo dục không chỉ với ý nghĩa là các dự án phát triển giáo dục mà còn được sử dụng như một phương pháp hay hình thức dạy học

Phương pháp dạy học theo dự án:

Đầu thế kỉ XX, các nhà sư phạm Mỹ đã xây dựng cơ sở lí luận cho phương pháp

dự án (the project method) và coi đó là PPDH quan trọng nhằm thực hiện quan điểm dạy học lấy HS làm trung tâm PPDH dự án được sử dụng trước hết trong dạy học thực hành các môn học kĩ thuật, sau đó được sử dụng trong hầu hết các môn học khác ở nhà trường Ở Việt Nam, phương pháp này đã được nghiên cứu sử dụng song phạm vi vận dụng còn hạn chế, nhất là trong lĩnh vực lí luận dạy học

Dạy học theo dự án (gọi tắt là dạy học dự án) được hiểu là một phương pháp hay một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp,

có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực tiễn, thực hành Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập

kế hoạch đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện (Dạy học theo dự án, Phạm Đức Quang - Phạm Trịnh Mai)

Dự án bồi dưỡng giáo viên phổ thông “Dạy học cho tương lai “(Teaching For Future) do Intell tổ chức khẳng định dạy học theo dự án là một mô hình dạy học lấy học sinh làm trung tâm Nó giúp phát triển kiến thức và các kĩ tìm tòi, hiện thực hóa những kiến thức đã học trong quá trình thực hiện và tạo ra những sản phẩm của riêng chính bản thân mình

Theo Nguyễn Văn Cường (Một số vấn đề về đổi mới PPDH, tài liệu học tập), dạy học theo dự án là một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, có tạo ra sản phẩm có thể giới thiệu Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện Làm việc theo nhóm là hình thức cơ bản của dạy học dự án

Học tập dựa trên dự án là một mô hình học tập khác với hoạt động học tập truyền thống với những bài giảng ngắn, tách biệt và lấy GV làm trung tâm Theo đó các hoạt động học tập được thiết kế một cách cẩn thận, mang tính lâu dài, liên quan đến nhiều lĩnh vực học thuật, lấy HS làm trung tâm và hòa nhập với những vấn đề và thực tiễn cuả thế giới thực tại Mục tiêu của một dự án là việc nghiên cứu có chiều sâu về một chủ đề chứ không chỉ là tìm ra những câu trả lời đúng cho những câu hỏi được HS đưa ra Học sinh cộng tác với bạn trong lớp trong một khoảng thời gian nhất định để giải quyết những vấn đề có thật trong đời sống, theo sát chương trình học và có phạm vi kiến thức liên môn, sau đó là trình bày kết quả công việc của mình với một bạn ngoài nhóm Cuối cùng

có thể trình bày công việc đó dưới hình thức là một buổi thuyết trình sử dụng các phương tiện nghe nhìn, một vở kịch, một bản báo cáo viết tay hoặc một sản phẩm được tạo ra

Dạy học dựa trên dự án không chỉ tập trung vào các chương trình giảng dạy mà còn khám phá các chương trình này, yêu cầu HS phải đặt câu hỏi, tìm kiếm những mói liên hệ và tìm ra giải pháp Cách học này là một cấu trúc học tập có thể thay đổi môi trường học từ “giáo viên nói” thành “học sinh thực hiện” Như vậy học tập dựa trên dự

án là là học tập trong hành động Nó thu hút người học để họ không còn là vật chứa

đựng thông tin một cách bị động mà là người tích cực giành lấy kiến thức PPDH này hướng người học đến việc tiếp thu kiến thức và kĩ năng thông qua quá trình giải quyết một bài tập tình huống, được gọi là một dự án mô phỏng môi trường mà các em đang sống và sinh hoạt

