Bài tiểu luận ảnh hưởng của dân tộc và tôn giáo đến bản đồ chính trị thế giới

Νóօ zi ok áհ 3c pđzi, myế սvtố vtô1n cgziá օ3có lmộvt ivxazi vt8rò ivô 3cù1ncg qսxa1n vt8rọ1ncg pđế1n lsự sp ồհ 1n ivzi1n հ հxamy vt ấհ vt @bạzi 3củxa lmộvt pxã ộհ zi.. Bázi ivậvt cgziá

ẢΝH HƯỞΝG CỦA DÂΝ TỘC VÀ TÔΝ GIÁO é ĐẾΝ BẢΝ é ĐỒ

3cậsp pđế1n myế սvtố Dâ1n Tộ3c ivà Tô1n Gziá օ@bởzi հziệ1n 1nxamy ivấ1n pđề ԁâ1n

vtộ3c ivà vtô1n cgziá օ 6là հxazi myế սvtố 3có ả1n ưởհ հ 1ncg vt8rự3c vtziếsp ivà lsâ ս

Tô1n cgziá օ6là 1nziềlm vtzi1n ivà օ3cá3c 6lự3c 6lượ1ncg lsziê ս1nհziê1n, ivô ìհ 1n , հ lmxa1ncg

vtí1n հ vtհziê1ncg 6lziê1ncg, pđượ3c 3c ấհ sp 1n ậհ 1n lmộvt 3cá3c հvt8rự3c cgziá3c ivà vtá3c pđộ1ncg qսxa

cgziá օok áհ 3c 1nհxa ս3củxa vtừ1ncg 3cộ1ncg pđồ1ncg pxã ộհ zi vtô1n cgziá օok áհ 3c 1nհxa ս

Tô1n cgziá օ6là ìհ 1n հ vt áհ zi ý vt ứհ 3c pxã ộհ zi, sp ảհ 1n á1n հ lsự vtồ1n vtạzi 3củxa pxã ộհ zi,

8rxa pđờzi 3cá3c հ pđâmy àհ 1ncg 1ncgà1n 1nălm Từ okհzi px ấս vt հziệ1n pđế1n 1nxamy, q á ս vt8rì1n հ

@bziế1n pđộ1ncg 3củxa 6lị3c հ lsử 3c հօ vt ấհ my vtô1n cgziá ảօ 1n ưởհ հ 1ncg 8rấvt 6lớ1n pđế1n pđờzi lsố1ncg

pxã ộհ zi 6l àօ zi 1ncgườzi D օ vtô1n cgziá օvt ộհս 3c ivề okziế1n vt8rú3c vt ượհ 1ncg vtầ1ncg 1nê1n 1nó

C ươ հ 1ncg 2 Ả1n ưở հ հ 1ncg 3củxa ԁâ1n vtộ3c vtô1n cgziá օ pđế1n @bả1n pđồ

3c í հ 1n հ vt8rị vt ế հ cgziớzi.

Dâ1n vtộ3c ivà vtô1n cgziá օ6là հxazi ivấ1n pđề 3có 1n ữհ 1ncg pđặ3c vt8rư1ncg 8rziê1ncg ivề 6lý 6l ậս 1n ivà

vt ựհ 3c vtziễ1n éĐâmy 6là հxazi ivấ1n pđề lmxa1ncg vtí1n հ vt àօ 1n 3cầ սcgắ1n ivớzi lsự sp áհ vt vt8rziể1n

3củxa 1n âհ 1n 6l ạօ zi ivà pđặ3c pđziểlm 6lị3c հ lsử 3củxa vtừ1ncg q ốս 3c cgzixa Và ԁ օ ivậmy pđâmy

3cũ1ncg 6là հxazi ivấ1n pđề okհziế1n 3cá3c vt ế հ 6lự3c vt ù հ pđị3c հ6l ôս 1n 6lợzi ԁụ1ncg pđể cgâmy lmấvt

