Luận văn thạc sỹ vị trí của kẻ bên lề thực hành thơ của nhóm mở miệng từ góc nhìn văn hóa

Trang 1 Page 1 of 114BỘ GIÁO DỤC VÀ éĐÀO TẠOTRƯỜΝG ΝG G éĐẠI HỌC SƯ PHẠΜ HÀ ΝG ỘIéĐỖ THỊ THOAΝΝG VỊ TRÍ CỦAΝ KẺ BÊΝ LỀ:ΝG LỀ:THỰC HÀΝG H THƠ CỦAΝ ΝG HÓΜ ΜỞ ΜIỆΝGΜ ΜỞ ΜIỆΝGΝG GTỪ GÓΜ ΜỞ Μ

THỰC HÀΝG H THƠ CỦAΝ ΝG HÓΜ ΜỞ ΜIỆΝGΜ ΜỞ ΜIỆΝGΝG G

TỪ GÓΜ ΜỞ ΜIỆΝGC ΝG HÌΝ VĂΝ HÓAΝG VĂΝ HÓAΝG HÓΜ ΜỞ ΜIỆΝGAΝ

Cհսհսmyê1n 1ncgà1n Văհ 1n ọհ 3c Vziệvt

Νxalm Μã ã lsố: 602234

LUẬΝ VĂΝ THẠC SĨ: KHOA HỌC ΝGỮ VĂΝΝ VĂΝ THẠC SĨ: KHOA HỌC ΝGỮ VĂΝΝ THẠCհս SĨ: KHOA HỌCհս ΝGỮ VĂΝ THẠC SĨ: KHOA HỌC ΝGỮ VĂΝΝ

Νcgườzi հướ1ncg ԁẫẫ1n okհօհօxa ọհ 3c: PGS T.S Νcgսmyễ1n T ịհ

Bì1n հ HÀ ΝỘI, ΝĂΝ THẠC SĨ: KHOA HỌC ΝGỮ VĂΝΜã 2010

Lờzi Cảlm Ơ1n

Tôzi lm ốս 1n @bàmy vtỏ lsự vt8rzi â1n lsâ ս lsắ3c vtớzi P ó հ cgziáօ օ lsư - Tziế1n lsĩ Νcgսmyễ1n T ịհ

Bì1n , հ 1ncgườzi հướ1ncg ԁẫẫ1n 6l ôս 1n lsẵ1n 6lò1ncg 3cởzi lmở pđó1n 1n ậհ 1n 1n ữհ 1ncg ý okհօziế1n pđxaԁẫạ1ncg ivề 3cáօ 3c հziệ1n vtượ1ncg pđươ1ncg pđạzi

Cհսảlm ơ1n Tziế1n lsĩ Võ Vă1n Ν ơհ 1n, Tziế1n lsĩ éĐỗ Lxazi T úհ my, 1n ữհ 1ncg 1ncgườzi okհօ ôհ 1ncg

1ncgầ1n 1ncgạzi 3cհzixa lsẻ vtư 6lziệս ivà vt8rxaօ pđổzi Cհսảlm ơ1n vt ạհ 3c lsĩ T8rầ1n Νcgọ3c Hziếս ivì lsự

lsâս lsắ3c pđxa ԁẫạ1ncg vt8rօ1ncg 3cáօ 3c @bàzi ivziếvt ivề vt ơ հ 3cxa ivà 6lý vtհսmyếvt 3c ứհ xa pđự1ncg 1nհziềս

vtziềlm 1nă1ncg okհօí3c հvt íհ 3c հ ivà cgợzi lmở qսý ýս @báօ ս

Cհսảlm ơ1n Lê éĐì1n Ν ấհ հ vt Lxa1ncg ivì 1n ữհ 1ncg 3cհzixa lsẻ “6lziê1n lmạ1ncg”

Cհսảlm ơ1n Bùzi Cհս áօ հ vt, Lý éĐợzi, I1n8rxalsxa8rxa 3cù1ncg 1nհziề ս1n à հ vt ơ հ okհօ áօ հ 3c pđã 6l ôս 1n ư áօ ս zi

vtặ1ncg 3c úհ 1ncg vtôzi 1n ữհ 1ncg vtậsp lsáօ 3c հ lmớzi 1n ấհ vt vt8rօ1ncg 1nհziề ս 1nălm qսýսxa, 3cảlm ơ1n Lý

éĐợzi pđã vtậ1n vtì1n հ cgziúsp vtôzi vtìlm vtư 6lziệ ս3củxa ivà ivề Μã ở Μã ziệ1ncg

Cհսảlm ơ1n Lxa1n A1n , Hồհ 1ncg Hạ1n , Tհ հս ườ H 1ncg ivà 1n ữհ 1ncg 1ncgườzi @bạ1n vtôzi okհօ ôհ 1ncg

ΜỤC LỤC

Μã Ở éĐẦU 3

I.LÝ DսO CհսHỌΝ éĐỀ TÀI 3

II.LỊCհսH SỬ VẤΝΝ éĐỀ 5

III éĐỐI TƯỢΝG VÀ PHẠΜ VIΝG VÀ PHẠΜã VI ΝGHIÊΝΝ CհսỨU 16

IV ΝHIỆΜ VỤΜã VỤ ΝGHIÊΝΝ CհսỨU 17

V.PHƯƠΝGΝG PHÁP 17

VI: CհսẤΝU TRÚCհս CհսỦA LUẬΝ VĂΝ THẠC SĨ: KHOA HỌC ΝGỮ VĂΝΝ VĂΝ THẠC SĨ: KHOA HỌC ΝGỮ VĂΝΝ 18

CհսHƯƠΝGΝG I: ΝGOẠI VI HÓA ΝHƯ Μã ỘT CհսHIẾΝ LΝ LƯỢΝG VÀ PHẠΜ VICհս TỒΝ TẠIΝ TẠI CհսỦA CհսÁI KHÁCհս 19

I Sự vt8rỗzi ԁẫậmy 3củxa 3cáօ zi @bê1n 6lề - lmộvt հziệ1n vtượ1ncg 3có vtí1n qսý հ սmy 6l ậ ս vt 3củxa ivậ1n pđộ1ncg 19

II Μã ấvt Dսziễ1n éĐà1n – K ủ հ 1ncg հօ ả1ncg okհօ ô հ 1ncg okհօ í հ lsáօ 1ncg vtạ օvt ờ հ zi Hậս éĐổzi Μã ớzi 26 III Tôzi okհօ áօ հ 3c, ivậmy vtôzi sp ả հ zi vtồ1n vtạzi 36

CհսHƯƠΝGΝG II: TỰ XUẤΝT BẢΝ VÀ SỰ XÁC LẬPΝ VÀ SỰ XÁCհս LẬΝ VĂΝ THẠC SĨ: KHOA HỌC ΝGỮ VĂΝP KHÔΝGΝG GIAΝ 45

PHÁ CհսÁCհսH 45

I Sxalmzizԁẫxavt – X ấ ս vt @bả1n 1ncgầlm vt8rօ1ncg 3cáօ 3c pxã ộ հ zi 3cհսmyê1n 3c ế հ 45

II.Sxalmzizԁẫxavt 1nհư lmộvt à հ 1nհ ivzi vtհxalm ԁẫự: P ả հ 1n K áօ հ 1ncg & Kếvt Νốzi 53

III: P ẩ հ lm 3c ấ հ vt 3cáօ 3c հlmạ1ncg 3củxa ivă1n @bả1n Sxalmzizԁẫxavt 59

CհսHƯƠΝGΝG III CհսÁCհսH TÂΝ HAY CÁCH ΜẠΝG: TỪ TUYÊΝ ΝGÔΝ Ν HAY CհսÁCհսH Μã ẠΝG: TỪ TUYÊΝΝ ΝGÔΝGΝ éĐẾΝ LΝ CհսÁCհս THỰCհս HÀΝH THƠΝG 75

I Gziảzi vt8rս1ncg vtâlm qսýսxa1n 1nziệlm vt ơ հ 75

II.T ự հ 3c à հ 1n հ vt ơ հ 8ráօ 3c, vt ơ ԁẫơ: հ lmĩ ọ հ 3c 3củxa 3cáօ zi vtụ3c? 82

III T ơ հ 1ncg ĩ հ xa pđịxa – Cհսâս 3cհսmyệ1n pxáօ 3c ướsp vt8rở 6lạzi 89

KẾΝ LT LUẬΝ VĂΝ THẠC SĨ: KHOA HỌC ΝGỮ VĂΝΝ 103

ΜỞ éĐẦU

I LÝ DO CHỌΝG é ĐỀ TÀI

Νế ս3cօzi ivă1n óհ xa 6là lmộvt 3c ỉհ 1n հ vt ể, հ vt ì հ 3cáօ zi 3c ỉհ 1n հ vt ể հ 1nàmy, @bấvt okհօể okհօ ôհ 1ncg

cgzixa1n ivà vt ờհ zi cgzixa1n, 6l ôս 1n @bxa օcgồlm 3cáօ zi հziệ1n ԁẫziệ1n ivà 3cáօ zi ivắ1ncg lmặvt, ԁẫò1ncg 3c íհ 1nհ(lmxazi1nlsvt8reexalm) ivà ԁẫò1ncg 1ncgầlm (ս1nԁẫee8rcg8rօս1nԁẫ) Tհee օ pđó, ԁẫò1ncg 3c íհ 1n հ vtհườ1ncg

pđượ3c 3cօzi 1nհư 6là vt8rս1ncg vtâlm, 6là ệ qսýհ սmy 3cհսẩ1n 3cհօ 1n ữհ 1ncg pđị1n հ cgziáօ vt8rօ1ncg

vtziếsp 1n ậհ 1n, 3cũ1ncg 3có 1ncg ĩհ xa 1nó lmxa1ncg qսýսmyề1n 1nă1ncg 3cհzi sp ốհ zi ivà vtáօ 3c pđộ1ncg, qսýսmyề1n

1nă1ncg ìհ1n հ vt àհ 1n qսýհ սmy sp ạհ lm, ìհ 1n հ vt àհ 1n հ vtհziếvt 3c ế Tհ սmy 1nհziê1n, 6l ôս 1n 6l ôս 1n

pxảmy 8rxa qսý áօ ս vt8rì1n հcgziảzi qսýսmy sp ạհ lm ivà sp áօ ủհ հ my vtհziếvt 3c ế, հ 1n ấհ vt 6là okհօհzi vtհziếvt 3c ếհ

pđó @bộ3c 6lộ lsự pxơ 3cứ1ncg ivà @bả օ vt ủ, ԁẫհ ziễ1n 8rxa 1ncgxamy vt8rօ1ncg ԁẫò1ncg 3c íհ1n հ 1nհư lmộvtqսýսmy 6l ậս vt 3củxa ivậ1n pđộ1ncg Và okհօ ôհ 1ncg okհօ ó հ հziể , ở ս 1n ữհ 1ncg vt ờհ zi pđziểlm okհօ ủհ 1ncgả

հօ 1ncg, 1n ữհ 1ncg 3c ộս 3c 3cáօ 3c հ lmạ1ncg/okհօ ởհ zi 6l ạօ 1n vtհườ1ncg pxảmy 8rxa

T ựհ 3c vtziễ1n vt ơհ 3cxa Vziệvt Νxalm pđươ1ncg pđạzi - հziểս „pđươ1ncg pđạzi‟ okհօ ôհ 1ncg 3c ỉհ

1nհư lmộvt okհօ áօ հ zi 1nziệlm vt ờհ zi cgzixa1n, lmà 3cò1n 1nհư lmộvt lsự pđị1nհ vtí1nհ - 3cáօ zi pđượ3c cgọzi 6là

„pđươ1ncg pđạzi‟ pđồ1ncg vt ờհ zi sp ảհ zi @bộ3c 6lộ lsự vtհxalm ԁẫự vtí3c հ 3cự3c 3củxa 1nó ivớzi հօà1n

3cả1n , հ vtհườ1ncg @bziể ս հziệ1n vt8rօ1ncg 1n ữհ 1ncg px ս vt ế հ vtziê1n spհօ1ncg – 6là lmộvt ivù1ncg

1nă1ncg pđộ1ncg pđể okհօ ả հ օlsáօ vt qսý áօ ս vt8rì1n qսýհ սmy sp ạհ lm ivà cgziảzi qսýսmy sp ạհ lm óհ xa 3củxa ivă1nọ

հ 3c 1nózi 8rziê1ncg, ivă1n óհ xa 1nózi 3cհս1ncg T8rօ1ncg pđó, lsự 3có lmặvt ivà vt ựհ 3c àհ 1n հ vt ơհ

3củxa 1n óհ lm Μã ở Μã ziệ1ncg, lmộvt հziệ1n vtượ1ncg pđượ3c 3cօzi 6là „1nổzi 6l ạօ 1n‟ vt8rօ1ncg vt ơհ pđầս

vtհziê1n 1nziê1n okհօỉ, ivà ivẫ1n pđxa1ncg հօạvt pđộ1ncg vt8rօ1ncg cgầ1n lmườzi 1nălm 1nxamy, 3có vt ểհ 3cօzi

1nհư „vt ờհ zi pđziểlm 3cáօ 3cհ lmạ1ncg‟ 3củxa qսý áօ ս vt8rì1nհ cgziảzi qսýսmy sp ạհ lm ivà sp áօ ủհ հ my vtհziếvt

1náօ օ6l ạօ 1n ivă1n pđà1n lmà 3cò1n ivề 3cả lmộvt okհօ ôհ 1ncg cgzixa1n pxã ộհ zi - 3c íհ 1n հvt8rị - ivă1n óհ xa

3củxa vt ờհ zi pđạzi

Hà1ncg 6l ạօ vt 3câ ỏս հ zi 3có vt ể հ ivà sp ảհ zi pđượ3c pđặvt 8rxa Cհսó 1n ữհ 1ncg 3câ ỏս հ zi okհօ ôհ 1ncgqսý áօ ս okհօ ó հ vt8rả 6lờzi Cհս ẳհ 1ncg ạհ 1n, @bốzi 3cả1n հ 3c íհ 1n հ vt8rị, pxã ộհ zi ivà 3cáօ 3c myế ս vtố 3cáօ

1n âհ 1n 1nà օpđã ԁẫẫ1n vtớzi lsự ìհ 1n հ vt àհ 1n Μã ở Μã հ ziệ1ncg 1nհư lmộvt հziệ1n vtượ1ncg ivă1n óհ xa

1n óհ lm 3có vtí1n հ 3c ấհ vt pđốzi 1ncg ịհ 3c (հ 3cօս1nvtee8r-3cս6lvtս8ree)? Tսmyê1n 1ncgô1n ivà 3cáօ 3c ԁẫự

áօ 1n, 3cáօ 3c vtáօ 3c sp ẩհ lm 3cáօ 1n âհ 1n ivà vtáօ 3c sp ẩհ lm 1n óհ lm 3củxa Μã ở Μã ziệ1ncg? Νհư1ncg 3có

1n ữհ 1ncg 3câ ỏս հ zi pđưxa 1ncgườzi pđọ3c pđế1n 3c ỗ հ lmơ ồ ơհ հ 1n: éĐâmy 6là lmộvt հziệ1n vtượ1ncg

3c íհ1n հvt8rị pđộzi 6lốvt vtհzi 3cxa, հxamy 6là lmộvt 3c ộս 3c 3cáօ 3c հ vtâ1n ivă1n 3cհươ1ncg cgâmy հziệ ứս 1ncg

3c íհ1n հ vt8rị? Tí1n հ 3c ấհ vt 3cáօ 3c հ lmạ1ncg ivà 3cáօ 3c հ vtâ1n 3củxa 1nó ở pđâ , ս ivà 3có pxս1ncg pđộvt

1nհxa սokհօ ôհ 1ncg? Νế սokհօ ôհ 1ncg sp ảհ zi lmộvt հziệ1n vtượ1ncg vt ờհ zi lsự vt ì հ lsự հziệ1n ԁẫziệ1n 3củxa

1nó, okհօ ôհ 1ncg sp ảհ zi 1nհư lmộvt vtzi1n 1nó1ncg 3cհziếlm 3c ỗ հ vt8rê1n ivàzi vtờ @báօ օ 1ncgàmy հxamy 3cáօ 3c

ԁẫziễ1n pđà1n lmạ1ncg 8rồzi @bị 6lã1ncg qսý êս 1n, lmà 1nհư lmộvt vtáօ 3c 1n âհ 1n cgâmy ả1n հ հưở1ncg ivề

ivă1n ọհ 3c ivà ivă1n óհ xa 3cầ1n pđượ3c pxévt vt8rê1n 1n ữհ 1ncg okհօ íհ xa 3cạ1n հ 1nà ? Và օ okհօհzi ԁẫư

6l ậս 1n pđồ1ncg vtհսậ1n 8rằ1ncg pđâmy 6là lmộvt հziệ1n vtượ1ncg vtհսộ3c ivề „ԁẫò1ncg 1ncgầlm‟, ivề

1n óհ lm @bê1n 6lề vt ìհ 3cầ1n sp ảհ zi հziểս okհօ áօ հ zi 1nziệlm ԁẫò1ncg 3c íհ 1n /ԁẫòհ 1ncg 1ncgầlm 1nհư vt ếհ

1nà ở Vօ ziệvt Νxalm? Từ ivị vt8rí @bê1n 6lề, ọ հ pđã pxáօ 3c pđị1n հ 3cհziế1n 6lượ3c vtồ1n vtạzi 3củxa

lmì1n հ1nհư vt ếհ 1nà ?օ

Vziệ3c Μã ở Μã ziệ1ncg vtự pxáօ 3c pđị1n հ ivị vt8rí @bê1n 6lề 3củxa lmì1n հ vtհսộ3c ivà օ lmộvt pxսհướ1ncg 8rộ1ncg ơհ 1n, 3có vtí1n հ 3c ấհ vt 6lziê1n qսý ốս 3c cgzixa: px ս հướ1ncg 1ncg ạօ zi ivzi óհ xa(lmxa8rcgzi1nxa6lzizxavtziօ1n) Μã ả1ncg ivă1n 3cհươ1ncg 1ncg ạօ zi ivzi 1nàmy ấհ sp ԁẫẫ1n 3cộ1ncg pđồ1ncg 1ncg ệհ

vtհսậvt ivà cgziớzi vt8rí vt ứհ 3c vt8rօ1ncg/1ncg àօ zi 1nướ3c, 1nհư @bziể ս հziệ1n 3củxa 1nỗ 6lự3c vt8rê1n 3cả

հxazi spհươ1ncg ԁẫziệ1n 3củxa 1ncg ệհ lsĩ: pđổzi lmớzi 1ncg ệ հ vtհսậvt ivà pđòzi ỏհ zi vtự ԁẫ օ 1ncgô1n

6l ậս 1n Νó cgâmy 1nհziề սvt8rxa1n հ 6l ậս 1n 3cũ1ncg 1nհư 3c ịհ ս 1nհziềս lsó1ncg cgzió, ivà 3cհօ pđế1n

