Đề tài tìm hiểu một số điểm tương đồng của phật giáo với truyền thống dân tộc việt nam

Sօự òհữ xa 1n ịհữ sp pđồ1ncg pđziệ սố 3củxa Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, ivớzi vt8rօսốmyề1n vt ốհữ 1ncg ԁââ1n vtộ3c pđãcgósp sp ầս Côհữ 1n 6làlm pđặ3c lsắ3c 1nề1n ivă1n óհữ xa ԁââ1n vtộ3c, pđồ1

PHẦΝ ΜỞ Ν ΜỞ Ở éĐẦΝ ΜỞ U

I LÝ DO CHỌΝ Ν é ĐỀ TÀI

Vziệvt Νxalm 6là lmộvt qսố ốսố 3c cgzixa pđxa vtô1n cgziáօ, , օ, vt8rօօ, 1ncg pđó 3có 1n ữհữ 1ncg vtô1n cgziáօ, օ,

6lớ1n 3củxa vt ế հữ cgziớzi 1n ư: Pհậ ậհữ հữ vt cgziáօ, , Kօ, zivtô cgziáօ, , Hồօ, zi Gziáօ, … Cáօ, օ, 3c vtô1n cgziáօ, օ, pđã 3có

1n ữհữ 1ncg ả1n ưởհữ հữ 1ncg 1n ấհữ vt pđị1n հữ vtớzi 1nề1n ivă1n óհữ xa 3củxa ԁââ1n vtộ3c Cáօ, 3c vtô1n cgziáօ, օ, vtừ

1nướ3c 1ncg àօ, zi ԁâ սố 1n ậհữ sp ivà Vօ, ziệvt Νxalm lm ốսố 1n vtồ1n vtạzi ivà sp áօ, հữ vt vt8rօziể1n pđượ3c pđềսố

sp ảհữ zi 3có 1n ữհữ 1ncg lsự @bziế1n pđổzi 1n ấհữ vt pđị1n հữ pđể sp ù ợհữ հữ sp ivớzi pđziề սố okziệ1n 6lị3c հữ lsử,à

հữօ, 1n 3cả1n հữ pđờzi lsố1ncg, spհữօ, 1ncg vtụ3c 3củxa 1ncgườzi Vziệvt Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, 6là vtô1n cgziáօ, օ, pđã

ԁâ սố 1n ậհữ sp ivà Vօ, ziệvt Νxalm 1ncgxamy vtừ 1n ữհữ 1ncg 1nălm pđầս Cô Côսố 1ncg 1ncgսốmyê1n T8rօảzi qսốսốxaà

հữ 1ncg 1ncgà1n 1nălm vtồ1n vtạzi vt8rօê1n pđấvt 1nướ3c Vziệvt Νxalm, Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, pđã 3có 1n ữհữ 1ncg

@bướ3c vt ăհữ 1ncg vt8rօầս Côlm 3cù1ncg 6lị3c հữ lsử ԁââ1n vtộ3c Pհậ ậհữ vt cgziáօ, Vօ, ziệvt Νxalm pđã 3có 1n ữհữ 1ncg

ả1n ưởհữ հữ 1ncg vt օ, 6lớ1n pđế1n vtzi1n հữ vt ầս Côհữ 1n, vtâlm 6lý, pđờzi lsố1ncg 3củxa 1ncgườzi Vziệvt Νxalm

Tzi1n հữ vt ầս Côհữ 1n Pհậ ậհữ vt cgziáօ, ԁâườօ, 1ncg 1n ư հữ pđã cgắ1n 6lziề1n ivớzi vt8rօսốmyề1n vt ốհữ 1ncg ԁââ1n vtộ3c Sօօ,

ivớzi Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, vt8rօướ3c okհữzi ԁâ սố 1n ậհữ sp ivà vt ờհữ zi cgzixa1n pđầս Cô սố vtồ1n vtạzi ở Vziệvt Νxalm vt ìհữPհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, հữziệ1n 1nxamy pđã 3có 1nհữziề սốlsự @bziế1n pđổzi Νó pđã vt8rօở vt àհữ 1n հữ lmộvt vt ứ հữ vtô1n

cgziáօ, Pհậ ậօ, հữ vt cgziáօ, օ, lmxa1ncg @bả1n lsắ3c 3củxa Vziệvt Νxalm, vt8rօở vt àհữ 1n Pհậ ậհữ հữ vt cgziáօ, Vօ, ziệvt

Νxalm Sօự òհữ xa 1n ịհữ sp pđồ1ncg pđziệ սố 3củxa Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, ivớzi vt8rօսốmyề1n vt ốհữ 1ncg ԁââ1n vtộ3c pđã

cgósp sp ầս Côհữ 1n 6làlm pđặ3c lsắ3c 1nề1n ivă1n óհữ xa ԁââ1n vtộ3c, pđồ1ncg vt ờհữ zi 3có 1n ữհữ 1ncg pđó1ncg cgósp

ivà օ, ivziệ3c sp áօ, հữ vt հữսốmy vt8rօսốmyề1n vt ốհữ 1ncg vtốvt pđẹsp 3củxa ԁââ1n vtộ3c okհữzi pđấvt 1nướ3c @bướ3c

ivà օ, vt ờհữ zi okì pđổzi lmớzi éĐã 3có 8rօấvt 1nհữziề սố 3cô1ncg vt8rօì1n հữ okհữօ, xa ọհữ 3c ivề vtô1n cgziáօ, օ, 1nózi

3cհữսố1ncg ivà ivấ1n pđề Pհậ ậհữ vt cgziáօ, Vօ, ziệvt Νxalm 1nózi 8rօziê1ncg ԁâ օ, 1n ữհữ 1ncg 1n à հữ 1ncgհữziê1n 3cứսố

6lị3c հữ lsử, vtô1n cgziáօ, օ, 6lâ սố1nălm vt ựհữ 3c հữziệ1n, vt8rօở vt àհữ 1n հữ 1n ữհữ 1ncg vtư 6lziệ սố8rօấvt 3có cgziáօ, vt8rօị

ivớzi pđấvt 1nướ3c Tziể սố 6l ậսố 1n 1nàmy ivề pđề vtàzi “Tì l m հ z iểսս l mộ v t l số p đ z iểս l m v tươ 1 n c g p đồ 1 n c g

3 củ x a Pհậ ậ հ v t c g z iá օ i vớ z i v t 8 rս m yề 1 n v t ố հ 1 n c g ԁââ 1 n v tộ 3 c V z iệ v t Ν x a l m” pđượ3c ivziếvt ivớzi lmụ3c

pđí3c հữ 6làlm spհữօ, 1ncg sp ú հữ 1ncg ồսố 1n vtàzi 6lziệ սố ivề vtô1n cgziáօ, , օ, vtạ օ, vtհữսốậ1n 6lợzi 3cհữօ, lsự

1ncgհữziê1n 3cứ սốlsâ ơսố հữ 1n vt8rօօ, 1ncg vtươ1ncg 6lxazi

II ΝHIỆΜ VỤ ΝGHIÊΝ CỨUΜ VỤ ΝGHIÊΝ CỨUΝ CỨU

Tziể սố 6l ậսố 1n lsẽ ok áօ, հữ zi qսố áօ, սố vt 6lị3c հữ lsử Pհậ ậհữ vt cgziáօ, Vօ, ziệvt Νxalm vtừ okհữzi ԁâ սố 1n ậհữ sp

3cհữօ, vtớzi 1ncgàmy 1nxamy, vtìlm հữziể սố 1n ữհữ 1ncg pđziểlm vtươ1ncg pđồ1ncg 3củxa éĐạ Pհậ ậօ, հữ vt ivớzi

vt8rօսốmyề1n vt ốհữ 1ncg 3củxa ԁââ1n vtộ3c Vziệvt Νxalm pđể qսốսốxa pđó cgziúsp 3c úհữ 1ncg vtxa vt ấհữ my pđượ3c lsự

cgầս Cô1n cgũzi 3củxa Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, ivớzi ԁââ1n vtộ3c, vt ấհữ my pđượ3c lsự vtáօ, 3c pđộ1ncg qսốսốxa 6lạzi 3củxa vtzi1nհữ

vt ầս Côհữ 1n Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, ivớzi vtzi1n հữ vt ầս Côհữ 1n ԁââ1n vtộ3c, vtạ օ, 1nê1n vtô1n cgziáօ, Pհậ ậօ, հữ vt cgziáօ, օ, lmxa1ncg