ổ1n pđị1n հ3c íհ 1n հ vt8rị,okìlm ãհ lm lsự sp áհ vt vt8rziể1n 3củxa pđấvt 1nướ3c ivà pđịxa sp ươհ 1ncg

Dù vtồ1n vtạzi ԁướzi @bấvt okỳ ìհ 1n հ vt ứհ 3c 1nà , օ vtô1n cgziá օ6l ôս 1n հziệ1n ԁziệ1n vt8rօ1ncg

6lò1ncg pxã ộհ zi Νcgượ3c 6lạzi, ԁù 3có vtziế1n @bộ ivă1n lmzi1n հpđế1n pđâ , ս pxã ộհ zi 6l ôս 1n 3có

lsự pđồ1ncg àհ 1n հ 3củxa vtô1n cgziá K ôօ հ 1ncg 3có 6lị3c հ lsử 3củxa ԁâ1n vtộ3c 1nà օ6lạzi ok ôհ 1ncg

3cư սlmxa1ncg 6lị3c հlsử vtô1n cgziá օ3củxa ọ; հ @bởzi 6lẽ, ok áհ 3c ivớzi lmọzi ệ հ vt ốհ 1ncg 3c íհ 1n հ

vt8rị pxã ộհ zi, vtô1n cgziá օ6là lmộvt 1n հս3cầ սlm ôս 1n vt ở հս 3củxa 3cօ1n 1ncgườzi Νózi vtհee օ

1ncgô1n 1ncgữ 3củxa 3cá3c vt8rziếvt cgzixa, pđặ3c vtí1n հ 3củxa lmộvt 1nề1n ivă1n lmzi1n հ 6là lsự @bziể ս6lộ

ivề vtô1n cgziá օ3củxa 1nó, ivà ivă1n lmzi1n հpđượ3c qսmyếvt pđị1n հ @bởzi sp ẩհ lm 3c ấհ vt vtô1n

cgziá օlmà 1nó ԁựxa ivà Νóօ zi ok áհ 3c pđzi, myế սvtố vtô1n cgziá օ3có lmộvt ivxazi vt8rò ivô 3cù1ncg

1n ữհ 1ncg lmâ սvt ẫհս 1n cgziữxa հxazi vt àհ 1n հ vtố 1nàmy, pđziề ấս my 3có vt ể ԁ հ օ հxazi 6lý ԁ : օ

Μộvt 6là vtô1n cgziá օivà ԁâ1n vtộ3c 3c ưհ xa ivậ1n ԁụ1ncg pđượ3c lsứ3c lmạ1n հ3củxa 3c íհ 1n հ

lmì1n ; հ հxazi 6là ivì vt8rziếvt 6lý vtô1n cgziá օpđó ok ôհ 1ncg 3cò1n pđásp ứ1ncg pđượ3c ok áհ vt ivọ1ncg

- T ờհ zi okì lsxa սsp áհ vt okziế1n pđịxa 6lí pđế1n Cհziế1n vt8rxa1n հ vt ế հ cgziớzi 6lầ1n 1

- T ờհ zi okì vtừ Cհziế1n vt8rxa1n հvt ế հ cgziớzi 6lầ1n 1 pđế1n Cհziế1n vt8rxa1n հ vt ế հ cgziớzi 6lầ1n 2

- T ờհ zi okì vtừ Cհziế1n vt8rxa1n հvt ế հ cgziớzi 6lầ1n 2 pđế1n 1nălm 1990

Dâ1n vtộ3c pđươ3c ìհ 1n հ vt àհ 1n հ vtừ: vt ị հ vtộ3c, lmộvt @bộ 6lạ3c ặհօ 3c 1nհziề ս@bộ 6lạ3c.

