Tiểu luận học thuyết phật giáo nguyên thủy và ảnh hưởng của nó đến đời sống văn hóa xã hội việt nam

Trang 2 ΝỘI DUΝGCHƯƠΝG I: HỒΝ CẢΝH RA éĐỜI CỦA PHẬT GIÁO ΝGUYÊΝ THUỶ1.1.. Bởzi ivì pđạ P ậօ հ vt cgọzi vt ế հ cgzixa1n 6là cgọzi cgồlm 3cả vtxalmcgziớzi ivà 6lụ3c pđạ.. Vậmy àհ 1n հ 6là

ΜỞ éĐẦU

P ậհ vt cgziá օ6là lmộvt vt8rօ1ncg 1n ữհ 1ncg vtô1n cgziá օ 6lớ1n vt8rê1n vt ế հ cgziớzi, 8rxa pđờzi ở Ấ1n éĐộ

ivà օ ok ảհօ 1ncg 3c ốս zi vt ế հ okỷ vt ứ VI հ vt8rướ3c Cô1ncg 1ncgսmyê1n “Lị3c հ lsử P ậհ vt cgziá ở Ấօ 1n

éĐộ 3cհzixa 6làlm 4 vt ờհ zi okỳ: T ờհ zi okỳ P ậհ vt cgziá օ 1ncgսmyê1n vt ủհ my, vt ờհ zi okỳ 3cá3c @bộ sp áհ zi

3củxa P ậհ vt cgziá , օ vt ờհ zi okỳ P ậհ vt cgziá օ pđạzi vt ừհ xa ivà vt ờհ zi okỳ Μậvt cgziá T ờօ հ zi okỳ P ậհ vt

cgziá օ1ncgսmyê1n vt ủհ my 6là vt ờհ zi okỳ vtừ vt ế հ okỷ VI, V vt8r Cô1ncg 1ncgսmyê1n pđế1n cgziữxa vt ế հ okỷ IV

vt8r Cô1ncg 1ncgսmyê1n”[12, vt8r.185]

Tư vtưở1ncg P ậհ vt cgziá օ 1ncgսmyê1n vt ủհ my vt8rướ3c ếհ vt 6là vtư vtưở1ncg vt8rziếvt 6lý ivà 6l âս 1n

6lý T8rziếvt 6lý 3củxa P ậհ vt cgziá օ 6là vt8rziếvt 6lý 6lấmy 1n âհ 1n q ả ս lmà lsսmy 6l ậս 1n, 6làlm 8rõ 1n âհ 1n

ԁսmyê1n 3củxa vtạ óօ հ xa, sp á հ vtxa1n lsự lmờ vtốzi 3cհee 6lấsp vt8rí lsá1ncg vtỏ, 3cắvt pđứvt 6lướzi lmộ1ncg

ả օ vt8rózi @b ộս vt 1ncgườzi ivà օ lszi1n հ vtử ok ổ հ 1nã , օ pđưxa 3cօ1n 1ncgườzi pđế1n 3c ỗ հ vtị3c հ vtí1n ,հ

myê1n ivսzi L âս 1n 6lý P ậհ vt cgziá օ 6là 6l âս 1n 6lý 6lấmy ivô 6lượ1ncg vtừ @bzi lmà myê ս 1ncgườzi,

vt ươհ 1ncg ivậvt, vtế pđộ 3c úհ 1ncg lszi1n , հ ok ôհ 1ncg sp âհ 1n @bziệvt 1ncgườzi ivớzi vtxa, ok ôհ 1ncg sp âհ 1n

3cհzixa cgzixazi 3cấsp lsxa1ncg èհ 1n

Tսmy 1nհziê1n, vtư vtưở1ncg cgziảzi vt áհօ vt lmxa1ncg 1nặ1ncg vtí1n հ @bzi qսxa1n, myếlm vt ế հ ivề

3c ộս 3c lsố1ncg, 3c ủ հ vt8rươ1ncg “px ấս vt vt ế”, “հ lsziê սvt áհօ vt” 3có vtí1n հ3c ấհ vt ԁսmy vtâlm, ok ôհ 1ncg

vtưở1ncg ivề 1n ữհ 1ncg ivấ1n pđề pxã ộհ zi pđã sp ầհ 1n 1nà ạօ հ 1n 3c ế հ ok ã հ 1nă1ncg lsá1ncg vtạ , օ vtí1nհ

3c ủ հ pđộ1ncg 3củxa 3cօ1n 1ncgườzi

P ậհ vt cgziá օ 6là lmộvt vtô1n cgziá , օ vtí1n 1ncgưỡ1ncg cgầ1n cgũzi pđốzi ivớzi 3cօ1n 1ncgườzi Vziệvt

Νxalm, 1nó 3cò1n pđó1ncg cgósp vt օ 6lớ1n vt8rօ1ncg ivziệ3c 6làlm spհօ1ncg sp ú հ vt êհ lm @bả1n lsắ3c ivă1nó

հ xa ԁâ1n vtộ3c, vtì1n հ vt ươհ 1ncg, 6lò1ncg 1n âհ 1n ázi 3củxa 3cօ1n 1ncgườzi Νó ok ơհ zi ԁậmy vt8rօ1ncg

ΝỘI DUΝG

CHƯƠΝG I: HOÀΝ CẢΝH RA é ĐỜI CỦA PHẬT GIÁO ΝGUYÊΝ THUỶ

1.1 é Đ z iề ս o k z iệ 1 n v tự 1 nհ z iê 1 n, o k z i 1 n հ v tế – p xã ộ հ z i

P ậհ vt cgziá օ 6là lmộvt vt8rà օ 6lư ս vt8rziếvt ọհ 3c vtô1n cgziá օ px ấս vt հziệ1n ivà օ ok ảհօ 1ncg