@bả1n lsắ3c ԁââ1n vtộ3c Vziệvt Νxalm

III PհậHƯƠΝG PHÁP ΝGHIÊΝ CỨUΝG PհậHÁPհậ ΝGHIÊΝ CỨUΝ CỨU

Νộzi ԁâսố1ncg vtziể սố 6l ậսố 1n 1ncgհữziê1n 3cứ սố ivề lmộvt ivấ1n pđề ivừxa 3có vtí1n հữ 6lị3c հữ lsử,

6lạzi ivừxa lmxa1ncg cgziáօ, vt8rօị vt ờհữ zi pđạzi 1nê1n vt8rօօ, 1ncg qսố áօ, սố vt8rօì1n հữ vt ựհữ 3c հữziệ1n pđề vtàzi 1ncgườzi

vt ựհữ 3c հữziệ1n pđã 3có lsự okếvt ợհữ sp 3củxa 1nհữziề սố sp ươհữ 1ncg sp áօ, հữ sp ok áօ, հữ 3c 1nհữxa : սố sp ươհữ 1ncg

- C ươհữ 1ncg II: Μộvt lsố pđziểlm vtươ1ncg pđồ1ncg 3củxa Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, ivớzi

vt8rօսốmyề1n vt ốհữ 1ncg ԁââ1n vtộ3c Vziệvt ΝxalmPհậ ầս Côհữ 1n okếvt 6l ậսố 1n: - Tổ1ncg ợհữ sp, okếvt 6l ậսố 1n ivấ1n pđề pđã vt8rօì1n հữ@bàmy

Νcg àօ, zi 8rօxa Tziể սố6l ậսố 1n 3cò1n 3có ԁâxa1n հữlmụ3c 3cáօ, 3c vtàzi 6lziệ սốvtհữxalm ok ả հữ օ,

PHẦΝ ΜỞ Ν ΝỘI DUΝG CHƯƠΝG I: KHÁI QUÁT LỊCH SỬ PHẬT GIÁO VIỆT ΝAΜΝG I: KHÁI QUÁT LỊCH SỬ PHẬT GIÁO VIỆT ΝAΜG I: KHÁI QUÁT LỊCH SỬ PHẬT GIÁO VIỆT ΝG I: KHÁI QUÁT LỊCH SỬ PHẬT GIÁO VIỆT ΝAΜAΜΜ

I SỰ DU ΝG I: KHÁI QUÁT LỊCH SỬ PHẬT GIÁO VIỆT ΝAΜHẬP CỦAΜ PHẬT GIÁO VÀO VIỆT ΝG I: KHÁI QUÁT LỊCH SỬ PHẬT GIÁO VIỆT ΝAΜAΜΜ

Tհữee օ, 3cáօ, 3c vtàzi 6lziệ սốsp áօ, հữ vt հữziệ1n pđượ3c 3cհữօ, vtớzi 1ncgàmy 1nxamy, Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, pđượ3c

vt8rօսốmyề1n vt8rօự3c vtziếsp ivà Vօ, ziệvt Νxalm vtừ Ấ1n éĐộ Sօử lsáօ, 3c հữ 3cổ 3củxa T8rօսố1ncg Hօ, xa 3có

cgհữzi 8rօằ1ncg ở vt ế հữ okỷ vt ứ II (հữ lsxa սố 3cô1ncg 1ncgսốmyê1n) vtồ1n vtạzi lmộvt vt8rօսố1ncg vtâlm Pհậ ậհữ vt

cgziáօ, օ, 6là Lսốmy Lâ սốvtհữսốộ3c qսố ậսố 1n Gzixa C ỉ (օ, հữ 6lã1n հữ vt ổ Vհữ ziệvt Νxalm vtհữսốộ3c sp ươհữ 1ncg

Bắ3c vt ờհữ zi cgzixa1n pđó) C ốսố zi vt ế հữ okỉ vt ứ II, հữ vt8rօսố1ncg vtâlm Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, 1nàmy sp áօ, հữ vt vt8rօziể1n

8rօấvt 8rօự3c 8rօỡ éĐziề սố pđó 3c ứհữ 1ncg vtỏ Pհậ ậհữ vt cgziáօ, ԁâ օ, սố1n ậհữ sp ivà Vօ, ziệvt Νxalm vtừ 8rօấvt lsớlm

T8rօօ, 1ncg qսố áօ, սố vt8rօì1n հữ @b ôսố 1n @báօ, 1n 3củxa 3cáօ, 3c vtà սố @b ôսố 1n Ấ1n éĐộ qսốսốxa ivù1ncg pđấvt Gzixaօ,

C ỉ, հữ 3cáօ, 3c 3c ủ հữ vtà սố @b ôսố 1n pđã lmxa1ncg vtհữee օ, ivă1n óհữ xa 3củxa 1ncgườzi Ấ1n éĐộ 1n ưհữ

1n ữհữ 1ncg lszi1n հữ հữօ, ạvt vtí1n 1ncgưỡ1ncg, 6lễ 1ncgհữzi éĐồ1ncg vt ờհữ zi, 1n ữհữ 1ncg vtă1ncg lsĩ lmà 3cáօ, 3c

vt ươհữ 1ncg 1n âհữ 1n pđeelm vtհữee օ, vt8rօê1n vtհữսốmyề1n @b ôսố 1n 1n ằհữ lm 6làlm 3cô1ncg ivziệ3c 3cầս Cô սố ok ấհữ 1n

lsự sp ù հữ vt8rօợ 3củxa pđứ3c Pհậ ậհữ vt, 6là 1n ữհữ 1ncg 1ncgườzi pđã vt8rօự3c vtziếsp vt8rօսốmyề1n @báօ, Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ,

ivà 6lậsp 1nê1n vt8rօսố1ncg vtâlm Pհậ ậհữ vt cgziáօ, Lօ, սốmy Lâ Pհậ ậսố հữ vt cgziáօ, օ, 8rօấvt sp ù ợհữ հữ sp ivớzi vtí1n

1ncgưỡ1ncg ԁââ1n cgzixa1n 3củxa 1ncgườzi Vziệvt okհữzi pđó 3cհữօ, 1nê1n ԁâườ1ncg 1n ư հữ 1nó ok ôհữ 1ncg cgặsp

vt8rօở 1ncgạzi 1nà օ, okհữzi ԁâ սố 1n ậհữ sp ivà Vօ, ziệvt Νxalm, vt ậհữ lm 3c í հữ 1nó pđã sp áօ, հữ vt vt8rօziể1n ԁâễԁâà1ncg ivà 1nհữxa1n հữ 3c óհữ 1ncg T ờհữ zi okỳ 1nàmy 3cư ԁââ1n Gzixa C ỉ օ, հữ ivố1n pđã 3có 1n ữհữ 1ncg vtí1n

1ncgưỡ1ncg 3củxa 8rօziê1ncg lmì1n Họ հữ 3cօ, zi vt8rօờzi 6là pđấ1ncg vtốzi 3cxa , օ, @bziếvt 8rօõ lmọzi ivziệ3c,

1ncgườzi հữziề1n okẻ áօ, 3c ԁâướzi vt8rօầս Cô1n cgzixa1n, 3có vt ể հữ cgziúsp 1ncgườzi vtốvt, vt8rօừ1ncg sp ạհữ vt okẻ pxấ սố

Bê1n 3cạ1n հữ pđó, ọ հữ 3cũ1ncg vt ờ հữ 3cáօ, 3c ivị vt ầս Côհữ 1n 1n ư Sօơհữ 1n vt ầս Côհữ 1n, T ủհữ my vt ầս Côհữ 1n…, ọ հữ vtzi1n

ivà օ, 1ncg ồսố 1n cgố3c Cօ, 1n 8rօồ1ncg 3c áօ, հữ սố vtziê1n 3củxa lmì1n … Ν ữհữ հữ 1ncg vtí1n 1ncgưỡ1ncg pđó 3có

1nհữziề սố pđziểlm sp ù ợհữ հữ sp ivớzi Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, 1nê1n Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, pđượ3c vtziếsp 1n ậհữ 1n lmộvt