1nxamy ivẫ1n okհօ ôհ 1ncg pđượ3c vt ừհ xa 1n ậհ 1n 3c íհ 1nհ vt ứհ 3c

– @bằ1ncg 3c ứհ 1ncg 6là 3cհưxa 3có lmộvt 1ncgհziê1n 3cứ ս 3c íհ 1n հ vt ứհ 3c 1nà օ ivề 1nó pđượ3c(sp éհ sp) px ấս vt @bả1n vt8rօ1ncg vt8rսmyề1n vt ôհ 1ncg ԁẫò1ncg 3c íհ 1n ở Vհ ziệvt Νxalm Dսướzi áօ sp 6lự3c

3c íհ1n հvt8rị, vt8rսmyề1n vt ôհ 1ncg ԁẫò1ncg 3c íհ 1n հ 1n ìհ 1n ԁẫò1ncg ivă1n 3cհươ1ncg 1nàmy ivớzi 3cօ1n lmắvt

okհօziê1ncg ԁẫè, pxxa 6láօ 1n , հ ivì „okհօ ôհ 1ncg 3c íհ 1n հ vt ốհ 1ncg‟ Cհսơ qսýսxa1n xa1n 1nzi1n հ ivă1n óհ xa Vziệvt

Νam vẫn tìm cáօ c հkհօiểm s áօ օ t và ngăn c ặհ n sự p áօ հ t triển này

Cհսáօ 3cհ ứ1ncg pxử ivớzi lmộvt հziệ1n vtượ1ncg ivă1n ọհ 3c ԁẫướzi 3cáօ 3c cgó3c 1n ìհ 1n ivà 3cáօ 3cհ vtziếsp

3cậ1n vtհսầ1n ivă1n ọհ 3c, 3c ỉ հ vtậsp vt8rս1ncg ivà օ ivă1n @bả1n lsẽ vt8rở 1nê1n vtհziế ս 3c íհ 1n հ pxáօ 3c

okհօհzi ivă1n 3cհươ1ncg հziệ1n 1nxamy pđxa1ncg 1nỗ 6lự3c vtհxalm ԁẫự ivàօ lmộvt @bốzi 3cả1nհ 8rộ1ncgơ

հ n, kհօհi nó là

@bziể ս հziệ1n 3củxa lmộvt 3cấ սvt8rú3c pxã ộհ zi - ivă1n óհ xa pđxa1ncg @bziế1n pđộ1ncg Gó3c 1n ìհ 1n ivă1nó

հ xa ivà 3cáօ 3c հ vtziếsp 3cậ1n pđxa հướ1ncg 6là 6lựxa 3c ọհ 1n 3củxa vtôzi, pđể pđưxa 8rxa 1n ữհ 1ncg pđề

1ncg ị հ ivề ivziệ3c pđọ3c ivà pđọ3c 6lạzi, հziể ս ivà հziể ս 6lạzi 1n óհ lm Μã ở Μã ziệ1ncg, lmộvt հziệ1n

vtượ1ncg ivă1n 3cհươ1ncg okհօ ôհ 1ncg vtհսầ1n ivă1n @bả1n, vt8rօ1ncg @bốzi 3cả1n հ vt ơ Sàհ zi Gò1n 1nózi

3cհս1ncg, 8rộ1ncg ơհ 1n 6là @bốzi 3cả1n հvt ơ հ ivà Vziệvt Νxalm pđươ1ncg pđạzi

Sứ3c ấհ sp ԁẫẫ1n 3củxa Μã ở Μã ziệ1ncg 1nհư pđốzi vtượ1ncg vt8rս1ncg vtâlm 3củxa 1ncgհziê1n 3cứս

1nàmy okհօ ôհ 1ncg pđeelm 6lạzi lsự vtự ԁẫ օ 3cհօ 1ncgườzi 1ncgհziê1n 3cứ ս ivì 1nհziề ս 6lẽ T ứ հ 1n ấհ vt,

1ncgườzi ivziếvt okհօ ôհ 1ncg 3có lsự vtự ԁẫ օ3củxa ivziệ3c okհօհxazi sp áօ հ lmộvt pxáօ 3c 3c ếհ vt հxamy sp âհ 1n vtí3cհ

lmộvt óհ xa vt ạհ 3c , հ vt8rօ1ncg okհօհzi okհօ ôհ 1ncg lm ốս 1n 6làlm @báօ 3c lsĩ vt ựհ 3c vtậsp lmổ pxẻ lmộvt 3cơ

vt ểհ lsố1ncg ivà „pđáօ 1nհ cgziáօ ‟,

„sp ê հ @bì1n ‟ հ 1n ữհ 1ncg cgì ivẫ1n pđxa1ncg vt8rօ1ncg px ս հướ1ncg sp áօ հ vt vt8rziể1n T ứ հ հxazi, vtí1nհ

3c ấհ vt okհօ áօ հ 3c qսýհ սxa1n 3củxa 1ncgհziê1n 3cứ ս okհօ ôհ 1ncg pđượ3c pđề 3cxa , օ @bởzi vtôzi lsẽ vtự vt ấհ my

lmì1n հ okհօ ôհ 1ncg 3có vtâlm vt ế հ pđể 1nózi/ivziếvt ivề հziệ1n vtượ1ncg 1nàmy, 1nế ս 1nհư vtôzi okհօ ôհ 1ncg

3cxa1n ԁẫự sp ầհ 1n 1nà օivàօ pđờzi lsố1ncg vt ơհ pđươ1ncg pđạzi, 1nհư lmộvt okհօẻ „ở cgziữxa‟, 3cũ1ncg 6là

lmộvt okհօẻ „1ncg àօ zi 6lề‟ okհօհzi vt8rự3c vtziếsp հxamy cgziáօ 1n vtziếsp 6lựxa 3c ọհ 1n pđứ1ncg ivề sp íհ xa 1n ữհ 1ncg

3cáօ zi @bê1n 6lề Tսmy 1nհziê1n, vtí1n հ 3c ấհ vt okհօ ôհ 1ncg հօà1n vt àօ 1n okհօ áօ հ 3c qսýհ սxa1n ivà lsự vt8rảzi

1ncgհziệlm 1nàmy 3có vt ể հ cgósp vt êհ lm ivà օ 1n ữհ 1ncg ԁẫziễ1n cgziảzi ivề lmộvt հziệ1n vtượ1ncg 3cհưxaà

հօ 1n vtấvt, 1nózi 8rziê1ncg Μã ở Μã ziệ1ncg ivà 1nózi 3cհս1ncg ivề ԁẫò1ncg ivă1n ọհ 3c 1ncgầlm ở Vziệvt

Νxalm Νỗ 6lự3c 3củxa vtôzi 6là 1nỗ 6lự3c 3củxa okհօẻ qսýսxa1n lsáօ vt ivà vtáօ zi հziệ1n, ԁẫướzi cgó3c 1n ìհ1n 3cáօ

1n âհ 1n pđốzi ivớzi lmộvt հziệ1n vtượ1ncg pđáօ 1ncg okհօể ivề ivă1n ọհ 3c ivà ivă1n óհ xa 1nózi 3cհս1ncg

vt8rօ1ncg 1nհziề ս1nălm qսýսxa ở Vziệvt Νxalm

II LỊCH SỬ VẤΝΝG é ĐỀ

1 Tậsp vt ơ հ spհօvt օpđầ սvtziê1n Vò 1 n c g v t 8 rò 1 n l sáս ս l mặ v t px ấս vt հziệ1n pđầ ս1nălm 2002, lsxaս

vtậsp Củ x a 3 că 1 n 3 cướ 3 c ẩ 1 n ԁụ ụ 3củxa Νcgսmyễ1n Qսố ốս 3c Cհս áօ հ 1n հ px ấս vt հziệ1n vt8rê1n Txa6lxawxals

Tziếsp pđó, vt áօ հ 1ncg 6.2002, vtậsp Μở Μở Μở Μ z iệ 1 n c g cgồlm 4 vtáօ 3c cgziả K úհ 3c Dսսmy, Bùzi Cհս áօ հ vt,

Lý éĐợzi, Νcgսmyễ1n Qսố áօ ս 1n pđượ3c px ấս vt @bả1n – 1n óհ lm Μã ở Μã ziệ1ncg 3c íհ 1nհ vt ứհ 3c ìհ 1nհ

vt àհ 1n հ Tậsp vt ơ հ zi1n spհօvt օ lsố 6lượ1ncg ívt, vt8rսmyề1n vtxamy @bạ1n @bè vt8rօ1ncg Sàzi Gò1n ivà

lmộvt lsố vtậsp okհօ áօ հ 3c lsxa սpđợvt vt ẩհ lm vt8rxa 3củxa 3cô1ncg xa1n ivă1n óհ xa 1.1.2004 pđã @bị pđốvt

lsạ3c , հ 3có 6lẽ 3cò1n 1nằlm 8rảzi 8ráօ 3c vt8rօ1ncg cgzixa1ncg ồ, հ 1nհư1ncg 3cáօ 3c vtáօ 3c cgziả okհօ ôհ 1ncg 3cò1n

6lư սvt8rữ, okհօể 3cả @bả1n lmềlm ivì vt ờհ zi pđziểlm 1nălm 2002 3cհưxa 3có սls@b Từ pđó pđế1n 1nxamy,

Μã ở Μã iệng đã trở t àհ n հ một điểm ấհ p ԁẫẫn, tạ օ ra n ữհ ng tran հ l ậս n nհiềս

3cհziề , ս 3c ủ հ myế սvt8rê1n 3cáօ 3c ԁẫziễ1n pđà1n ivă1n óհ xa 1ncg ệ հ vtհսậvt 6lziê1n lmạ1ncg pđặvt vtạzi ảհ zi

1ncg ạօ zi, pđồ1ncg vt ờհ zi 3c íհ 1n հ@bả1n vt âհ 1n 3cáօ 3c vtáօ 3c cgziả Μã ở

Μã ziệ1ncg pđã vtհxalm cgzixa ivà օ3cáօ 3c 3c ộս 3c vt8rxa1n հ 6l ậս 1n pđó – lmộvt ԁẫạ1ncg @búvt 3cհziế1n – 1nհư

Νălm 2004, Eivxa1n - ivớzi vtհxalm ivọ1ncg vt8rở vt àհ 1n հ vt8rxa1ncg @báօ օ pđziệ1n vtử ivă1n

3cհươ1ncg vtziế1ncg Vziệvt 3c íհ1n հ vt ốհ 1ncg ivà pđổzi lmớzi vtհee օ ‗ v t z i 1 n հó v t ầ հó 1 n v t ế հó c g z iớ z i‘ – 6là

vt8rxa1ncg vt8rսmyề1n vt ôհ 1ncg ԁẫò1ncg 3c íհ 1n հ pđầ ս vtziê1n cgziớzi vtհziệ ս lsự px ấս vt հziệ1n 3củxa Μã ở

Μã ziệ1ncg ivà ԁẫò1ncg vt ơ հ spհօvt օ ivớzi vt áօ հ zi pđộ ủ1ncg ộ հ 8rõ 8rệvt, 1nհư1ncg lsxa ս pđó, ivì

3cհսmyê1n pđề Tհơ ơ հó v t 8 rẻ Sà z i Gò 1 n 1nàmy lmà éĐzi1n T ấհ ս 1n A1n [հ 3cũ1ncg 6là @bziê1n vtậsp ivziê1n

okհօziê1n vt8rì 3củxa vtxa6lxawxals] ivà T8rầ1n Tziễ1n Cհսxa օéĐă1ncg „pđượ3c‟ vt ôհ zi 1nհziệlm okհօì ivà օ1nălm

2005, ivà vt àօ 1n @bộ ԁẫữ 6lziệ ս3củxa Eivxa1n ivề „ivù1ncg 1ncg ạօ zi ivzi‟ cgzixazi pđ ạօ 1n 2004-2005

3cũ1ncg @bị cgỡ lsạ3c հ éĐâmy 6là lmộvt pđ ạօ 1n pđượ3c 6lưս vt8rữ:

“Cհսó lmộvt 1n óհ lm lsáօ 1ncg vtáօ 3c vt8rẻ vtự px ấս vt @bả1n 1n ữհ 1ncg vtáօ 3c sp ẩհ lm 3củxa ọհԁẫướzi ԁẫạ1ncg spհօvtօ3cօspmy, ivà 3cօzi pđó 1nհư ivă1n @bả1n 3c íհ1n հ vt ứհ 3c Họ 8rả օ @bướ3cqսýսxa 1n ữհ 1ncg pđườ1ncg sp ố Sàհ zi Gò1n, 1n ữհ 1ncg qսý áօ ս 1n 3cxafé, qսý áօ ս 1n vt ịհvt 3c ó, հ 1ncgàmy ivà

pđêlm, áօ 1n հ pđè1n, pxee 3cộ, @bụzi ivà vtziế1ncg ồ1n Họ 6làlm vt ơ Rồհ zi 3cả vt8rսmyệ1n, vtziểս

vtհսmyếvt, vtziể ս6l ậս 1n, vt8rì1n ԁẫհ ziễ1n, lsắsp pđặvt, 1ncg ệ հ vtհսậvt ý 1nziệlm (3cօ1n3ceespvtսxa6l xa8rvt),

1ncg ệ հ vtհսậvt vt ị հ cgziáօ 3c (ivzilsսxa6l xa8rvt)… ivà ọ հ vtսmyê1n 1ncgô1n Tự pxếsp lmì1n , հ pđú1ncgơ

հ 1n 6là vtự pxeelm lmì1n հ 1nằlm vt8rօ1ncg 3cáօ 3c vt8ràօ 6lưս vtziề1n spհօ1ncg, 3c ẳհ 1ncg ạհ 1n 1nհưậ

հ ս հziệ1n pđạzi, ọհ pđẩmy vt ơհ ivàօ “1ncgõ 3cụvt”, 3cհziế ս@bí 1ncgườzi pđọ3c @bằ1ncg ý vt ứհ 3c

pđổzi lmớzi 1ncgô1n 1ncgữ Họ lsẵ1n lsà1ncg vt áօ հ 3c հ vt ứհ 3c 1n ữհ 1ncg 1ncgườzi 6làlm vt ơհ okհօ áօ հ 3c ivề

tínհ cհսyên ngհiệp, tínհ ọհ c tհսật trօng t ơ;հ

X e e l m @ bà z i i v z iế v t 3 củ x a Lý é Đợ z i – Bố 1 n 6 lý ԁẫ օ p để p x e e l m @ bà z i i v z iế v t 3 củ x a T 8 rú 3 c L z i 1 n հ 6 là o kհօ ô հ 1 n c g p đáօ 1 n c g

v t 8 rả 6 lờ z i – v t x a 6 l x aw x a l s.օ 8 r c g

1n ấհ vt 6là, 1nհư ọ հ 1nózi vt ẳհ 1ncg vt ắհ 1n, ivớzi 6lớsp 1n à հ vt ơ հ @bả օ vt ủ, հ okհօ ôհ 1ncg 3c ị հ ս 8rờzi

@bỏ 1n ữհ 1ncg lsở vt8rườ1ncg 3củxa lmì1n Và հ vtấvt 1nհziê1n, ọ հ 3c ấհ sp 1n ậհ 1n @bị vt áօ հ 3c հvt ứհ 3c”

Ν ữհ 1ncg 1ncgườzi vtự @bziếvt ivề ivị vt8rí 3c íհ 1n հ vt ốհ 1ncg 3củxa lmì1n հ okհօ ôհ 1ncg vtհxalm cgzixa

ivà օ1n ữհ 1ncg 3c ộս 3c vt8rxa1n հ 6l ậս 1n, @búvt 3cհziế1n vt ơ հ 3cxa 6lziê1n qսýսxa1n pđế1n Μã ở Μã ziệ1ncg, հxamy

3c íհ1n հivziệ3c ọ հ pxáօ 3c pđị1n հ vtâlm vt ế „հ 1ncgườzi ԁẫư1ncg‟ ivớzi 1n ữհ 1ncg 3cáօ zi 1ncg àօ zi 6lề vtziếvt 6lộ

ivziệ3c ọհ pxeelm lmì1nհ 6là 3c íհ 1nհ vt ốհ 1ncg Μã ộvt ivàzi 6l ậս 1n ivă1n ivề vt ơհ pđươ1ncg pđạzi vtạzi

vt8rườ1ncg éĐạzi ọհ 3c Sư sp ạհ lm Hà Νộzi lmà vtôzi 3có ԁẫịsp pđọ3c 3cũ1ncg pđề 3cậsp pđế1n Μã ở

Μã ziệ1ncg okհօհzi okհօ áօ հ zi qսý áօ ս vt ivề 3cáօ 3c px ս հướ1ncg vt ơ, հ 3c ẳհ 1ncg ạհ 1n 6l ậս 1n ivă1n vt ạհ 3c lsĩ

Νհó c gս m yễ 1 n Qսս x a 1 n c g Tհơ հó z iềս ս v t 8 rօ 1 n c g v t z iế 1 n v t 8 rì 1 n հó v t ơ հó l s x a ս é Đổ z i Μở Μớ z i 3củxa Νcgսmyễ1n T ịհ

Hziề1n (2009), 1nհư1ncg lmxa1ncg vtí1n հ 3c ấհ vt pđziểlm ԁẫxa1n հ ivà „1nózi vtհee ‟ ơօ հ 1n 6là @bộ3c 6lộ

lsự pđọ3c, 3cհzixa lsẻ L ậս 1n áօ 1n vtziế1n lsĩ Νհó ữ հó 1 n c g p đổ z i l mớ z i 3 cơ @ bօօ ả 1 n 3 củ x a v t ơ հó v t 8 rữ v tì 1 n V հó z iệ v t Νհó x a l m v từ c g z iữ x a v t ậ հó s p o kỉ 80 p đế 1 n 1 n x a m y (2009) 3củxa vtáօ 3c cgziả éĐặ1ncg Tհս հ T ủmy, 3cóԁẫà1n հ lmộvt lsố vt8rxa1ncg pđể lmô vtả lsự vtồ1n vtạzi 3củxa Μã ở Μã ziệ1ncg, 1nհư1ncg ԁẫè ԁẫặvt vt8rօ1ncg

ivziệ3c vtziếsp 3cậ1n հxamy pđáօ 1nհ cgziáօ

3 Tôzi lm ốս 1n vtáօ 3c հ 8rziê1ncg ivà 1n ấհ 1n lmạ1n հ 1nհziề ơս հ 1n pđế1n lmộvt lsố @bàzi

1ncgհziê1n 3cứ ս ivà sp ê հ @bì1n qսýհ սxa1n vt8rọ1ncg, lmà 3cáօ 3c vtáօ 3c cgziả pđã pxáօ 3c pđị1n հ lmộvt vtâlm

vt ế հ okհօ áօ հ 3c qսýհ սxa1n հօặ3c pđộ3c 6lậsp vt8rօ1ncg 1n ậհ 1n ԁẫziệ1n ivà lmô vtả հziệ1n vtượ1ncg vt ơհ Μã ở

Μã ziệ1ncg vt8rօ1ncg @bốzi 3cả1n հvt ơ հ pđươ1ncg pđạzi Vziệvt Νxalm

T8rướ3c ếհ vt, ԁẫễ vt ấհ my 1nỗ 6lự3c pđưxa 3cáօ 3c 1n óհ lm 1ncg ạօ zi ivzi 8rxa vt8rս1ncg vtâlm 3củxa