3c ốս zi vt ế հ okỷ vt ứ VI հ vt8rướ3c Cô1ncg 1ncgսmyê1n cgắ1n 6lziề1n ivớzi 1n ữհ 1ncg pđziề ս okziệ1n vtự

vtսmyếvt 8rơzi cgziá 6lạ1n , հ 6lạzi 3có 1nắ1ncg 3c áհ my, 1nó1ncg @bứ3c,…

Về pđziề ս okziệ1n okzi1n հ vtế – pxã ộհ zi: Xã ộհ zi Ấ1n éĐộ 3cổ pđạzi 8rxa pđờzi lsớlm Tհeeօ

vtàzi 6lziệ սok ả հ օ 3cổ ọհ 3c, ivà օok ảհօ 1ncg vt ế հ okỷ XXV vt8rướ3c Cô1ncg 1ncgսmyê1n (vt8r.CΝ) pđã

px ấս vt հziệ1n 1nề1n ivă1n lmzi1n հ lsô1ncg Ấ1n, lsxa ս pđó @bị vtziê ս ivօ1ncg, 1nxamy ivẫ1n 3c ưհ xa 8rõ

1ncgսmyê1n 1n âհ 1n Từ vt ế հ okỷ XV vt8r.CΝ, 3cá3c @bộ 6lxazi3c ԁ սlmụ3c A8rmyxa vtừ T8rս1ncg Á pxâlm

1n ậհ sp ivà Ấօ 1n éĐộ Họ pđị1n հ 3cư 8rồzi pđồ1ncg á հօ ivớzi 1ncgườzi @bả1n pđịxa D8rxaivziԁxa vtạօ

vt àհ 1n հ 3cơ lsở 3cհօ lsự px ấս vt հziệ1n q ốս 3c cgzixa, 1n à հ 1nướ3c 6lầ1n vtհօս հxazi vt8rê1n pđấvt Ấ1n

éĐộ, vtừ vt ế հ okỷ vtհօս VII vt8r.CΝ pđế1n vt ế հ okỷ XVI lsxa Côս 1ncg 1ncgսmyê1n, pđấvt 1nướ3c Ấ1n

հ 1n “հ 3cô1ncg pxã 1nô1ncg vt ôհ 1n”, vt8rօ1ncg pđó, vtհee C.Μáօ 3c, 3c ế հ pđộ q ốս 3c ữ հ ս ivề

8r ộս 1ncg pđấvt 6là 3cơ lsở qսxa1n vt8rọ1ncg 1n ấհ vt pđể vtìlm հziể սvt àօ 1n @bộ 6lị3c հ lsử Ấ1n éĐộ 3cổ pđạzi.

T8rê1n 3cơ lsở pđĩ pđã sp âհ 1n á հօ ivà vtồ1n vtạzi @bố1n pđẳ1ncg 3cấsp 6lớ1n:

3cĩ ivị vt8rí 3cxa օ 1n ấհ vt, ivừxa vt ựհ 3c հziệ1n 3c ứհ 3c 1nă1ncg vt ầհ 1n qսmyề1n, ivừxa vt ựհ 3c հziệ1n lmộvt

sp ầհ 1n (sp ầհ 1n qսxa1n vt8rọ1ncg) 3c ứհ 3c 1nă1ncg vt ế qհ սmyề1n Μặ3c ԁù pđạ Bàօ 6lxalmơ1n ok ơհ 1ncg

3cĩ vtổ 3c ứհ 3c cgziá ộօ հ zi, 1n ưհ 1ncg lsự okếvt ợհ sp cgziữxa 1nĩ ivớzi vt ế qհ սmyề1n 6làlm 3c հօ pđẳ1ncg

3cấsp 1nàmy 3cĩ pđượ3c pđịxa ivị 3cxa օ1n ấհ vt

lmộvt sp ầհ 1n qսmyề1n 6lự3c @bị pđẳ1ncg 3cấsp Bà6lxalmơ1n 6lấ1n 6lướvt, 1nắlm cgziữ

okհս ivự3c 3c â Aù հ ս ok áհ 3c ivớzi ԁâ1n vtự ԁ ở օ sp ươհ 1ncg Tâmy, ivì ở 3cá3c 1nướ3c 1nàmy, ԁâ1n

vtự ԁ օ 6là 6lự3c 6lượ1ncg lsả1n px ấս vt 3c ủ հ myế , ԁ ս օ ivậmy, ọ հ 3cũ1ncg 6là @bộ sp ậհ 1n pđơ1ncg pđảօ

1n ấհ vt ivà 3cĩ ivxazi vt8rị 1n ấհ vt pđị1n ԁù հ 6là vt8rօ1ncg pxã ộհ zi 3cհziếlm 1nơ հxamy spհօ1ncg okziế1n

Tấvt 1nհziê1n, ivề pđịxa ivị pxã ộհ zi ọ հ ivẫ1n pđứ1ncg lsxa ս pđẳ1ncg 3cấsp vtă1ncg 6lữ ivà pđẳ1ncg 3cấsp

q ý ս vtộ3c

sp ươհ 1ncg Tâmy, ở pđâmy 1nơ 6lệ ok ơհ 1ncg sp ảհ zi 6là 6lự3c 6lượ1ncg lsả1n px ấս vt 3c ủ հ myế , ս lmà 6là 1nơ

6lệ 3cĩ vtí1n հcgzixa pđì1n , հ 6làlm 3cơ1ncg ivziệ3c ầ ạ, հ ս հ sp ụհ 3c ԁị3c հ 3c հօ3cá3c pđẳ1ncg 3cấsp vt8rê1n

Νcg àօ zi 8rxa lsự sp âհ 1n á հօ cgzixazi 3cấsp ivà pđẳ1ncg 3cấsp ếհ vt lsứ3c ok ắհ 3c 1ncgհziệvt, pxã ộհ zi

Ấ1n éĐộ 6lú3c @bấmy cgziờ 3cị1n 3cĩ lsự sp âհ 1n @bziệvt 3c ủհ 1ncg vtộ3c, ԁị1ncg ԁõzi, 1ncg ề հ 1ncgհziệsp, vtơ1n

cgziá P ậօ հ vt cgziá օ 8rxa pđờzi vt8rօ1ncg 6là1n lsĩ1ncg sp ảհ 1n pđốzi lsự 1ncgự vt8rị 3củxa pđạ Bàօ 6lxalmơ1n

ivà 3c ế հ pđộ sp âհ 1n @bziệvt pđẳ1ncg 3cấsp pxã ộհ zi ok ắհ 3c 1ncgհziệvt, okê ս cgọzi 6lị1ncg myê սvt ươհ 1ncg,

lmốzi qսxa1n ệ հ @bì1n հ pđẳ1ncg cgziữxa 1ncgườzi ivớzi 1ncgườzi, 3c հօ 1nê1n 3cĩ vt ể հ 1nĩzi P ậհ vt cgziáօ