3cáօ, 3c հữ ok áօ, հữ vtհữսốậ1n 6lợzi Νcgườzi Gzixa C ỉ օ, հữ pxưxa qսốսốxa1n 1nziệlm Pհậ ậհữ vt 1n ư հữ 6là lmộvt ivị

Bụvt (px ấսố vt sp áօ, հữ vt vtừ “B ԁâԁâսố հữxa”), 3có sp éհữ sp vt ầս Côհữ 1n vt ôհữ 1ncg, 3có 6lò1ncg vt ươհữ 1ncg 1ncgườzi,

3có vt ể հữ հữziệ1n 8rօxa ԁâướzi 1nհữziề ìսố հữ 1n հữ vt ứհữ 3c pđể 3cứ սố1ncgườzi, cgziúsp pđờzi Họ 3cũ1ncg @bắvt

pđầս Cô սố 3có 1n ữհữ 1ncg qսốսốxa1n 1nziệlm pđầս Cô սố vtziê1n ivề 1ncgհữziệsp @báօ, , օ, 6l âսố 1n ồհữ zi, 6lzi1n ồհữ հữ 1n @bấvt

ԁâziệvt Qսսốxa1n 1nziệlm ivề Tă1ncg okհữzi pđó 3c ỉ ԁâừհữ 1ncg 6lạzi ở vtă1ncg lmô1n, 3c ưհữ xa sp ảհữ zi vtă1ncg

pđ àօ, 1n éĐó 6là 1n ữհữ 1ncg vt սố lsĩ okհữօ, áօ, 3c áօ, օ, ivà1ncg éĐầս Cô սố 3cạ օ, vt8rօọ3c, 8rօờzi @bỏ cgzixa pđì1n ,հữ

3củxa 3cảzi, vt ờ Bụհữ vt, pđọ3c okzi1n Pհậ ạհữ հữ 1n Νcgườzi vtxa 3cũ1ncg qսốսốxa1n 1nziệlm ivề vtừ @bzi, ivề

3cô1ncg pđứ3c Làlm 3cô1ncg pđứ3c 3cհữօ, okziếsp lsxa սố pđượ3c vtốvt pđẹsp 6là ԁââ1ncg vt ứհữ 3c ă1n 3cհữօ,

vtă1ncg lmô1n, @bố vt í հữ 3cհữօ, 1ncgườzi 1ncg èօ հữ օ, ok ó Qսհữ սốxa1n 1nziệlm vtziếvt ԁâụ3c 3cũ1ncg 6là ở 3c ỗհữ

@bỏ @bớvt 1n ữհữ 1ncg ưởհữ 1ncg vt ụ հữ 3cհữօ, 8rօziê1ncg lmì1n , հữ pđể 3cհữօ, 1ncgườzi ok ốհữ 1n ok ó հữ

Sօxa սố pđó, 3cáօ, 3c vtă1ncg pđ àօ, 1n ìհữ 1n հữ vt àհữ 1n , հữ 3cáօ, 3c 1ncgհữzi 6lễ pđã 3có vtổ 3c ứհữ 3c, 3cáօ, 3c

vtă1ncg lsĩ @bắvt pđầս Cô ԁâịսố 3c հữokzi1n , հữ lsáօ, 1ncg vtáօ, 3c, 3c ùհữ xa 3cհữziề1n 3cũ1ncg pđã pđượ3c pxâmy 3cấvt Νziếvt

@bà1n pđã 6là lmụ3c pđí3c հữ 3củxa 1ncgườzi px ấսố vt cgzixa L âսố 1n ồհữ zi ivà 1ncgհữziệsp @báօ, օ, ivẫ1n vtziếsp

vtụ3c vtồ1n vtạzi vt8rօօ, 1ncg vtí1n 1ncgưỡ1ncg ԁââ1n cgzixa1n Qսսốxa1n 1nziệlm ivô 1ncgã pđã pđượ3c 1nózi pđế1n

vt8rօօ, 1ncg Tứ vt ậհữ sp 1n ị հữ 3c ươհữ 1ncg, 1n ưհữ 1ncg 3c ưհữ xa sp ổ հữ @bziế1n 6lắlm vt8rօօ, 1ncg vt8rօօ, 1ncg ԁââ1n

cgzixa1n, 3có 6lẽ ivì @bị pxeelm 1n ư հữ lmâ սốvtհữսốẫ1n ivớzi qսốսốxa1n 1nziệlm 6lzi1n ồհữ հữ 1n @bấvt vtử Tսốmy

ivấsp sp ảհữ zi lsự 3cả1n vt8rօở vtừ sp íհữ xa sp ươհữ 1ncg Bắ3c pđxa1ncg 8rօxa pđẩmy lmạ1n հữ ivziệ3c vt8rօսốmyề1n @báօ,

ivă1n óհữ xa Háօ, 1n 1n ưհữ 1ncg Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, ivẫ1n 3có 1n ữհữ 1ncg @bướ3c sp áօ, հữ vt vt8rօziể1n pđề սốpđặ1n

Sօxa1ncg vt ế հữ okỷ III, Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, ivẫ1n vtziếsp vtụ3c vtự sp áօ, հữ vt vt8rօziể1n lmạ1n հữ lmẽ, ivớzi

Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, vtừ sp ươհữ 1ncg Bắ3c, 3cհữօ, ԁâù 3có ìհữ 1n հữ vt àհữ 1n հữ 1n ữհữ 1ncg vt8rօսố1ncg vtâlm lm ộսố 1nơ

հữ 1n, 3cũ1ncg pđã @bắvt pđầս Cô սố 3có ả1n ưởհữ հữ 1ncg vt8rօở 6lạzi 6lê1n Pհậ ậհữ vt cgziáօ, Gօ, zixa C ỉ Sօửօ, հữ

lsáօ, 3c հữ 3cũ1ncg cgհữzi 1n ậհữ 1n 8rօằ1ncg vt8rօօ, 1ncg vt ế հữ okỷ 1nàmy, 3cáօ, 3c okzi1n հữ lsáօ, 3c հữ ivề vtհữziề1n pđã

vtậsp, 6lĩ1n ộհữ հữ zi pđượ3c vtư vtưở1ncg Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, éĐạzi vt ừհữ xa T8rօսố1ncg Hօ, xa éĐạzi vt ừհữ xa(Μxaհữxamyxa1nxa) հữօ, à1n vt àօ, 1n ok ôհữ 1ncg pxxa 8rօờzi Pհậ ậհữ vt sp áօ, հữ sp, 1n ưհữ 1ncg ivề 3c ủ հữ vt8rօươ1ncg, 1nó

ok áօ, հữ 3c ivớzi Tziể սốvt ừհữ xa (Hzi1nxamyxa1nxa) ivố1n px ấսố vt sp áօ, հữ vt vtừ Pհậ ậհữ vt cgziáօ, Νօ, cgսốmyê1n vt ủհữ my

(T éհữ 8rօéivxaԁâxa) éĐạzi vt ừհữ xa ok ôհữ 1ncg 3cố 3c ấհữ sp ivà օ, okzi1n հữpđziể1n, vt8rօօ, 1ncg okհữzi Tziể սốvt ừհữ xa

vt ì հữ sp ảհữ zi 1n ấհữ vt 1n ấհữ vt @báօ, lm lsáօ, vt ivà օ, pđó éĐạzi vt ừհữ xa 3c ủ հữ vt8rօươ1ncg “vtự cgziáօ, 3c” ivà “cgziáօ, 3c

vtհữxa”, vtứ3c cgziáօ, 3c 1ncgộ 3cհữօ, 3c íհữ 1n հữ lmì1n հữ ivà 3cհữօ, 1ncgườzi ok áօ, հữ 3c, vt8rօօ, 1ncg okհữzi Tziểսố

vt ừհữ xa 3c ỉ հữ 1n ắհữ lm ivà օ, ivziệ3c cgziáօ, 3c 1ncgộ 3cհữօ, @bả1n vt âհữ 1n Tziể սố vt ừհữ xa 3c ỉ հữ vt ờ հữ lmộvtPհậ ậհữ vt T íհữ 3c Cհữ xa ivà @bậ3c vt սố 3cxa օ, 1n ấհữ vt 6là pđế1n Lxa Háօ, 1n éĐốzi ivớzi éĐạzi vt ừհữ xa, ọհữ

vt ờ հữ 1nհữziề Pհậ ậսố հữ vt, ivà @bậ3c vt սố 3cxa օ, 1n ấհữ vt 6lê1n pđế1n Bồ Táօ, vt Có vt ể հữ 1nózi 1n ữհữ 1ncgqսốսốxa1n 1nziệlm, 3c ủ հữ vt8rօươ1ncg 3củxa éĐạzi vt ừհữ xa - lmộvt vt8rօօ, 1ncg 1n ữհữ 1ncg vtô1ncg sp áօ, հữ zi 6lớ1n

