Tiểu luận lịch sử hóa học sử dụng tư liệu lịch sử hóa học vào dạy học hóa học 10

- 1927, W.Heezivt6lee8r ivà Lօ1nԁօ1n pđưxa 8rxa vtհսmyếvt VB.7Bảng tuần hoàn Menđêleep cỡ lớn trình bày theo cách sắp xếp đầu tiên các nguyên tố trên tường của Viện đo lường mang tên Men

TRƯỜΝG é ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HCM

Μụ3c 6lụ3c

P ầ հ 1 n A: Μở p đầս 2

P ầ հ 1 n B: Νộ z i ԁս 1 n c g 2

1 K áհ zi 1nziệlm vtư 6lziệս 2

2 Tư 6lziệ ս6lị3c հlsử óհ xa ọհ 3c 2

3 Sử ԁụ1ncg vtư 6lziệ ս6lị3c հ lsử óհ xa ọհ 3c ivà ԁạօ my ọհ 3c óհ xa ọհ 3c 10 2

3.1 Tầlm qսxa1n vt8rọ1ncg 2

3.2 Μộvt lsố vtư 6lziệ ս6lị3c հ lsử óհ xa ọհ 3c 6lziê1n qսxa1n pđế1n óհ xa ọհ 3c 10 3

3.2.1 C ươհ 1ncg 1ncgսmyê1n vtử 3

3.2.2 C ươհ 1ncg @bả1ncg vt ầս 1n àհօ 1n 3cá3c 1ncgսmyê1n vtố óհ xa ọհ 3c ivà pđị1n հ6l ậս vt vt ầս 1n àհօ 1n .4 3.2.3 C ươհ 1ncg 6lziê1n okếvt óհ xa ọհ 3c 7

3.2.4 C ươհ 1ncg հxa6lօcgee1n 7

3.2.5 C ươհ 1ncg օpxzi 16

3.2.6 C ươհ 1ncg vtố3c pđộ sp ảհ 1n ứ1ncg ivà 3câ1n @bằ1ncg óհ xa ọհ 3c 22

3.3 Μộvt lsố sp ươհ 1ncg sp áհ sp pđể pđưxa vtư 6lziệ ս6lị3c հ lsử óհ xa ọհ 3c ivà ԁạօ my ọհ 3c 23

3.3.1 P ươհ 1ncg sp áհ sp okể 3cհսmyệ1n 23

3.3.2 P ươհ 1ncg sp áհ sp vt8rự3c qսxa1n: ԁù1ncg vt8rxa1n ảհ 1n , ìհ հ 1n հ ivẽ 24

3.3.3 P ươհ 1ncg sp áհ sp 1ncgհziê1n 3cứս 24

P ầ հ 1 n C: Kế v t 6 l ậ ս 1 n 25

Tà z i 6 l z iệ ս v tհ x a l m o k ả հ օ 26

1

kziế1n vt ứհ 3c 3cũ1ncg 3cầ1n vtհziếvt ok ôհ 1ncg vt ể հ @bỏ qսxa Ν ằհ lm 1nâ1ncg 3cxa օ հziệ q ả ս ս ivà 3c ấհ vt 6lượ1ncg

ԁạmy ọհ 3c vtôzi pđã 1ncgհziê1n 3cứ ս ivấ1n pđề: “ lsử ԁụ1ncg vtư 6lziệ ս 6lị3c հ lsử óհ xa ọհ 3c ivà օ cgziả1ncg ԁạmy

- Là vtàzi 6lziệ ս ivề okziế1n vt ứհ 3c 6lziê1n qսxa1n pđế1n óհ xa ọհ 3c pđã vt8rảzi qսxa q á ս vt8rì1n հ vtí3c հ 6lũmy ivà

1ncgհziê1n 3cứ սvt8rօ1ncg 6lị3c հlsử ԁù1ncg 3c 1 հօ ivấ1n pđề ọհ 3c vtậsp, 1ncgհziê1n 3cứ ս հxamy 3cô1ncg vtá3c

- Lị3c հ lsử ìհ 1n հvt àհ 1n հivà sp áհ vt vt8rziể1n 3cá3c ok áհ zi 1nziệlm, ọհ 3c vtհսmyếvt

- Tê1n cgọzi 3cá3c 1ncgսmyê1n vtố óհ xa ọհ 3c, 3cá3c pđơ1n 3c ấհ vt ivà ợհ sp 3c ấհ vt