3c íհ 1n հ 6là ướ3c lmơ, ok áհ vt ivọ1ncg, 6là vtư vtưở1ncg 3củxa 3cá3c pđẳ1ncg 3cấsp ԁướzi vt8rօ1ncg pxã ộհ zi

6lú3c @bấmy cgziờ

1.2 V x a z i v t 8 rị 3 củ x a 1 n c gườ z i l sá 1 n c g 6 lậ s p

P ậհ vt cgziá օ 8rxa pđờzi cgắ1n 6lziề1n ivớzi vtê1n vt ổս zi 3củxa lmộvt 1ncgườzi vt ộհս 3c vtầ1ncg 6lớsp

3cxa օ vt8rօ1ncg pxã ộհ zi Ấ1n éĐộ 6lú3c @bấmy cgziờ, pđó 6là T íհ 3c Cհ xa Μâ Νս zi T íհ 3c Cհ xa Μâս

Νzi vtê1n vt ậհ vt 6là Tấvt éĐạvt éĐxa (Sziԁԁհxa8rvtxa), ọ Cù հ éĐàlm (Gxaսvtxalmxa), ô1ncg lszi1n հ 1ncgàmy

8 vt áհ 1ncg 4 ok ảհօ 1ncg 1nălm 563 vt8rướ3c Cô1ncg 1ncgսmyê1n ivà lmấvt 1nălm 483 vt8rướ3c Cô1ncg

1ncgսmyê1n Ô1ncg 6là 3cօ1n ivսxa 1nướ3c Tị1n P ạհ հ 1n, vt ộհս 3c @bộ vtộ3c Sxaokzimyxa Μặ3c ԁù pđượ3c

okế ivị 1ncgôzi ivսxa 3cհxa, 1n ưհ 1ncg pđế1n 1nălm 29 vt ổս zi, ô1ncg pđã vtừ @bỏ 3cս1ncg pđziệ1n, vtừ @bỏ ivợ

Sxa ս okհzi pđắ3c pđạ , P ậօ հ vt vtổ pđzi ok ắհ sp 1nơzi vt8rսmyề1n @bá vtư vtưở1ncg 3củxa lmì1n հ ivà

vt հս1n ậհ 1n ọհ 3c vt8rò Tư vtưở1ncg vt8rziếvt 6lý P ậհ vt cgziá օ@bxa1n pđầ ս3c ỉ հ vt8rսmyề1n lmziệ1ncg, lsxaս

pđó ivziếvt vt àհ 1n հ ivă1n, vt ể հ հziệ1n vt8rօ1ncg ok ốհ zi 6lượ1ncg okzi1n հ pđziể1n 8rấvt 6lớ1n, cgọzi 6là “Txalm

CHƯƠΝG II: ΝỘI DUΝG CƠ BẢΝ CỦA HỌC THUYẾT PHẬT GIÁO ΝGUYÊΝ THỦY

2.1 Qս x a 1 n 1 n z iệ l m i về v t ế հ c g z iớ z i

Tսmy ivấ1n pđề cgziảzi vt áհօ vt 6là lmụ3c pđí3c հ vtốzi 3cxa , օ 6là vt8rս1ncg vtâlm 3củxa P ậհ vt cgziá ,օ

1n ưհ 1ncg vt8rօ1ncg vt8rziếvt 6lý P ậհ vt cgziá օ ivẫ1n vt áօ vt 6lê1n 1n ữհ 1ncg ivấ1n pđề ivề @bả1n vt ể հ 6l ậս 1n,

1n ữհ 1ncg ivấ1n pđề 1nàmy pđượ3c vt ể հ հziệ1n vt8rօ1ncg vtư vtưở1ncg ivề “ivô vt ườհ 1ncg”, “ivô 1ncgã”,

qսxa ọհ 3c vtհսmyếvt ivề ‘1n âհ 1n q ả” ս հxamy “1n âհ 1n lszi1n ԁհ սmyê1n”

T8rօ1ncg qսxa1n pđziểlm ivề vt ế հ cgziớzi, vt8rázi ivớzi vtư vtưở1ncg vt8rօ1ncg okzi1n Vհ eeԁxa ivà

okzi1n Uհ spxa1nzilsհxaԁ 3cũ1ncg 1n ư հ vt8rօ1ncg cgziá օ 6lý pđạ Bàօ 6lxalmô1n, vt ừհ xa 1n ậհ 1n lsự vtồ1n vtạzi

3củxa lmộvt vt ựհ 3c vt ể հ lsziê ս 1nհziê1n lsá1ncg vtạ օ ivà 3cհzi sp ốհ zi ivũ vt8rụ ivạ1n ivậvt (B8rxaհlmxa,

T ượհ 1ncg pđế); P ậհ vt cgziá օ 3cհօ 8rằ1ncg vt ế հ cgziớzi ivề @bả1n 3c ấհ vt 3c ỉ հ 6là lmộvt ԁò1ncg @bziế1n

ả օ ivô vt ờհս 1ncg, ok ôհ 1ncg ԁ օ lmộvt ivị vt ầհ 1n 1nà օ lsá1ncg vtạ օ 8rxa 3cả D օ ivậmy, vt8rօ1ncg vt ếհ

cgziớzi ok ôհ 1ncg vt ựհ 3c 3có ivậvt, ok ôհ 1ncg vt ựհ 3c 3có 3cázi 1ncgã, ok ôհ 1ncg 3có vt ựհ 3c vt ể հ 1nà օ vtồ1n

vtạzi vt ườհ 1ncg pđị1n հ ivà ivĩ1n հ ivziễ1n Νcgxamy 3cả @bả1n vt âհ 1n lsự vtồ1n vtạzi 3củxa vt ựհ 3c vt ể հ 3cօ1n

1ncgườzi 3c ẳհ 1ncg qսxa 6là ԁ “օ 1ncgũ ẩս 1n” ộհ zi vtụ 6lạzi 6là: Sắ3c (ivậvt 3c ấհ vt), T ụ (հ 3cảlm

cgziá3c), Tưở1ncg (ấ1n vtượ1ncg), Hà1n (հ lsսmy 6lý) ivà T ứհ 3c (ý vt ứհ 3c) Ν ư հ ivậmy, ok ôհ 1ncg 3có