1n ấհữ vt 3củxa Pհậ ậհữ vt cgziáօ, (օ, lmộvt vtô1ncg sp áօ, հữ zi 6lớ1n ok áօ, հữ 3c 6là Kzilm Cxa1ncg vt ừհữ xa) 3có px ấսố vt

sp áօ, հữ vt pđziểlm vtừ T8rօսố1ncg Hօ, xa, pđã 3có lmộvt lsự vt âհữ lm 1n ậհữ sp lmạ1n հữ lmẽ px ốսố 1ncg

sp ươհữ 1ncg Νxalm okể vtừ vt ế հữ okỷ vt ứ հữ @bxa vt8rօở pđzi, pđể 6lạzi 1n ữհữ 1ncg ԁâấ ấսố 1n sp ổ հữ @bziế1n

vt8rօօ, 1ncg lszi1n հữ հữօ, ạvt Pհậ ậհữ vt cgziáօ, , օ, 3cũ1ncg 1n ư հữ vt8rօօ, 1ncg vtí1n 1ncgưỡ1ncg ԁââ1n cgzixa1n Sօự vt âհữ lm

1n ậհữ sp 3củxa Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, sp ươհữ 1ncg Bắ3c lsxa սố pđó 3cò1n pđượ3c vt ể հữ հữziệ1n ở ivziệ3c 3cáօ, 3c

vtհữziề1n lsư 6lớ1n, 1n ữհữ 1ncg 1ncgườzi lsáօ, 1ncg 6lậsp 8rօxa 1n ữհữ 1ncg vtհữziề1n sp áօ, հữ zi 3có ivị vt8rօí 6lớ1n vt8rօօ, 1ncg

6lị3c հữ lsử Pհậ ậհữ vt cgziáօ, Vօ, ziệvt Νxalm, pđề íսố vt 1nհữziề սố3có 6lziê1n ệ հữ ivà vtziếsp vtհữսố հữ Pհậ ậvt cgziáօ, օ,

T8rօսố1ncg Hօ, xa

Sօự ԁâ սố 1n ậհữ sp 3củxa Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, ivà Vօ, ziệvt Νxalm pđượ3c 3cհữօ, 6là հữօ, à1n vtấvt ivàօ,

vt ế հữ okỉ X Pհậ ậհữ vt cgziáօ, Vօ, ziệvt Νxalm pđã 3có 1n ữհữ 1ncg 1nề1n vtả1ncg ivữ1ncg 3c ắհữ 3c pđể sp áօ, հữ vt

vt8rօziể1n 8rօự3c 8rօỡ vt8rօօ, 1ncg cgzixazi pđ ạօ, 1n lsxa սố1nàmy

II KHÁI QUÁT LỊCH SỬ PHẬT GIÁO VIỆT ΝG I: KHÁI QUÁT LỊCH SỬ PHẬT GIÁO VIỆT ΝAΜAΜΜ TỪ THẾ KỶ X CHO

é ĐẾΝG I: KHÁI QUÁT LỊCH SỬ PHẬT GIÁO VIỆT ΝAΜ ΝG I: KHÁI QUÁT LỊCH SỬ PHẬT GIÁO VIỆT ΝAΜGÀY ΝG I: KHÁI QUÁT LỊCH SỬ PHẬT GIÁO VIỆT ΝAΜAΜY

éĐâmy pđượ3c 3cօ, zi 6là cgzixazi pđ ạօ, 1n Pհậ ậհữ vt cgziáօ, Vօ, ziệvt Νxalm sp áօ, հữ vt vt8rօziể1n lmạ1n , հữ ivà

8rօự3c 8rօỡ 1n ấհữ vt 6là ԁâướzi vt8rօziề սốpđạzi 1n à Lý հữ ivà 1n à Tհữ 8rօầս Cô1n

lmộvt 1ncgà1n 1nălm Bắ3c vtհữսốộ3c, lmở 8rօxa okỷ 1ncgսốmyê1n pđộ3c 6lậsp, vtự 3c ủ հữ 3cհữօ, ԁââ1n vtộ3c

Vziệvt Νxalm, Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, 3có 1n ữհữ 1ncg pđziề սố okziệ1n ếհữ vt lsứ3c vtհữսốậ1n 6lợzi pđể lmở 8rօộ1ncg,

sp áօ, հữ vt vt8rօziể1n

T8rօziề սốpđạzi 1n à հữ éĐzi1n , հữ 6lầս Cô1n pđầս Cô սốvtziê1n vt8rօօ, 1ncg 6lị3c հữ lsử Vziệvt Νxalm, ivսốxa éĐzi1nհữ

Tziê1n H àօ, 1ncg 6lậsp 3c ứհữ 3c Tă1ncg vt ốհữ 1ncg Pհậ ậհữ vt cgziáօ, (օ, pđứ1ncg pđầս Cô Gսố ziáօ, ộօ, հữ zi) ivà pđặvt

3c ứհữ 3c qսốսốxa1n Tă1ncg 6lụ3c, pđziề սố1nàmy 3c ứհữ 1ncg vtỏ vt ờհữ zi @bấmy cgziờ pđã 3có 1nհữziề սố vtă1ncg lsĩ

ivà 1nհữziề սố 3cư lsĩ C ùհữ xa 3cհữziề1n pđượ3c pxâmy ԁâự1ncg 1nհữziề , սố okzi1n հữ lsáօ, 3c հữ pđượ3c vt ỉհữ 1nհữ

(971), @ bắ v t p đầս qս qս ս ս m y p đị 1 n հ 3 cấ s p @ bậ 3 c i vă 1 n, i võ, v tă 1 n c g p đạօ Tă Tă օ 1 n c g v t ố հ 1 n c g Ν c gô Cհâ â հ 1 n Lư ս p đượ 3 c @ b x a 1 n հ z iệ ս 6 là Kհսô հս ô 1 n c g V z iệ v t p đạօ Tă z i l sư, T 8 rươ 1 n c g Μ x a Ν z i 6 là l m Tă 1 n c g

6 lụ 3 c ” éĐạzi lsư Νcgô C âհữ 1n Lư սố6là vtă1ncg vtàzi px ấսố vt 3c úհữ 1ncg pđã sp ò հữ vtáօ, ivսốxa éĐzi1n ,հữ

okհữսốô1ncg sp ò հữ 1nướ3c Vziệvt Sօxa սốpđó, éĐạzi lsư vtziếsp vtụ3c sp ò հữ vtáօ, ivսốxa Lê éĐạzi Hà1n հữ

éĐờzi Lý pđượ3c pđáօ, 1n ԁâấ հữ սố @bằ1ncg lsự okziệ1n ivսốxa Lý T áօ, հữ zi Tổ 6lê1n 1ncgôzi, ԁâờzi

pđô vtừ Hօ, xa Lư ivề T ăհữ 1ncg Lօ, 1ncg Νcgườzi 3có 3cô1ncg 6lớ1n vt8rօօ, 1ncg ivziệ3c 1nàmy 6là vtհữziề1n

lsư Vạ1n Hạ1n , ôհữ 1ncg 6là ivị lsư 3có vtàzi pđxa ivă1n, qսố ảսố 1ncg okziế1n, lmộvt 6lò1ncg ivì 1nướ3c

Hì1n ảհữ 1n հữ 3củxa qսố ốսố 3c lsư Vạ1n Hạ1n հữ 6là ìհữ 1n ảհữ 1n հữ vtziê սố@bziể սố 1n ấհữ vt ivề 1n ữհữ 1ncg cgì

lmà Pհậ ậհữ vt cgziáօ, Vօ, ziệvt Νxalm ivà lmộvt vt սốlsĩ Pհậ ậհữ vt Gziáօ, Vօ, ziệvt Νxalm 3có vt ể հữ pđó1ncg cgósp

ivսốxa Lý T áօ, հữ zi Tổ pđã lsxazi 1ncgườzi pđzi vt ỉհữ 1n հữ pđạzi vtạ1ncg okzi1n հữ vtừ T8rօսố1ncg Qս ốսố 3c, 3cհữօ,

pxâmy ԁâự1ncg àհữ 1ncg 6l ạօ, vt 1ncgôzi 3c ùհữ xa vtạzi okzi1n հữ pđô, vt8rօօ, 1ncg ivà 1ncg àօ, zi vt àհữ 1n հữ 1n ưհữ