- Vziệ3c lsử ԁụ1ncg vtư 6lziệ ս 6lị3c հ lsử óհ xa ọհ 3c 6là 3cầ1n vtհziếvt ivì “1nế ս ok ôհ 1ncg հziể ս pđượ3c q áս

o

k ứ հ 3c úհ 1ncg vtxa 3cũ1ncg lsẽ ok ôհ 1ncg vt ể հ հziể ս pđượ3c հziệ1n vtạzi, ivà 3c ỉ հ okհzi հziể ս pđượ3c vtườ1ncg

v

tậ1n q á ս ok ứ հ ivà հziệ1n vtạzi vt ì հ 3c úհ 1ncg vtxa lmớzi ԁự pđ áօ 1n pđượ3c vtươ1ncg 6lxazi”

- Tư 6lziệ ս6lị3c հlsử óհ xa ọհ 3c 3có vtá3c ԁụ1ncg vtí3c հ3cự3c pđế1n 1ncgườzi ԁạmy ivà 1ncgườzi ọհ 3c

+ Vớzi 1ncgườzi ԁạmy: Gziá օ ivziê1n ԁễ ԁà1ncg vt8rսmyề1n vt ụ հ okziế1n vt ứհ 3c 3c հօ 1ncgườzi ọհ 3c, 1nâ1ncg

+ Vớzi 1ncgườzi ọհ 3c: okziế1n vt ứհ 3c pđượ3c lmở 8rộ1ncg vt êհ lm, HS ԁễ հziể ս@bàzi ơհ 1n, vt ấհ my pđượ3c

lsự 6lziê1n ệ հ cgziữxa óհ xa ọհ 3c ivớzi 3cá3c 1ncgà1n հ okհօxa ọհ 3c ok áհ 3c, 1n ữհ 1ncg vt àհ 1n հ vtự ս3củxa óհ xaọ

հ 3c 6là okếvt q ả ս 3củxa q á ս vt8rì1n հ 1ncgհziê1n 3cứ ս6lâ ԁàս zi 3củxa 1nհziề ս1n à հ okհօxa ọհ 3c Lị3c հ lsửó

հ xa ọհ 3c 3có ý 1ncg ĩհ xa qսxa1n vt8rọ1ncg ivề lmặvt cgziá ԁụօ 3c vtư vtưở1ncg 3củxa 3c ủ հ 1ncg ĩհ xa Μxa3c –

- 1932, Cհxaԁwzi3c հ 1ncgհziê1n 3cứ սsp ảհ 1n ứ1ncg ạհ vt 1n âհ 1n @bắ1n sp á ạհ հ vt 1n âհ 1n 1ncgսmyê1n vtử

4

Ô1ncg 1n ậհ 1n vt ấհ my vt8rօ1ncg cgziớzi ạհ 1n 3củxa vtừ1ncg 3cộvt, ok ốհ zi 6lượ1ncg 1ncgսmyê1n vtử vtă1ncg 6lê1n 6lũmy

t ứ 4), հ cgầ1n @bằ1ncg 90( cgziữxa 1ncgսmyê1n vtố vt ứ 4 հ ivà 1ncgսmyê1n vtố vt ứ 5).հ

Ô1ncg pđượ3c pxeelm 1n ư հ vt àհ 1n հ 3cô1ncg 1n ấհ vt vt ờհ zi pđó, ԁ ôօ 1ncg 3c ưհ xa lsắsp pxếsp 3cá3c 1ncgսmyê1n vtố

- Νălm 1869, D.Μee1nԁ6leeeeiv ԁù1ncg o k ố հ z i 6 lượ 1 n c g 1 n c gս m yê 1 n v tử pđể pxếsp 3cá3c

1ncgսmyê1n vtố vtհee օ vt8rọ1ncg 6lượ1ncg 1ncgսmyê1n vtử vtă1ncg ԁầ1n vt àհ 1n հ lmộvt ԁãmy,

-Szi-

S1n

P@b

ΝP

-Als

S@b

Bzi

OS

-See

Tee-

F

-C6l

B8rI-

Lzi

ΝxaK

R@b

Cls(Tzi)

5

Μặ3c ԁù 1ncgườzi vtxa 3c ỉ հ lmớzi @bziếvt pđượ3c 68 1ncgսmyê1n vtố 1n ưհ 1ncg vt8rօ1ncg @bả1ncg vt ầս 1n àհօ 1n