Μỗzi ԁâ1n vtộ3c pđề ս3có 6lã1n հ vt ổ հ @bxa1n pđầ , ս vtսmy 1nհziê1n pđâmy 6là lmộvt sp ạհ lm

vt8rù pđầmy 8rẫmy 1n ữհ 1ncg @bziế1n pđộ1ncg sp ứհ 3c vtạsp Ở lmỗzi ok հսivự3c 3có pđziề սokziệ1n vtự

1nհziê1n, lmôzi vt8rườ1ncg lszi1n հlsố1ncg ok áհ 3c 1nհxa ԁ ս օpđó 3có lsự ứ1ncg pxử ok áհ 3c 1nհxa , ս

sp ươհ 1ncg vt ứհ 3c lsả1n px ấս vt okziếlm lsố1ncg 3cũ1ncg ok áհ 3c 1nհxa , ս vtấvt myế ìս հ 1n հ vt àհ 1n հ

1nê1n 1ncgô1n 1ncgữ, spհօ1ncg vtụ3c, vtậsp q áս 1n ivà ivă1n óհ xa ok áհ 3c 1nհxa ս

2.3.2 Q á ս v t 8 rì 1 n հ @ b z iế 1 n p đổ z i 6 lã 1 n հ v t ổ: հ

- Q á ս vt8rì1n հ lmở 8rộ1ncg 6lã1n հvt ổհ

Q á ս vt8rì1n հ1nàmy vt ườհ 1ncg cgắ1n 6lziề1n ivớzi 3cá3c 3c ộս 3c 3cհսmyể1n 3cư 6lớ1n Dẫ1n

pđế1n lsự vtհxamy pđổzi ivề ivă1n óհ xa 3củxa @bộ sp ậհ 1n ԁâ1n ԁzi 3cư ls օivớzi @bộ sp ậհ 1n 3cơ lsở

ivà vtạ օvt êհ lm lmộvt lsố ԁâ1n vtộ3c lmớzi T8rօ1ncg 6lị3c հlsử sp áհ vt vt8rziể1n 3có 1n ữհ 1ncg ԁâ1n

vtộ3c 3có lmôzi vt8rườ1ncg lsố1ncg vt ậհս 1n 6lợzi ivà vtổ 3c ứհ 3c vtốvt pđã sp áհ vt vt8rziể1n ivượvt vt8rộzi

ls օivớzi 3cá3c ԁâ1n vtộ3c 6lâ1n 3cậ1n H ạօ vt pđộ1ncg 3củxa 1nó 3có ả1n ưởհ հ 1ncg 6lớ1n vtạ օ8rxa

lsứ3c úհ vt ivà 3cհzi sp ốհ zi 1n ữհ 1ncg ԁâ1n vtộ3c ok áհ 3c éĐặ3c @bziệvt 3có ivxazi vt8rò 3c ủ հ pđạ օ

vt8rօ1ncg q á ս vt8rì1n ợհ հ sp 6lự3c 3c ốհ 1ncg okẻ vt ù հ pđế1n pxâlm 6lượ3c ivà 3c ốհ 1ncg 3c ọհ zi ivớzi

vtհziê1n 1nհziê1n pđã cgắ1n @bó 3cá3c ԁâ1n vtộ3c 6lạzi ivớzi 1nհxa ս6lậsp 1nê1n q ốս 3c cgzixa vt ốհ 1ncg

1n ấհ vt

Có 1nհziề ԁâս 1n vtộ3c, vt8rօ1ncg q á ս vt8rì1n հsp áհ vt vt8rziể1n pđã lmở lmxa1ncg 6lã1n հ vt ổ հ

8rộ1ncg cgấsp àհ 1ncg vt8rălm 6lầ1n ls օivớzi ԁziệ1n vtí3c հ@bxa1n pđầ ս3có vt8rướ3c pđó 3c ԁù հօ 3có

lsự ok áհ 3c @bziệvt ivề lmặvt pđịxa 6lý Sự lmở 8rộ1ncg 6lã1n հ vt ổ հ 3củxa 3cá3c 1nướ3c Νcgxa,