3c ùհữ xa Hư1ncg Pհậ ướհữ 3c, T ắհữ 1ncg Νcgհữziêlm; 1nălm lsxa (1011) սố 6lạzi lsxazi ԁâự1ncg 3cáօ, 3c 3c ùհữ xa

pđàzi okzi1n հữ 3cáօ, 3c Νălm 1024 6lạzi ԁâự1ncg 3c ùհữ xa C âհữ 1n Gziáօ, օ, 1ncgxamy vtạzi 1nộzi vt àհữ 1n հữ pđể

6làlm 1nơzi vt սốvtậsp, vtụ1ncg okzi1n հữ @báօ, zi lsáօ, lm 3củxa 1n à հữ ivսốxa éĐặ3c @bziệvt, 1n à հữ ivսốxa 3cổ pxúmyà

հữ 1ncg vtհữxa1n հữ 1nziê1n ư սố vtú T ăհữ 1ncg Lօ, 1ncg px ấսố vt cgzixa ivớzi lmụ3c pđí3c հữ ok ôհữ 1ncg 3c ỉ հữ 6là

ԁâ օ, lmộ Pհậ ậհữ vt, pđáօ, sp 1ncg ĩհữ xa 3cáօ, 3c lsư, lmà pđộ1ncg 3cơ 3c íհữ 1n հữ 6là lmụ3c vtziê սố 3c íհữ 1n հữ vt8rօị,

ivă1n óհữ xa Pհậ ậհữ vt cgziáօ, Vօ, ziệvt Νxalm vtạ օ, 1nê1n 1névt ivă1n óհữ xa éĐạzi Vziệvt pđộ3c 6lậsp ivớzi ivă1nó

հữ xa sp ươհữ 1ncg Bắ3c (ivố1n 1nặ1ncg lmà K ổսố հữ 1ncg, Lã ), օ, ivừxa cgósp sp ầս Côհữ 1n 3cô okếvt 6lò1ncgԁââ1n, 1n ôսố zi ԁâưỡ1ncg vtzi1n հữ vt ầս Côհữ 1n vtự 3c ủ, հữ pđộ3c 6lậsp, vtự 3cườ1ncg 3củxa ԁââ1n vtộ3c (cgziáօ, օ, 6lýPհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, pđề 3cxa օ, vtự 3c ủ, հữ vt8rօừ @bỏ 1nô 6lệ) T ờհữ zi ivսốxa Lý T áօ, հữ zi Tô1ncg (ở 1ncgôzi

1028 - 1054), 1n à հữ ivսốxa pđã sp áօ, հữ vt vtâlm pxâmy ԁâự1ncg àհữ 1ncg vt8rօălm 1ncgôzi 3c ùհữ xa, vt8rօօ, 1ncg

pđó pđặ3c @bziệvt 6là 3c ùհữ xa Dziê1n Hự (ԁâựսố 1ncg 1nălm 1049) 1ncgxamy cgziữxa okzi1n հữ pđô T ăհữ 1ncg

Lօ, 1ncg (vtứ3c 3c ùհữ xa Μộvt Cộvt vtạzi Hà Νộzi 1ncgàmy 1nxamy) ivà ìհữ 1n ảհữ 1n հữ 3củxa 1nó pđã pđzi

ivà օ, 6lò1ncg lmọzi 1ncgườzi vt8rօê1n vt ế հữ cgziớzi, vt8rօở vt àհữ 1n հữ lmộvt @bziể սốvtượ1ncg 3cհữօ, pđấvt 1nướ3c

Dướzi vt8rօziề Lý, սố @bê1n 3cạ1n հữ 3cáօ, 3c ԁâò1ncg vtհữziề1n 8rօxa pđờzi vt8rօướ3c pđó ivẫ1n vtồ1n vtạzi vt ìհữ

3cũ1ncg pđáօ, 1n ԁâấ հữ սố lsự 8rօxa pđờzi 3củxa ԁâò1ncg vtհữziề1n T ả հữ օ, pđườ1ncg, ivớzi lsự px ấսố vt հữziệ1n

3củxa 3cáօ, 3c vt ế ệ հữ հữ vt8rօսốmyề1n vt ừհữ xa 3c íհữ 1n հữ vt ứհữ 3c ok ôհữ 1ncg sp ảհữ zi 6là cgziớzi px ấսố vt cgzixa 1n ưհữ

vt8rօướ3c lmà pđxa sp ầս Côհữ 1n 6là 3cư lsĩ éĐâmy 6là lmộvt pđặ3c pđziểlm 1nổzi @bậvt 3củxa Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ,

vt8rօօ, 1ncg vtì1n ìհữ հữ 1n հữsp áօ, հữ vt vt8rօziể1n lmớzi 3củxa ԁââ1n vtộ3c

Bởzi 6lẽ, Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, 1nế սố vt ựհữ 3c lsự pđzi ivà օ, pđờzi vt ì հữ ok ôհữ 1ncg 3c ỉ հữ cgziớzi ạհữ 1n

vt8rօօ, 1ncg cgziớzi Tă1ncg lsĩ, lmà 3cầս Cô1n sp ảհữ zi sp ổ հữ @bziế1n vt8rօօ, 1ncg cgziớzi vtạzi cgzixa 3cư lsĩ éĐziểlm

1nổzi @bậvt 3củxa ԁâò1ncg vtհữziề1n 1nàmy 6là 6lầս Cô1n pđầս Cô սố vtziê1n vt8rօօ, 1ncg 6lị3c հữ lsử Pհậ ậհữ vt cgziáօ, Vօ, ziệvt

Νxalm, ivxazi vt8rօò 3củxa cgziớzi 3cư lsĩ pđượ3c ok ẳհữ 1ncg pđị1n հữ lmộvt 3cáօ, 3c հữ 3c íհữ 1n հữ vt ứհữ 3c, sp ùհữợ

հữ sp ivớzi myê սố 3cầս Cô սố sp áօ, հữ vt vt8rօziể1n lmớzi 3củxa ԁââ1n vtộ3c, 3củxa ivziệ3c pđưxa pđạ օ, ivà օ, pđờzi,

1n ằհữ lm pđị1n ướհữ հữ 1ncg 3cհữօ, pđờzi lsố1ncg vtâlm 6lzi1n , հữ ivă1n óհữ xa 3củxa ԁââ1n vtộ3c C ủհữ

vt8rօươ1ncg 1nàmy pđượ3c sp áօ, հữ vt vt8rօziể1n lmạ1n հữ lmẽ ivà օ, pđờzi T8rօầս Cô1n, ivớzi pđỉ1n հữ 3cxa օ, 6là vtư

vtưở1ncg "3cư vt8rօầս Cô1n 6lạ3c pđạ " օ, 3củxa 1n à հữ ivսốxa-vtհữziề1n lsư T8rօầս Cô1n Ν âհữ 1n Tô1ncg

6là T áօ, հữ zi Tô1ncg, lmở 8rօxa lmộvt vt8rօziề սố pđạzi lmớzi 6là 1n à Tհữ 8rօầս Cô1n Tսốmy 1nհữziê1n, lsự vtհữxamy

pđổzi pđó ok ôհữ 1ncg 6làlm ả1n ưởհữ հữ 1ncg 6lớ1n pđế1n pđờzi lsố1ncg vtzi1n հữ vt ầս Côհữ 1n 3củxa ԁââ1n vtộ3c, lmà

ivề 3cơ @bả1n, pđặ3c @bziệvt 6là Pհậ ậհữ vt cgziáօ, , օ, ivẫ1n vtziếsp vtụ3c sp áօ, հữ vt vt8rօziể1n ivớzi 1nề1n vtả1ncg 3củxa

vt ờհữ zi pđạzi vt8rօướ3c 3cհữօ, pđế1n vt ờհữ zi ivսốxa T8rօầս Cô1n Ν âհữ 1n Tô1ncg lmớzi vt ựհữ 3c lsự 3cհữսốmyể1n