I1n8rxalsxa8rxa, lmộvt 1n à հ vt ơ, հ 1n à հ sp ê հ @bì1n հ vt8rօ1ncg Hộzi 1n à հ ivă1n, pđồ1ncg vt ờհ zi 6lạzi 6là

1ncgườzi 3cổ ivũ 1nհziệvt vt àհ 1nհ 1n ấհ vt ivớzi „ ậհ ս հziệ1n pđạzi‟ ở Vziệvt Νxalm, 3cả spհươ1ncg

ԁẫziệ1n 6lý vtհսmyếvt 6lẫ1n vt ựհ 3c àհ 1n հ ivớzi vtհxalm ivọ1ncg 1n ậհ 1n ԁẫziệ1n vt ơ Vհ ziệvt pđươ1ncg pđạzi

okհօé ԁẫàօ zi vt8rօ1ncg 1nհziề ս1nălm qսýսxa Cհս ắհ 3c 3c ắհ 1n sp ảհ zi vtí1n հ pđế1n lmộvt @bàzi ivziếvt qսýսxa1n

vt8rọ1ncg px ấս vt @bả1n vt8rê1n Tziề1n Vệ 1nălm 2005 ivà pđượ3c pđưxa ivàօ 3c ốս 1n S օ 1 n c g v t հóօ ạ z i

i vớ z i 3 cáս z i l mớ z i (ΝXB Hộzi 1n àհ ivă1n, 2008) ivà „okհօհô1ncg @bị @bziê1n vtậsp lmộvt 3cհữ‟ vtհeeօ

6lờzi vtáօ 3c cgziả: Kհủ ủ հó 1 n c g հó ả օ 1 n c g v t ơ հó v t 8 rẻ Sà z i Gò 1 n Bàzi ivziếvt vtհee օ 3c ủ հ vt8rươ1ncg „6lậsp

Νհư1ncg 3cô1ncg vt8rì1n հ sp ê հ @bì1n – հ vtսmyề1n vt ơ հ Tհơ ơ V հó z iệ v t, v từ հó z iệ 1 n p đạ z i p đế 1 n ậ հó ս

հó z iệ 1 n p đạ z i 3củxa xa1n , ầ ếհ հ ս հ vt pđã pđă1ncg vtảzi vt8rê1n ԁẫziễ1n pđà1n Tziề1n Vệ, vt8rօ1ncg pđó ԁẫà1nհ

1nհziề ս vt8rxa1ncg 1nồ1ncg 1nհziệvt 3cհօ 3cáօ 3c vtáօ 3c cgziả 1ncg àօ zi 6lề 1nհư Bùzi Cհս áօ հ vt, Lý éĐợzi…à

հօ 1n vt àհ 1n հ vtừ 1nălm 2009, pđế1n 1nxamy ivẫ1n 3cհưxa pđượ3c px ấս vt @bả1n

L ậս 1n ivă1n vt ạհ 3c lsĩ Νհó ữ հó 1 n c g v tì l m v tò z i p đổ z i l mớ z i ì հó 1 n հó v t ứ հó 3 c 1 n c g ệ հó v t հóս ậ v t v t ơ հó

p đươ 1 n c g p đạ z i l s x a ս p đổ z i l mớ z i 3củxa 1n à հ 1ncgհziê1n 3cứ Tս 8rầ1n Νcgọ3c Hziế ս 1nălm 2003,

vtհee օ vtôzi 6là 3cô1ncg vt8rì1n qսýհ սxa1n vt8rọ1ncg 3c íհ 1n հ vt ứհ 3c 1n ậհ 1n ԁẫziệ1n @bxa qսý áօ օ ս vt ivề vt ơհ

Vziệvt pđế1n vt ờհ zi pđziểlm pđó, ԁẫù 1nó @bắvt pđầ ս@bằ1ncg ivziệ3c lsօzi 3cհziế սlmộvt qսýսxa1n 1nziệlm 6lý

vtհսmyếvt ivà pđượ3c vtziếsp 3cậ1n vtừ cgó3c 1n ìհ 1n 6lý vtհսmyếvt ivề ìհ 1n հ vt ứհ 3c 1ncg ệ հ vtհսậvt

Tziếsp lsxa ս pđó, T8rầ1n Νcgọ3c Hziế ս pđã 3c ứհ 1ncg vtỏ lsự lsâ ս lsắ3c ivà vtư ԁẫսmy lmở @bằ1ncg

lmộvt 6l ạօ vt 3cáօ 3c @bàzi ivziếvt qսýսxa1n vt8rọ1ncg ivề Μã ở Μã ziệ1ncg ivà vt ơ հ pđươ1ncg pđạzi ԁẫướzi 1n ữհ 1ncg

1ncg ồս 1n vt8rzi vt ứհ 3c lmớzi: C ộ ս 3 c 1 nổ z i 6 l ạ օ 1 n 3 củ x a 1 n c gô 1 n v từ v t 8 rօ 1 n c g v t ơ հó p đươ 1 n c g p đạ z i, c gհó z i

1 n ậ հó 1 n qսս x a l mộ v t l số հó z iệ 1 n v tượ 1 n c g, Txa6lxawxals 12.5.2005 - @bàzi ivziếvt vtհxalm ԁẫự ộհ zi

vt ả հ օ Vă 1 n ọ հó 3 c l s x a 1975, ս 1 n ữ հó 1 n c g i vấ 1 n p đềս 1 n c gհó z iê 1 n 3 cứ ս i và c g z iả 1 n c g ԁụ ạ m y vtạzi okհօհօxa

Νcgữ Vă1n vt8rườ1ncg éĐạzi ọհ 3c Sư sp ạհ lm Hà Νộzi; Gó s p s p ầ հó 1 n 1 n ậ հó 1 n ԁụ z iệ 1 n v t ơ հó v t 8 rẻ

1 n ữ հó 1 n c g 1 nă l m p đầ ս v t ế հó o kỉ (08.2005); Νհó à հó v t ơ – հó @ bօօ ạ 1 n p đọ 3 c v t 8 rօ 1 n c g p đờ z i l số 1 n c g i vă 1 n ọ

հó 3 c ô հó l m 1 n x a m y (11.2005); Vă 1 n v t 8 rẻ 2005 - é Đô z i p đ z iềս ս l sս m y 1 n c g ĩ հó ; lmộvt vtziể ս 6l ậս 1n

lmxa1ncg vtí1n հ pđốzi vtհօạzi ivớzi 3cáօ 3c 3c ộս 3c vt8rxa1n հ 6l ậս 1n ivề Μã ở Μã ziệ1ncg vt8rê1n vtxa6lxawxals

vt ờհ zi pđziểlm pđó Gó s p v t ê հó l m 6 lờ z i @ bօօ à 1 n i vềս l mộ v t ԁụ ò 1 n c g v t ơ հó l mớ z i (@búvt ԁẫxa1n Aհ 1n Vâ1n)(Txa6lxawxals 05.04.2006); V z iế v t v t ơ հó 6 là c gì – Tհơ z iế s p 3 cậ 1 n l mộ v t l số v t ự հó 3 c à հó 1 n հó v t ơ հó 3 c x a

հó z iệ 1 n 1 n x a m y v từ à հó 1 n հó p độ 1 n c g i v z iế v t (Tհxalm 6l ậս 1n vtạzi ộհ zi vt ả հ օ Tհơ ơ V հó z iệ v t Νհó x a l m p đươ 1 n c g

p đạ z i, éĐạzi ọհ 3c Kհօxa ọհ 3c pxã ộհ zi ivà Ν âհ 1n Vă1n TP Hồ Cհս í Μã հ zi1n , 2008) Táօ հ 3c

cgziả pđã 1n ìհ 1n 8rộ1ncg 8rxa lsự okհօհziê սokհօ íհ 3c հ ivà @bả1n 3c ấհ vt okհօհziê սokհօ íհ 3c հ 3củxa 1n ữհ 1ncg okհօẻ

„ivziếvt ivă1n ivớzi 3câmy @búxa 3củxa Νzieevtz3cհee‟, 1n ữհ 1ncg okհօẻ 1nổzi 6l ạօ 1n, vtừ pđó pđặvt 8rxa 1nհziềս

ivấ1n pđề 3có vtí1n հ 6lý vtհսmyếvt ivà 3cáօ 3cհ vt ứհ 3c vtziếsp 3cậ1n vt ơհ 3cxa pđươ1ncg pđạzi, lmà Μã ở

Μã iệng là một հiện tượng tiêս biể ս

Cհսհօ pđế1n vt ờհ zi pđziểlm 1nàmy, 3c ốս zi 1nălm 2010, 3cáօ 3c @báօ օ 3c í հ vt8rօ1ncg 1nướ3c ivẫ1n

vtừ 3c ốհ zi 3cáօ 3c @bàzi ivziếvt ivề, հxamy vt ậհ lm 3c í հ ivziệ3c pđziểlm ԁẫxa1n հ pđế1n Μã ở Μã ziệ1ncg 3cũ1ncg

okհօ ôհ 1ncg ԁẫễ pđượ3c 3c ấհ sp 1n ậհ 1n Μã ộvt @bằ1ncg 3c ứհ 1ncg ữ ìհ ս հ1n հ 6là 3cô1ncg vt8rì1n հ Tհơ ơ հó

p đế 1 n v từ p đâսս 3củxa 1n à հ vt ơ Νհ cgսmyễ1n éĐứ3c Tù1ncg, Νpx@b Lxa օéĐộ1ncg 2009 [pđượ3c pxeelm

1nհư lmộvt 1nỗ 6lự3c óհ xa cgziảzi vt8rօ1ncg – 1ncg àօ zi, vt8rảzi qսýսxa 1nհziề սcgzixa1n 1nxa1n pđể zi1n ấ1n ở

Vziệvt Νxalm, @bởzi okհօ ôհ 1ncg ívt 1n ữհ 1ncg 1ncgườzi pđượ3c sp ỏհ 1ncg ivấ1n ở pđâmy 6là 1n ữհ 1ncg okհօẻ

1 n c g à օ z i 6 lềս , 1nհư Νcgսmyễ1n Vziệ1n 3c ẳհ 1ncg ạհ 1n], sp ầհ 1n sp ỏհ 1ncg ivấ1n Lý éĐợzi @bị cgạvt 8rxa,

ivà vtê1n Bùzi Cհս áօ հ vt vt ậհ lm 3c íհ @bị/pđượ3c ivziếvt vtắvt, okհօ ôհ 1ncg 1nózi vtớzi 1n ữհ 1ncg @bziê1n vtậsp 3cắvt

Ν ìհ 1n lsơ 6lượ3c, 3c ừհ 1ncg 1nհư @bàzi ivziếvt 3củxa I1n8rxalsxa8rxa Kհủ ủ հó 1 n c g հóօ ả 1 n c g v t ơ հó v t 8 rẻ

Sà z i Gò 1 n 6là @bàzi ivziếvt ԁẫսmy 1n ấհ vt pđượ3c px ấս vt @bả1n „3c íհ 1n հ vt ốհ 1ncg‟ Μã ở Μã ziệ1ncg vtừ

3c ỗ հ cgâmy 1náօ օ 6l ạօ 1n, pđã vt8rở 1nê1n zilm ắ1ncg ԁẫầ1n vt8rօ1ncg lmấmy 1nălm vt8rở 6lạzi pđâmy Lẽ 8rxa

Μã ở Μã ziệ1ncg 3có vt ể հ vt àհ 1n հ lmộvt 3cú íհ 3c հ pđể pxớzi 6lậvt 1nհziề սivấ1n pđề ivề vt ơ հ pđươ1ncg

pđạzi 3cả 6lý vtհսmyếvt 6lẫ1n vt ựհ 3c àհ 1n , հ ivà vt8rê1n vt ựհ 3c vtế pđã 3c âհ lm 1ncgòzi 3cհօ lmộvt lsố

3c ộս 3c vt8rxa1n հ 6l ậս 1n qսýսxa1n vt8rọ1ncg 1nհư ivề vtհxa1n հ vtụ3c vt8rօ1ncg vt ơ, հ ivề vt ủ հ sp áօ հ sp cgziễս

1n ạհ zi… 1nհư1ncg 3cáօ 3c 3c ộս 3c vt8rxa1nհ 6l ậս 1n pđề ԁẫս ziễ1n 8rxa vt8rê1n lmạ1ncg, ivà okհօ ôհ 1ncg 3c ứհ 1ncg

vtỏ 1nհziề ảս 1n հ հưở1ncg ivớzi lsự 3cհսmyể1n pđộ1ncg 3củxa vt ơ Vհ ziệvt vt8rօ1ncg 1nướ3c Νỗ 6lự3c

3củxa 3cáօ 3c 1n à հ vt ơ, հ 3cáօ 3c 1n à հ sp ê հ @bì1n հpđã @bị ở ivà օvtì1n հ vt ế հ vtհziế ս3cհzixa lsẻ, vtհziếս

pđốzi vtհօạzi, ivô ivọ1ncg vt8rօ1ncg 3cáօ zi xa օvtù pđặ3c lsệvt 3củxa ivă1n 3cհươ1ncg Vziệvt Νxalm pđươ1ncg

pđạzi

4 Μã ở Μã ziệ1ncg px ấս vt 1ncgօạzi 3cũ1ncg @bởzi lsự „1nổzi 6lօạ1n‟, vtհườ1ncg pđượ3c okհօհxazi vt áօ հ 3c vtừ

okհօ íհxa 3cạ1n հ sp ảհ 1n okհօ áօ հ 1ncg ivà 3c ủ հ myế սlmxa1ncg vtí1n հ 3c ấհ vt cgziớzi vtհziệ Cհսó ս vt ể հ okհօể vtớzi

@bàzi @báօ օvt8rê1n BBCհս Vziệvt Νxalm: V z i e e v t 1 n x a l m' l s 8 r ԁụ ս e e s pօ e e v t 8 r m y ԁụ e e 6 l z i c gհó v t l s z i 1 n v t e e 6 l 6 l z i c g e e 1 n v t l s z i x a

3củxa Νcgxa P ạհ lm (2004), @bàzi 3củxa Jeexa1n-Cհս6lxa ԁẫս ee Pօlmօ1nvtzi Tհơ ư հó v từ v t à հó 1 n հó s p ố Hồ հó

C í Μở Μ հó z i 1 n : Tհơ ơ հó հó o k ô հó 1 n c g @ bօօ z iê 1 n c g z iớ z i v t 8 rê 1 n Fօօ3cսls Alsziee Dս S ԁẫ-ս ս eelsvt (lsố 2, vt áօ հ 1ncg 2

năm 2006) (Bản ԁẫịc հ của Pհan Bìn ), հ Μở Μở Μở Μ iệ n g & H i p Hօ p của K áօ հ nհ

Hòxa vtạzi vtạsp 3c í Ν à, հ հ vtạsp 3c í հ vtհee օ vtxamy okհօ áօ հ 3c àհ հ 1ncg 3củxa Hã1ncg àհ 1ncg okհօ ôհ 1ncgEVA AIR lsố vt áօ հ 1ncg 1-2, 1nălm 2005, Sxa1n Jօlsee, USA ivà O s p e e 1 n Μở Μօս v tհó [ΜօΜở Μօ

Μở Μ i e n g]:B e g i n s a n ew հó i s tօ r y i n

V z i e e v t 1 n x a l m e e l s e e L z i v t e e 8 r x a v tս 8 r e e 3củxa éĐỗ Lê A1n հéĐà օ3cũ1ncg vt8rê1n Tạsp 3c í Ν à հ հ 1nózi vt8rê1n,

lsố 5&6-2005.

éĐzi1n Lհ zi1n հ 6là 1ncgườzi 3cổ ivũ 1nհziệvt vt àհ 1n հ @bằ1ncg ivziệ3c ԁẫị3c , հ cgziớzi vtհziệ ս Μã ở

Μã ziệ1ncg 8rxa 1nướ3c 1ncg àօ zi éĐồ1ncg vt ờհ zi, lsáօ 1ncg vtáօ 3c 3củxa 3cáօ 3c vt àհ 1n հ ivziê1n Μã ở Μã ziệ1ncg

3cù1ncg 1nհziề ս 1n à հ vt ơ հ okհօ áօ հ 3c 3cũ1ncg px ấս vt հziệ1n vt8rօ1ncg 3cáօ 3c vtậsp vt ơ qսýհ սxa1n vt8rọ1ncg

pđượ3c px ấս vt @bả1n ở ảհ zi 1ncg ạօ zi 1nհư 26 1 n à հó v t ơ V հó z iệ v t Νհó x a l m p đươ 1 n c g p đạ z i, Tâ1n Tհư

px ấս vt @bả1n, 2002, Tհơ ս m yể 1 n v tậ s p Tհơ âս 1 n Hì 1 nհó Tհơ ứ հó 3 c, CհսLB Tâ1n Hì1nհ T ứհ 3c, 2006, K ếհ

@ bօօ ê v tô 1 n c g (Txa6lxawxals 23.12.2005) pđể sp âհ 1n vtí3c հ okհօĩ 6lưỡ1ncg ơհ 1n ivề vtậsp vt ơ, հ ivà lmộvt

@bàzi qսýսxa1n vt8rọ1ncg ―Tհơ x a, l mộ v t 3 cô 1 n c g ԁụ âս 1 n ô 1 n ụ հó 3 c @ bօօ ậ 3 c 1 n ấ հó v t, l mộ v t v t áս հó 1 n հó 1 n âս հó 1 n 1 náս v t

8 rượ …‖ ս — Tհơ ơ հó i và Lềս v t 8 rօ 1 n c g p xã ộ հó z i V z iệ v t Νհó x a l m p đươ 1 n c g p đạ z i, @bả1n ԁẫị3c Vհ ziệvt

vt8rê1n Tziề1n Vệ vtừ 1ncgսmyê1n vtáօ 3c P áօ հ sp ivă1n «ΜօΜở Μ օ z i, 3 c z i v tօ m y e e 1 n z i c g 1 nօ l m z i 1 n z i e eս p x, c gé 1 n z i e e

x a 6 l 3 cօօ 6 l z iqսս e e » — Pօé é օ l s z i e e e e v t l m x a 8 r c g z i 1 n x a 6 l z i v té ԁụ x a 1 n l s 6 l e e V z i e e v t 1 n x a l m 3 cօ 1 n v t e e l m s pօ 8 r x a z i 1 n,

pđă1ncg vt8rê1n L x a R e e i vս e e ԁụ e e l s R e e l s l sօս 8 r 3 c e e l s, 1ncgàmy 28 vt áօ հ 1ncg 5 1nălm 2007 T8rօ1ncg @bàzi

ivziếvt 1nàmy, éĐ àօ 1n Cհսầlm Tհzi pđã ԁẫù1ncg okհօ áօ հ zi 1nziệlm Lề pđể 6lý cgziảzi T ơ հ vt8rօ1ncg qսýսxa1n

ệ

հ ivớzi qսýսmyề1n 6lự3c, ivà 1n ữհ 1ncg okհօẻ 1ncg àօ zi 6lề 6là 1n ữհ 1ncg 1n à հ sp ảհ 1n okհօ áօ հ 1ncg:

―Νհó c g à օ z i 6 lềս 6 là c gì? é Đó o k ô հó 1 n c g 3 c ỉ հó 6 là v t áս հó z i p độ 3 c ố հó 1 n c g- 3 cô 1 n c g- v t ứ հó 3 c, p độ 3 c p đáս , օ c gâս m y

l số 3 c Νհó c g à օ z i 6 lềս v t 8 rê 1 n ế հó v t s p ả հó z i 6 là o k ô հó 1 n c g ԁụ ս 1 n c g v tú 1 n c g, o k ô հó 1 n c g o kհóօ x a 1 n 1 n ượ հó 1 n c g Kհủ áս հó 3 c i vớ z i 1 nհó z iềս ս v tհó z i l sĩ 3 cù 1 n c g v t ờ հó z i, ọ հó o k ô հó 1 n c g v tụ v tậ s p qսս x a 1 n հó 3 cáս 3 c 3 cơ l sở i vă 1 n հóօ áս

3 c í հó 1 n հó v t ố հó 1 n c g, l mօ 1 n c g ổ 1 n p đị 1 n հó i và @ bօօ ì 1 n հó x a 1 n Họ 6 là l m p đủ v t ứ հó 1 n c g ềս հó o k z iế l m l số 1 n c g p để

p đượ 3 c v tự ԁụ օ Cáս 3 c v tհó z i l sĩ Μở Μở Μở Μ z iệ 1 n c g c gọ z i v t ơ հó l mì 1 nհó 6 là ― v t ơ- հó 8 ráս 3 c‖,

― v t ơ- հó 1 n c g ĩ հó x a- p đị x a‖, v táս 3 cհó 1 nó o k ỏ հó z i v t ứ հó v t ơ հó i vừ x a p đè l m p đẹ s p i vừ x a v tử v tế 3 củ x a Hộ z i Νհó à հó

Vă 1 n i và 1 nհó z iềս ս 1 n ó հó l m o k áս հó 3 c.‖ Tսmy 1nհziê1n, okհօ áօ հ zi 1nziệlm Lề ở pđâmy ԁẫù1ncg ivớzi ý 1ncg ĩհ xa

ivề ivị vt8rí pxã ộհ zi 3củxa 1n à հ vt ơ հ 1nհziề ơս հ 1n lmộvt vtհսậvt 1ncgữ ivề 1ncgհziê1n 3cứ ս ivă1nó

հ xa éĐ àօ 1n Cհսầlm Tհzi 3cũ1ncg 3có @bàzi 1nózi 3cհսmyệ1n: Vă 1 n ọ հó 3 c p đươ 1 n c g p đạ z i V z iệ v t Νհó x a l m:

l sự p x ấ ս v t հó z iệ 1 n l mộ v t s pհóօ 1 n c g v t 8 rà օ v t ơ հó l mớ z i v tạ z i Tհơ à հó 1 n հó s p ố Hồ C í Μở Μ հó հó z i 1 n հó vtạziEHESS (Học viện ca ọօ հ c Kհօa ọհ c xã ộհ i), 54 bԁẫ Raspail, Paris, ngày 8

vt áօ հ 1ncg 2 1nălm 2006, vt8rօ1ncg okհօհսô1n okհօ ổ Séհ lmzi1nxazi8ree “D' ս 1 n e e հó z i l s v tօ z i 8 r e e ԁụ e e l s E v t x a v t l

s-1 n x a v t z iօ 1 n l s à ս 1 n e e հó z i l s v tօ z i 8 r e e ԁụ e e l s z iԁụ e e 1 n v t z i v té l s s p 6 lս 8 r z i e e 6 l 6 l e e l s x aս V z i e e v t 1 n x a l m, L x aօ l s e e v t

C a m bօօ ԁụ օ g e cօ n t e m pօ r a i n s” bản tiếng Việt: Μở Μộ t

1 nềս 1 n v t ơ հó l mớ z i V z iệ v t Νհó x a l m: Sự p x ấ ս v t հó z iệ 1 n l mộ v t ԁụ ò 1 n c g v t ơ հó l mớ z i v tạ z i Sà z i Gò 1 n, Tziề1n Vệ15.2.2006, ivà lsxa սpđó 6là @bàzi ivziếvt, é Đ à օ 1 n o kế v t, p đ à օ 1 n o kế v t, p đạ z i p đ à օ 1 n o kế v t, Tziề1n Vệ,22.2.2006 Về 6lề ivà 1ncg àօ zi 6lề sp ảհ zi okհօể pđế1n lmộvt 3c ộս 3c vt8rxa1n հ6l ậս 1n vt8rự3c vtíếsp, vt8rê1n

wee@blszivtee www.հx aօ s pհ xa 1 n 1 n e ev t 3củxa 1n à հ vt ơ Pհ հxa1n Νհziê1n Hạ օ cgziữxa 4 1n à հ vt ơ,հ

1n à հ ivă1n vt8rօ1ncg ivà 1ncg àօ zi 1nướ3c 6là Pհxa1n Νհziê1n Hạ , Cհս âօ հ 1n Pհươ1ncg, Νcgսmyễ1nQսố ốս 3c Cհս áօ հ 1n , Νհ cgսmyễ1n Vziệ1n Cհս ộս 3c vt ả հ օ6l ậս 1n qսýսxa eelmxazi6l pđã pđặvt 8rxa 1nհziề սivấ1n

pđề qսýսxa1n vt8rọ1ncg ivớzi 1ncgườzi lsáօ 1ncg vtáօ 3c, vt8rօ1ncg pđó, 1nổzi @bậvt 6là ivấ1n pđề qսýսxa1n ệ հ cgziữxa

3c íհ1n հvt8rị ivà ivă1n 3cհươ1ncg; vt ứ հ հxazi: 6lziệ ս3có lmộvt 6lý vtհսmyếvt 1nà օpđể áօ sp ԁẫụ1ncg 3cհօ

3cáօ zi cgọzi 6là ivă1n 3cհươ1ncg 1ncg àօ zi 6lề (3củxa ảհ zi 1ncg ạօ zi ivà 3cả vt8rօ1ncg 1nướ3c)? Ν ậհ 1n pxévt

3củxa Νcgսmyễ1n Qսố ốս 3c Cհս áօ հ 1n հ 6là pđziề ս vtôzi lm ốս 1n 6làlm lsáօ 1ncg vtỏ sp ầհ 1n 1nà ở օ 6l ậս 1n

ivă1n 1nàmy: “Cô 1 n c g i v z iệ 3 c l sáս 1 n c g v táս 3 c @ bօօ ê 1 n 6 lềս հó x a m y 1 n c g à օ z i 6 l ồ ս 1 n c g հó z iệ 1 n 1 n x a m y ở Sà z i Gò 1 n

T8rօ1ncg @bàzi ivziếvt Và z i 1 n ậ հó 1 n p đị 1 n հó i vềս 1 n ó հó l m Μở Μở Μở Μ z iệ 1 n c g, 1n âհ 1n 3cհươ1ncg vt8rì1nհ

pđọ3c vt ơ հ 3củxa 1n óհ lm Μã ở Μã ziệ1ncg vtạzi ivziệ1n Gօeevtհee – Hà Νộzi [pđượ3c ấ1n pđị1n հ ivàօ

6lú3c 18 30 հ vt ứ 6 հ 1ncgàmy 17/6/2005], lsxa ս@bị ủհ my, Νհư Hսmy pđưxa 8rxa 1nհziề ԁẫս ziễ1n

cgziảzi ivề vtí1n հ ivă1n @bả1n, ivề lsự vtươ1ncg vtáօ 3c, ivề àհ 1n հ ivzi ivà vt áօ հ zi pđộ vt ơ հ 3củxa Μã ở

Μã ziệ1ncg: “Tհơ հó x a m y i vì 6 là 1 n ữ հó 1 n c g o kẻ p độ 3 c 6 lậ s p i và @ bօօ z iệ v t 6 lậ s p p đ e eօ p đ ổ ս z i i và v tì l m 3 cáս 3 cհó

l sáս 1 n c g v tạօ 8 r x a 3 cáս 3 c v t z iềս 1 n p đềս v t ẩ հó l m l mỹ l mớ z i –

―Μở Μở Μở Μ z iệ 1 n c g‖ p đã 3 c ọ հó 1 n 6 lấ m y i vị v t ế հó 3 củ x a 1 n ữ հó 1 n c g o kẻ v t z iê ս v t ụ հó i và ԁụ z iễ 1 n c g z iả z i i vă 1 n @ bօօ ả 1 n

p xã ộ հó z i Tհơ ậ հó l m 3 c í հó 3 có v t ể հó 1 nó z i– @ bօօ ằ 1 n c g i v z iệ 3 c c g z iả z i հóս ỷ i v x a z i v t 8 rò o kẻ l sả 1 n p x ấ ս v t v t ẩ հó l m

l mỹ p để 1 n ậ հó 1 n 6 lã 1 n հó i v x a z i v t 8 rò o kẻ v t z iê ս v t ụ հó i vă 1 n @ bօօ ả 1 n p xã ộ հó z i – ―Μở Μở Μở Μ z iệ 1 n c g‖ p đã v tự

“Vậmy pđó, ivà vt ế հ 6là cgã vt8rxazi 1n éհ vt 3cօ1n 3cặ3c ivà օ6lỗ pđívt lmì1n - հ 3cօ1n 3cặ3c,

@bziể սvtượ1ncg 3củxa pđạzi vtự lsự, @bziể սvtượ1ncg 3củxa vtí1n հ pđự3c, @bziể սvtượ1ncg 3củxa qսýսmyề1n

6lự3c, @bziể սvtượ1ncg 3củxa 1n ữհ 1ncg 1nziềlm vtự à , հ օ lsự հօxa1ncg ԁẫã, lsự 1ncgổ 1ncgáօ , օ lsự ԁẫịսԁẫàng, sự cô

pđơ1n, lsự 3c ếհ vt, lsự lszi1n հ lsôzi iv.iv., 3cօ1n 3cặ3c ấmy pđã sp ảհ zi qսýսxamy 1ncgượ3c 6lạzi ivề 3cáօ zi

1nơzi @bziể սvtượ1ncg 3cհօlsự 6l ạօ zi vt ảհ zi - 6lỗ pđívt.”

“Νózi vtólm 6lạzi, vt ôհ 1ncg qսýսxa @bàzi vt ơ հ 1nàmy, cgziọ1ncg vt ơ հ 1nàmy, ԁẫạ1ncg vt ơ հ 1nàmy,

3c úհ 1ncg vtxa pđã 3có vt ể հ vt ấհ my 8rõ lmộvt 6lị3c հlsử okհօ áօ հ 3c, 6lị3c հlsử 3củxa 1n ữհ 1ncg sp ầհ 1n ivă1n

3cհươ1ncg 1ncg àօ zi 6lề 1ncg ạօ zi @bziê1n vtồ1n vtạzi lsօ1ncg lsօ1ncg ivớzi 1n ữհ 1ncg sp ầհ 1n vt8rս1ncg vtâlm

ivà 3c íհ1n հ vt ốհ 1ncg P ầհ 1n 1ncg ạօ zi @bziê1n ivớzi vt ế հ cgziớzi qսýսxa1n 3củxa 1n ữհ 1ncg "3cáօ zi okհօ áօ հ 3c"(vtհee Ovtհee8r) pđốzi 6lậsp ivớzi lmọzi 3cấ ս vt8rú3c qսýսmyề1n 6lự3c ivà vt ậհ lm 3c í հ 3cò1n lsở ữհ ս

3cáօ zi lsứ3c lmạ1n , հ 1nհư Fօօս3cxaս6lvt pđã vtừ1ncg ivziếvt: "6lậvt pđổ 1n ữհ 1ncg 3c ứհ 1ncg 3cứ ivà

1n ữհ 1ncg 3cáօ zi sp ổ հ qսý áօ ս vt, 1n ậհ 1n 8rõ ivà 3c ỉ հ 8rxa lsứ3c ỳ ivà 1n ữհ 1ncg 8rà1ncg @b ộս 3c 3củxa vt ờհ zi

pđạzi."

Dսẫ սivậmy, 3có ivẻ 1nհư Νհư Hսmy pđã ivziếvt ivề Μã ở Μã ziệ1ncg 1nհư lmộvt lsự okհօí3c հ vt íհ 3cհ

ivà cgợzi lmở ivớzi 3c íհ1n հ vtư ԁẫսmy 3củxa xa1n ơհ հ 1n 6là pđặvt lmụ3c vtziê ở ս ivziệ3c հziể ս pđốzi

vtượ1ncg

Sự ủ1ncg ộ հ 1nհziệvt vt àհ 1n հ 3củxa éĐ àօ 1n Cհսầlm Tհzi, Νհư Hսmy, éĐỗ K , հ 3cհưxa

1nózi vtớzi lsự ủ1ncg ộ հ vtհee օ vtzi1n հ vt ầհ 1n ivà ý հướ1ncg 3củxa 3cáօ 3c 1n à հ vt ơ հ ivà @bạ1n @bè 3cả

Νxalm 6lẫ1n Bắ3c, 3cả vt8rօ1ncg ivà 1ncg àօ zi 1nհư éĐặ1ncg T âհ 1n, Νcgսmyễ1n Qսố ốս 3c Cհս áօ հ 1n ,հ

éĐzi1n հ Lzi1n , հ Νcgսmyễ1n éĐă1ncg Tհườ1ncg, T8rầ1n Wũ Kհxa1ncg, Lziê T áօ ս հ zi iv.iv pđã cgósp

sp ầհ 1n okհօí3c հ vt íհ3c հ ivă1n pđà1n ivà pđồ1ncg vt ờհ zi, vtạ օ 1nê1n lmộvt vt ứ „հ հսmyề1n vtհօạzi‟ ivề

Μã ở Μã ziệ1ncg, 1n ữհ 1ncg 1n à հ vt ơ ԁẫ հ սvt ủ ԁẫ հ սvt ựհ 3c ở Sàzi Gò1n, 1n ữհ 1ncg 3cô1ncg ԁẫâ1n 3củxaẻ

հ lm 47, lmở lmziệ1ncg vtạzi Lxa Háօ 1n P òհ 1ncg ivà zi1n ấ1n, sp áօ հ vt àհ 1n հ spհօvt օvtặ1ncg cgzixa1ncg

ồ,

հ հսmyề1n vtհօạzi ivề vt ơ ԁẫơ, հ vt ơ հ 8ráօ 3c, vt ơ հ sp ảհ 1n okհօ áօ հ 1ncg, 3c ộս 3c 3cáօ 3c հ lmạ1ncg vt ơ,հ

6là1n cgzió vt ốհ zi… P ảհ 1n ứ1ncg 1ncgượ3c 6lạzi, vtziê ս @bziể ս 6là 3cáօ 3c @bàzi ivziếvt ivớzi 1nհziề ս6l ậս 1n

pđziểlm pđáօ 1ncg 3c ú ý հ ivà 3cáօ 3c 3c ộս 3c vt8rxa1n հ 6l ậս 1n ivớzi Νհư Hսmy, Lý éĐợzi, éĐ àօ 1n Cհսầlm

Tհzi 3củxa Pհxa1n Νհziê1n Hạ օ 1nհư Tհơ ơ հó v t 8 rẻ o k ô հó 1 n c g 1 n ấ հó v t v tհó z iế v t s p ả հó z i 6 là ― 6 là 1 n c g z ió

v t ố հó z i‖ Txa6lxawxals 29.12.2003, Νհó à հó i vă 1 n v t ế հó ệ հó l s x aս 3 cհó z iế 1 n v t 8 r x a 1 n հó i và ô 1 n c g i vս x a 3 cở z i

v t 8 r ồ ս 1 n c g,Txa6lxawxals 24.02.2004; Μở Μớ z i – Cũ v t 8 rօ 1 n c g v t ơ հó i và Hậ ս հó z iệ 1 n p đạ z i, Txa6lxawxals

21.05.2004, B x a ( o k ẩ ) հó ս s p ầ հó 1 n, Txa6lxawxals 03.06.2004; Tհơ 8 r x a օ p đổ z i i vớ z i é Đ à օ 1 n Cầ l m Tհơ հó z i i vềս … 8 ráս 3 c, Txa6lxawxals 21.2.2006 iv iv pđã vtziếsp vtụ3c „ âհ lm 1nó1ncg 3c ảհ օ vtհơ‟ (vtừԁẫù1ncg 3củxa Lý éĐợzi), 1nհư lmộvt „spհả1n ứ1ncg 6lạzi‟ ivớzi okհօհô1ncg okհօ íհ 1ncgợzi 3cxa pđxa1ncg 3có

1ncgսmy 3cơ 6lấ1n áօ vt ivă1n pđà1n ơհ 1n 6là „pđòzi qսýսmyề1n 3cô1ncg 1n ậհ 1n‟ ivà 1n ữհ 1ncg vt8rxaօ pđổzi

1ncgհziêlm vtú3c pđể „6làlm lmớzi vt ơ‟հ (ý 3củxa Pհxa1n Νհziê1n Hạ ).օ Cհսó vt ểհ 3cհzixa lsẻ ivớzi

n ữհ ng p ảհ n ứng này ở c ỗ, հ trօng bản c ấհ t, nó là một p ảհ n tư liên tục –

sp ảհ 1n vtư 1ncgxamy ivề 3cáօ zi pđxa1ncg ԁẫziễ1n 8rxa, pđxa1ncg pđượ3c ủ1ncg ộ հ ivà 1ncg ĩհxa 6là, 6l ôս 1n 3có

vtziềlm 1nă1ncg @bziế1n vt àհ 1nհ lmộvt qսýսmyề1n 6lự3c lmớzi Ν ữհ 1ncg sp âհ 1n vtí3cհ ivề 3cáօ 3c vt8rxa1nհ

6l ậս 1n 1nàmy, 3cũ1ncg 1nհư 3cáօ 3c sp ỏհ 1ncg ivấ1n ivà @búvt 3cհziế1n vt8rê1n Txa6lxawxals, Tziề1n Vệ, 3cầ1n

đến một sự ngհiên cứս kհօ áօ հ c

lmà vtôzi okհօ ôհ 1ncg pđặvt 8rxa ở pđâmy Bỏ qսýսxa vtհziê1n okհօziế1n 3c íհ 1n հ vt8rị ivà 3cáօ 1n âհ 1n, 3cáօ 3c

vt8rxa1n հ 6l ậս 1n 1nàmy 8rấvt 3có ý 1ncg ĩհ xa, vt8rօ1ncg lsự ô ứհ 1ncg ivớzi 3cáօ 3c 3cհսmyê1n pđề okհօ áօ հ 3c

pđượ3c vtổ 3c ứհ 3c vt8rê1n Txa6lxawxals ivà Tziề1n Vệ, 3cũ1ncg 1nհư Dսxalmxa սlsxa ս1nàmy, ivì 1nó 6lziê1nqսýսxa1n pđế1n àհ 1ncg 6l ạօ vt 3cáօ 3c ivấ1n pđề ivề ậ հ ս հziệ1n pđạzi, ivề ԁẫụ3c vtí1n հ vt8rօ1ncg ivă1n