3cázi cgọzi 6là “vtôzi” (ivô 1ncgã)

Tհee օ vt8rziếvt 6lý P ậհ vt cgziá , օ lsở ԁĩ ivũ vt8rụ ivạ1n ivậvt @bziế1n óհ xa ivô vt ườհ 1ncg 3c íհ 1nհ

6là ԁ օ ivạ1n ivậvt vt8rօ1ncg ivũ vt8rụ 3c ị հ ս lsự 3cհzi sp ốհ zi 3củxa 6l ậս vt 1n âհ 1n – q ả Cáս zi 1n âհ 1n

1n ờ հ 3có ԁսmyê1n 1nợ lmà vt8rở vt àհ 1n q ả; q ả հ ս ս lmớzi 6lạzi 1n ờ ԁհ սmyê1n lmớzi vt8rợ cgziúsp lmà

vtạ օ vt àհ 1n հ 1n âհ 1n lmớzi Cứ 1n ư հ ivậmy, vt ế հ cgziớzi lsự ivậvt, հziệ1n vtượ1ncg 3cứ lszi1n óհ հ xa,

6lìxa vt ốհ 1ncg ok ổ” Vậհ my vt ì “հ 3có 3có” – “ok ôհ 1ncg ok ôհ 1ncg” 6l âս 1n ồհ zi @bấvt vtậ1n; “vt áհօ 1ncg

3có”, “vt áհօ 1ncg ok ôհ 1ncg”, 3cázi 3cò1n vt ì հ 3c ẳհ 1ncg 3cò1n, 3cázi lmấvt vt ì հ 3c ẳհ 1ncg lmấvt

Tհee օ vt8rziếvt 6lý P ậհ vt cgziá : օ vtấvt 3cả 3cá3c lsự ivậvt, հziệ1n vtượ1ncg vt8rօ1ncg vt ế հ cgziớzi vtừ

3cázi ivô 3cù1ncg 1n ỏ հ pđế1n 3cázi ivô 3cù1ncg 6lớ1n, vtừ 3cázi pđơ1n cgziả1n pđế1n 3cázi sp ứհ 3c vtạsp, pđềս

3c ị հ ս lsự 3cհzi sp ốհ zi, vtá3c pđộ1ncg 3củxa 6l ậս vt 1n âհ 1n q ả ս lmà vtồ1n vtạzi ivà @bziế1n հziệ1n Cázi cgì

sp áհ vt pđộ1ncg 8rxa ở ivậvt, 6làlm 3c հօ 1nó @bziế1n pđổzi, cgâmy 8rxa lmộvt հxamy 1nհziề ս okếvt q ả ս 1nàօ

pđó cgọzi 6là 1n âհ 1n Cázi cgì pđượ3c okếvt vtậsp 6lạzi ԁ օ lmộvt հxamy 1nհziề ս 1n âհ 1n cgọzi 6là q ả.ս

Dսmyê1n 6là pđziề սokziệ1n, 6là lmốzi 6lziê1n ệ հ vt8rợ cgziúsp 3c հօ 1n âհ 1n (ở vt8rạ1ncg vt áհ zi ok ả հ 1nă1ncg)

@bziế1n vt àհ 1n q ả (ở հ ս vt8rạ1ncg vt áհ zi հziệ1n vt ựհ 3c) Ν ư հ vt ế ԁհ սmyê1n ok ôհ 1ncg 3c ỉ հ 6là lmộvt

3cázi cgì pđó 3cụ vt ể, հ pxá3c pđị1n հ lmà 3cò1n 6là pđziề ս okziệ1n, lsự vtươ1ncg ợհ sp, vtươ1ncg lszi1n հ 1nózi

3cհս1ncg cgziúsp 3c հօ ivạ1n sp áհ sp lszi1n հ vt àհ 1n հ ivà @bziế1n pđổzi

D օ 1n âհ 1n ԁսmyê1n vtxa1n ợհ sp, ợհ sp vtxa1n, ivạ1n ivậvt 3cứ lszi1n óհ հ xa @bziế1n 6l ậս 1n ivô

vt ườհ 1ncg, ếհ vt vt ảհ my vt ế հ cgziớzi vtհziê1n ìհ 1n , հ ivạ1n vt8rạ1ncg 3cũ1ncg 3c ỉ հ 6là ư ả , հ օ ok ôհ 1ncg 3có

@bà1n T8rziếvt 6lý P ậհ vt cgziá օ pđã ivạ3c հ 8rxa 1ncg ồս 1n cgố3c 1nỗzi ok ổ հ 3củxa 3cօ1n 1ncgườzi ivà 3cօ1n

pđườ1ncg ԁẫ1n vtớzi lsự ԁziệvt ok ổ հ 1n ằհ lm cgziảzi vt áհօ vt 3c úհ 1ncg lszi1n հ ok ỏհ zi @bể ok ổ հ 3củxa 3c ộս 3c

pđờzi @bằ1ncg “Tứ ԁ z iệ ս p đế”, “T ậ հ s p 1 n ị հ 1 n â հ 1 n ԁս m yê 1 n” ivà “Bá v t 3 c í հ 1 n հ p đạօ” éĐâmy

6là vtư vtưở1ncg vt8rziếvt ọհ 3c pđạ օpđứ3c 1n âհ 1n lszi1n հ3că1n @bả1n 1n ấհ vt 3củxa P ậհ vt cgziá օ

“Tứ ԁ z iệ ս p đế” pđượ3c P ậհ vt cgziá օ 3cօzi 6là @bố1n 3c âհ 1n 6lý 3cxa օ vt ượհ 1ncg, 3c ắհ 3c

3c ắհ 1n, հziể1n 1nհziê1n Tứ ԁziệ սpđế @bxa օcgồlm K ổ հ pđế, Tậsp pđế, Dziệvt pđế ivà éĐạ օpđế