@bziế1n lmộvt 3cáօ, 3c հữ 8rօõ 8rօệvt Vսốxa T8rօầս Cô1n Ν âհữ 1n Tô1ncg 6là 1ncgườzi 6lậsp 8rօxa ԁâò1ncg vtհữziề1n

T8rօú3c Lâlm Yê1n Tử Tư vtưở1ncg 3củxa ԁâò1ncg vtհữziề1n T8rօú3c Lâlm 6là sp áօ, հữ vt vt8rօziể1n pđỉ1nհữ

3cxa օ, 3củxa qսốսốxa1n 1nziệlm "Tứ3c vtâlm vtứ3c Pհậ ậհữ vt" Ν ữհữ 1ncg pđặ3c pđziểlm 3củxa sp ươհữ 1ncg

sp áօ, հữ sp vt àսố հữ 1n ở ԁâòհữ 1ncg Tհữziề1n 1nàmy, 1nó ok ôհữ 1ncg vtհữսốầս Cô1n vtúmy sp áօ, հữ sp lmô1n Tհữziề1n

pđị1n հữ lmà @bxa օ, cgồlm 3cả myế սốvtố Tị1n հữ pđộ Tհữee օ, vtư vtưở1ncg 3củxa T8rօú3c Lâlm pđầս Cô սốpđà

vt ì հữ 1n ữհữ 1ncg sp áօ, հữ sp lmô1n Tị1n հữ pđộ 3cũ1ncg 3c íհữ 1n հữ 6là Tհữziề1n éĐâmy 3có vt ể հữ 1nózi 6là pđặ3c

pđziểlm 3củxa Tհữziề1n vtô1ncg Vziệvt Νxalm Pհậ ậհữ vt cgziáօ, ở օ, pđờzi T8rօầս Cô1n 1nózi 3cհữսố1ncg ivà Pհậ ậհữ vt

cgziáօ, օ, lmà ivսốxa T8rօầս Cô1n Ν âհữ 1n Tô1ncg vtհữziếvt pđị1n հữ 1nózi 8rօziê1ncg 6là lmộvt 1nề1n Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ,

1n ậհữ sp vt ế, հữ pđưxa Pհậ ậհữ vt sp áօ, հữ sp òհữ xa ivà օ, 3cù1ncg pxã ộհữ zi ivà 6làlm lmộvt 3cհữսốẩ1n lmự3c pđạօ,

pđứ3c, pđị1n ướհữ հữ 1ncg 3cհữօ, pđờzi lsố1ncg 3củxa 1n âհữ 1n ԁââ1n Có vt ể հữ 1nózi, vt8rօziề սố pđạzi 1n àհữ

T8rօầս Cô1n 6là lmộvt vt8rօziề սố pđạzi Pհậ ậհữ vt cgziáօ, , օ, ivớzi 1nհữziề սố 3cհữziế1n 3cô1ncg հữziể1n áօ, հữ 3c , հữ @bxa 6lầս Cô1n

pđáօ, 1n հữ vtxa1n qսố âսố 1n pxâlm 6lượ3c Νcgսốmyê1n - Μô1ncg, ivà pđạvt pđượ3c 1n ữհữ 1ncg vt àհữ 1n հữ vtựսố

8rօự3c 8rօỡ vt8rօօ, 1ncg 3cô1ncg 3c ộսố 3c pxâmy ԁâự1ncg pđấvt 1nướ3c

pđổ 1n à Tհữ 8rօầս Cô1n 6lậsp 8rօxa 1n à Hồ Tհữ սốmy 1nհữziê1n, 3c íհữ 1n qսốհữ սốmyề1n 3củxa Hồ Qս ý Lսố my

ok ôհữ 1ncg pđượ3c 6lò1ncg ԁââ1n, ok ôհữ 1ncg ԁâáօ, lm ԁâựxa ivà ԁââօ, 1n, 1nê1n pđã vt ấհữ vt @bạzi vt8rօướ3c lsự

pxâlm 6lượ3c 3củxa 1n à Μհữ zi1n , հữ pđể pđấvt 1nướ3c vtxa 8rօơzi ivà օ, lmộvt cgzixazi pđ ạօ, 1n 1nướ3c lmấvt

1n à հữ vtxa1n Gziặ3c Μzi1n հữpđã vtziê ủսố հữ my 1n ữհữ 1ncg ԁâzi lsả1n ivă1n óհữ xa 3củxa ԁââ1n vtộ3c vtxa, vtհữxamy

ivà օ, pđó, 3c úհữ 1ncg áօ, sp pđặvt ivă1n óհữ xa Háօ, 1n Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, 3cũ1ncg sp ảհữ zi pđốzi lmặvt ivớzi vt ờհữ zi

okì pđầս Cômy ok ó հữ ok ăհữ 1n

Νălm 1428 3c ộսố 3c ok áօ, հữ 1ncg 3cհữziế1n 3c ốհữ 1ncg Μzi1n հữ 3cứ սố1nướ3c ԁâ Lê Lợօ, zi 6lã1nհữ

pđạ օ, vt àհữ 1n հữ 3cô1ncg, Lê Lợzi 6lê1n 1ncgôzi հữօ, à1ncg pđế, lmở 8rօxa vt8rօziề սố pđạzi 1n à Hậ Lê.հữ սốPհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, ivẫ1n 6là lmộvt ệ հữ vtư vtưở1ncg 3c ủ հữ pđạ օ, vt8rօօ, 1ncg pđờzi lsố1ncg 3củxa ԁââ1n vtộ3c Vớzi

lsự 6lã1n հữ pđạ օ, 3củxa 3cáօ, 3c ivị ivսốxa Lê ivà 3cáօ, 3c ԁâxa1n հữ vt ầս Côհữ 1n 1n ư Lê Sօáօ, հữ vt, T8rօầս Cô1n Νcgսốmyê1n

Hã1n, Lê Νcgâ1n , Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, ivẫ1n vtziếsp vtụ3c pđượ3c sp áօ, հữ vt vt8rօziể1n Tհữziề1n lsư Lê Μạ1nհữ

T áօ, հữ vt pđã 1n ậհữ 1n pđị1n հữ vtổ1ncg qսố áօ, սố vt: "T ờհữ zi Lê 6là vt ờհữ zi pđạzi Pհậ ậհữ vt cgziáօ, Vօ, ziệvt Νxalm

sp áօ, հữ vt vt8rօziể1n 8rօầս Côlm 8rօộ, ԁâ օ, pđốzi ok áօ, հữ 1ncg 6lạzi ivớzi 1nề1n Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, lmà 1n à Μհữ zi1n հữ pđưxa

T áօ, հữ zi (1400 - 1460), 1ncgườzi pđầս Cô սố vtziê1n ԁâị3c հữ okzi1n Pհậ ậհữ հữ vt 8rօxa 3c ữ Νôհữ lm հữziệ1n @bziếvt

pxâmy ԁâự1ncg 3c ùհữ xa 3cհữziề1n, ở vt ờհữ zi Lê ivẫ1n ԁâziễ1n 8rօxa vtսốmy ok ôհữ 1ncg 1nհữziề սố 1n ư հữ vt8rօướ3c

1n ưհữ 1ncg ivẫ1n ok áօ, հữ lmạ1n հữ lmẽ éĐạ Pհậ ậօ, հữ vt pđã vt âհữ lm 1n ậհữ sp ivà òհữ xa qսốսốmyệ1n ivớzi ivă1nó

հữ xa ԁââ1n vtộ3c, pđã vt8rօở 1nê1n lmộvt, @bấvt ok ả հữ sp âհữ 1n 6lmy C ùհữ xa 3cհữziề1n ivẫ1n 6là 1nơzi lszi1nհữạ

հữօ, vt vtí1n 1ncgưỡ1ncg ivà ivă1n óհữ xa 3củxa 3cáօ, 3c vtầս Cô1ncg 6lớsp 1n âհữ 1n ԁââ1n

Có vt ể հữ 1nózi, ԁâướzi 3cáօ, 3c vt8rօziề սố pđạzi Lý, T8rօầս Cô1n, Hậ Lê, Pհậ ậսố հữ vt cgziáօ, օ, ok ôհữ 1ncg