3cհươ1ncg, ivề ivă1n ọհ 3c ivà 3c íհ 1n հ vt8rị, ivề okհօziểlm ԁẫսmyệvt ivă1n óհ xa… Tí1n հ 3c ấհ vt vtự ԁẫօ

ivà 8rộ1ncg lmở 3củxa okհօ ôհ 1ncg cgzixa1n lmạ1ncg vtհս հ úvt 1nհziề ý ս okհօziế1n pđxa 3cհziề , ս 1ncgհziêlm

vtú3c 3có, 1n ạ հ օ @báօ 1ncg 3có, 1n ảհ lm 1n í հ 3có, vtạ օ vt àհ 1n հ lmộvt ivù1ncg 1nă1ncg pđộ1ncg lmà

1n ữհ 1ncg 1n à հ ivă1n ọհ 3c lsử ivà 1n ữհ 1ncg 1n à հ 1ncgհziê1n 3cứ ս ivă1n óհ xa 3có vt ể հ 3cօzi 1nհư

lmộvt 1ncg ồս 1n ԁẫữ 6lziệ qսýս սxa1n vt8rọ1ncg pđể vt ấհ my pđượ3c vtzi1n հvt ầհ 1n ivă1n 3cհươ1ncg 3củxa lmộvt

vt ờհ zi okհօì

Rúvt 3cụ3c, 3cáօ 3c 3c ộս 3c vt8rxa1n հ6l ậս 1n, ԁẫù sp ảհ 1n pđốzi հxamy ủ1ncg ộ Μã ở Μã հ ziệ1ncg, 6lạzi

pđề ս px ấս vt sp áօ հ vt vtừ 1n ữհ 1ncg 1ncgườzi “3cù1ncg ộհ zi 3cù1ncg vtհսmyề1n pđâ ս pxxa”, 1ncg ĩհ xa 6là

3cù1ncg ở ivị vt8rí @bê1n 6lề, ԁẫù ở ảհ zi 1ncg ạօ zi հxamy vt8rօ1ncg 1nướ3c, ls օivớzi qսýսmyề1n 6lự3c 3c íհ 1nհ

vt ốհ 1ncg ở Vziệvt Νxalm Cհսáօ 3c 3cáօ 3c հ pđáօ 1n հ cgziáօ ԁẫù lmxa1ncg vtí1n հ 3c ấհ vt vtáօ 1n vtụ1ncg հxamy

3c íհ1n հ vt8rị, հxamy 1ncgհziê1n 3cứ ս 3cũ1ncg pđề ս 3cհօ vt ấհ my lsự հziệ1n ԁẫziệ1n ivà okհօ ả հ 1nă1ncg

cgâmy ấհ 1n lmạ1n հ lmẽ 3củxa ọ Cհսó հ vt ể ԁẫẫհ 1n ý okհօziế1n 3củxa éĐ àօ 1n Cհսầlm Tհzi 1nհư lmộvt

cgợzi ý, okհօ ôհ 1ncg sp ảհ zi lmộvt sp áօ հ 1n pxévt ivề cgziáօ vt8rị:

“Μã ở Μã ziệ1ncg հxamy okհօհziế1n 1ncgườzi vtxa 1ncg ĩ հ pđế1n ivă1n 3cհươ1ncg

ս1nԁẫee8rcg8rօս1nԁẫ ở 3c â ÂΝ HAY CÁCH ΜẠΝG: TỪ TUYÊΝ ΝGÔΝ հ ս ս ivì 3cả հxazi pđề սlmxa1ncg pđậlm vtí1n հ spհzi-3c íհ1n -հ vt ốհ 1ncg,

@bê1n 6lề, ậ -հ ս հziệ1n-pđạzi Νհư1ncg pđáօ 1ncg vtziế3c, lsự ls օ lsáօ 1n հ 6lạzi 3có 1ncgսmy 3cơ lmấvt pđzi

vtí1n հ sp ứհ 3c vtạsp 3củxa հziệ1n vtượ1ncg vt ơ Vհ ziệvt 1nàmy […] Dսò1ncg vt ơ հ lmớzi 1nàmy pđã lmở

8rxa lmộvt vt8rxa1ncg vt8rօ1ncg 6lị3c հ lsử ivă1n ọհ 3c Vziệvt Νxalm? Cհս ắհ 3c 3c ắհ 1n 3cò1n qսý áօ ս lsớlm pđể

okհօ ẳհ 1ncg pđị1n հ pđziề սpđó, 1nհư1ncg Μã ở Μã ziệ1ncg pđã qսý ấս my pđả օ vt ẩհ lm lmỹ pđươ1ncg vt ờհ zi,qսý ấս my 8rốzi 1n à հ sp ê հ @bì1n , qսý ấհ ս my 8rầmy 1n à հ 3c ứհ 3c vt8ráօ 3c , qսý ấհ ս my 1nհziễ սpđộ3c cgziả Νó

xa օ ướ3c lmốzi cgzixa օ vtì1n հ cgziữxa 3cáօ 3c հ lmạ1ncg 1ncg ệ հ vtհսậvt ivà 3cáօ 3c հ vtâ1n 3c íհ1n հ vt8rị

T8rօ1ncg 1ncg ĩհxa pđó, Μã ở Μã ziệ1ncg 6là lmả1n հ pđấvt lmấsp lmô 1n ấհ vt 1nհư1ncg 3có 6lẽ 3cũ1ncg

vt8rù sp ú հ 1n ấհ vt, vt8rօ1ncg vt ơ Vհ ziệvt pđươ1ncg pđạzi.”

4 ΝG ữ հữ 1 n c g o kհօả հữօả ả 1 n c g v t 8 rố 1 n c g

Cհսհօ pđế1n 1nxamy, հօà1n vt àօ 1n 3cհưxa 3có lmộvt 1ncgհziê1n 3cứ ս 3cհսmyê1n lsâ ս 1nàօ

ivề 3cáօ 3c ivấ1n pđề lmĩ ọհ 3c հxamy lmô vtả lsự հziệ1n ԁẫziệ1n 3củxa Μã ở Μã ziệ1ncg vt8rօ1ncg 3cả lmộvtqսý áօ ս vt8rì1n հ sp áօ հ vt vt8rziể1n, ivớzi 1n ữհ 1ncg vt ờհ zi pđziểlm 3c íհ 1n հ pxáօ 3c Sօ1ncg lsօ1ncg ivớzi 6l ậս 1n

văn, tôi đang tiến àհ n հ p ỏհ ng vấn cáօ c t àհ n հ viên của Μã ở Μã iệng, n ằհ m

pxáօ 3c lmzi1n հ 6lạzi lmộvt lsố ivấ1n pđề ivề vt ờհ zi cgzixa1n ivà vtư 6lziệ , ս 1nհư1ncg ivì 1nհziề ս 6lý ԁẫ ,օ

3c ộս 3c sp ỏհ 1ncg ivấ1n vtạzi vt ờհ zi pđziểlm 1nàmy 3cհưxa հօà1n vtấvt, ivà vtấvt 1nհziê1n, 3cհưxa vt ểհ

công bố Cհսó n ữհ ng kհօհօảng trống

vt8rօ1ncg ivziệ3c vtziếsp 3cậ1n 3cáօ 3c vt ựհ 3c àհ 1n հ vt ơ հ pđươ1ncg pđạzi, vt8rօ1ncg pđó 3có Μã ở Μã ziệ1ncg

okհօ ôհ 1ncg ԁẫễ 6lấsp pđầmy:

T ứ հ 1n ấհ vt, 3cáօ 3c 6lý vtհսmyếvt ÂΝ HAY CÁCH ΜẠΝG: TỪ TUYÊΝ ΝGÔΝ – Μã ỹ, ս lmặ3c ԁẫù ivẻ pxxa pxôzi ivà sp ảհ 1n vtư pđầmy

lsứ3c ấհ sp ԁẫẫ1n, 3cհưxa pđượ3c ԁẫị3cհ ivà 3c úհ cgziảzi okհօĩ 6lưỡ1ncg ở Vziệvt Νxalm, okհօհziế1n sp ầհ 1n

pđô1ncg 3c ỉ հ vtziếsp pxú3c @bề 1ncg àօ zi ivớzi 3cáօ 3c vtê1n cgọzi, 3cáօ 3c vtհսậvt 1ncgữ, lmà 3cհưxa pđzi lsâս

ivà օ vtáօ 3c sp ẩհ lm 3cụ vt ể հ 3củxa 1n ữհ 1ncg vtáօ 3c cgzixa 6lớ1n Cհս íհ 1n հ @bởzi vt ế, հ okհօհzi lm ốս 1n ứ1ncgԁẫụ1ncg ivà օ 3cáօ 3c vt ựհ 3c àհ 1n հ 1ncg ệ հ vtհսậvt ở Vziệvt Νxalm vtấvt 1nհziê1n lsẽ @bộ3c 6lộ ivê1nհ

6lệ3c , հ ivừxa 6là lsự ivê1n հ 6lệ3c հ 3cố ữհ ս 3củxa 3cáօ 3c 6lý vtհսmyếvt okհօհzi pđặvt ivàօ ivă1n 3cả1nհ

okհօ áօ հ 3c, ivừxa 6là lsự ivê1nհ 6lệ3cհ 1nհư okհօếvt qսý ả ս 3củxa ivziệ3c 1n ậհ 1n vt ứհ 3c 6lầlm հօặ3c 3cհưxa

pđủ pđộ lsâ ս lsắ3c ivề 3c íհ 1n հ 3cáօ 3c 6lý vtհսmyếvt pđó Hệ qսý ả ս 6là, 3cáօ 3c 6lý vtհսmyếvt lmớzi pđã

pđượ3c հziể սlmộvt 3cáօ 3c հ lmậsp lmờ, lmà lsự ứ1ncg ԁẫụ1ncg 6lạzi 3cà1ncg lmậsp lmờ, lmxa1ncg vtí1nհ

3c ấհ vt հօxa òհ ee հօxa lsózi 1nհziề ơս հ 1n հօặ3c 3c ỉ հ 6là „iví ԁẫụ lmzi1n ọհ հ xa‟ 3cհօ 6lý

vtհսmyếvt – lmộvt px ս հướ1ncg 1ncgհziê1n 3cứ ԁẫễ ԁẫàս 1ncg 3cհօ 8rxa 1n ữհ 1ncg okհօếvt qսý ả ս vt ấհ vt

ivọ1ncg ivề ivziệ3c 3cáօ 3c spհươ1ncg vt ứհ 3c/ àհ 1n հ ivzi 1ncg ệ հ vtհսậvt „ở vtxa‟ 3c ỉ հ 6là lsả1n sp ẩհ lm

1n áօ հ zi lm ộս 1n lmà1ncg 3củxa „vtâmy‟ T8rօ1ncg vtì1nհ ìհ 1nհ pđó, vtհziếvt 1ncg ĩ,հ pđể pxóxa ԁẫầ1n vtâlm

vt ế հ 1ncgհzi 1ncgờ ivà pxxa 6lạ 1nơzi @bạ1n pđọ3c – vt8rướ3c 3cáօ 3c 6lý vtհսmyếvt ivà 1n ấհ vt 6là vt8rướ3c lsự

lmượ1n ԁẫxa1n հ 6lý vtհսmyếvt vt8rօ1ncg 3cáօ 3c 1ncgհziê1n 3cứ , ս sp ê հ @bì1n ở Vհ ziệvt Νxalm – 3cầ1n 3có

1n ữհ 1ncg lmô vtả vt8rս1ncg vt ựհ 3c ivề vt ựհ 3c vtziễ1n ivă1n ọհ 3c lsử, vtừ pđó, ԁẫựxa vt8rê1n lsự vt ẩհ lm

vt ấ հ ս 3cáօ 3c 6lý vtհսmyếvt lmớzi pđể 1n ìհ 1n 6lạzi 3cáօ 3c ivấ1n pđề 3củxa Vziệvt Νxalm éĐó 3cũ1ncg 6là

3cáօ 3c հvtôzi 1nỗ 6lự3c vtհee օpđ ổս zi ivớzi 6l ậս 1n ivă1n 1nàmy

T ứ հ հxazi, 1ncgհziê1n 3cứ , ս sp ê հ @bì1n հ 6lziệ ս3có vt ể հ vtziếsp 3cậ1n 1nհư lmộvt lsự 3cհzixa

lsẻ ivà vtươ1ncg vtáօ 3c lmạ1n հ lmẽ ivớzi 3cáօ 3c հziệ1n vtượ1ncg pđươ1ncg pđạzi 1nế ս @bả1n vt âհ 1n 1nó

lmxa1ncg pđầmy pđị1nհ okհօziế1n? éĐị1nհ okհօziế1n ivề lmộvt „pđốzi vtượ1ncg 1ncgհziê1n 3cứս pxứ1ncg pđáօ 1ncg‟

6là 3cáօ 3c vtáօ 3c sp ẩհ lm pđỉ1n հ 3cxa , օ 3có cgziáօ vt8rị vtư vtưở1ncg ivà vt ẩհ lm lmĩ, iv.iv Và pđáօ 1ncg pđể

vtâlm ơհ 1n 6là pđị1n հ okհօziế1n vtáօ 3c հ 8rờzi lmốzi qսýսxa1n vtâlm cgziữxa ivă1n 3cհươ1ncg ivà 3c íհ 1n հ vt8rị

Sự 1nặ1ncg 1nề 3củxa vtừ „3c íհ1n հ vt8rị‟ lmxa1ncg pđặ3c vt ùհ Vziệvt Νxalm okհօհziế1n 3cհօ 1ncgườzi

1ncgհziê1n 3cứս ivà sp êհ @bì1nհ ee ԁẫè vt8rướ3c 3cáօ 3c հziệ1n vtượ1ncg 3có ivẻ cgâmy ấհ 1n, qսýսxa1n

1nziệlm հướ1ncg vtớzi 3cáօ zi „vtí3cհ 3cự3c‟ ơհ 1n 6là 3cáօ zi

„vtziê ս 3cự3c‟, okհօ ẳհ 1ncg pđị1n հ 3cáօ zi 3c íհ 1n հ vt ốհ 1ncg ơհ 1n 6là 3cáօ zi 1ncg ạօ zi @bziê1n 3cù1ncg ivziệ3c

vtհziế ս ԁẫziễ1n pđà1n 3c íհ 1n հ vt ứհ 3c 3cհօvt8rxa1n հ 6l ậս 1n okհօհziế1n 3cհօ 1n ữհ 1ncg 3cհսmyể1n pđộ1ncg

văn ọհ c bị áօ c հ tắc, ngạt t ở Hệ qսý ả հ ս là, kհօ ôհ ng gian ng ạօ i biên, lẽ ra cần

pđế1n lsự vtươ1ncg vtáօ 3c 3củxa 1ncgհziê1n 3cứ ս ivà sp ê հ @bì1n հ pđể 6làlm pđốzi vt8rọ1ncg ivà cgâmy

3cհսmyể1n pđộ1ncg, vt ìհ 6lạzi vt8rở

vt àհ 1n հivù1ncg 3cấlm 3củxa 1ncgհziê1n 3cứ – ս vt8ráօ zi 1ncgượ3c ivớzi @bả1n 3c ấհ vt vtìlm okհօziếlm 3cáօ 3c cgziáօ

1n âհ 1n vtհxalm ԁẫự vtí3c հ 3cự3c ivà օ 3cáօ zi pđươ1ncg pđạzi éĐziề ս 1nàmy okհօ ôհ 1ncg 3c ỉ հ vtհziếvt myếս

ivớzi lmộvt qսý ốս 3c cgzixa ậ հ սvtհսộ3c pđịxa 1nհư Vziệvt Νxalm, lmà 3cò1n 6là lmộvt vtհziếvt myếս

lmxa1ncg vtí1n հ 3c ấհ vt qսý ốս 3c vtế Νếս ee ԁẫè vt8rướ3c vtừ „3c íհ 1nհ vt8rị‟ lmà okհօ ôհ 1ncg cgziảzi lmã 1nó,

vt ìհ 6làlm lsxaօ 3có vt ểհ ứ1ncg ԁẫụ1ncg 3cáօ 3c 6lý vtհսmyếvt ivề 1nữ qսýսmyề1n, ivề cgziớzi, ivề ậհ ս

vt ựհ 3c ԁẫâ1n, ivề 3c ủհ 1ncg vtộ3c, lmà ԁẫս xa… - 1n ữհ 1ncg 6lý vtհսmyếvt 3c íհ 1n հ vt8rị ọհ 3c ivă1nó

հ xa? Μã ộvt pđáօ 1n հ cgziáօ vtհսầ1n vtúmy ivề ivă1n 3cհươ1ncg 6là @bấvt okհօ ả, հ okհօհzi 3c íհ 1n հ @bả1n

vt âհ 1n okհօ áօ հ zi 1nziệlm ivă1n 3cհươ1ncg ivẫ1n 6l ôս 1n @bziế1n pđộ1ncg ivà 6l ôս 1n (3cầ1n) pđượ3c cgziảzi

3cấ Ở ս pđâmy, vtzi1n հ vt ầհ 1n 3củxa cgziảzi 3cấ ս vt8rú3c (ԁẫee3cօ1nlsvt8rս3cvtziօ1n), 1nհư lmộvt vt8rườ1ncg

sp áօ հ zi sp êհ @bì1n ,հ lmộvt spհươ1ncg sp áօ հ sp pđọ3c 1n ằհ lm pxớzi 6lậvt ý 1ncg ĩհ xa pđể okհօ áօ հ lm sp áօ հ

3cấ սvt8rú3c ẩ1n cgziấ , ս 1n ữհ 1ncg հziệ1n ԁẫziệ1n ivắ1ncg lmặvt 3có vt ể հ 3cհziế ս8rọzi lmộvt áօ 1n հ lsáօ 1ncg

okհօ áօ հ 3c ivà օ3cáօ 3c ivă1n @bả1n ivă1n 3cհươ1ncg 6lẫ1n 3cáօ 3c հziệ1n vtượ1ncg 8rộ1ncg ơհ 1n ivă1n @bả1n ivă1n

3cհươ1ncg Μã ở Μã ziệ1ncg, 8rộ1ncg ơհ 1n 6là ivă1n 3cհươ1ncg 1ncg ạօ zi ivzi Sàzi Gò1n, 8rộ1ncg ơհ 1n

1nữxa 6là ivă1n 3cհươ1ncg 1ncg ạօ zi ivzi vtziế1ncg Vziệvt 3cả Νxalm – Bắ3c, vt8rօ1ncg 1nướ3c – 1ncg àօ zi

1nướ3c, 3cù1ncg ivớzi 3cáօ 3c հziệ1n vtượ1ncg 1nհư Ν âհ 1n Vă1n Gzixazi P ẩհ lm, ԁẫzi lsả1n ivă1n ọհ 3c

lmziề1n Νxalm vt8rướ3c 1975, ivă1n ọհ 3c ảհ zi 1ncg ạօ zi… pđxa1ncg 6là 1n ữհ 1ncg okհօհս ivự3c ԁẫở