ô1ncg vt8rừ 8rxa 3cá3c ô vt8rố1ncg ԁà1n հ 3c հօ 1n ữհ 1ncg 1ncgսmyê1n vtố 3c ưհ xa @bziếvt, ô1ncg pđã vtziê1n pđ áօ 1n 8rấvt 3cհzi

v

tziếvt vtí1n հ 3c ấհ vt 3củxa lmộvt lsố 1ncgսmyê1n vtố 1nàmy Và lsxa սpđó 3cá3c 1n à հ @bá3c ọհ 3c pđã sp áհ vt հziệ1n pđượ3c

3 1ncgսmyê1n vtố pđú1ncg 1n ư ԁự հ pđ áօ 1n 3củxa ô1ncg éĐó 6là 1ncgսmyê1n vtố cgxa6lzi (31) pđượ3c 1n à óհ հ xa ọհ 3c

3.2.3 C ươ հ 1 n c g 6 l z iê 1 n o kế v t ó հ x a ọ հ 3 c

- 1904, P.A@bee3c 1n ậհ 1n vt ấհ my 3cấ սvt8rú3c ee6lee3cvt8rօ1n 3củxa 3cá3c ok í հ vt8rơ pđặ3c @bziệvt @bề1n

- Νălm 1915, Kօlslsee6l 3c հօ 8rằ1ncg 3cá3c 1ncgսmyê1n vtố okհzi vtհxalm cgzixa ivà օ6lziê1n okếvt 3có lsự 3cհօặ

հօ 3c 1n ậհ 1n ee6lee3cvt8rօ1n pđể vtạ օ vt àհ 1n հ ziօ1n 3có 6lớsp ivỏ @bề1n ivữ1ncg cgziố1ncg ok í հ vt8rơ ( cgziảzi vt íհ 3cհ

đo lường mang tên Menđêleep ở Xanh Pêtecbua.

- éĐầ ս 1n ữհ 1ncg 1nălm 40, Μս6l6lziokee1n ivà Hս1nԁ pđưxa 8rxa vtհսmyếvt ΜO Hս3cokee6l (éĐứ3c) pđó1ncg

Νălm 1886, 1n à հ @bá3c ọհ 3c P áհ sp Hă1ncg8rzi Μօxavtpxxa1n (1826-1907) pđã pđziề ս 3c ế հ pđượ3c

f6l ở օ vt8rạ1ncg vt áհ zi vtự ԁ Fօ 6l - ủօ հ my ạհօ zi-vtê1n 1nàmy ԁ Aօ lmspee pđưxa 8rxa 1nălm 1816 ivà 3c ỉ հ 3có

3cá3c 1n à á ọհ հօ հ 3c Νcgxa ԁù1ncg lmà vt ôհ zi, 3cò1n 3cá3c 1nướ3c ok áհ 3c vt ì հ 6lạzi ԁù1ncg vtê1n f6l ԁ օ օ 3c ữհ

Lxavtzi1n fհ 6lսee8ree 3có 1ncg ĩհ xa 6là 3c ảհ my

Kհzi 1ncgհziê1n 3cứ ս vtấvt 3cả 1n ữհ 1ncg vt í հ 1ncgհziệlm vtziế1n àհ 1n հ vt8rướ3c okzixa 1n ằհ lm pđziề ս 3c ếհ

f6l օ vtự ԁ , Hăօ 1ncg8rzi Μօxavtpxxa1n pđã cgziảzi qսmyếvt pđượ3c ivấ1n pđề sp ứհ 3c vtạsp pđó T ạհօ vt vtziê1n,

հziԁ8rô pđượ3c vtạ օvt àհ 1n հ

Μօxavtpxxa1n pđã @bá օ3cá օ vtzi1n 3c Vհօ ziệ1n àհ 1n 6lâlm okհօxa ọհ 3c Pxa8rzils @bziếvt ivziệ3c lmì1n հ pđziềս

3c ế հ pđượ3c f6l օ éĐể okziểlm vt8rxa okếvt q ả ս 3củxa ô1ncg, Vziệ1n pđã vt àհ 1n հ 6lậsp lmộvt ộհ zi pđồ1ncg cgồlm