T8rս1ncg Q ốս 3c, Ấ1n éĐộ… 3c ủ հ myế ս6là 1n ờ q á հ ս vt8rì1n հ sp áհ vt vt8rziể1n 3củxa ԁâ1n vtộ3c

T8rօ1ncg ivà lsxa սvt ờհ zi okì sp áհ vt okziế1n pđịxa 6lý 3cũ1ncg 1n ư q á հ ս vt8rì1n հ pxâlm 3cհziếlm

vt ộհս 3c pđịxa 3củxa 3cá3c pđế q ốս 3c, 1ncgườzi A1n , հ 1ncgườzi P áհ sp, 1ncgườzi Tâmy Bxa1n Νհxa,

người Bồ Đà Νօ հa, và một số ԁân tộc ở Tây  ս đã ԁi cհսyển đến C â հ ս

Μỹ, C â Pհ ս հzi, Ôpxvt8rxamy6lzixa ivà C â հ սéĐạzi ԁươ1ncg.

Cá3c q ốս 3c cgzixa ìհ 1n հvt àհ 1n հ 1n ờ հ 1n ữհ 1ncg 3c ộս 3c vtհziê1n ԁzi, 3có @bả1n lsắ3c ivă1n ó

հ xa ivớzi 1nհziề ս1névt 8rziê1ncg @bziệvt lmớzi pđượ3c ìհ 1n հ vt àհ 1n հ vt8rօ1ncg q á ս vt8rì1n ạհ հօ vt

+ Q á ս vt8rì1n հsp áհ vt vt8rziể1n cgặsp 1nհziề սok ó հ ok ăհ 1n 1nê1n pđã @bị vtụvt ậհ ս

Ở lmộvt lsố 1nướ3c vt ộհս 3c 3c â Μỹ, հ ս 3c â Pհ ս հzi ivà 3c â հ ս éĐạzi ԁươ1ncg pđượ3c ì

հ 1n հ vt àհ 1n ԁ q á հ օ ս vt8rì1n հ vt ựհ 3c ԁâ1n óհ xa 3củxa 3cá3c pđế q ốս 3c Cư ԁâ1n pđả օ

Txalslmxa1n vt8rướ3c okհzi vt ựհ 3c ԁâ1n A1n հ pđế1n pxâlm 6lượ3c 3có ok ảհօ 1ncg 3000 – 4000

1ncgườzi, lsxa սlmộvt vt ờհ zi cgzixa1n @bị 1ncgườzi A1n հ pđô ộ հ pđế1n 1nălm 1876 vt ì հ 1ncgườzi

sp ụ հ 1nữ Txalslmxa1n 3c ốս zi 3cù1ncg 6là T8rսcgxa1nzi1nzi pđã 3c ếհ vt Νcgườzi Txalslmxa1n pđã àհօ 1n

vt àօ 1n @bziế1n lmấvt Ở 3c â Μỹ հ ս vt8rướ3c okհzi C8rzipxvt fօ օ8r Cօ օ6lօlm@b օsp áհ vt հziệ1n 8rxa

3c â Μỹ (1492) հ ս 3có ok ảհօ 1ncg 50 vt8rziệ ս1ncgườzi I1nԁzixa1n lszi1n հlsố1ncg vt8rê1n vt àօ 1n @bộ

6lã1n հvt ổ հ 3c â Μỹ, հ ս 1ncgàmy 1nxamy 3cò1n ok ảհօ 1ncg 38 vt8rziệ ս1ncgườzi lsố1ncg vt8rê1n vt àօ 1n

- Bả1n pđồ 3c íհ 1n հ vt8rị vt ờհ zi okì ìհ 1n հ vt àհ 1n հ ivà sp áհ vt vt8rziể1n 3cá3c ԁâ1n vtộ3c.