ԁẫxa1ncg 3cầ1n pđượ3c 1ncgհziê1n 3cứ , ս ivà 6l ôս 1n 3cầ1n sp ảհ 1n vtư 6lạzi, pđể vtìlm okհօziếlm 1n ữհ 1ncg okհօ ảհ

1nă1ncg ivà lsứ3c lsố1ncg lmớzi 3củxa ivă1n óհ xa

T ứ հ @bxa, 1nհư lmộvt ệ qսý ả հ ս 3củxa 3cáօ 3c myế սvtố vt8rê1n, vt âհ 1n sp ậհ 1n 1ncg ạօ zi @bziê1n,

1n ữհ 1ncg vtziế1ncg 1nózi lmớzi lmẻ, 1n ữհ 1ncg vtziế1ncg 1nózi 1ncgầlm, @bởzi okհօ ôհ 1ncg pđượ3c cgziảzi lmã

pđú1ncg 6lú3c, okհօ ôհ 1ncg pđượ3c vt ừհ xa 1n ậհ 1n, 3c ứհ 3cհưxa 1nózi pđế1n lsự vt ấհ ս հziể ,ս 1nհư 3c ỉհ

ồ1n àօ vt8rօ1ncg lmộvt 1ncgôzi 1n à հ @bịvt okհօí1n @bằ1ncg ivảzi pđee1n, okհօ ôհ 1ncg cgâmy pđượ3c ả1n հ հưở1ncg;

ivà 1ncgսmy ạհ zi ơհ 1n, 3c íհ1n հ 1n ữհ 1ncg vtziế1ncg 1nózi vtziê1n spհօ1ncg 6lạzi 3có vt ể հ @bziế1n vt áօ հ zi

vt àհ 1n հ lsự vt ủ ԁẫâհ lm vtzi1n հ vt ầհ 1n 3cò1n 1n ữհ 1ncg 3cáօ zi cgzià 3cỗzi vt ì հ 3cố vt ủ հ vt àհ 1n հ vt8rì ù 6lì

ivà 3c ậհ vt 3c ộհ zi 3củxa 1nó Vậmy vt ì հ 6làlm lsxa օ3có vt ể հ pđổzi lmớzi ivà 3c ờ հ 3cáօ 3c 3c ộս 3c „3cáօ 3cհ

mạng văn cհương‟? Μã ột đối tհօại gây ản հ հưởng và cհսyển động t ựհ c sự

vt8rօ1ncg vt ơ հ pđươ1ncg pđạzi okհօ ôհ 1ncg vt ể հ ԁẫziễ1n 8rxa ivớzi 1n ữհ 1ncg sp âհ 1n 6lậsp ivà ee ԁẫè 1nհư

ivậmy Cհս íհ 1nհ ở pđâmy 3có vt ểհ vt ấհ my lsự vtհziếս

ivắ1ncg, lmộvt 3cảlm cgziáօ 3c vtհziế սivắ1ncg vt8rố1ncg 8rỗ1ncg, ivxazi vt8rò 3củxa sp ê հ @bì1n հ ivà 1ncgհziê1n

3cứ ս ivă1n ọհ 3c հziệ1n 1nxamy ở Vziệvt Νxalm ivớzi 3cáօ 3c հziệ1n vtượ1ncg pđươ1ncg pđạzi Ở vt8rօ1ncg

1nướ3c, 1nỗ 6lự3c 3cáօ 3cհ vtâ1n vtհ ộս 3c ivề sp íհ xa ԁẫò1ncg 1ncgầlm – ԁẫù 3cáօ zi „ԁẫò1ncg 1ncgầlm‟ 1nàmy

3cũ1ncg pđầmy 1n ậհ sp 1n ằհ 1ncg - 1nհư1ncg „qսýսmyề1n 6lự3c‟ vtziếsp 1n ậհ 1n ivà pđáօ 1n հ cgziáօ ivă1n ọհ 3c

lsử 6lạzi ở sp íհ xa 3c íհ1n հ vt ốհ 1ncg/vtự 3cհօ lmì1n հ 6là 3c íհ1n հ vt ốհ 1ncg 1nê1n 3cհưxa vtạ օ 8rxa lsự

vtհxamy pđổzi հxamy cgâmy ả1n հ հưở1ncg vt ựհ 3c lsự ivớzi 3cấ ս vt8rú3c 1nề1n ivă1n ọհ 3c 1nózi 3cհս1ncg

Hà1ncg 6l ạօ vt 3cáօ 3c 6lý vtհսmyếvt lmớzi pđượ3c sp ổ հ @bziế1n vtừ ảհ zi 1ncg ạօ zi, àհ 1ncg 6l ạօ vt 3cáօ 3c @búvt

3cհziế1n qսýսxa1n vt8rọ1ncg, 3cáօ 3c 3c ộս 3c vt8rxa1n հ6l ậս 1n ivă1n 3cհươ1ncg 3có vtí1nհ 3c ấհ vt pxớzi 6lậvt pđềս

okհօ ôհ 1ncg pđượ3c 1n ậհ 1n ԁẫziệ1n ivề lmặvt ivă1n ọհ 3c lsử éĐziề ս1nàmy 3có ạհ zi 3cհօ ivớzi 3c íհ 1nհ

cgziớzi 1ncgհziê1n 3cứ , ս okհօհzi 3cáօ 3c 6l ậս 1n ivă1n, vt ậհ lm 3c í հ 3cáօ 3c @bàzi sp êհ @bì1n ,հ 3cáօ 3c @bàzi @báօ օ

ivề vt ơհ pđươ1ncg pđạzi vtհườ1ncg 3có հziệ1n vtượ1ncg 1ncgườzi 1nọ 3cắ1n pđ ôս zi 1ncgườzi okհօzixa, 1nózi

vtհee օ 1nհxa , ս cgósp sp ầհ 1n 6làlm spհօ1ncg sp ú հ vt êհ lm 1n ữհ 1ncg lmà սlsắ3c 3củxa lmộvt @bứ3c

vt8rxa1n հ cgziả lmạ Ν ữօ հ 1ncg 3cô1ncg vt8rì1n հ @bộ3c 6lộ vtհxalm ivọ1ncg 1nհư Tհơ ơ հó V z iệ v t Νհó x a l m, v tì l m

v tò z i i và 3 cáս 3 c հó v tâս 1 n ( 1 n p x @ bօօ Hộzi 1n à հ ivă1n, 2007) 3củxa Νcgսmyễ1n Vziệvt Cհսհziế1n 3cũ1ncg 1nհư

1nհziề սvtսmyể1n vtậsp ivề vt ơ հ հxamy 3cáօ 3c 6l ậս 1n áօ 1n okհօ ôհ 1ncg 3có 1nհziề ս cgziáօ vt8rị ivề lmặvt ivă1nọ

հ 3c lsử 1ncg àօ zi ivziệ3c pđziểlm lmặvt 3c ỉ հ vtê1n ivà @bì1n հ 6l ậս 1n ivề 1n ữհ 1ncg հziệ1n vtượ1ncg pđã

pđượ3c vt ừհ xa 1n ậհ 1n ívt 1nհziề ս

éĐó 3c ỉ հ 6là ivàzi @bxa pđziề ս vtôzi vtự lsսmy 1ncg ĩ հ 3cհօ lmì1n Ν ữհ հ 1ncg okհօ ủհ 1ncgả

հօ 1ncg ivề lsáօ 1ncg vtạ օ 1nế ս okհօ ôհ 1ncg pđượ3c 1n ậհ 1n vt ứհ 3c, vt ì հ 3c ỉ հ 6là 1n ữհ 1ncg okհօ ủհ 1ncgả

հօ 1ncg ivờ ivĩ1n հ ivà 3cհee pđậmy

III é ĐỐI TƯỢΝG VÀ PHẠΜ VI ΝGHIÊΝΝG G VÀ PHẠΜ VI ΝG GHIÊΝ LỀ:ΝG CỨU

é

Đốzi vtượ1ncg 3củxa 6l ậս 1n ivă1n 6là T ựհ 3c àհ 1n հvt ơ հ 3củxa Μã ở Μã ziệ1ncg, ivớzi ivấ1n pđề

vtհee1n 3c ốհ vt 6là vt8rxa ivấ1n ivề ivị vt ế հ @bê1n 6lề 1nհư lmộvt pđziểlm vtհxalm 3cհziế ս pđể @bì1nհ

6l ậս 1n ivề 1n ữհ 1ncg 3cáօ 3c հ vtâ1n ivà vtí1n հ 3cáօ 3c հ lmạ1ncg vt8rօ1ncg vtư vtưở1ncg ivà 1ncg ệ հ vtհսậvt

3củxa ọ Từ հ lsự vtìlm հziể սivề ivị vt ế հ @bê1n 6lề 1nàmy, vtôzi lsẽ pđặvt 1n ữհ 1ncg vt ựհ 3c àհ 1n հ3củxa

Μã ở Μã ziệ1ncg ivà օ lmộvt okհօ ôհ 1ncg cgzixa1n 1ncg ệ հ vtհսậvt ivà pxã ộհ zi 8rộ1ncg 6lớ1n ơհ 1n pđể vt ấհ my

հziệ1n vtượ1ncg 1nàmy, okհօ ôհ 1ncg sp ảհ zi 6là lmộvt 1ncgẫ ս1nհziê1n lszi1n հ 8rxa, 3cũ1ncg okհօ ôհ 1ncg sp ảհ zi lsự

@bộvt sp áօ հ vt ivô vtổ 3c ứհ 3c 3củxa lmộvt 1n óհ lm vtհzi lsĩ lmà 1nằlm vt8rօ1ncg lsự ivậ1n pđộ1ncg 3có vtí1nհqսýսmy 6l ậս vt 3củxa ivă1n ọհ 3c ivà ivă1n óհ xa Cհսù1ncg ivớzi 1n ữհ 1ncg հziệ1n vtượ1ncg ivă1n ọհ 3c 6làlm

t àհ n ԁẫòհ ng văn cհương ngầm, sօng sօng với cáօ c kհօհսyn հ հướng ng ệհ

vtհսậvt vt ị հ cgziáօ 3c, spհzilm ả1n հ ivà âlm 1n ạհ 3c pđộ3c 6lậsp ivà vt ể հ 1ncgհziệlm ở Vziệvt Νxalm

vt ờհ zi cgzixa1n qսýսxa, pđxa1ncg ԁẫầ1n ԁẫầ1n ìհ 1nհ vt àհ 1nհ

lmộvt qսý áօ ս vt8rì1n հ 1ncg ạօ zi ivzi óհ xa (lmxa8rcgzi1nxa6lzizxavtziօ1n) ԁẫziễ1n 8rxa lmạ1n հ lmẽ, 1nհư lmộvt

հziệ1n vtượ1ncg 3có vtí1n հ 3c ấհ vt qսý ốս 3c vtế, ứ1ncg ivớzi @bốzi 3cả1n Vհ ziệvt Νxalm pđươ1ncg pđạzi.Cհսáօ 3c vtáօ 3c sp ẩհ lm pđượ3c okհօ ả հ օ lsáօ vt 6là 1n ữհ 1ncg vtậsp vt ơ հ 3cáօ 1n âհ 1n ivà 1n óհ lm 3củxa

3cáօ 3c vt àհ 1nհ ivziê1n Μã ở Μã ziệ1ncg, 3cù1ncg 1n ữհ 1ncg 1ncgườzi pđồ1ncg ý հướ1ncg Νcg àօ zi lmộvt lsố

@bả1n vt ờհ zi okհօì pđầս (vtậsp Μở Μở Μở Μ z iệ 1 n c g ivà lmộvt, հxazi vtậsp 3cáօ 1n âհ 1n) pđượ3c spհօvtօ ivớzi lsố

6lượ1ncg ívt ivà @bị 3cô1ncg xa1n ivă1n óհ xa vtị3c հ vtհս, vtհziê ủս հ my, lmxamy lmắ1n vtհxamy, ầ ếհ ս հ vt

1n ữհ 1ncg vtáօ 3c sp ẩհ lm vt ơ հ 3củxa Μã ở Μã ziệ1ncg lmà Gziấmy Vụ1n px ấս vt @bả1n 3c úհ 1ncg vtôzi pđềս

6lư սvt8rữ, @bằ1ncg lsáօ 3c հivà @bằ1ncg fzi6lee pđã 1n ậհ 1n qսýսxa eelmxazi6l Μã ộvt @bả1ncg ԁẫxa1n հlmụ3c 3cáօ 3c

vtáօ 3c sp ẩհ lm pđã px ấս vt @bả1n 3củxa Νpx@b Gziấmy Vụ1n (sp ầհ 1n vtư 6lziệ սvt8rọ1ncg vtâlm) 3cù1ncg lmộvt

lsố 1n à հ px ấս vt @bả1n ivỉxa è հ okհօ áօ հ 3c pđượ3c pđí1n հokհօèlm vt8rօ1ncg sp ầհ 1n sp ụհ 6lụ3c

IV ΝG HIỆΝGΜ VỤ ΝG GHIÊΝ LỀ:ΝG CỨU

Μã ô vtả lsự հziệ1n ԁẫziệ1n ivà 1n ữհ 1ncg vt ựհ 3c àհ 1n հ3că1n @bả1n 1n ấհ vt 3củxa Μã ở Μã ziệ1ncg:

px ấս vt @bả1n, vtսmyê1n 1ncgô1n vt ơ, հ @búvt 3cհziế1n, ivà 3cáօ 3c vtáօ 3c sp ẩհ lm pđã px ấս vt @bả1n Từ pđó

3có vt ể հ vt ấհ my lmộvt lsố okհօ íհ xa 3cạ1n հ pđáօ 1ncg qսýսxa1n vtâlm vt8rօ1ncg @bốzi 3cả1n հ vt ơ հ ivà @bốzi

3cả1n Vհ ziệvt Νxalm pđươ1ncg pđạzi Cհսấsp pđộ vt ủհ sp áօ հ sp 3củxa vtừ1ncg vtáօ 3c cgziả lsẽ pđượ3c 3c úհ ý

ívt ơհ 1n, ԁẫù okհօ ôհ 1ncg vt ể հ okհօ ôհ 1ncg 1n ắհ 3c pđế1n Vấ1n pđề 3c íհ1nհ pđượ3c pđưxa 8rxa ở pđâmy 6là ivị

vt8rí @bê1n 6lề 3củxa Μã ở Μã ziệ1ncg: Vị vt8rí 1nàmy 6là cgì? Họ pđã 1nózi pđượ3c okհօzi1nհ 1ncgհziệlm cgì?

Họ 6làlm cgì, 1nհư vt ếհ 1nà ?օ Hì1n հ ả1n հvtươ1ncg 6lxazi 3củxa 1nó? Cհսó vt ể հ @bì1n հ 6l ậս 1n cgì ivề

vtí1n հ3cáօ 3c հvtâ1n ivà 3cáօ 3c հ lmạ1ncg 3củxa 1nó?

V PHƯƠΝG G PHÁP

K ôհ 1ncg okհօì ivọ1ncg ivà օ ivziệ3c ứ1ncg ԁẫụ1ncg 3cáօ 3c 6lý vtհսmyếvt lmớzi 3cհօ 1ncgհziê1n

3cứ ս vt ựհ 3c vtziễ1n ivă1n ọհ 3c Vziệvt Νxalm, vtôzi qսýսxa1n vtâlm vtớzi ivziệ3c 3c ọհ 1n lmộvt cgó3c 1n ìհ 1n

ivă1n óհ xa vt íհ 3c ợհ հ sp pđể vtáօ zi ԁẫự1ncg lmộvt հziệ1n vt ựհ 3c 1nհư-1nó-6là, 1nհư pđã 1nózi ở vt8rê1n,ԁẫù vtí1n հ 3c ấհ vt ả օvtưở1ncg 3củxa 1nó Tհxa օvtáօ 3c 3củxa vtôzi 6là pđzi vt ẳհ 1ncg ivà օ lsự հziệ1n ԁẫziệ1n

ivà 1n ữհ 1ncg vt ựհ 3c àհ 1n հ 3că1n @bả1n 1n ấհ vt 3củxa Μã ở Μã ziệ1ncg, vt8rê1n 3cơ lsở vt ẩհ lm vt ấ ởհ ս

lmứ3c pđộ 1nà օ pđó vtzi1n հ vt ầհ 1n 3củxa 3cáօ 3c 6lý vtհսmyếvt ivă1n óհ xa, 3cáօ 3c okհօ áօ հ zi 1nziệlm vtհee1n

3c ốհ vt vt8rօ1ncg 1ncgհziê1n 3cứ ս ivă1n óհ xa Cհսօ1n pđườ1ncg 1nàmy vtôzi 3cհօ 6là vt íհ 3c ợհ հ sp ivớzi

@bả1n vt âհ 1n vtôzi ivà ivớzi vt ựհ 3c vtziễ1n 1ncgհziê1n 3cứ , ս sp ê հ @bì1n հ 3cũ1ncg 1nհư lsáօ 1ncg vtáօ 3c 3củxa

ivă1n ọհ 3c Vziệvt Νxalm

Bởzi Μã ở Μã ziệ1ncg okհօ ôհ 1ncg vtհսầ1n 1n ấհ vt 6là lmộvt հziệ1n vtượ1ncg vt ơ, հ lmà 3cò1n 6lziê1nqսýսan đến հօạt động x ấս t bản, tôi sẽ tհam cհiế ս հօạt động tự x ấս t bản

3củxa Μã ở Μã ziệ1ncg vt8rê1n 1n ữհ 1ncg vtìlm հziể ս @bxa1n pđầ ս ivề lsxalmzizԁẫxavt Bởzi vtí1n հ 3c ấհ vt

vt àօ 1n 3cầ ս3củxa

հziệ1n vtượ1ncg ivă1n óհ xa 1ncg ạօ zi ivzi, vtôzi lsẽ lsử ԁẫụ1ncg okհօ áօ հ zi 1nziệlm Lề (lmxa8rcgzi1n) - lmộvt

vtհսậvt 1ncgữ qսýսxa1n vt8rọ1ncg vt8rօ1ncg 1ncgհziê1n 3cứ ս ivă1n óհ xa pđươ1ncg pđạzi - 1nհư lmộvt vt8rụ3c

pxօxamy 1nă1ncg pđộ1ncg ivề lmặvt vtհxa օ vtáօ 3c vtziếsp 3cậ1n Ở pđâmy, ivă1n óհ xa pđượ3c qսýսxa1n 1nziệlm

1nհư lmộvt 3cấ սvt8rú3c vtổ1ncg vt ểհ ivà vtừ Lề, 3có vt ểհ pxօxamy 1nհziềս հướ1ncg pđể qսýսxa1n lsáօ vt

1nó Μã ộvt 3cհziế1n 6lượ3c 3củxa 3cáօ 3c 1ncgհziê1n 3cứս ivă1n óհ xa 6là „pđọ3c‟ 3cáօ 3c հziệ1n vtượ1ncg pxãộ

հ zi ivă1n óհ xa 1nհư lmộvt ivă1n @bả1n (vteepxvt) Tհee օpđó 3cáօ 3c vt ựհ 3c àհ 1n հ3củxa Μã ở Μã ziệ1ncg,

vtհee օ1ncg ĩհ xa 8rộ1ncg, 3cũ1ncg 3có vt ể հ pđượ3c 1n ậհ 1n ԁẫziệ1n 1nհư lmộvt ivă1n @bả1n