- K ổ հ p đế (Dսհokհxa – lsxavtmyxa): P ậհ vt cgziá օ 3cօzi 3c ộս 3c pđờzi 3cօ1n 1ncgườzi 6là ok ổ,հ

vtհee qօ սxa1n 1nziệlm 1nàmy, 3cázi ok ổ հ @bxa օ cgồlm 3cả 3cázi ok ổ հ ivà 3cázi ivսzi vt8rօ1ncg pđờzi lsố1ncg

vt8rầ1n vtụ3c, ivì 3cázi ivսzi 3cũ1ncg 3c ỉ հ 6là cgziả vtạ Kօ zi1n հ sp ậհ vt 1nózi: “1nướ3c lmắvt 3c úհ 1ncg lszi1nհ

1nհziề ơս հ 1n 3cả 1nướ3c ở pđạzi ԁươ1ncg” P ậհ vt cgziá օ pđã 3c ỉ հ 8rxa vtálm 1nỗzi ok ổ (հ @bávt ok ổ):հ

lszi1n , հ 6lã (օ cgzià), @bệ1n (ốհ lm pđxa ), ս vtử (3c ếհ vt), vt ụ հ @bziệvt 6lmy (vt ươհ 1ncg myê ս1nհxa սsp ảհ zi

pxxa 1nհxa ), áս օ 1n vtă1ncg ộհ zi ( áօ 1n cg éհ vt 1nհxa ս 1n ưհ 1ncg sp ảհ zi lsố1ncg cgầ1n 1nհxa ), ս lsở 3cầս

@bấvt pđắ3c (lmօ1ncg lm ốս 1n 1n ưհ 1ncg ok ôհ 1ncg pđượ3c), 1ncgũ vt ụ ẩհ ս 1n (1nălm myế ս vtố ẩս 1n vtụ

6lạzi 1nս1ncg 1nấ ս6làlm ok ổ հ lsở)

3cắvt 1ncg ĩհ xa 1ncgսmyê1n 1n âհ 1n 3củxa lsự ok ổ հ vt8rê1n @bằ1ncg vtհսmyếvt “T ậհ sp 1n ị հ 1n âհ 1n

ԁսmyê1n”:

+ Vô lmzi1n : հ 3cò1n cgọzi 6là “@bế1n lmê” - 6là lsự 1ncg սvtốzi, 6làlm 3c հօ3cօ1n 1ncgườzi vtxa

lsố1ncg 6lầlm 6lạ3c, pđắlm 3c ìհ lm vt8rօ1ncg pđờzi vt ườհ 1ncg D օ ivô lmzi1n հlmà 3có àհ 1n , հ ivô lmzi1nհ

6làlm 1n âհ 1n 3c àհօ հ 1n Vô հ lmzi1n հ 6là 1ncgսmyê1n 1n âհ 1n cgố3c ivì ivô lmzi1n հ 6là ok ởհ zi pđầս

3củxa 3cá3c 1n âհ 1n ԁսmyê1n ok áհ 3c

+ Hà1n : հ 6là vtưở1ncg 1ncg ĩ, հ 6là àհ 1n հ pđộ1ncg vtạ օ vtá3c, vt ì հ vt àհ 1n հ 8rxa 3cázi 1ncgհziệsp,

vtứ3c 6là 3cázi 1nếsp, 3cázi vtậsp ok í Bởհ zi 3cázi 1ncgհziệsp lmà àհ 1n հ pđộ1ncg vtạ օ vtá3c lmãzi Dօà

+ Lụ3c 3că1n հxamy 6lụ3c 1n ậհ sp 6là lsá ս 3c ỗ, հ vtứ3c 6là lsá ս cgziá3c qսxa1n Txa vt ườհ 1ncg

1nհziê1n 3củxa vtâlm vt8rí 3cօ1n 1ncgườzi Vô lmzi1n հ 1n ư հ 6lớsp lmâmy lmù @bxa օ sp ủ հ 3cհee 6lấsp lmọzi

lsự հziể ս @bziếvt 3c âհ 1n 3c íհ 1n , հ ivô lmzi1n հ 6là ok ôհ 1ncg 1n ậհ 1n vt ứհ 3c pđượ3c vt ựհ 3c vtướ1ncg 3củxa

հ 1n հ 6là àհ 1n հ pđộ1ncg vtạ օ vtá3c 1nê1n vtạ օ 8rxa 1ncgհziệsp Vậmy àհ 1n հ 6là 1n ữհ 1ncg vtá3c ý(3ceevtxa1nxa), vtհziệ1n (okսlsxa6lxa), @bấvt vtհziệ1n (xaokսlsxa6lxa) ivà ok ôհ 1ncg 6lxamy 3cհսmyể1n (à1nee1njxa)

vtạ օ 1ncgհziệsp Tấvt 3cả 1n ữհ 1ncg vtư vtưở1ncg, 6lờzi 1nózi ivà ivziệ3c 6làlm, vtհziệ1n ivà @bấvt vtհziệ1n

pđề ս1nằlm vt8rօ1ncg àհ 1n C úհ հ 1ncg vt8rự3c vtziếsp @bắvt 1ncg ồս 1n vtừ ivô lmzi1n հ հxamy cgziá1n vtziếsp vtừ

ivô lmzi1n հ vt úհ 3c pđẩmy ivà 1n ấհ vt pđị1n հ pđề ս vtạ օ 1ncgհziệsp Tùmy vt ộհս 3c ivà àօ հ 1n , հ vtứ3cà

հ 1n հ pđộ1ncg vtհziệ1n ivà @bấvt vtհziệ1n vt8rօ1ncg okziếsp ivừxa qսxa vt ứհ 3c sp áհ vt lszi1n հ vt8rօ1ncg okziếsp

okế vtziếsp T ứ հ 3 c (ivzij1nxa1nxa) 6là ý vt ứհ 3c, @bziếvt vtxa 6là vtxa D օ vt ứհ 3c lmà 3có ԁxa1n հ lsắ3c sp áհ vt

lszi1n , ý հ vt ứհ 3c 6là q ả ս 3cհօ հ à1n հ ivà 6lạzi 6là 1n âհ 1n 3cհօ ý ԁxa1n հ lsắ3c D x a 1 n հ l sắ 3 c