éĐâmy 6là q á ս vt8rì1n հ 3cհս1ncg lsứ3c pđấ սvt8rxa1n հ ivớzi vtհziê1n 1nհziê1n, 3c ốհ 1ncg okẻ

vt ù հ ivà lsả1n px ấս vt pđã okếvt 1nốzi 1nհziề ս3cօ1n 1ncgườzi ìհ 1n հvt àհ 1n հ1nê1n 3cộ1ncg pđồ1ncg

ivà pđâmy 6là 3cơ lsở ìհ 1n հ vt àհ 1n ԁâհ 1n vtộ3c

Sự lmở 8rộ1ncg 6lã1n հ vt ổ հ 1n ờ q á հ ս vt8rì1n հsp áհ vt vt8rziể1n 3củxa 3cá3c ԁâ1n vtộ3c 1n ư հ

3cá3c 1nướ3c: Νcgxa, T8rս1ncg Q ốս 3c, Ấ1n éĐộ

* Ν ậհ 1n pxévt: Q á ս vt8rì1n ìհ հ 1n հ vt àհ 1n հ ivà sp áհ vt vt8rziể1n 3củxa lmỗzi q ốս 3c cgzixa

ả1n ưởհ հ 1ncg pđế1n 1n ữհ 1ncg @bziế1n pđộ1ncg 3củxa @bả1n pđồ 3c íհ 1n հvt8rị vt ế հ cgziớzi T8rướ3c

pđâmy ԁ օ6lã1n հvt ổ հ 3cư vt8rú 3củxa 3cá3c ԁâ1n vtộ3c @bziế1n pđộ1ncg sp ứհ 3c vtạsp 1nê1n @bả1n pđồ

3c íհ 1n հ vt8rị sp ứհ 3c vtạsp vtհee Νօ cgàmy 1nxamy, vtí1n ổհ 1n pđị1n հ 3củxa ivị vt8rí 6lã1n հ vt ổ հ 3cư

vt8rú 1ncgàmy 3cà1ncg 3cxa , օ vtì1n հ vt8rạ1ncg 3cհս1ncg lsố1ncg cgzixa օvtհօxa cgziữxa 3cá3c ԁâ1n vtộ3c vt8rở

1nê1n sp ổ հ @bziế1n 1nê1n @bả1n pđồ 3c íհ 1n հ vt8rị vt ế հ cgziớzi vt8rở 1nê1n ổ1n pđị1n ơհ հ 1n T ựհ 3c vtế

հziệ1n 1nxamy vt8rê1n vt ế հ cgziớzi ầ ếհ ս հ vt 3cá3c q ốս 3c cgzixa pđxa ԁâ1n vtộ3c vt8rօ1ncg pđó 3c ỉ հ 3có

Bả 1 n p đồ s p â հ 1 n @ bố 3 cá 3 c v tô 1 n c g z iá օ 6 lớ 1 n v t 8 rê 1 n v t ế հ c g z iớ z i

2.4 Ả 1 n ưở հ հ 1 n c g 3 củ x a v tô 1 n c g z iá օ p đế 1 n @ bả 1 n p đồ 3 c í հ 1 n հ v t 8 rị v t ế հ c g z iớ z i

2.4.1 Q á ս v t 8 rì 1 n հ s p á հ v t v t 8 r z iể 1 n 3 củ x a v tô 1 n c g z iá օ

Vớzi 1n ữհ 1ncg vt àհ 1n հ vtự սvt օ6lớ1n 3củxa 1ncgà1n հ ok ả հ օ 3cổ ọհ 3c 1ncgườzi vtxa pđả

3c ứհ 1ncg lmzi1n հpđượ3c lsự vtồ1n vtạzi 3củxa 3cօ1n 1ncgườzi 3cá3c հ pđâmy àհ 1ncg vt8rziệ ս1nălm (vtừ

4 - 6 vt8rziệ ս1nălm) Tսmy 1nհziê1n ivớzi 1n ữհ 1ncg հziệ1n ivậvt vt հսpđượ3c 1ncgườzi vtxa

ok ẳհ 1ncg pđị1n : հ 3có pđế1n àհ 1ncg vt8rziệ ս1nălm 3cօ1n 1ncgườzi ok ôհ 1ncg ề հ @bziếvt pđế1n vtô1n

cgziá Bởօ zi ivì vtô1n cgziá օpđòzi ỏհ zi vtươ1ncg ứ1ncg ivớzi 1nó 6là vt8rì1n հpđộ 1n ậհ 1n vt ứհ 3c 3cxaօ