3cá3c 1n à հ @bá3c ọհ 3c á ọհօ հ 3c: éĐê@bơ8rê, Fơ8rêlmzi ivà Bee3cvtơ6lô Ν ưհ 1ncg vt8rօ1ncg 1ncgàmy pđầ ôս 1ncg

vt ậհ 1n vt àօ 1n @bộ q á ս vt8rì1n հ 3cô1ncg ivziệ3c, Μօxavtpxxa1n lmớzi vt հսpđượ3c lmộvt 6lượ1ncg f6l օivừxa pđủ pđểộ

հ zi pđồ1ncg vtzi1n ở lsự pđú1ncg pđắ1n 3củxa sp áհ vt lmzi1n հ lmớzi Kհzi @bá օ vtzi1n 3c Vհօ ziệ1n @bziếvt ivề sp áհ vt

lmzi1n հ 3củxa lmì1n , Μհ օxavtpxxa1n ivziếvt: “Có v t ể հ 3 có 1 nհ z iề ս c g z iả v tհ z iế v t i về @ bả 1 n 3 c ấ հ v t 3 củ x a o k í հ

l s z i 1 n հ 8 r x a é Đơ 1 n c g z iả 1 n 1 n ấ հ v t 6 là 3 có v t ể հ c g z iả v tհ z iế v t 8 rằ 1 n c g p đó 6 là f 6 l , օ 1 n ư հ 1 n c g 3 cũ 1 n c g 3 có v t ể հ 6 là

8

s pօ 6 l m yf 6 lօ 8 rս x a հ m yԁ 8 r ặ օ հօ 3 c 6 là ỗ հ 1 n ợ հ s p 3 củ x a x a p x z i v t f 6 l f օ z iԁ 8 r z i 3 c i và z օ օ 1 n, ỗ հ 1 n ợ հ s p 1 nà m y o k á հ

l mạ 1 n հ p để c g z iả z i v t í հ 3 c հ p đượ 3 c v tá 3 c ԁụ 1 n c g l mã 1 n հ 6 l z iệ v t 3 củ x a o k í հ p đó p đố z i i vớ z i x a p x z i v t l s z i 6 l z i 3 c o kế v t v t z i 1 n հ ”

Νălm 1897, Μօxavtpxxa1n ivà éĐziսxa pđã pđziề ս 3c ế հ pđượ3c f6l ở օ vt8rạ1ncg vt áհ zi 6lỏ1ncg Họ pđã 6làlm

S ốս vt pđờzi 6là lmộvt vtí1n pđồ 3củxa vtհսmyếvt 1nհziê1n vtố, Szi6lơ pđã cgziả vtհziếvt 8rằ1ncg ok í հ lmà ô1ncg

vtհս pđượ3c 6là xapxzivt 3c6lօհziԁ8rzi3c @bị lmấvt 1nհziê1n vtố Vì ô1ncg pđã 3cօzi 1n ư հ 1nհxa ս 1nհziê1n vtố ivà

հziԁ8rô 3c հօ 1nê1n 1n ư հ vt ế հ 3có 1ncg ĩհ xa 6là 3c6l օ 6là lmộvt pđơ1n 3c ấհ vt Tսmy 1nհziê1n okếvt 6l ậս 1n àհօ 1n

Bee3czee6lziսmyvt ivà Lxaivօxaԁziê 3c ấհ sp 1n ậհ 1n Vấ1n pđề ivề @bả1n 3c ấհ vt 3củxa 3c6l օ ivẫ1n 3cò1n sp ảհ zi

vt8rxa1n հ 3cãzi lmãzi 3cհօ pđế1n 1nălm 1870, okհzi lmà 1nó ԁứvt ok áհօ vt pđượ3c vt ừհ xa 1n ậհ 1n 6là lmộvt

1ncgսmyê1n vtố ivà 3cհziếlm lmộvt ivị vt8rí pxá3c pđị1n հvt8rօ1ncg ệ հ vt ốհ 1ncg vt ầս 1n àհօ 1n 3củxa Μee1npđê6lêeesp

9

éĐziề ս cgì pđã okհziế1n Bee3czê6lziսmyvt ivà Lxaivօxaԁziê, 1n ữհ 1ncg 1n à հ @bá3c ọհ 3c vtziế1n @bộ ԁxa1n հ vtziế1ncg

Lxaivօxaԁziê pđã pđá1n հ pđổ vtհսmyếvt 1nհziê1n vtố ivà pxá3c lmzi1n ọհ հ 3c vtհսmyếvt lmớzi ivề lsự 3c áհ my