Những phân tích kể trên của các tác giả nhìn chung coi dạy học theo dự án là một hình thức dạy học vì khi thực hiện một dự án, có nhiều PPDH cụ thể được sử dụng Tuy nhiên khi không phân biệt giữa hình thức và PPDH, tức là hiểu theo nghĩa rộng, các tác giả cũng xem đó là PPDH (PPDH theo dự án - một PPDH phức hợp)

Như vậy, phương pháp dạy học dự án là một hình thức dạy học hay PPDH phức hợp, trong đó dưới sự hướng dẫn của giáo viên, người học tiếp thu kiến thức và hình thành kỹ năng thông qua việc giải quyết một bài tập tình huống (dự án) có thật trong đời sống, theo sát chương trình học, có sự kết hợp giữa lý thuyết với thực hành và tạo ra các sản phẩm cụ thể

1.2 Mục tiêu của phương pháp dạy học dự án

- DHDA là một trong những PPDH tích cực, lấy HS làm trung tâm và gắn với thực tiễn cuộc sống của chính HS với những mục tiêu sau:

- Nội dung học tập theo dự án phải hướng tới các vấn đề thực tiễn, gắn kết nội dung học với cuộc sống thực tế

- DHDA giúp phát triển cho HS những kĩ năng như kĩ năng phát hiện và giải quyết vấn đề, các kĩ năng tư duy bậc cao (phân tích, tổng hợp, đánh giá)

- DHDA rèn luyện cho HS nhiều kĩ năng khác như tổ chức kiến thức, kĩ năng sống, kĩ năng làm việc nhóm, giao tiếp, …

- DHDA cho phép HS làm việc một cách độc lập để hình thành kiến thức và cho

ra những kết quả thực tế

- DHDA giúp HS nâng cao kĩ năng sử dụng công nghệ thông tin vào quá trình học tập và tạo ra sản phẩm

1.3 Đặc điểm của phương pháp dạy học dự án

- Dạy học dự án gắn liền với các vấn đề thực tiễn

- Dạy học dự án mang tính định hướng hứng thú và hành động của người học

- Dạy học dự án định hướng sản phẩm

- Dạy học dự án giúp hoàn thiện người học với các kỹ năng thế kỉ 21

- Dạy học dự án có nhiều hoạt động học tập phong phú, đa dạng

Thường trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của dự án, người học không chỉ cần hiểu biết kiến thức Văn học, mà người học còn phải biểu biết một số kiến thức cả các ngành khoa học có liên quan (Địa lí, Lịch sử, Giáo dục công dân…) và một số kỹ năng

cần thiết (kỹ năng thu thập và xử lý thông tin, kỹ năng viết báo cáo khoa học, kỹ năng

xử lý số liệu bằng bảng thống kê, bằng biểu đồ và đồ thị, kỹ năng sử dụng thiết bị hiện đại…) Chính vì vậy, dạy học theo dự án tạo cơ hội cho người học tự đánh giá mình, tự khẳng định mình thông qua việc thực hiện dự án

1.4 Ưu điểm và hạn chế của phương pháp dạy học dự án

DHDA là PPDH hiện đại, có nhiều ưu điểm nổi trội:

- DHDA gắn lý thuyết với thực hành, tư duy với hành động, nhà trường với xã hội, từ đó làm cho nội dung học tập trở nên có ý nghĩa hơn

- DHDA phát huy được tính tích cực, tự lực, chủ động, sáng tạo của người học

- DHDA tạo ra môi trường thuận lợi cho người học rèn luyện và phát triển

- DHDA giúp người học phát triển khả năng giao tiếp, năng lực đánh giá, vận dụng kiến thức

- DHDA giúp HS rèn luyện năng lực cộng tác làm việc, năng lực giải quyết những vấn đề phức hợp

Bên cạnh các ưu điểm đã nêu ở trên, DHDA cũng có những hạn chế cần khắc phục như sau:

- DHDA không phù hợp trong việc truyền thụ tri thức lí thuyết mang tính trừu tượng, hệ thống, cũng như rèn luyện hệ thống kĩ năng cơ bản