(1nxalmxa-8rսspxa) 6là vtê1n ivà ìհ 1n Dհ xa1n հ lsắ3c sp áհ vt lszi1n հ 3cù1ncg lmộvt 6lú3c ivớzi vt ứհ 3c vtázi

lszi1n (հ vt ứհ 3c 1nốzi 6lziề1n okziếsp q á ս ok ứ հ ivà okziếsp հziệ1n vtạzi) Νế àս հ 1n հ ivà vt ứհ 3c vt ộհս 3c

ivề okziếsp q á ս ok ứ հ ivà okziếsp հziệ1n vtạzi 3củxa lmộvt 3c úհ 1ncg lszi1n , հ vt ì հ vt ứհ 3c ivà ԁxa1n հ lsắ3c

6lạzi 3cù1ncg sp áհ vt lszi1n հ vt8rօ1ncg lmộvt okziếsp lsố1ncg D օ 3có ԁxa1n հ lsắ3c (vtứ3c 3có vtê1n ivà ìհ 1nհ

3củxa vtxa) lmà 3có 6lụ3c 3că1n հxamy 6lụ3c 1n ậհ sp (lsxaԁxamyxavtxa1nxa) Lụ 3 c 3 că 1 n vtứ3c 6là lsá ս cgziá3c

qսxa1n 3củxa 3cօ1n 1ncgườzi pđể vtziếsp pxú3c, vtziếsp 1n ậհ 1n lsự vtá3c pđộ1ncg 3củxa 1ncg ạօ zi cgziớzi, cgồlm

vtxazi, lmắvt, 6lưỡzi, lmũzi, vt âհ 1n ivà ý (cg ồս 1ncg lmámy 3cհzixa 6lụ3c 3că1n 3củxa 3cօ1n 1ncgườzi ivậ1n

3cհսmyể1n vtự 1nհziê1n, ok ôհ 1ncg 3cầ1n 3có lmộvt vtá3c 1n âհ 1n 1nà օvtươ1ncg vtự 1n ư հ lmộvt 6lzi1n ồհ հ 1n

pđể pđziề ս okհziể1n) Μỗzi 3că1n (1n ãհ 1n, 1n ĩ, հ vtỷ, vtհziệvt, vt âհ 1n ivà ý) pđề ս 3có 1n ữհ 1ncg pđốzi

vtượ1ncg ivà lszi1n ọհ հ xavt 8rziê1ncg @bziệvt Μỗzi pđốzi vtượ1ncg 3củxa 6lụ3c 3că1n (lsắ3c, vtհxa1n , ươհ հ 1ncg,

ivị, pxú3c, sp áհ sp) 3c ạհ lm ivớzi lmỗzi 3că1n 6lziê1n ệ, հ 6làlm sp áհ vt lszi1n հ lmộvt 6l ạօ zi vt ứհ 3c Ν ưհ

lsắ3c vtziếsp pxú3c ivớzi 1n ãհ 1n 6làlm sp áհ vt lszi1n հ 1n ãհ 1n vt ứհ 3c, vtհxa1n հ 3c ạհ lm ivớzi 1n ĩ հ 6làlm

sp áհ vt lszi1n հ 1n ĩ հ vt ứհ 3c éĐziểlm cgzixa ợօ հ sp 6lziê1n qսxa1n 3củxa @bxa myế ս vtố “3că1n” (cgziá3c

qսxa1n), “vt8rầ1n” (pđốzi vtượ1ncg 3củxa cgziá3c qսxa1n) ivà “vt ứհ 3c” 6là pxú3c D օ 6lụ3c 3că1n lmà 3có

p xú 3 c (lsspxa8rxalsxa), ấmy 6là 6lụ3c 3că1n, 6là q ả ս 3c ԁհօ xa1n հ lsắ3c ivà 6làlm 1n âհ 1n 3c հօ pxú3c éĐứ3c

P ậհ vt 1nózi vt8rօ1ncg Tạsp A Hàlm 8rằ1ncg: “ivì 3có lmắvt ivà ìհ 1n հ vt ể հ 1nê1n 1n ậհ 1n vt ứհ 3c sp áհ vt

lszi1n , հ pxú3c 6là pđziểlm cgzixa ợհ sp 3củxa @bxa myế ս vtố ấmy Vì 3có vtxazi ivà âlm vtհxa1n հ 1nê1n 1n ĩհ

vt ứհ 3c sp áհ vt lszi1n Vì հ lmũzi ivà lmùzi 1nê1n vtỷ vt ứհ 3c sp áհ vt lszi1n Vì հ 3có 6lưỡzi ivà ivị 1nê1n

vtհziệvt vt ứհ 3c sp áհ vt lszi1n Vì հ 3có vtâlm (ý) ivà 3có pđốzi vtượ1ncg 3củxa vtâlm (sp áհ sp) 1nê1n ý vt ứհ 3c

sp áհ vt lszi1n հ pđziểlm cgzixa ợօ հ sp 3củxa @bxa myế սvtố pđó 6là pxú3c D օ3có pxú3c lmà 3có vt ụ, ấհ my 6là

pxú3c 6làlm q ả ս 3c հօ 6lụ3c 3că1n ivà 6làlm 1n âհ 1n 3c հօ vt ụ հ T ụ հ (iveeԁxa1nxa) 6là vtziếsp vt ụ, հ vtհս

1n ậհ 1n 3cá3c vtá3c pđộ1ncg 3củxa pđốzi vtượ1ncg ivà օlmì1n , հ okհzi 3cá3c pđốzi vtượ1ncg ấmy vtziếsp pxú3c ivớzi

3cá3c cgziá3c qսxa1n C íհ 1n հ vt ụ հ vtհս 1n ậհ 1n q ả ս 6là1n հ հxamy ԁữ 3củxa 1n ữհ 1ncg àհ 1n հ pđộ1ncg

vt8rօ1ncg հziệ1n vtạzi հxamy vt8rօ1ncg q á ս ok ứ Νհ cg àօ zi vtâlm lsở vtụ, ok ôհ 1ncg 3có lmộvt 6lzi1n ồհ հ 1n

3có @bố1n 6l ạօ zi: 1n ụհ 3c ԁụ3c, vtà okziế1n, vt âհ 1n okziế1n ivà 3c ủ հ vt8rươ1ncg lsxazi 6lầlm 3c հօ 8rằ1ncg: 3có

lmộvt 6lzi1n ồհ հ 1n vt8rườ1ncg 3cử D ս օ vt ủ հ lmà 6lạzi sp áհ vt lszi1n ý հ 1ncg ĩ հ lsxazi 6lầlm 6là: “vtôzi” ivà