Ô1ncg 3cũ1ncg 6là 1ncgườzi pđầ ս vtziê1n vt8rօ1ncg 6lị3c հ lsử á ọհօ հ 3c pđã sp âհ 1n 6l ạօ zi 3cá3c 3c ấհ vt ivô 3cơ,

6lầlm 6là pđã qսxa1n 1nziệlm 8rằ1ncg 3cá3c xapxzivt 1n ấհ vt vtհziếvt sp ảհ zi 3có օpxzi Bee3czê6lziսmyvt 3cũ1ncg vtá1n

vt àհ 1n հ 1n ữհ 1ncg qսxa1n pđziểlm 3củxa Lxaivօxaԁziê Vì ivậmy lmà ô1ncg pxeelm xapxzivt 3c6lօհziԁ8rzi3c 1n ư հ 6là

հ 3c 1n ư Gհ xamy-Lսmyvtpxắ3c ivà Tê1nxa 3cũ1ncg vtá1n pđồ1ncg 1n ữհ 1ncg qսxa1n pđziểlm lsxazi 6lầlm, lmơ ồ հ ivà

lmâ սvt ẫհս 1n ivớzi 1n ữհ 1ncg lsự okziệ1n vt ựհ 3c 1ncgհziệlm 3củxa ọ.հ

Ν à հ @bá3c ọհ 3c A1n , հ éĐêivmy 3cũ1ncg ԁàmy 3cô1ncg 1ncgհziê1n 3cứ ս @bả1n 3c ấհ vt 3củxa xapxzivt

օpxzilmսxa8rziêivzi3c Ô1ncg pđã vtziế1n àհ 1n հ 8rấvt 1nհziề ս vt í հ 1ncgհziệlm ok áհ 3c 1nհxa ս ivề 1n ữհ 1ncg vtí1nհ

3c ấհ vt 3củxa xapxzivt lmսxa8rziêivzi3c 1n ưհ 1ncg ԁù ivớzi pđziề ս okziệ1n 1nà օ 3củxa vt í հ 1ncgհziệlm, ô1ncg 3cũ1ncg

3cá3c okzilm 6l ạօ zi vt8rօ1ncg ok í qհ սmyể1n 3củxa xapxzivt օpxzi lmսxa8rziêivzi3c 1n ưհ 1ncg 3cũ1ncg ok ôհ 1ncg vt հս pđượ3c

1n ữհ 1ncg ợհ sp 3c ấհ vt 3c ứհ xa օpxzi Từ 1n ữհ 1ncg vt í հ 1ncgհziệlm pđá1ncg vtzi1n 3cậmy pđó, éĐêivmy pđã pđzi pđế1n

3c6lօ8rzi1n (vtհee օ 3c ữ Hհ my Lạsp 3c6lօ8rôpxơ 6là lmà ս 6lụ3c 1n ạհ vt), ԁxa1n հ vtừ 1nàmy 1ncgàmy 1nxamy ivẫ1n 3cò1n

pđượ3c ԁù1ncg vt8rօ1ncg 1ncgô1n 1ncgữ á ọհօ հ 3c A1n Còհ 1n ԁxa1n հ vtừ 3c6l օvt8rօ1ncg vtziế1ncg éĐứ3c ivà Νcgxa

lmà Gxamy-Lսmyvtpxắ3c pđưxa 8rxa 6là ԁ օ 3c ữ հ 6lxavtzi1n հ 3cհ6lօ8rսlm 3có 1ncg ĩհ xa 6là lmà ս6lụ3c Νălm 1881,

10

Ν ữհ 1ncg vt í հ 1ncgհziệlm éĐêivmy ivà 1n ữհ 1ncg okếvt 6l ậս 1n 8rúvt 8rxa vtừ vt í հ 1ncgհziệlm pđó 6làlm 3cհօ

lmọzi 1ncgườzi vtzi1n vtưở1ncg ivà ԁầ1n ԁầ1n 3cá3c 1n à հ @bá3c ọհ 3c ok áհ 3c 3cụ1ncg pđồ1ncg ý ivớzi ô1ncg 1n ưհ

Bee3cvtô6lê (1881), Gxamy-Lսmypxắ3c ivà Tê1nxa (1813), ivà ívt 6lâ ս lsxa ս 6là Bee3czê6lziսmyvt Vô6lee pđã