- DHDA phải đòi hỏi nhiều thời gian Vì vậy, DHDA không thay thế cho các PPDH khác mà là hình thức bổ sung cần thiết cho PPDH truyền thống

- DHDA đòi hỏi phương tiện, cơ sở vật chất và tài chính phù hợp

1.5 Hồ sơ bài dạy theo phương pháp dạy học dự án trong dạy học môn ngữ văn cho học sinh lớp 6

Để tiến hành DHDA trong dạy học môn ngữ văn cho học sinh lớp 6 một cách hiệu quả, GV cần xây dựng được hồ sơ bài dạy một cách đầy đủ và chi tiết Hồ sơ bài dạy trong DHDA bao gồm:

Bộ câu hỏi định hướng, kế hoạch thực hiện, tình huống xuất hiện dự án, các ý tưởng dự án, các công cụ đánh giá và công cụ trợ giúp, nguồn tư liệu tham khảo Các thành phần trong hồ sơ bài học dự án môn ngữ văn cho học sinh lớp 6 bao gồm

- Xây dựng các ý tưởng dự án

- Kế hoạch thực hiện dự án

- Bộ câu hỏi định hướng bao gồm: Câu hỏi khái quát; Câu hỏi nội dung; Câu hỏi bài học; Câu hỏi dẫn dắt

- Xây dựng công cụ đánh giá sản phẩm (gồm các phiếu đánh giá): Tiêu chí đánh giá; Phiếu đánh giá (phiếu đánh giá nhóm và phiếu tự đánh giá)

- Các công cụ trợ giúp, nguồn tư liệu tham khảo

1.2.6 Quy trình thiết kế phương pháp dạy học dự án trong dạy học môn ngữ văn cho học sinh lớp 6

Dạy học bộ môn Ngữ Văn lớp 6 theo phương pháp DHDA, dựa trên cấu trúc của tiến trình phương pháp, người ta có thể chia cấu trúc của DHDA làm 3 giai đoạn bao gồm 5 bước:

Bước 1: Chọn đề tài, chia nhóm

- Tìm trong chương trình môn Ngữ văn THPTnhững bài dạy có nội dung liên quan đến các vấn đề đang diễn ra trong thực tế, hoặc có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của các em

- Phát hiện những gì đã và đang xảy ra trong cuộc sống Chú ý vào những vấn đề lớn mà xã hội và thế giới đang quan tâm

- GV chia lớp học thành các nhóm, hướng dẫn người học đề xuất, xác định tên

đề tài Đó là một dự án chứa đựng một nhiệm vụ cần giải quyết, phù hợp với các em, trong đó có sự liên hệ giữa nội dung học tập với hoàn cảnh thực tiễn đời sống xã hội

GV cũng có thể giới thiệu một số hướng đề tài để người học lựa chọn

- Việc lập kế hoạch cho một dự án là công việc hết sức quan trọng vì nó mang tính định hướng hành động cho cả quá trình thực hiện, thu thập kết quả và đánh giá dự

án

Bước 3: Thực hiện dự án

- Các nhóm phân công nhiệm vụ cho mỗi thành viên

- Học sinh trực tiếp thực hiện dự án, GV là người hướng dẫn, đôn đốc và giúp đỡ khi cần thiết

- Các thành viên trong nhóm thực hiện kế hoạch đã đề ra Khi thực hiện dự án, các hoạt động trí tuệ và hoạt động thực hành, thực tiễn xen kẽ và chúng tác động qua lại lẫn nhau, kết quả là tạo ra sản phẩm của dự án

- Học sinh thu thập dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau rồi tổng hợp, phân tích và tích lũy kiến thức thu được qua quá trình làm việc Như vậy, các kiến thức mà học sinh tích lũy sẽ được thực nghiệm qua thực tiễn