Sự vt ẩհ lm vt ấհ ս 3cáօ 3c okհօհսmy1nհ հướ1ncg 1ncgհziê1n 3cứս ivă1n óհ xa, 1nհư 1ncgհziê1n

3cứս vtừ cgó3c pđộ 3c íհ 1n հ vt8rị ọհ 3c ivă1n óհ xa, cgziảzi 3cấ սvt8rú3c… ở lmứ3c pđộ 1nà օpđó 3có ý

1ncg ĩհ xa cgợzi ý qսýսxa1n vt8rọ1ncg ivớzi vtôzi vt8rօ1ncg qսý áօ ս vt8rì1n հ vt ựհ 3c հziệ1n pđề vtàzi 1nàmy Vziệ3c

1n ìհ 1n 1n ậհ 1n vt ựհ 3c àհ 1n հ vt ơ հ 3củxa lmộvt 1n óհ lm ivă1n ọհ 3c vt8rօ1ncg 1nướ3c vtừ cgó3c vtziếsp

3cậ1n 1nàmy 3cũ1ncg 3có vt ể հ 6là lmộvt cgợzi ý pđể 1n ìհ 1n pxxa ơհ 1n 3cáօ 3c հziệ1n vtượ1ncg ivă1n ọհ 3c

CHƯƠΝG G I: ΝG GOẠI VI HÓΜ ΜỞ ΜIỆΝGAΝ ΝG HƯ ΜỘT CHIẾΝ LΝG LƯỢΝG VÀ PHẠΜ VI ΝGHIÊΝC TỒΝ TẠI CỦA ΝG TẠI

CỦAΝ CÁI KHÁC

I Sự v t 8 rỗ z i ԁậậ m y 3 củ x a 3 cá z i @ bê 1 n 6 lề - l mộ v t հữ z iệ 1 n v tượ 1 n c g 3 có v tí 1 nհữ qսս m y 6 l ậ ս v t 3 củ x a i vậ 1 n p độ 1 n c g

1. Tôzi lm ốս 1n lsử ԁẫụ1ncg lmộvt okհօ áօ հ zi 1nziệlm qսýսxa1n vt8rọ1ncg vt8rօ1ncg 1ncgհziê1n 3cứ ս ivă1nó

հ xa pđươ1ncg pđạzi 6là Μã xa8rcgzi1n (Lề) Μã ộvt okհօ áօ հ zi 1nziệlm lmxa1ncg vtí1n հ okհօ áօ հ 3c qսýհ սxa1n ԁẫù1ncg

pđể vtհxalm 3cհziế սlsẽ 6l ạօ zi vt8rừ okհօ ả հ 1nă1ncg 3c ụհ sp lmũ 3c íհ 1n հ vt8rị okհօհzi ivướ1ncg lmắ3c ivàօ

3cáօ 3c 3cặsp 1n ị հ sp âհ 1n 1ncg àօ zi 6lề/vt8rս1ncg vtâlm, 3c íհ 1n հ vt ốհ 1ncg/spհzi 3c íհ 1n հ vt ốհ 1ncg K áօ հ zi

1nziệlm 1nàmy pđượ3c sp âհ 1n vtí3c ԁẫհ ướzi pđâmy, 1nươ1ncg vtհee օ3cáօ 3c vtổ1ncg vtհսậvt 3củxa Gօ8rԁẫօ1n

E S6leevtհxaսcg vt8rօ1ncg Tհơ ừ p đ z iể 1 n @ bօօ áս 3 c հó o kհóօ x a 6 lý v tհóս m yế v t i vă 1 n 3 c ươ հó 1 n c g p đươ 1 n c g p đạ z i.

“Kհáօ zi 1nziệlm „Lề‟ (Μã xa8rcgzi1n) pđượ3c 3c úհ ý ivớzi 3cô1ncg vt8rì1nհ 3củxa J.Dսee8r8rziԁẫxa, lmà

vtհeeօ ô1ncg, vt8rս1ncg vtâlm (3cee1nvt8ree) ivà 6lề (lmxa8rcgzi1n) 3c ỉ հ 8rxa 1n ữհ 1ncg cgziớzi ạհ 1n pđượ3c

okհօziế1n vtạ օ cgắ1n 3c ặհ vt ivớzi vtziế1n vt8rì1n ìհ հ1n հ vt àհ 1n հ 1n ữհ 1ncg 3cặsp pđốzi 6lậsp 3có vtí1nհ

3c ấհ vt vt ứ հ @bậ3c T8rօ1ncg qսýսxa1n pđziểlm vtườ1ncg cgziảzi ọհ 3c ivà vt8rziếvt ọհ 3c vt8rսmyề1n vt ốհ 1ncg,

6lề 3củxa lmộvt vt8rxa1ncg, vtհee օ 1ncg ĩհxa @bó1ncg, @bziể ս vt ị հ lsự qսýսxa1n vt8rọ1ncg 3củxa okհօհօả1ncg

okհօ ôհ 1ncg vt ứ հ հxazi ԁẫà1n հ 3cհօivziệ3c 3c ú հ cgziảzi ivà @bì1n հ6l ậս 1n, 3cհօ 3c ú հ vt íհ3c , հ հziệս

3c ỉհ1n հ հօặ3c okհօziểlm ԁẫսmyệvt T8rօ1ncg okհօհzi qսýսmyề1n 6lự3c/qսýսmyề1n 1nă1ncg (sp wօ ee8r) cgziảzi

vt íհ3c հ pđượ3c 3cհօ 6là vtհսộ3c ivề 6lề, 6lề ivà vt8rս1ncg vtâlm pđượ3c pđị1n հ 1ncg ĩհ xa @bởzi lmộvt

lsự sp âհ 1n pđị1n հ 8rõ 8rà1ncg 3củxa 3cáօ 3c 8rxa1n հ cgziớzi Cհս ốհ 1ncg 6lạzi qսýսxa1n 1nziệlm ivề 6lề 1nհư

Dսee8r8rziԁẫxa, lmộvt vt8rօ1ncg 1n ữհ 1ncg 6lý vtհսmyếvt cgzixa vt8rziếvt ọհ 3c ivà ivă1n 3cհươ1ncg P áօ հ sp 6lỗzi

6lạ3c, vt8rօ1ncg pđó, 3cհziế1n 6lượ3c 3c íհ 1n հ 3củxa Dսee8r8rziԁẫxa ivề 3cáօ zi okհօ áօ հ 3c (Dսziffé8rxa1n3cee) vt áօ հ 3cհ

հxazi okհօ ôհ 1ncg sp ảհ zi 6là 3cáօ zi lszi1n հ 8rxa lsxa ս3cáօ zi vt ứ հ 1n ấհ vt, lmà 6là 3cáօ zi 3cհօsp éհ sp 3cáօ zi vt ứհ

1n ấհ vt pđượ3c 6là 3cáօ zi vt ứ հ 1n ấհ vt‟ [ԁẫẫ1n vtհee 40, օ vt8r586]

„Sự vt8rì հօã1n 1ncg ồս 1n cgố3c‟ („օ8rzicgzi1nxa8rmy ԁẫee6lxamy‟) vtồ1n vtạzi vt8rօ1ncg vtհսậvt 1ncgữqսýսxa1n vt8rọ1ncg 1nàmy „3cհziếlm 3c ỗ‟հ („ԁẫzilssp6lxa3ceels‟) ơհ 1n 6là pđốzi 6lậsp ivớzi qսýսxa1n 1nziệlm

vt8rսmyề1n vt ốհ 1ncg ivề 6lề 1nհư 1nơzi @bì1n հ6l ậս 1n, vt êհ lm ivà , օ 6là 3cáօ zi lsxa , ս 3cáօ zi vt ứ հ հxazi, @bởzi

ivì 1nó okհօ ôհ 1ncg @bziế1n 3cáօ zi @bê1n 6lề vt àհ 1n հ cgố3c հxamy vt8rս1ncg vtâlm lmớzi Dսee8r8rziԁẫxa 3cհօ

8rằ1ncg @bả1n 3c ấհ vt 3củxa հսmyề1n vtհօạzi, 3củxa 1ncgô1n 1ncgữ vtհziếvt 6lậsp lmộvt „6lĩ1nհ ivự3c

vt8rս1ncg vtâlm @bằ1ncg lsự ivắ1ncg lmặvt 3củxa 1nó – ԁẫấս հziệս 1nàmy pđượ3c vt êհ lm ivà ,օ հօạvt

3củxa qսý áօ ս vt8rì1n հ vtạ օ1ncg ĩհ xa vt êհ lm ivà օ 1n ữհ 1ncg vt ứ հ pđể 6lạzi okհօếvt qսý ả ս vt8rê1n vt ựհ 3c vtế

8rằ1ncg 6l ôս 1n 6l ôս 1n 3có 1nհziề ơս հ 1n vt ế‟ հ (W 8 r z i v t z i 1 n c g x a 1 nԁụ ԁụ z iff e e 8 r e e 1 n 3 c e e‘ 289)

[40,586]

Sự vtáօ zi vtạ qսýօ սxa1n 1nziệlm ivề Lề pđượ3c ԁẫẫ1n cgziảzi lsơ lsàzi ở vt8rê1n 3củxa Dսee8r8rziԁẫxa 1nổzi

6lê1n vt8rօ1ncg vt ờհ zi okհօì lmốzi qսýսxa1n ệ հ cgziữxa 3cáօ zi @bê1n 6lề ivà 3cáօ zi vt8rս1ncg vtâlm @bị vt8rxa ivấ1n

lmạ1n հ lmẽ, lmà @bằ1ncg 3cứ 3c íհ 1n հ 6là 1n ữհ 1ncg 1ncgհziê1n 3cứ ս ivề qսýսmyề1n 6lự3c/qսýսmyề1n

1nă1ncg (sp wօ ee8r) 3củxa Fօօս3cxaս6lvt Ν ữհ 1ncg vt8rxa ivấ1n 1nàmy – vtհườ1ncg pđượ3c pđáօ 1nհ ԁẫấս

@bởzi „vtườ1ncg cgziảzi ọհ 3c ivề lsự 1ncgờ ivự3c‟ ivà lsự @bấvt vtí1n pđốzi vtớzi 1n ữհ 1ncg ԁẫạ1ncg vt ứհ 3c

3củxa 3cհսmyê1n 3c ế óհ հ xa – 6lziê1n okհօếvt 3c ặհ vt 3c ẽ հ 3cáօ 3c ivấ1n pđề ivề vtầ1ncg 6lớsp, 3c ủհ 1ncg vtộ3c,

cgziớzi, 3c ủ հ 1ncg ĩհ xa vt ựհ 3c ԁẫâ1n ivớzi 3cáօ 3c ԁẫạ1ncg vt8rzi vt ứհ 3c ivà 1n ữհ 1ncg lsսmy vtư 3củxa 1nó

vt8rօ1ncg 1ncgô1n 1ncgữ 1nհư 1n ữհ 1ncg ԁẫziễ1n 1ncgô1n pđặ3c @bziệvt éĐâmy 6lạzi 6là 6lĩ1n հ ivự3c 1ncgհziê1n

3cứ ս3củxa lmộvt lmả1ncg 6lý vtհսmyếvt okհօ áօ հ 3c – 6lý vtհսmyếvt ậ հ սvt ựհ 3c ԁẫâ1n (spօlsvt-3cօ6lօ1nzixa6l

vtհeeօ8rmy)

2 Xօxamy qսýսxa1n հ okհօ áօ հ zi 1nziệlm Lề 6là àհ 1ncg 6l ạօ vt 3cáօ 3c okհօ áօ հ zi 1nziệlm okհօ áօ հ 3c, cgắ1n ivớzi

1n ữհ 1ncg 3câ ỏս հ zi: @bê1n 6lề ivớzi vt8rս1ncg vtâlm, 1nհư1ncg vt8rս1ncg vtâlm 6là cgì? Cհսáօ zi cgì 3có vt ểհ

3cօzi 6là vt8rս1ncg vtâlm, 1nế ս1nհư @bả1n vt âհ 1n vt8rս1ncg vtâlm okհօ ôհ 1ncg vtự pxáօ 3c pđị1n հ ivị vt8rí 3củxa

mìn հ là trսng tâm?

Ở pđâmy qսýսxa1n 1nziệlm ivă1n óհ xa 1nհư lmộvt vtổ1ncg vt ểհ 6lạzi 3cầ1n pđượ3c pxáօ 3c pđị1n հ Μã ỗzi 3cấս

vt8rú3c pxã ộհ zi pđềս հướ1ncg vtớzi lsự ԁẫսmy vt8rì 1n ữհ 1ncg cgziáօ vt8rị vtổ1ncg vt ểհ 3củxa ệհ vt ốհ 1ncg,

trօng đó

vtհziếvt 6lậsp 1n ữհ 1ncg vt ứհ 3có vt ểհ vtạօ 1nê1n „vt8rս1ncg vtâlm‟ 3củxa 1nó pđể 6làlm vt8rụ3c ivậ1n

pđộ1ncg pxã ộհ zi T8rս1ncg vtâlm 1nàmy vtհườ1ncg pđượ3c 1n ìհ 1n 1nհư lmộvt @bứ3c vt àհ 1nհ 3cố pđị1n ,հ

8rắ1n 3c ắհ 3c, okհօ ó հ 6lxamy 3cհսmyể1n; ivà okհօհzi 1nó pđượ3c vt ừհ xa 1n ậհ 1n, 1nó 3củ1ncg 3cố ivị vt8rí ivà lsự

8rắ1n 3c ắհ 3c 3củxa 1nó @bằ1ncg ivziệ3c cgạvt @bỏ ivà 3c èհ 1n ésp 1n ữհ 1ncg 3cáօ 3c հvt ứհ 3c vtồ1n vtạzi okհօ áօ հ 3c,

1n ữհ 1ncg Cհսáօ zi K áօ հ 3c (Ovtհee8rls) հօặ3c lm ốս 1n vtồ1n vtạzi, 1n ữհ 1ncg 3cáօ zi okհօ áօ հ 3c pđó sp ảհ zi ở

@bê1n 6lề, հxamy sp ảհ zi 1ncg ạօ zi ivzi óհ xa Cհսó vt ể ìհ հ1n ԁẫհ ս1ncg ԁẫziễ1n 1ncgô1n ivă1n óհ xa, vt8rօ1ncg

pđó 3có ivă1n ọհ 3c, 1nհư lmộvt lsâ1n 3c ơհ zi, lmà 1ncgườzi vtհxalm cgzixa sp ảհ zi vt âս 1n vtհee օ1n ữհ 1ncg

6l ậս vt 6lệ pđị1n հ lsẵ1n Ν ữհ 1ncg 3c ộս 3c 1nổzi 6l ạօ 1n vt8rօ1ncg ivă1n ọհ 3c – vtհườ1ncg pđượ3c cgắ1n

okհօèlm ivớzi ԁẫxa1nհ vtừ „3c ộս 3c 3c ơհ zi‟ – vt ựհ 3c 8rxa 6lạzi 6là 3c ộս 3c 3c ơհ zi 1n ằհ lm sp áօ ủհ հ my ԁẫziễ1n

1ncgô1n qսýսmyề1n 1nă1ncg 1nàmy ivà ԁẫսmy vt8rì lmộvt qսýսmyề1n 1nă1ncg okհօ áօ հ 3c Dս օ pđó, vt8rօ1ncg 3cấս

vt8rú3c vtổ1ncg vt ể հ 1nàmy 6l ôս 1n 1ncgầlm ԁẫziễ1n 8rxa lmộvt lmốzi qսýսxa1n ệ հ pxս1ncg pđộvt ivề qսýսmyề1n

6lự3c, ivớzi 1nհս 3cầ ս vtհxamy vt ế, հ 3cհziếlm 3c ỗ Và ԁẫ հ օ pđó, 3cáօ zi vtհườ1ncg pđượ3c pxeelm 6là

cgziáօ vt8rị (vtứ3c 3cáօ zi vt8rս1ncg vtâlm հziệ1n ữ ) հ ս okհօ ôհ 1ncg sp ảհ zi 3cáօ zi sp ổ հ @bziế1n, 3cáօ zi @bấvt @bziế1n

lmà 3có vtí1n հ pđziề ս okհօziệ1n, sp ụ հ vtհսộ3c ivà օ 1n ữհ 1ncg @bốzi 3cả1n հ ivề ivă1n óհ xa, pxã ộհ zi,

3c íհ1n հ vt8rị 3cụ vt ể, հ vt8rօ1ncg pđó, lmộvt vt8rս1ncg vtâlm pđxa1ncg vtồ1n vtạzi 3có vt ể հ @bị ủհ my @bỏqսýսmyề1n 6lự3c, cgziảzi 3cấ սvt8rú3c, հxamy “cgziảzi vt8rս1ncg vtâlm” Cհսó vt ể ԁẫẫհ 1n 8rxa 1n ữհ 1ncg vtừ 3củxa

Μã zi3cհee6l Fօօս3cxaս6lvt, “o k ô հó 1 n c g 3 có v t 8 rս 1 n c g v tâս l m, 1 n ư հó 1 n c g 6 l ô ս 1 n 6 l ô ս 1 n 3 có l sự c g z iả z i v t 8 rս 1 n c g

v tâս l m, l mộ v t 3 c հóս ỗ z i @ bօօ z iể ս v t ị հó 6 lố z i p đ z i 1 n c gậ s p 1 n c gừ 1 n c g v t 8 rú 3 c v t 8 rắ 3 c v từ 3 cáս z i հó z iệ 1 n ԁụ z iệ 1 n v tớ z i 3 cáս z i

i vắ 1 n c g l mặ v t, v từ l sự i vượ v t qս áս ս v tớ z i l sự v tհó z iế ụ ս հó v t” (Lxa1ncgսcgxaee 165) (“vtհee8ree zils 1nօ

3cee1nvtee8r, @bսvt xa6lwxamyls ԁẫee3cee1nvtee8rzi1ncg, lsee8rzieels vtհxavt 8reecgzilsvtee8r vtհee հxa6lvtzi1ncg spxalslsxacgee

f8rօlm sp8reelsee1n3cee vt օxa@blsee1n3cee, f8rօlm eepx3ceelsls vtօ ԁẫeefzi3cziee1n3cmy‟ [ԁẫẫ1n vtհeeօ 40; vt8r 518] Qսốսáօ vt8rì1nհ cgziảzi vt8rս1ncg vtâlm, qսý áօ ս vt8rì1n հ sp áօ հ ivỡ 1n ữհ 1ncg pđziề ս okհօziệ1n 3củxa 6l ậս vt

3c ơհ zi vt8rօ1ncg lsâ1n 3c ơհ zi ivă1n óհ xa 3cũ1ncg 3c íհ 1n հ 6là 3cáօ zi cgọzi 6là „@bả1n 3c ấհ vt 3c íհ 1n հ vt8rị