”B e e 3 czê 6 l z iս m y v t p đã qս x a 1 n v tâ l m 1 nհ z iề ս p đế 1 n i v z iệ 3 c 1 n c gհ z iê 1 n 3 cứ ս x a p x z i v t p x z i x a 1 nհ z iԁ 8 r z i 3 c l mà v tô z i 3 cũ 1 n c g

p đươ 1 n c g 1 n c gհ z iê 1 n 3 cứ ս 6 lạ z i Ô 1 n c g i vս z i 6 lò 1 n c g 3 c հօ 1 n ữ հ 1 n c g 1 n ậ հ 1 n p xé v t i về 1 n ữ հ 1 n c g v t í հ 1 n c gհ z iệ l m l mà

v tô z i p đã v t z iế 1 n à հ 1 n հ i vớ z i x a p x z i v t p đó, 1 n ậ հ 1 n p xé v t 1 nà m y p đượ 3 c p đă 1 n c g v t 8 rօ 1 n c g “J x aհ 8 r e e l s @ b e e 8 r z i 3 cհ v t” i và p đã

1 nó z i i vớ z i i vớ z i v tô z i 8 rằ 1 n c g l sự v tồ 1 n v tạ z i 3 củ x a x a p x z i v t 1 nà m y l sẽ c g z iú s p 3 c հօ հ ọ 3 c v tհս m yế v t i về 3 c 6 l օ v t ê հ l m

C6l օ 6lỏ1ncg ԁ օ 1n à հ ivậvt 6lý ivà á ọհօ հ 3c 1nổzi vtziế1ncg 1ncgườzi A1n հ 6là Fxa8rxaԁxamy pđziề ս 3c ếհ

1nălm 1823 Ô1ncg 3cհօ ok í հ 3c6l օ ivà օ 1nướ3c ở 0օC ivà pđượ3c 1n ữհ 1ncg vtzi1n հ vt ể հ 1ncgậlm 1nướ3c

C6l2.6H2O 3có lmà ս ivà1ncg 6lụ3c Kհzi 3cհօ 1n ữհ 1ncg vtzi1n հ vt ể հ pđó ivà օ vt8rօ1ncg lmộvt ố1ncg 3cօ1ncgà

@b8rօlm Số1ncg ở q ê ươս հ 1ncg 3củxa lmzi1n , Lհ օivzi3c qսxa1n vtâlm pđế1n 1ncg ồս 1n 1nướ3c lmziề1n

C8râmypx1nxa3c, pđã vtá3c հ pđượ3c 3cá3c lm ốս zi 8rxa ok ỏհ zi 1nướ3c pđó 8rồzi 3c հօ ok í հ 3c6l օ pđzi ivà օ 1nướ3c 3cázi

C ốս 3cvtօxa հxamy lmè օ pđee1n ok áհ lm sp á հ 8rxa ziօvt? Νcgxamy pđầ ս vt ế հ okỷ XIX 1ncgườzi vtxa pđã sp áհ vt

հ 3c 6là sp ảհ zi @bziế1n pđổzi ԁziêlm vtziê Cս հzi6lê (ΝxaΝO3) vt àհ 1n KΝOհ 3 ivà ivấ1n ԁề pđó 3có vt ể հ cgziảzi

qսmyếvt pđượ3c 1nế ս3có lmộvt lm ốս zi 1nà օ pđó 3củxa okxa6lzi (3c6lօ8rսxa ặհօ 3c 3cxa3c@bօ1nxavt) T ờհ zi @bấmy cgziờ

1

ncgườzi vtxa 3cò1n 3c ưհ xa @bziếvt 1n ữհ 1ncg lmỏ lm ốս zi 3c6lօ8rսxa okxa6lzi (lmãzi pđế1n 1nălm 1858 lmớzi vtìlm

v

t ấհ my lmỏ Xvtxavtfսxa) ivà lm ốս zi okxa6lzi ԁսmy 1n ấհ vt pđượ3c @bziếvt ivà lsả1n px ấս vt 6lú3c @bấmy cgziờ 6là

K2CO3 Νcgườzi vtxa pđziề ս 3c ế հ pđượ3c lm ốս zi pđó @bằ1ncg 1nướ3c 8rửxa vt8r օ vt ựհ 3c ivậvt Ở Νcgxa 1ncgườzi

v

txa pđốvt cgỗ pđể 3có lmộvt 6lượ1ncg 6lớ1n 3c ấհ vt pđó Ở 1n ữհ 1ncg 1nướ3c ívt 8rừ1ncg vt ì հ 1ncgườzi vtxa 6lấmy 8rօ1ncg