Bước 4: Thu thập kết quả, báo cáo sản phẩm

- Kết quả thực hiện dự án có thể được viết dưới dạng ấn phẩm (bản tin, báo cáo,

áp phích, thu hoạch, …) và có thể trình bày trên PowerPoint hoặc thiết kế thành trang Web, …

- Các học sinh cần được tạo điều kiện để trình bày kết quả cùng với kiến thức mới mà họ đã tích lũy được thông qua dự án (theo nhóm hoặc cá nhân)

- Sản phẩm của dự án có thể được trình bày giữa các nhóm người học, giới thiệu trong lớp, trong trường hoặc ngoài xã hội như: báo cáo, thiết kế xây dựng, bài tiểu luận, bản thiết kế, trình bày nghệ thuật, ấn phẩm, bài trình diễn đa phương tiện, …

Bước 5: Đánh giá dự án, rút kinh nghiệm

- Giáo viên và HS đánh giá quá trình thực hiện dự án, kết quả của dự án dựa trên những sản phẩm thu được, GV nhận xét, cho điểm GV chốt lại những nội dung quan trọng liên quan trực tiếp tới bài học, sau đó tính điểm cho từng thành viên, nhóm…

2 Thực trạng việc vận dụng phương pháp dạy học dự án trong dạy học môn ngữ văn cho học sinh lớp 6 tại trường THCS Long thành TP Thủ Đức

2.1 Thực trạng nhận thức của CBQL và GV về việc vận dụng phương pháp dạy học dự án trong dạy học môn ngữ văn cho học sinh lớp 6

Nhiệm vụ đặt ra trong dạy học theo dự án tương đối phức tạp cho nên trong quá trình thực hiện nhiệm vụ đòi hỏi phải có sự cộng tác chặt chẽ, liên tục trong quá trình làm việc Sự cộng tác này có thể có ở nhiều cấp độ, quy mô và đối tượng khác nhau, với

tư cách là những người cùng tham gia dự án hoặc hỗ trợ dự án:

Sự cộng tác đầu tiên cần phải nói đến là sự cộng tác giữa giáo viên và học sinh: giáo viên hướng dẫn, tư vấn, nhận xét quá trình làm việc để học sinh có sự điều chỉnh kịp thời; học sinh thường xuyên phản hồi thông tin cho giáo viên, thông báo tiến độ thực hiện dự án, thậm chí có thể đề xuất thêm những ý tưởng mới

Bên cạnh sự cộng tác giữa giáo viên và học sinh là sự cộng tác giữa học sinh và học sinh Đây là sự cộng tác phổ biến nhất Việc thực hiện các nhiệm vụ của dự án thường được tiến hành theo nhóm Kỹ năng làm việc nhóm cũng là một tiêu chí đánh giá học sinh trong quá trình dạy học theo dự án

Một sự cộng tác cũng không kém phần quan trọng là sự cộng tác với các lực lượng xã hội khác cùng tham gia dự án Ví dụ: các bậc phụ huynh, các nhà tài trợ xã hội, các cơ quan nhà nước có liên quan,…

Để xác định sản phẩm của dự án cần phải dựa trên căn cứ gọi là chuẩn Dạy học theo dự án là dạy học hướng đến chuẩn Câu hỏi lớn nhất đặt ra cho người dạy khi áp dụng dạy học theo dự án đó là: Chúng ta muốn học sinh biết được những gì và học (làm) được những gì? Trả lời câu hỏi đó chính là việc xác định chuẩn - căn cứ để đánh giá mức độ hoàn thành sản phẩm của học sinh

Kết quả của dạy học theo dự án bao giờ cũng là một sản phẩm có ý nghĩa đối với người học, có thể sử dụng (tuỳ theo mức độ thực tế của sản phẩm), công bố, giới thiệu như: các vật phẩm, các bản dự thảo, thiết kế, các ấn phẩm điện tử… Việc đánh giá mức