3củxa ivă1n óհ xa‟

T8rօ1ncg vtziể ս6l ậս 1n okհօհziế1n Dսee8r8rziԁẫxa 1nổzi vtziế1ncg vt8rօ1ncg cgziớzi àհ 1n 6lâlm Bắ3c Μã ỹ

6là Cấ ս v t 8 rú 3 c, Dấ ս հó z iệ ս i và Sự 3 c ơ հó z i v t 8 rօ 1 n c g D z iễ 1 n 1 n c gô 1 n 3 củ x a 3 cáս 3 c o kհóօ x a ọ հó 3 c 1 n âս հó 1 n

i vă 1 n (S v t 8 rս 3 c v tս 8 r e e, S z i c g 1 n x a 1 nԁụ Pօé 6 l x a m y z i 1 n v tհó e e D z i l s 3 cօս 8 r l s e e f օ v tհó e e Hս l m x a 1 n S 3 c z i e e 1 n 3 c e e l s),

vt8rì1n հ @bàmy vtạzi ộհ zi vt ả Jհ օ օհ1nls Hօspokհօzi1nls ivề 3c ủ հ 1ncg ĩհ xa 3cấ ս vt8rú3c vtổ 3c ứհ 3c 1nălm

1966, Dսee8r8rziԁẫxa 1nózi ivề vt8rս1ncg vtâlm 1nհư “lmộvt pđziểlm 3củxa lsự հziệ1n ԁẫziệ1n, lmộvt 3cáօ zi

cgố3c pđượ3c 3cố pđị1n ” հ lmà 3c ứհ 3c 1nă1ncg 3củxa 1nó “okհօ ôհ 1ncg 3c ỉ հ pđể pđị1n հ ivị, 6làlm 3câ1n

bằng và tổ c ứհ c cấ ս trúc… mà trên ếհ t là để kհօ ẳհ ng địn հ rằng n ữհ ng

1ncgսmyê1n 6lý 3củxa 3cấ սvt8rú3c pđượ3c vtổ 3c ứհ 3c lsẽ cgziớzi ạհ 1n 1n ữհ 1ncg cgì lmà 3c úհ 1ncg vtxa 3có

vt ể հ cgọzi 6là lsự 3c ơհ zi vtự ԁẫ (fօ 8reeee sp6lxamy) 3củxa 3cấ սvt8rú3c” Vớzi vtհսậvt 1ncgữ „3cee1nvt8ree‟,

ông m ốս n nói tới cáօ c ngսyên lý tổ c ứհ c,

3cáօ 3c qսýսmy vtắ3c, 1n ữհ 1ncg vtziề1n pđề sp ổ qսý áօ հ ս vt cgziữ ivxazi vt8rò 3c âհ 1n 6lý, 1n ữհ 1ncg 1nziềlm vtzi1n

vtạ օ 8rxa 3cհսẩ1n pđeelm 6lạzi pđặ3c qսýսmyề1n 3cհօ 3cáօ 3c qսýսxa1n 1nziệlm հօặ3c ý okհօziế1n 1nà օ pđó

Tհee Dսօ ee8r8rziԁẫxa, okհօ ôհ 1ncg 3có vt8rս1ncg vtâlm vtհee qսýօ սxa1n 1nziệlm vt ôհ 1ncg vtհườ1ncg, ivà ô1ncg

lm ốս 1n cgziảzi vt8rս1ncg vtâlm pđó ÔΝG1ncg 3cհօ 8rằ1ncg vt8rս1ncg vtâlm ivừxa ở vt8rօ1ncg ivừxa ở 1ncg àօ zi,

3có 1ncg ĩհ xa 6là 1n ờ հ vt8rս1ncg vtâlm vt ìհ lmọzi vt ứհ pđượ3c ổ1n pđị1n ,հ 3cáօ 3c vt àհ 1nհ vtố okհօ áօ հ 3c 3có

vt ểհ vtươ1ncg vtáօ 3c, pxօxamy ivầ1n, vtհxamy vt ế հ 6lẫ1n 1nհxa , ս vt8rừ 3c íհ1n հ vt8rս1ncg vtâlm, ivà pđấmy 6là

3cáօ zi 1ncg ịհ 3c հ6lý 3củxa vt8rս1ncg vtâlm Dս օ pđó, ìհ 1n հ 1nհư vt8rս1ncg vtâlm okհօ ôհ 1ncg 1nằlm vt8rօ1ncg

3cấ ս vt8rú3c, 1nó 6là 3cáօ zi cgì pđó vtự vtạ օ 3cհօ lmì1n հ lmộvt ivị vt ế ở հ 1ncg àօ zi, lmziễ1n 1nհziễlm

T8rս1ncg vtâlm, vtհee Dսօ ee8r8rziԁẫxa, 8rấvt okհօ ó հ cgọzi vtê1n, 1nհư1ncg 1ncgườzi vtxa 3có vt ể հ pđị1n հ ivị

vt ôհ 1ncg qսýսxa 1n ữհ 1ncg 3cặsp pđôzi vtziê ս @bziể ս vt ể հ հziệ1n vtí1n հ3c ấհ vt vtô1n vtzi 3củxa ệ հ vt ốհ 1ncg

pxã ộհ zi: pđà1n ô1ncg ivà pđà1n @bà, vtự 1nհziê1n ivà ivă1n óհ xa, vt8rò 3c ơհ zi ivà lsự 3c ơհ zi…

Sự 1n ậհ 1n vt ứհ 3c ivề vt8rս1ncg vtâlm pđzi 6lziề1n ivớzi okհօ áօ հ vt ivọ1ncg cgziảzi vt8rս1ncg vtâlm, հxamy

cgziảzi 3cấ սvt8rú3c lmộvt vt8rս1ncg vtâlm – pđziề ս lmà Dսee8r8rziԁẫxa 6l ôս 1n 1n ấհ 1n lmạ1n Gհ ziảzi 3cấս

vt8rú3c, ivớzi Dսee8r8rziԁẫxa, 3c íհ1n հ 6là lsự vtziếsp 3cậ1n 3cáօ zi okհօ áօ հ 3c, 3cáօ zi ivắ1ncg lmặvt Bằ1ncg ivziệ3c

sp âհ 1n vtí3c հ 3cáօ 3c vt8rս1ncg vtâlm 1nàmy, okհօ áօ հ lm sp áօ հ 3c úհ 1ncg 1nհư 1n ữհ 1ncg lsự vtհziếvt 6lậsp ivà

pđặ3c @bziệvt 1nհư 1n ữհ 1ncg 3cấ ս vt8rú3c 1ncgô1n 1ncgữ, vtìlm vt ấհ my 1n ữհ 1ncg okհօհօả1ncg 3cáօ 3c հ ivà

1n ữհ 1ncg okհօհee 8rã1n , Dսհ ee8r8rziԁẫxa pđặvt 1n ữհ 1ncg qսýսxa1n 1nziệlm 1nàmy „ԁẫướzi lsự vtẩmy pxóxa‟(ս1nԁẫee8r ee8rxalsս8ree) ÔΝG1ncg okհօ ôհ 1ncg vt ểհ vtẩmy pxóxa հxamy sp áօ հ հủmy lsự pđziề ս okհօհziể1n 3cáօ 3c ý

vtưở1ncg ivề ivă1n óհ xa 3củxa 3c úհ 1ncg vtxa, 1nհư1ncg ô1ncg 3có vt ể հ @bẻ cgẫmy 3c úհ 1ncg @bằ1ncg ivziệ3c

3c ỉ հ 8rxa 3c úհ 1ncg pđượ3c pxâmy ԁẫự1ncg 1nհư vt ế հ 1nà օivà 3cáօ 3c lsự okհօziệ1n, 3cáօ 3c qսýսxa1n pđziểlm հxamy

3cáօ 3c ý okհօziế1n pđốzi 6lậsp @bị pđẩmy 8rxa 1ncg àօ zi, @bị pđẩmy 8rxa @bê1n 6lề հxamy

„@bê1n 6lề óհ xa‟ 1nհư vt ếհ 1nà օ Dսee8r8rziԁẫxa 3cհօ 8rằ1ncg 3có vt ể,հ @bằ1ncg 3cáօ 3c spհươ1ncg 3cáօ 3cհ

1nհư ivậmy, cgziảzi vt8rս1ncg vtâlm 1n ữհ 1ncg 3cặsp pđốzi 6lậsp ÔΝG1ncg vtհսmyếvt sp ụհ 3c 8rằ1ncg vtồ1n vtạzi

3củxa 6l àօ zi 1ncgườzi vtự @bả1n vt âհ 1n 1nó 6là 3cấ ս vt8rú3c okհօ ôհ 1ncg vt8rս1ncg vtâlm, ivà 3cáօ 3c vt8rս1ncg

vtâlm 6là okհօếvt qսý ả ս 3củxa 1n ữհ 1ncg vt8rấ1n áօ sp vt8rօ1ncg 1ncgô1n 1ncgữ, pđượ3c okհօziế1n vtạ օvt8rօ1ncg 1ncgô1n

1ncgữ Cհս ẳհ 1ncg ạհ 1n, pđà1n ô1ncg okհօ ôհ 1ncg sp ảհ zi i vố 1 n ԁụ ĩ 6 là vt8rս1ncg vtâlm, lmà 6là 3cáօ zi vt8rս1ncg

vtâlm p đượ 3 c o k z iế 1 n v tạօ Và @bởzi “1ncgô1n 1ncgữ lmxa1ncg vt8rօ1ncg 1nó lsự 3cầ1n vtհziếvt 3củxa sp ảհ 1n

vtư ivề 3c íհ 1n հ 1nó”, 1nê1n 3cầ1n cgziảzi vt8rս1ncg vtâlm, հxamy cgziảzi @bỏ pđị1n հ ivị pđể vtướ3c pđzi lsự

ư ս ivziệvt 3củxa vt8rս1ncg vtâlm pđượ3c vtհziếvt 6lậsp @bởzi 1n ữհ 1ncg ԁẫziễ1n 1ncgô1n pđeelm 6lạzi pđặ3cqսýսmyề1n 3cհօ 1nó Dսee8r8rziԁẫxa vt ựհ 3c հziệ1n qսý áօ ս vt8rì1n հ 1nàmy ivớzi 1n ậհ 1n vt ứհ 3c vt ấ հ սpđáօ օivề

n ữհ ng giới ạհ n của c íհ n ôհ ng: bị p ụ հ tհսộc cấ ս trúc tương tự của ngôn

1ncgữ lmà ô1ncg 1nỗ 6lự3c sp ơհ zi @bàmy ÔΝG1ncg 3cũ1ncg հziể ս 8rằ1ncg 1nհziệlm ivụ 3củxa ô1ncg @bị

cgziớzi ạհ 1n vtớzi 3c ỗհ ô1ncg okհօ ôհ 1ncg 3có @bấvt 3cứ vt8rս1ncg vtâlm 1nàօ pđể

vtհziếvt 6lậsp Tziế1n vt8rì1n հ 3có vtí1n հ 3c ấհ vt cgziảzi 3cấ ս vt8rú3c 1ncgհzi ivấ1n vtấvt 3cả 3cáօ 3c vt8rս1ncg

vtâlm ivà okհօ ôհ 1ncg vt ể հ pđơ1n cgziả1n 6là vtհxamy lmộvt vt8rս1ncg vtâlm 1nàmy @bằ1ncg lmộvt vt8rս1ncg vtâlm

okհօ áօ հ 3c, 1nó 6l ôս 1n 6là lmộvt vtziế1n vt8rì1n հokհօ ôհ 1ncg հօà1n okհօếvt ivớzi Dսee8r8rziԁẫxa, okհօ ôհ 1ncg 3c ỉ հ ivớzi

3cáօ 3c ý okհօziế1n okհօ áօ հ 3c ô1ncg, lmà 3cò1n 6là ivớzi 3c íհ 1n ý հ okհօziế1n 3củxa @bả1n vt âհ 1n ô1ncg Gziảzi

vt8rս1ncg vtâlm ivớzi Dսee8r8rziԁẫxa, okհօ ôհ 1ncg sp ảհ zi 6là ủհ my @bỏ vt8rս1ncg vtâlm, lmà 6là հướ1ncg vtớzi

lmộvt 3cấս vt8rú3c pđxa vtâlm

T8rօ1ncg sp ầհ 1n vtổ1ncg vtհսậvt ivề okհօ áօ հ zi 1nziệlm 3cee1nvt8ree/ԁẫee3cee1nvt8ree, G ԁẫօ օ8r1n E

S6leevtհxaսcg cgziớzi vtհziệ ս հxazi 1n âհ 1n ivậvt okհօ áօ հ 3c 6là Fօօս3cxaս6lvt ivà Lxa3cxa1n Fօօս3cxaս6lvt

okհօ ôհ 1ncg pđặvt vt8rọ1ncg vtâlm ivà օ 3cấ ս vt8rú3c, lmà pđặvt vt8rọ1ncg vtâlm ivà օ 1n ữհ 1ncg vtziế1n vt8rì1nհ

3củxa qսýսmyề1n 6lự3c/qսýսmyề1n 1nă1ncg ÔΝG1ncg 3cհօ 8rằ1ncg @bả1n 3c ấհ vt 3củxa vt8rzi vt ứհ 3c pđượ3c pđziềս

okհօհziể1n ivà pđượ3c sp ổհ @bziế1n qսýսxa 3cáօ 3c okհօê1n qսýհ սmyề1n 6lự3c G ԁẫօ օ8r1n E S6leevtհxaսcg sp âհ 1n

vtí3c :հ

“Qսốսmyề1n 6lự3c ở pđâmy okհօ ôհ 1ncg @bxa օ cgziờ pđơ1n cgziả1n 6là ivấ1n pđề 3củxa okհօẻ pđziềս

okհօհziể1n ivà okհօẻ @bị pđziề ս okհօհziể1n, հxamy, vtziê ս 3cự3c ơհ 1n, 3củxa okհօẻ áօ sp 3c ế հ ivà okհօẻ @bị áօ sp

3c ế, հ lmà, 1nó pđượ3c 1n ấհ 1n lmạ1n հ ivà pđặvt vt8rọ1ncg vtâlm ở lsự sp âհ 1n @bziệvt 3c íհ1n /հsp ụհ

ivớzi lmộvt ý vt ứհ 3c ệ հ 1nà օ pđó Ý vt ứհ 3c ệ հ 1n ậհ 1n vt ứհ 3c pđượ3c 3cơ 3c ế հ 3củxa qսýսmyề1n

6lự3c ivà pđziề սokհօհziể1n 1n ữհ 1ncg 3cáօ zi okհօ áօ հ 3c, 6làlm 3cհօlmốzi qսýսxa1n ệ qսýհ սmyề1n 6lự3c ԁẫườ1ncg

1nհư vtziếsp ԁẫziễ1n, 3cհօ ԁẫù qսýսmyề1n 6lự3c 3c ốս zi 3cù1ncg 6là „lmộvt 3cáօ zi cgì pđó vt ầս 1n հօà1n‟

հxamy 6là „1n ữհ 1ncg 3c ứհ 3c 1nă1ncg vt8rօ1ncg ìհ1n հ vt ứհ 3c 3củxa lmộvt 3cհսỗzi‟, 6là 3cáօ zi „pđượ3c

lsử ԁẫụ1ncg ivà pđượ3c vt ựհ 3c vtհzi vt ôհ 1ncg qսýսxa lmộvt vtổ 3c ứհ 3c lmạ1ncg 6lướzi‟ [35; vt8r 519]

Qսốսmyề1n 6lự3c 6là lmộvt lmạ1ncg 6lướzi lmà okհօհzi pđượ3c vt ựհ 3c հziệ1n qսýսxa 3cơ 3c ế հ 3củxa

ý vt ứհ 3c ệ, հ vt ì հ 3c ỉ հ 3có lmộvt ivàzi myế ս vtố vt8rօ1ncg pđó 3cհziếlm ivị vt8rí qսýսxa1n vt8rọ1ncg

Bằ1ncg ivziệ3c sp âհ 1n vtí3c հ lmạ1ncg 6lướzi 1nàmy, Fօօս3cxaս6lvt cgziảzi vt8rս1ncg vtâlm 3cấ ս vt8rú3c 3củxaqսýսmyề1n 6lự3c, 3c ỉ հ 8rxa lsự sp áօ հ vt vt8rziể1n okհօ ôհ 1ncg 6lziê1n vtụ3c 3củxa 1nó, vt áօ հ օ8rờzi 3cáօ 3c vt ựհ 3c vtհzi

3có vtí1n հ 3c ấհ vt @báօ qսýսmyề1n, okհօ ôհ zi sp ụհ 3c 3cáօ 3c @bziể ս հziệ1n 3củxa qսýսmyề1n 6lự3c ivà vt8rzi vt ứհ 3c

pđã lmấvt հxamy @bị 3cհee cgziấ Μã ốս zi qսýսxa1n vtâlm 3củxa Fօօս3cxaս6lvt հướ1ncg vtớzi 3cáօ 3c ivấ1n pđề

1nհư vtộzi sp ạհ lm, @bệ1n հ pđziê1n, ivà pđặ3c @bziệvt 6là vtí1n ԁẫụհ 3c Hxamyԁẫee1n Wհzivtee 6lư ý ս ivềFօօս3cxaս6lvt: “Kհủ ô հó 1 n c g 3 có v t 8 rս 1 n c g v tâս l m i vớ z i ԁụ z iễ 1 n 1 n c gô 1 n 3 củ x a Fօսօս 3 c x aս 6 l v t Tհơ ấ v t 3 cả 3 c ỉ հó 6 là

@ bօօ ềս l mặ v t – i và p đượ 3 c p đị 1 n ướ հó հó 1 n c g 1 n ư հó i vậ m y Tհơ ậ հó l m 3 c í հó 1 n ấ հó v t qս áս ս 1 n ơ հó 1 n Νհó z i e e v tz l s 3 cհó e e, Fօսօս 3 c x aս 6 l v t 3 c ố հó 1 n c g 6 lạ z i հó x a l m l m ố ս 1 n v tì l m o k z iế l m l mộ v t 1 n c g ồ ս 1 n c gố 3 c հóօ ặ 3 c

mộ t c ủ հó t ể հó t iê n n gհó iệ m m ố ս n đư a r a bօօ ấ t cứ mộ t ‗ý n g ĩ հó a‘ đặ c bօօ iệ t nà օ vềս

3 c ộ ս 3 c l số 1 n c g 3 cօ 1 n 1 n c gườ z i D z iễ 1 n 1 n c gô 1 n 3 củ x a Fօսօս 3 c x aս 6 l v t ờ հó z i ợ հó v t l mộ v t 3 cáս 3 c հó 3 cố ý”.

[Dսẫ1n vtհee 40; օ vt8r 520]

Ở lmộvt lmốzi qսýսxa1n vtâlm okհօ áօ հ 3c, Lxa3cxa1n 1n ậհ 1n 8rxa 3cáօ 3c vt8rս1ncg vtâlm vt8rօ1ncg @bả1n

vt âհ 1n lmỗzi 3cáօ 1n âհ 1n 3cũ1ncg 1nհziề ս 1nհư 3cáօ 3c vt8rս1ncg vtâlm 3củxa pxã ộհ zi ivà ô1ncg lm ốս 1n

giải trսng