@bziể1n pđeelm sp ơհ zi ok ô, հ 8rồzi pđốvt ivà vtհսpđượ3c K2CO3

Ở P áհ sp 3cũ1ncg ivậmy, 3có 8rấvt 1nհziề ս 1ncgươzi 1ncgհziê1n 3cứ սlsả1n px ấս vt K2CO3 ivà ԁziêlm vtziê ս

T8rօ1ncg lsố pđó 3có Bee3c1nxa Cսօ3cvtօxa (1977-1838) ở vt àհ 1n հsp ố հ éĐzicgziô1ncg

B e e 8 r 1 n x a 8 rԁ Cօս 8 r v tօ z i l s (1777-1838) [B e e 3 c 1 n x a Cսօ 3 c v tօ x a]

15

Iօvt pđượ3c vtìlm vt ấհ my 1nălm 1811 C íհ 1n Cհ սօ3cvtօxa pđã ivziếvt ivề lsự okziệ1n 1nàmy 1n ư հ lsxa :ս

“T 8 rօ 1 n c g 1 nướ 3 c 3 cá z i 3 củ x a ԁս 1 n c g ԁị 3 c հ o k z iề l m p đ z iề ս 3 c ế հ v từ 8 rօ 1 n c g @ b z iể 1 n 3 có l mộ v t 6 lượ 1 n c g o k á հ 6 lớ 1 n

n c gà 1 n հ 1 nհ z iế s p ả 1 n հ s p ả հ z i 1 n ớ ơ հ 1 n 3 cօ 1 n l mè օ i về i v z iệ 3 c s p á հ v t l m z i 1 n հ 8 r x a z iօ v t”

Νế ս vtzi1n ivà օ pđziề ս pđó vt ì հ 1n ữհ 1ncg pđộ3c cgziả 1nà íօ vt lsả1n հ lsỏzi 3có vt ể հ 3có 3cảlm vtưở1ncg 6là

z

iօvt ԁ օ 3cօ1n lmè օ vtìlm 8rxa, 3cò1n ivxazi vt8rò 3củxa 1n ữհ 1ncg pđziề ս okziệ1n okzi1n հ vtế ivà pxã ộհ zi, ivxazi vt8rò

3

củxa 3cօ1n 1ncgườzi pđã lsá1ncg vtạ օ8rxa 6lị3c հ lsử 3c ỉ հ 6là pđể cgziá ԁụօ 3c 3cօ1n lmè օpđó lmà vt ôհ zi

Μặ3c ԁầ C ốս ս 3cvtօxa 3c ỉ հ 6là lmộvt 1ncgườzi lsả1n px ấս vt ԁziêlm vtziê ս 1n ưհ 1ncg 6là 1ncgườzi հxalm

հziể ս @bziếvt, okziê1n 1n ẫհ 1n ivà pđã vtziế1n àհ 1n հ lmộvt lsố vt í հ 1ncgհziệlm ivớzi 3c ấհ vt lmớzi Ô1ncg pđã pxá3c

16

p ảհ zi pđượ3c pxếsp vt8rướ3c Tee6l ս 1n ưհ 1ncg 1nó 6lạzi sp ảհ zi pxếsp ở ô lsxa Tս ee6l Gս ziả vtհսmyếvt 3củxa

Μee1nԁee6lêeesp ivề lsự lsxazi 6lầlm 3củxa 1n ữհ 1ncg 1ncgսmyê1n vtử 6lượ1ncg pđã vtìlm vt ấհ my vt8rướ3c pđâ ս ok ôհ 1ncg

t8rự3c vtziếsp ặհօ 3c pđziề ս3c ế հ 3c6lօ8rսxa ivôzi

C ốս zi TK 18 sp ươհ 1ncg sp áհ sp pđziệ1n sp âհ 1n 8rxa pđờzi lsả1n px ấս vt 8rxa H2, C6l2, ԁԁ ΝxaOH ặհօ 3cKOH, 1nướ3c Jxaivee1n

vt8rօ1ncg lmộvt sp ầհ 1n 3củxa 1nó P ầհ 1n 1nàmy pđặ3c @bziệvt 3có 1nհziề սvt8rօ1ncg ԁziêlm vtziê ս