độ đạt chuẩn của người học chính là dựa trên mức độ hoàn thành sản phẩm của họ (bao gồm quá trình thực hiện sản phẩm, cách trình bày, giới thiệu sản phẩm và chất lượng sản phẩm) Do vậy, khi bắt đầu triển khai một dự án học tập cần phải có định hướng về sản phẩm một cách rõ ràng

2.2 Thực trạng xác định mục tiêu sử dụng phương pháp dạy học dự án trong dạy học môn ngữ văn cho học sinh lớp 6

Tiếp tục phát triển các năng lực đã hình thành ở trung học cơ sở với các yêu cầu cần đạt cao hơn: nội dung và yêu cầu đọc; đọc hiểu với yêu cầu phát triển tư duy phản biện; vận dụng được các kiến thức về đặc điểm ngôn từ văn học, các xu hướng – trào lưu văn học, phong cách tác giả, tác phẩm, các yếu tố bên trong và bên ngoài văn bản

để hình thành năng lực đọc độc lập Viết thành thạo kiểu văn bản nghị luận và thuyết minh tổng hợp (kết hợp các phương thức biểu đạt và các thao tác nghị luận), đúng quy trình, có chủ kiến, đảm bảo logic và có sức thuyết phục Nói và nghe linh hoạt; có khả năng nghe và đánh giá được nội dung cũng như hình thức biểu đạt của bài thuyết trình; biết tham gia và có chủ kiến, cá tính, có thái độ tranh luận phù hợp trong tranh luận

Theo chương trình GDPT mới: Môn Ngữ văn hình thành và phát triển ở HS năng lực Văn học, năng lực ngôn ngữ; đồng thời góp phần cùng các môn học khác, hoạt động giáo dục khác hình thành, phát triển cho học sinh các phẩm chất chủ yếu và các năng lực chung, đặc biệt là biết tranh luận về những vấn đề tồn tại các quan điểm trái ngược nhau; có thái độ cầu thị và văn hoá tranh luận phù hợp; có khả năng nghe thuyết trình

và đánh giá được nội dung và hình thức biểu đạt của bài thuyết trình; có hứng thú thể hiện chủ kiến, cá tính trong tranh luận; trình bày vấn đề khoa học một cách tự tin, có sức thuyết phục Nói và nghe linh hoạt; nắm được phương pháp, quy trình tiến hành một cuộc tranh luận

2.3 Thực trạng xây dựng nội dung phương pháp dạy học dự án trong dạy học môn ngữ văn cho học sinh lớp 6

Những năm lại đây, vấn đề dạy và học môn Ngữ văn trong nhà trường phổ thông luôn là vấn đề nhức nhối và nhận được sự quan tâm của toàn xã hội Học sinh ngày càng không mấy hứng thú với môn Ngữ văn, hay đáng báo động hơn là “chán ghét” việc học

bộ môn này Như ta đã biết, ngữ văn là bộ môn thuộc lĩnh vực khoa học xã hội - lĩnh

vực không hề dễ dàng trong việc truyền tải kiến thức cũng như tạo sự hứng thú cho học sinh Tuy nhiên, phải thừa nhận rằng, với nỗ lực của các nhà chức trách, đội ngũ giáo viên trong việc quán triệt tinh thần đổi mới giáo dục những năm gần đây, việc dạy và học Ngữ văn ở bậc THCS cũng bước đầu có những chuyển biến tích cực

Chuyển biến trước hết và rõ rết nhất phải nói tới vấn đề đổi mới chương trình sách giáo khoa Ngữ văn theo nguyên tắc tích hợp Theo nguyên tắc tích hợp thì nội dung kiến thức của 3 phân môn: Văn học, Tiếng Việt, Làm văn được kết hợp với nhau một cách chặt chẽ