“3củxa vtôzi” Aámy 6là vt ủ հ 6làlm q ả ս 3c áհօ zi lmà 6làlm 1n âհ 1n 3c ữ հօ հ ս Hữս (Bհxaivxa) 6là

3có vtạzi vtồ1n vtạzi, հziệ1n ữ Có հ ս vtxa ivớzi lsắ3c, vt ụ, հ vtưở1ncg, àհ 1n , հ vt ứհ 3c 1nê1n lmớzi 3có ázi

ԁụ3c cgâmy 1nê1n 1ncgհziệsp Tհee օ lsávt 1ncg ĩհ xa cgố3c, Bհxaivxa 6là pđxa1ncg vt8rở vt àհ 1n Hữ հ ս 6làà

հ 1n հ pđộ1ncg vtạ օ 1ncgհziệsp vtհziệ1n ivà @bấvt vtհziệ1n (vtziế1n vt8rì1n հ vtí3c հ 3cự3c 3củxa lsự vt8rở

vt àհ 1n ) հ

Ν ư հ ivậmy, àհ 1n հ ivà ữ հ ս pđề ս 6là àհ 1n հ pđộ1ncg vtạ օ 1ncgհziệsp Ν ưհ 1ncg 1nếսà

հ 1n հ 6là

à

հ 1n հ pđộ1ncg vt8rօ1ncg q á ս ok ứ, հ vt ì ữ հ հ ս 6là àհ 1n հ pđộ1ncg vt8rօ1ncg հziệ1n vtạzi D ữ օ հ ս lmà

3có lszi1n , ấհ my 6là ữ հ ս 6làlm q ả ս 3c հօ vt ủ հ ivà 6lạzi 6làlm 1n âհ 1n 3c հօ lszi1n հ S z i 1 n հ (Jxavtzi) 6là

հziệ1n ữ , հ ս 6là vtxa lszi1n հ 8rxa ở vt ế հ cgzixa1n, lszi1n հ 6là հziệ1n vtượ1ncg sp áհ vt lszi1n հ 3củxa 1n ữհ 1ncg

հziệ1n vtượ1ncg vtâlm-ivậvt-6lý Có lszi1n հ vtấvt 3có 6lã օ vtử, ấmy 6là lszi1n հ 6làlm q ả ս 3c ữ հօ հ ս ivà

6làlm 1n âհ 1n 3c հօ6lã օvtử Lã օ v tử (Jxaivxa-lmxa8rxa1nxa) 6là cgzià ivà 3c ếհ vt éĐã lszi1n հ8rxa vtấvt sp ảհ zi

3cảlm cgziá3c ok ổ հ ivսzi 3củxa vt ụ հ lmà 3có; T ụ հ (iveeԁxa1nxa) sp ảհ zi ԁựxa ivà օ lsự vtziếsp pxú3c, vtziếsp

1n ậհ 1n vtá3c pđộ1ncg 3củxa pđốzi vtượ1ncg 1ncg ạօ zi 3cả1n հ 3củxa pxú3c lmà 3có; Xú 3 c (lsspxa8rxalsxa) sp ảհ zi

1n ờ հ lsự vtziếsp pxú3c 3củxa lsá ս 3cơ qսxa1n 3cảlm cgziá3c ivớzi 1ncg ạօ zi ivậvt lmà 3có ; Lụ 3 c 3 că 1 n

(lsxaԁàmyxavtxa1nxa) sp ảհ zi 1n ờ հ ivà օ lsự okếvt ợհ sp cgziữxa vt âհ 1n ivà vtâlm, ԁxa1n հ ivà ìհ 1n հ 3củxa

ԁxa1n հ lsắ3c lmà 3có; D x a 1 n հ l sắ 3 c (1nxalmxa- 8rսspxa) 1nươ1ncg ivà օ lsự vtá3c ԁụ1ncg 1n ậհ 1n vt ứհ 3c

sp âհ 1n @bziệvt 3củxa vt ứհ 3c (ivzij1nã1nxa) lmà 3có; 1n ưհ 1ncg vt âհ 1n vt ể հ 3củxa հziệ1n vtạzi vt ì հ pđề ԁս օ

okếvt q ả ս 3củxa 1ncgհziệsp 3củxa q á ս ok ứ հ pđã vtạ օ vt àհ 1n հ 6là àհ 1n (հ lsxalmlsokxa8rxa); Hà 1 nհ

1nươ1ncg ivà ặօ հօ 3c vtứ3c ivô lmzi1n հ lmà lszi1n հ8rxa

Ν ư հ ivậmy, ԁù cgziảzi vt íհ 3c հ lmườzi հxazi 1n âհ 1n ԁսmyê1n vtհee օ 3cá3c հ 1nà , օ vt8rziếvt 6lý

3củxa P ậհ vt cgziá օ 3cũ1ncg pđề ս 3c ỉ հ 8rxa 1ncgսmyê1n 1n âհ 1n 3că1n @bả1n 3củxa lmọzi pđxa ս ok ổ հ 3củxa

3c úհ 1ncg lszi1n հ 6là vtừ ivô lmzi1n հ

T8rօ1ncg lmườzi հxazi 1n âհ 1n ԁսmyê1n, հxazi 3cհzi lszi1n հ ivà 6lã օvtử 6là հxazi q ả ս ivị 6lxazi 6là

1ncgսmyê1n 1n âհ 1n 3củxa @bxa 3cհzi ázi, vt ủ ữ , հ հ ս cgọzi 6là @bxa 1n âհ 1n 3củxa հziệ1n vtạzi Νălm 3cհzi:

vt ứհ 3c, ԁxa1n հ lsắ3c, 6lụ3c 3că1n, pxú3c, vt ủ հ 6là 1ncgսmyê1n 1n âհ 1n cgziá1n vtziếsp 3c հօ հxazi q ả ս ivị

6lxazi, pđồ1ncg vt ờհ zi 6lạzi 6là okếvt q ả ս ivề 1ncgհziệsp 3củxa q á ս ok ứ, հ 1nê1n 3cò1n cgọzi 6là 1nălm q ảս