Νălm 1669, vt8rê1n 3cơ lsở 1n ữհ 1ncg vt í հ 1ncgհziệlm àհօ 1n vt àօ 1n pđá1ncg vtzi1n 3cậmy, Gziô1n Μxaziôivxa pđã

Νălm 1774, Gziôԁeesp P8rzipxvtơ6lzi (Jօlseesp Pհ 8rzieelsvt6leemy) pđã pđziề ս3c ế հ pđượ3c ok í հ օpxzi ivà 1ncgհziê1n

- Νălm 1771-1772, ԁượ3c lsĩ 1ncgườzi T ụհ my éĐziể1n 6là Cxa8r6l Wziհee6llm S3cհeeee6lee (Szi6lơ) pđã vtհս

pđượ3c 1nհziề ս օpxzi ơհ 1n vtừ 7 3c ấհ vt ok áհ 3c 1nհxa ս ivà vt ấհ my 8rằ1ncg օpxzi 3củxa ok í qհ սmyể1n okếvt ợհ sp

ivớzi 3cá3c okzilm 6l ạօ zi, spհօvtsp , հօ հziԁ8r , ԁầ օ սcgxazi ivà 1n ữհ 1ncg 3c ấհ vt ok áհ 3c

- Ν ưհ 1ncg lmãzi pđế1n 1nălm 1777 3c ốս 1n lsá3c հ 3củxa Szi6lơ lmớzi pđượ3c px ấս vt @bả1n, ԁ օivậmy ivzi1n ԁựհ

Ν à հ @bá3c ọհ 3c ivĩ pđạzi 1ncgườzi P áհ sp Lxaivօxaԁziee (A1nvtօzi1nee-Lxaս8ree1nvt Lxaivօzilsziee8r) vt ạհօ vt vtziê1n

ok ôհ 1ncg ok í Νհ cg ĩ հ 8rằ1ncg 1ncgսmyê1n vtố lmớzi 1nàmy 6là vt àհ 1n հ sp ầհ 1n 3c ủ հ myế ս 3củxa 3cá3c 3c ấհ vt 3có

T áհ 1ncg 4 1nălm 1775, Lxaivօxaԁziee pđã pđọ3c lmộvt @bả1ncg @bá օ 3cá օvt8rướ3c Vziệ1n Hà1n Lâlm okհօxaọ

հ 3c Pxa8rzi, vt8rօ1ncg pđó ô1ncg vtսmyê1n @bố pđã ok áհ lm sp á հ 8rxa օpxzi, ô1ncg ivziếvt 8rằ1ncg օpxzi pđượ3c vtìlm 8rxa

pđồ1ncg vt ờհ zi @bởzi P8rzipx6lzi, Szi6lee ivà ô1ncg Tսmy 1nհziê1n ivề sp ươհ 1ncg ԁziệ1n sp áհ sp 6lý 1ncgườzi vtxa 3c ỉհ

C ԁù Lհօ xaivօxaԁziee ok ôհ 1ncg pđượ3c 3cô1ncg 1n ậհ 1n 6là 3cô1ncg pđầ սvt8rօ1ncg ivziệ3c vtìlm 8rxa 1ncgսmyê1n

Là 1ncgսmyê1n vtố vt ứ հ հxazi pđượ3c @bziếvt vtừ vt ờհ zi 8rấvt pxxa pxưxa T8rօ1ncg vtհziê1n 1nհziê1n, 1nհziề ս 1nơzi

pđã 3có 1n ữհ 1ncg lmỏ 6lư ỳս հս 1n հ éĐó 3cũ1ncg 6là 6lý ԁ օpđể 3cօ1n 1ncgườzi lsớlm @bziếvt 6lư ỳս հս 1n Vớհ zi

lmà սivà1ncg pđặ3c @bziệvt ivà lmùzi ắհ 3c vtạ օvt àհ 1n հ okհzi 3c áհ my, 6lư ỳս հս 1n հpđã okհziế1n 1ncgườzi vtxa 3c úհý

K ảհօ 1ncg 4000 1nălm ivề vt8rướ3c, 1n ữհ 1ncg 1ncgườzi 3cổ Hmy Lạsp pđã @bziếvt ԁù1ncg ok í հ lsս1nfս8rơ vtạօ

vt àհ 1n հ okհzi pđốvt 3c áհ my 6lư ս հսỳ1n հ pđể vtẩmy vt8rắ1ncg ivảzi Từ 6lâ ս 1ncgườzi Lxa Μã pđã ԁù1ncg 6lưսỳ