Từ việc đổi mới nội dung chương trình SGK, chủ trương đổi mới phương pháp dạy học văn cũng có những thay đổi nhất định Để phát huy tính chủ động tích cực của học sinh, khắc phục tình trạng học thụ động, áp đặt tư duy cho học sinh bằng con đường giáo viên truyền thụ - học sinh lĩnh hội, phương pháp đọc hiểu đã được tổng chủ biên -

GS Nguyễn Khắc Phi đề xuất và vận dụng một cách chính thức Phương pháp đọc hiểu

là hướng dẫn học sinh đọc văn, phát hiện ý nghĩa trong ngữ cảnh, phát hiện những chỗ mâu thuẫn, phi lí, khó hiểu trong văn bản, từ đó kích thích hứng thú tìm hiểu của học sinh

Bắt đầu từ năm học 2020 - 2021 phong trào xây dựng “trường học thân thiện, học sinh tích cực” đã được hưởng ứng và nhân rộng trong các nhà trường Một số trường đã nắm bắt được tinh thần đổi mới và triển khai một cách hiệu quả tại cơ sở Điển hình phải

kể đến phương pháp “Trả tác phẩm cho học sinh” do thầy giáo Đỗ Quang Trung khởi xướng tại trường THPT Chuyên Ngoại ngữ (Đại học Ngoại ngữ, ĐHGQ Hà Nội) Phương pháp này chính là một hình thức của dạy học theo dự án (ở mức độ sơ giản) Có thể nói đây là những thành công bước đầu trên con đường thực hiện đổi mới trong dạy học Ngữ văn

Tuy nhiên, trên thực tế, mặc dù giáo viên đã có ý thức đổi mới phương pháp dạy học văn nhưng việc thực hiện chỉ mới mang tính chất hình thức, thử nghiệm chứ chưa đem lại hiệu quả như mong muốn Hơn nữa, không ít giáo viên chưa được trang bị kỹ càng, đồng bộ về quan điểm và lý luận phương pháp dạy học Văn mới, do vậy hầu hết vẫn sử dụng các phương pháp dạy học truyền thống, cứng nhắc, khoảng cách giữa mục tiêu về tiến độ và quy mô đổi mới với thực tế việc dạy học văn vẫn còn rất lớn

Khi điều tra về mức độ sử dụng các phương pháp dạy học trong môn Ngữ văn, chúng tôi thu được kết quả như sau:

Bảng 2.1 Mức độ sử dụng các phương pháp dạy học trong môn Ngữ văn lớp

6 của giáo viên

Bảng số liệu trên cho thấy:

Phương pháp được sử dụng với mức độ nhiều nhất vẫn là phương pháp thuyết trình (84.1% sử dụng thường xuyên) Nói chính xác hơn, mô hình “thầy giảng - trò nghe”, “thầy đọc - trò chép” vẫn là thực trạng phổ biến trong các giờ học văn lớp 6 ở bậc THCS Phương pháp này nếu chỉ được sử dụng một cách thuần nhất, không kết hợp với các phương pháp khác sẽ khiến cho nội dung bài giảng mang tính chất áp đặt và nhàm chán Học sinh không có cơ hội để rèn luyện khả năng tư duy, tiếp cận những tác phẩm văn học một cách thụ động, lâu dần mất đi sự cố gắng và sáng tạo Việc chưa bứt phá khỏi các phương pháp dạy học truyền thống (mà phương pháp thuyết trình là tiêu biểu) chính là rào cản làm chậm quá trình đổi mới dạy học Ngữ văn theo quan điểm dạy học tích cực hiện nay

Nhóm các phương pháp dạy học tích cực như phát vấn, làm việc nhóm, trực quan, nêu vấn đề, graph, dạy học theo dự án, mặc dù cũng đã được biết đến song việc áp dụng trên thực tế là quá ít Đặc biệt, phương pháp dạy học theo dự án hầu như không được biết đến, hoặc có biết đến nhưng chưa được ứng dụng trong quá trình dạy học văn (98.45% không bao giờ sử dụng)