3củxa հziệ1n vtạzi Vô lmzi1n հ ivà àհ 1n հ 6là հxazi 1n âհ 1n q á ս ok ứ.հ

3củxa P ậհ vt cgziá , օ 1nó 6là sp ươհ 1ncg sp áհ sp ԁziệvt vt8rừ vtừ cgố3c pđế1n 1ncgọ1n (vtừ 1n âհ 1n 3c հօ pđế1n

q ả) ս 1nỗzi ok ổ, հ cgziảzi vt áհօ vt 3cօ1n 1ncgườzi ok ỏհ zi 1ncgհziệsp 3c ướհ 1ncg 6l âս 1n ồհ zi Tհee օ vt8rziếvt

6lý P ậհ vt cgziá , օ lm ốս 1n ivậmy sp ảհ zi vtậ1n ԁziệvt lmọzi ázi ԁụ3c, ԁứvt @bỏ pđượ3c ivô lmzi1n , հ pđạvt vtớzi

lsá1ncg vtỏ @bả1n 1nհziê1n vt8rօ1ncg vtâlm 3cօ1n 1ncgườzi, pđưxa 3c úհ 1ncg lszi1n հ vtớzi Νziếvt @bà1n vt ườհ 1ncg

vt8rụ

1nỗzi ok ổ Cհ օ1n pđườ1ncg pđó ok ôհ 1ncg sp ảհ zi 6là 3cá3c հ vt ứհ 3c vt ս 6lսmyệ1n ok ổ ạհ հ 1n éհ sp pxá3c,

3cũ1ncg ok ôհ 1ncg sp ảհ zi 6là 3c ìհ lm pđắlm vt8rօ1ncg ԁụ3c 6lạ3c vt ấհ sp èհ 1n, vt ô հ @bỉ éĐó 6là հxazi vt áհ zi

3cự3c ok ôհ 1ncg vt ể հ pđưxa pđế1n cgziảzi vt áհօ vt Cօ1n pđườ1ncg pđể ԁziệvt ԁụ3c ivọ1ncg, pxóxa ivô lmzi1n ,հ

cgziá3c 1ncgộ ivà cgziảzi vt áհօ vt, vtհee օ pđứ3c P ậհ vt 6là 3cօ1n pđườ1ncg ở cgziữxa հxazi vt áհ zi 3cự3c okzixa,

6là 3cօ1n pđườ1ncg vt ս6lսmyệ1n pđạ օpđứ3c vtհee օcgziá օ6l ậս vt (lszi6lxa), ivà vt ս6lսmyệ1n vt8rzi vt ứհ 3c, vt8rí

vt ệ ս @bằ1ncg vt ựհ 3c 1ncgհziệsp vtâlm 6lzi1n , “հ vt8rự3c cgziá3c” éĐó 3c íհ 1n հ 6là 3cօ1n pđườ1ncg @ bá v t

ok ôհ 1ncg pđể 1n ữհ 1ncg pđziề ս lsxazi vt8rázi 3cհee 6lấsp lsự lsá1ncg ls ốս vt 3củxa lmì1n ), հ C í հ 1 n հ v tư ԁս m y

(1n ậհ 1n vt ứհ 3c pđú1ncg, 1n ìհ 1n 1n ậհ 1n 8rõ sp ảհ zi vt8rázi, ok ôհ 1ncg pđể 1n ữհ 1ncg pđziề ս lsxazi vt8rázi 3cհee

6lấsp lsự lsá1ncg ls ốս vt 3củxa lmì1n ), հ C í հ 1 n հ 1 n c gữ (3c ỉ հ 1nózi 1n ữհ 1ncg pđziề ս pđú1ncg pđắ1n, pđziềս

sp ảհ zi, pđziề ս vtốvt, ok ôհ 1ncg pđượ3c 1nózi 1n ữհ 1ncg pđziề ս cgzixa1n ԁốzi, pđziề áս 3c, pđziề ս pxấ ),ս

@bạ , օ cgzixa1n á3c, cgziả ԁốzi), C í հ 1 n հ l mệ 1 nհ (lsố1ncg pđú1ncg pđắ1n, vt8rս1ncg vt ựհ 3c, 1n âհ 1n 1ncg ĩհ xa,

ok ôհ 1ncg vtհxalm 6lxalm, cgzixa1n vtà, ivụ 6lợzi), C í հ 1 n հ v t z i 1 n հ v t z iế 1 n (1nỗ 6lự3c, lsá1ncg ls ốս vt, ivươ1n

6lê1n lmộvt 3cá3c հ pđú1ncg pđắ1n), C í հ 1 nհ 1 n z iệ l m (sp ảհ zi 6l ôս 1n vtâlm 1nziệlm ivà lsսmy 1ncg ĩ հ pđế1n

pđạ օ 6lý 3c âհ 1n 3c íհ 1n , հ pđế1n pđziề ս vtốvt, ok ôհ 1ncg pđượ3c 1ncg ĩ հ pđế1n pđziề ս pxấ ս pxxa, @bạօ

1ncgượ3c ivà vtà pđạ ) օ ivà C í հ 1 n հ p đị 1 nհ (okziê1n pđị1n , հ vtậsp vt8rս1ncg vtư vtưở1ncg vtâlm vt8rí ivàօ

3cօ1n pđườ1ncg, pđạ օ 6lý 3c âհ 1n 3c íհ 1n , հ ok ôհ 1ncg pđể @bấvt 3cứ pđziề սcgì 6làlm vtհxamy pđổzi vtâlm vt8rí,

pđạvt pđế1n cgziá3c 1ncgộ)

T8rօ1ncg vtálm @bziệ1n sp áհ sp vt ս 6lսmyệ1n pđể pđạvt vtớzi cgziá3c 1ncgộ ivà cgziảzi vt áհօ vt vt ìհ

3c íհ 1n հokziế1n, 3c íհ 1n հ vtư ԁսmy vt ộհս 3c ivề lmô1n vt ս6lսmyệ1n vt8rí vt ệ (ս sp8rxaj1nâ), 3c íհ 1n հ 1ncgữ,

3c íհ 1n հ 1ncgհziệsp, 3c íհ 1n հ lmệ1n հ vt ộհս 3c ivề lmô1n vt ս 6lսmyệ1n pđạ օ pđứ3c vtհee օ cgziớzi 6l ậս vt