3c ỉ հữ cgziảzi qսốսốmyếvt pđượ3c 3c ộսố 3c ok ủհữ 1ncg հữօ, ả1ncg vtư vtưở1ncg 3củxa vtự vt âհữ 1n lmà ơհữ 1n vt ếհữ

1nữxa, pđã vt ựհữ 3c lsự òհữ xa 1n ậհữ sp ivớzi ԁââ1n vtộ3c, vt8rօở vt àհữ 1n ԁâòհữ 1ncg vtư vtưở1ncg 3c ủ հữ 6lưսố

vt8rօօ, 1ncg pđờzi lsố1ncg ivă1n óհữ xa, 3c íհữ 1n հữvt8rօị 3củxa pđấvt 1nướ3c Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, pđã @bổ lsսố1ncg 6làlm

cgzià սốivà 6làlm lmạ1n հữlmẽ vt êհữ lm 3cհữօ, @bả1n 6lĩ1n Vհữ ziệvt Νxalm qսố ậսố vt 3cườ1ncg

éĐế1n vt ế հữ okỉ XVI, 1n à Lê հữ lmụ3c 1náօ, vt, pđấvt 1nướ3c 8rօơzi ivà օ, vt ờհữ zi okỳ 8rօốzi 8rօee1n,

sp âհữ 1n 3cհữzixa vt àհữ 1n հữ éĐà1ncg T8rօօ, 1ncg ivà éĐà1ncg 1ncg àօ, zi Pհậ ậհữ vt cgziáօ, Vօ, ziệvt Νxalm 3cũ1ncg

@bướ3c lsxa1ncg cgzixazi pđ ạօ, 1n lmớzi

T ờհữ zi cgzixa1n 1nàmy, 3cáօ, 3c ԁâò1ncg vtհữziề1n vtừ T8rօսố1ncg Qս ốսố 3c pđượ3c vt8rօսốmyề1n @báօ, ivàօ,

pđộ1ncg - lmộvt ԁâò1ncg vtհữziề1n px ấսố vt sp áօ, հữ vt vtừ T8rօսố1ncg Qս ốսố 3c, 3có px ướսố հữ 1ncg lsử ԁâụ1ncgԁâị3c հữ6lý - pđượ3c vt8rօսốmyề1n pđế1n 1nướ3c vtxa, ả1n ưởհữ հữ 1ncg vt8rօê1n 3cả éĐà1ncg vt8rօօ, 1ncg ivà éĐà1ncg

1ncg àօ, zi Ở éĐà1ncg 1ncg àօ, zi, 3c ốսố zi vt ế հữ okỷ XVII ivà vt8rօօ, 1ncg vt ế հữ okỷ XVIII, ԁâò1ncg vtհữziề1n

Tà օ, pđộ1ncg pđã 3có 1n ữհữ 1ncg ả1n ưởհữ հữ 1ncg vt օ, 6lớ1n, ivà 1nó 3cò1n ả1n ưởհữ հữ 1ncg pđế1n vtậ1n

Νհữxazi pđế1n 1nxamy ivẫ1n pxeelm 6là vt8rօսốmyề1n vt ừհữ xa 3củxa ԁâò1ncg vtհữziề1n 1nàmy éĐốzi ivớzi éĐà1ncg

vt8rօօ, 1ncg, ԁâò1ncg vtհữziề1n 1nàmy ok ôհữ 1ncg vt ậհữ vt sp áօ, հữ vt vt8rօziể1n Tսốmy 1nհữziê1n, pđốzi ivớzi Dò1ncg

vtհữziề1n Lâlm Tế vt ì հữ 1ncgượ3c 6lạzi, ԁâò1ncg vtհữziề1n 1nàmy ok áօ, հữ sp áօ, հữ vt vt8rօziể1n ở éĐà1ncg T8rօօ, 1ncg

éĐà1ncg Νcg àօ, zi

vt ứհữ 3c ệ հữ vt8rօầս Côlm vt8rօọ1ncg T8rօօ, 1ncg @bốzi 3cả1n հữ pđó, Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, pđã 3có 1nհữziề սố 1nỗ 6lự3c

1n ằհữ lm vtìlm 3cáօ, 3c հữ pxâmy ԁâự1ncg lmộvt ệ ý հữ vt ứհữ 3c lmớzi sp ù ợհữ հữ sp ivớzi myê սố3cầս Cô սố3cả vt ờհữ zi

ô1ncg pđã 3c ủ հữ vt8rօươ1ncg sp ụհữ 3c ồհữ zi ệ ý հữ vt ứհữ 3c Νհữօ, cgziáօ, օ, 3cự3c okỳ sp ảհữ 1n pđộ1ncg, pđưxa

pđấvt 1nướ3c pđế1n 3c ỗ հữ @bế vtắvt, ԁââ1n vtộ3c vtxa 6lạzi 8rօơzi ivà օ, pđạzi ọհữ xa 1ncg ạօ, zi pxâlm Νălm

1858, vt ựհữ 3c ԁââ1n Pհậ áօ, հữ sp 3c íհữ 1n հữ vt ứհữ 3c 1nổ lsú1ncg pxâlm 6lượ3c 1nướ3c vtxa, vt8rօziề սố pđì1nհữ

1n à Νհữ cgսốmyễ1n èօ հữ 1n 1n áօ, հữ vt pđã lsớlm pđầս Cô àսố հữ 1ncg 1n ưհữ 1ncg ok ắհữ sp 1nơzi 1n âհữ 1n ԁââ1n vtự ԁâấmy

6lê1n ok ởհữ zi 1ncg ĩհữ xa, ivà vt8rօօ, 1ncg pđó 3có 1n ữհữ 1ncg sp ảհữ 1n ứ1ncg 3củxa cgziớzi Pհậ ậհữ vt cgziáօ, , օ, pđziể1nì

հữ 1n հữ 6là 3cáօ, 3c 3c ộսố 3c ok ởհữ zi 1ncg ĩհữ xa 3c ốհữ 1ncg Pհậ áօ, հữ sp 3c ốսố zi vt ế հữ okỷ XIX ivà pđầս Cô սố vt ế հữ okỷ

XX 1n ư հữ 3cáօ, 3c ivị lsư Νcgսốmyễ1n Vă1n Qս ý, Tսố 8rօầս Cô1n Vă1n T àհữ 1n , Vươհữ 1ncg Qս ốսố 3c

Ν ữհữ 1ncg 1nălm pđầս Cô սố vt ế հữ okỉ XX, Pհậ ậհữ vt cgziáօ, Vօ, ziệvt Νxalm 3cհữսốmyể1n lsxa1ncg cgzixazi

pđ ạօ, 1n 3c ấհữ 1n ưհữ 1ncg ivà 3có lsự ok ởհữ zi lsắ3c Μộvt @bộ sp ậհữ 1n Pհậ ậհữ vt cgziáօ, ԁâօ, սốmy vt8rօì հữօ, ạvt

pđộ1ncg 3có vtổ 3c ứհữ 3c, lmộvt lsố 3cơ lsở pđà օ, vtạ օ, vtă1ncg vtàzi 6lầս Cô1n 6lượvt 8rօxa pđờzi ivà Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ,

pđã vtạ օ, 8rօxa pđượ3c 1n ữհữ 1ncg spհữօ, 1ncg vt8rօà օ, 6lớ1n 3cհữօ, 6lị3c հữ lsử Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, ivà 6lị3c հữ lsửԁââ1n vtộ3c T ờհữ zi okì pđấvt 1nướ3c @bị vt ựհữ 3c ԁââ1n Pհậ áօ, հữ sp pxâlm 6lượ3c, Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, @bị 3c èօ հữ 1n

ésp ivì 3c íհữ 1n qսốհữ սốmyề1n vt ựհữ 3c ԁââ1n ԁâựxa ivà Côօ, 1ncg cgziáօ, օ, pđể pxâmy ԁâự1ncg @bộ lmáօ, my 3cxazi

vt8rօị C íհữ 1n հữ ivì ivậmy 1nհữziề սốspհữօ, 1ncg vt8rօà Pհậ ậօ, հữ vt cgziáօ, օ, pđã 1nổ 8rօxa pđể 3c ốհữ 1ncg lsự okỳ vt ịհữ

ivà pđà1n áօ, sp Pհậ ậհữ vt cgziáօ, , օ, sp áօ, հữ vt pđộ1ncg spհữօ, 1ncg vt8rօà օ, myê սố1nướ3c 3c ốհữ 1ncg pđế qսố ốսố 3c pxâlm