Theo phản ánh của một số giáo viên bộ môn Ngữ văn lớp 6 tại các trường này về nguyên nhân khiến các phương pháp dạy học tích cực (trong đó có phương pháp dạy học theo dự án) bị hạn chế trong việc áp dụng dạy học văn là do sự hạn hẹp về mặt thời lượng trong phân phối chương trình Ngữ văn, phương tiện dạy học thiếu thốn hoặc chất lượng kém chưa đủ để đáp ứng, tạo điều kiện cho việc sử dụng các phương pháp dạy

học mới và sự lúng túng trong quy trình tổ chức thực hiện cũng chính là nguyên nhân khiến giáo viên “ngại” áp dụng phương pháp mới

Trong khi đó, từ phía học sinh lại có sự phản hồi hoàn toàn khác về nhu cầu tiếp cận với các phương pháp dạy học mới Hầu hết học sinh đều rất hứng thú với các phương pháp dạy học tích cực và có nhu cầu được học, được thích ứng với các phương pháp đó trong quá trình học tập môn Ngữ văn Dưới đây là bảng số liệu cụ thể:

Bảng 2.2 Mức độ hứng thú với các phương pháp dạy học của học sinh

Đặc biệt, phương pháp dạy học theo dự án (qua sự mô tả một cách khái quát về bản chất, đặc điểm, quy trình tổ chức, hình thức kiểm tra đánh giá) đã thu hút được sự quan tâm, hứng thú nhiều nhất của học sinh (78.8% học sinh rất thích phương pháp này) Điều đó chứng tỏ, nhu cầu được chủ động lĩnh hội kiến thức và phát huy khả năng sáng tạo, khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn của học sinh rất cao

Qua khảo sát, thực tế việc dạy học Ngữ văn lớp 6 còn rất nhiều vấn đề bất cập, việc dạy học Ngữ văn lớp 6 chưa tạo hứng thú cho học sinh Thực trạng này đặt ra yêu

cầu bức thiết về việc tăng cường áp dụng những phương pháp dạy học mới, hiện đại nhằm đáp ứng nhu cầu người học và nâng cao chất lượng giáo dục Trong số đó, dạy học theo dự án là một trong những phương pháp rất đáng quan tâm

2.4 Thực trạng lựa chọn các hình thức kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn ngữ văn lớp 6 theo mô hình áp dụng phương pháp dạy học dự án

Đánh giá học sinh theo tiêu chí đã công bố trước

- Đối tượng đánh giá: Tùy dự án có thể là giáo viên, giáo viên + các thành viên trong lớp Trong trường hợp này để đảm bảo tính khách quan giáo viên nên để học sinh tham gia vào quá trình đánh giá theo mô hình mỗi nhóm sẽ chấm điểm phần trình bày của các nhóm khác Phiếu đánh giá sẽ dựa trên cơ sở những tiêu chí đánh giá đã được thông báo cho học sinh ngay từ khi khởi động dự án

- Hoạt động đánh giá sẽ căn cứ vào 2 mảng: hiệu quả sản phẩm và hiệu quả hoạt động nhóm Kết quả của mỗi nhóm sẽ được tính theo công thức như

Đánh giá hiệu quả của phương pháp dạy học dự án

- Đánh giá những mặt làm được của dự án: những sản phẩm thu được, học sinh tiếp thu được những gì sau khi dự án kết thúc (có thể dưới hình thức tiến hành một bài kiểm tra nhanh)

- Đánh giá những mặt chưa làm được của dự án (có thể dưới hình thức trưng cầu

ý kiến, phát phiếu điều tra sau khi dự án kết thúc từ phía học sinh và từ phía chính giáo viên) để rút kinh nghiệm cho những dự án sau

3 Vận dụng phương pháp dạy học dự án trong dạy học môn ngữ văn cho học sinh lớp 6 tại trường THCS Long thành TP Thủ Đức