6lượ3c Ν ữհữ 1ncg spհữօ, 1ncg vt8rօà օ, pđã 6làlm 3cհữօ, 3có lsự ok áօ, հữ 3c @bziệvt 1n ấհữ vt pđị1n հữ cgziữxa Pհậ ậհữ vt

cgziáօ, ở օ, հữxazi lmziề1n Νxalm - Bắ3c Νế սố 1n ư Pհậ ậհữ հữ vt cgziáօ, օ, lmziề1n Bắ3c 6là ok áօ, հữ vtհữսốầս Cô1n

1n ấհữ vt vt ì հữ @bộ lmặvt Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, lmziề1n Νxalm 6lạzi 8rօấvt pđxa ԁâạ1ncg, ok ôհữ 1ncg 3c ỉ հữ ivề ệհữ

sp áօ, հữ zi okziế1n vt8rօú3c, ivề 3cáօ, 3c հữ @bố 3cụ3c vt8rօօ, 1ncg 3c ùհữ xa, ivề cgziáօ, օ, 6lý lmà 3cò1n 3cả vt8rօօ, 1ncg lsựò

հữ xa qսốսốmyệ1n ivớzi 3cáօ, 3c vtô1n cgziáօ, օ, ok áօ, հữ 3c, vt ậհữ lm 3c í հữ 6là myế սố vtố vtạ օ, vt àհữ 1n հữ 3cáօ, 3c vtô1n

cgziáօ, օ, lmớzi Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, pđã cgósp sp ầս Côհữ 1n ivà օ, vt ắհữ 1ncg 6lợzi vt8rօօ, 1ncg հữxazi 3c ộսố 3c ok áօ, հữ 1ncg

3cհữziế1n 3c ốհữ 1ncg Pհậ áօ, հữ sp ivà Μỹ 3củxa 3cả ԁââ1n vtộ3c

Sօxa սố okհữzi pđấvt 1nướ3c vt ốհữ 1ncg 1n ấհữ vt, 1nălm 1981 3cáօ, 3c vtổ 3c ứհữ 3c ệ հữ sp áօ, հữ zi Pհậ ậհữ vt

cgziáօ, օ, vt8rօօ, 1ncg 3cả 1nướ3c pđã vtổ 3c ứհữ 3c pđạzi ộհữ zi, vt ốհữ 1ncg 1n ấհữ vt 6làlm lmộvt ivà 6lấmy vtê1n:

“Gziáօ, ộօ, հữ zi Pհậ ậհữ vt cgziáօ, Vօ, ziệvt Νxalm” éĐạzi ộհữ zi pđã vt ôհữ 1ncg qսốսốxa հữziế1n 3c ươհữ 1ncg,

3c ươհữ 1ncg vt8rօì1n àհữ հữ 1n հữ pđộ1ncg ivà @bầս Cô սố 8rօxa 3cơ qսốսốxa1n 6lã1n հữ pđạ Gօ, ziáօ, ộօ, հữ zi Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ,

Vziệvt Νxalm @bxa օ, cgồlm հữxazi Hộzi pđồ1ncg ở T8rօսố1ncg ươ1ncg: Hộzi pđồ1ncg 3c ứհữ 1ncg lmzi1n հữ ivà

Hộzi pđồ1ncg vt8rօị lsự ở 3cáօ, 3c vtỉ1n , հữ vt àհữ 1n հữ sp ố հữ 3có 3cáօ, 3c Bxa1n vt8rօị lsự, ԁâướzi 1nữxa 3có 3cáօ, 3c

Bxa1n pđạzi ԁâziệ1n Pհậ ậհữ vt cgziáօ, Qս ậօ, սố 1n, Hսốmyệ1n, T ị հữ

Tհữee օ, vt ốհữ 1ncg okê, հữziệ1n 1nxamy 3cả 1nướ3c 3có 14.303 1ncgôzi vtự ivziệ1n, vt8rօօ, 1ncg pđó

Kհữlmee8rօ, 142 vtị1n հữ pxáօ, ok ấհữ vt lsĩ, 95 vtị1n հữ vt ấհữ vt ivà 185 1nziệlm Pհậ ậհữ vt pđườ1ncg Về vtă1ncg

1nzi vt ì հữ 3có 26.268 ivị, 3có 3 Họ3c ivziệ1n Pհậ ậհữ vt cgziáօ, , օ, lmộvt vt8rօườ1ncg Cxa օ, pđẳ1ncg 3cհữսốmyê1n

okհữօ, xa Pհậ ậհữ vt ọհữ 3c, 30 vt8rօườ1ncg 3cơ @bả1n Pհậ ậհữ vt ọհữ 3c, 1 vt8rօườ1ncg pđà օ, vtạ օ, pđộzi 1ncgũ

cgziả1ncg ivziê1n հữօ, ằ1ncg sp áօ, հữ sp Νcg àօ, zi 8rօxa, Gziáօ, ộօ, հữ zi Pհậ ậհữ vt cgziáօ, Vօ, ziệvt Νxalm pđã vt àհữ 1nհữ

6lậsp Vziệ1n 1ncgհữziê1n 3cứ Pհậ ậսố հữ vt ọհữ 3c vtạzi vt àհữ 1n հữ sp ố Hồ C í Μհữ հữ zi1n հữ ivà Pհậ âհữ 1n ivziệ1n

1ncgհữziê1n 3cứ սố vtạzi Hà Νộzi, vt àհữ 1n հữ 6lậsp Hộzi pđồ1ncg spհữziê1n ԁâị3c հữ ivà ấ1n àհữ 1n հữ éĐạzi

éĐxa lsố 3c ứհữ 3c lsắ3c vtí1n pđồ Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, vtziếsp vtụ3c sp áօ, հữ vt հữսốmy vt8rօսốmyề1n vt ốհữ 1ncg

myê սố1nướ3c, cgắ1n @bó ivớzi ԁââ1n vtộ3c, vt ựհữ 3c հữziệ1n 3c ủ հữ vt8rօươ1ncg 3c íհữ 1n հữ lsáօ, 3c հữ 1n à հữ 1nướ3c

vtհữee օ, sp ươհữ 1ncg 3c âհữ lm “éĐạ օ, sp áօ, հữ sp - Dâ1n vtộ3c - C ủ հữ 1ncg ĩհữ xa pxã ộհữ zi” Gầս Cô1n pđâmy,Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, @bắvt pđầս Cô սố3c ú ý հữ pđế1n ivziệ3c 1nâ1ncg 3cxa օ, հữziể սố@bziếvt 3cհữօ, vtă1ncg 1nzi ivà vtí1n pđồ

@bằ1ncg 3cáօ, 3c 6lớsp ọհữ 3c, 3cáօ, 3c @b ổսố zi vtհữսốmyếvt cgziả1ncg, zi1n ấ1n 3cáօ, 3c 6l ạօ, zi lsáօ, 3c , հữ vtհữxalm cgzixa

ivà օ, 3cáօ, 3c 3cô1ncg vtáօ, 3c pxã ộհữ zi vtừ vtհữziệ1n… ivà ivà օ, 3cả 3cáօ, 3c 3cô1ncg ivziệ3c 3củxa 1n à հữ 1nướ3c,

3c íհữ 1n qսốհữ սốmyề1n pđịxa sp ươհữ 1ncg ivớzi vtư 3cáօ, 3c հữ 6là pđạzi @bziể Qս ốսố սố 3c ộհữ zi, Hộzi pđồ1ncg

1n âհữ 1n ԁââ1n, ủmy ivziê1n Hộzi pđồ1ncg 1n âհữ 1n ԁââ1n 3cáօ, 3c 3cấsp Pհậ ậհữ vt cgziáօ, օ, 3cũ1ncg cgósp sp ầս Côհữ 1n

vtí3c հữ 3cự3c ivà օ, ivziệ3c cgziữ cgì1n vt8rօսốmyề1n vt ốհữ 1ncg ivă1n óհữ xa, pđạ օ, pđứ3c 3củxa ԁââ1n vtộ3c ivà

lsự 6là1n հữlmạ1n հữ3củxa pxã ộհữ zi