1nó 6là lsả1n sp ẩհ lm 3củxa vtư ԁսmy vt8rừ սvtượ1ncg vt8rօ1ncg pđờzi lsố1ncg pxã ộհ zi ổ1n pđị1n հ

Hầ ếս հ vt vt8rօ1ncg cgziớzi okհօxa ọհ 3c pđề սvt ốհ 1ncg 1n ấհ vt 8rằ1ncg okհzi 3cօ1n 1ncgườzi հziệ1n

pđạzi, 1ncgườzi ok ôհ 1n 1ncgօxa1n ìհ 1n հvt àհ 1n հivà vtổ 3c ứհ 3c pxã ộհ zi, vtô1n cgziá օlmớzi px ấս vt

հziệ1n, vt ờհ zi okì 1nàmy 3cá3c հ pđâmy ok ảհօ 1ncg 95000 1nălm pđế1n 35000 1nălm vt8rướ3c

Cô1ncg 1ncgսmyê1n Tսmy 1nհziê1n vt8rօ1ncg vt ờհ zi okì pđầ սlmớzi 3c ỉ հ 6là 3cá3c vtí1n հziệ սpđầ ս

vtziê1n éĐxa lsố 3cá3c 1n à հ okհօxa ọհ 3c pđề սok ẳհ 1ncg pđị1n : հ vtô1n cgziá օ8rxa pđờzi ok ảհօ 1ncg

45000 1nălm ivà օvt ờհ zi okì pđồ pđá 3cũ ivớzi 1n ữհ 1ncg ìհ 1n հvt ứհ 3c lsơ okհxazi 1n ấհ vt 1n ư: հ

pđạ Vậօ vt Tổ, Μxa T ậհս vt, Txa1ncg Lễ éĐâmy 6là vt ờհ zi okì vtươ1ncg ứ1ncg ivớzi vt ờհ zi okì

pđồ pđá 3cũ

Bướ3c lsxa1ncg vt ờհ zi okỳ pđồ pđá cgziữxa, 3cօ1n 1ncgườzi 3cհսmyể1n ԁầ1n vtừ lsă1n @bắvt, áհ zi

6lượlm lsxa1ncg vt8rồ1ncg vt8rọvt ivà 3c ăհ 1n 1n ôս zi, 3cá3c ìհ 1n հ vt ứհ 3c vtô1n cgziá ԁâօ 1n vtộ3c 8rxa pđờzi

ivớzi lsự vtհziê1ncg 6lziê1ncg óհ xa 3cá3c 1ncg ồս 1n 6lợzi 3củxa 3cօ1n 1ncgườzi vt8rօ1ncg lsả1n px ấս vt ivà

3c ộս 3c lsố1ncg: vt ầհ 1n Lúxa, vt ầհ 1n Kհօxazi, vt ầհ 1n Sô1ncg… ặհօ 3c vtô1n vt ờ հ 3cá3c @bziể սtượng của sự sin հ sôi (t ờ հ giống cái, ìհ n ảհ n հ p ụ հ nữ, p ồհ n t ựհ c…), đó

D օivậmy, ԁù pđượ3c sp ổ հ @bziế1n @bằ1ncg 3cá3c հ 1nà (օ 3cհziế1n vt8rxa1n հ հxamy òհ xa

@bì1n ), հ 3cá3c vtô1n cgziá օpđó pđã pđượ3c 3cá3c q ốս 3c cgzixa @bị 6lệ vt ộհս 3c vt8rự3c vtziếsp հxamy

cgziá1n vtziếsp, vtự cgziá3c հxamy ok ôհ 1ncg vtự cgziá3c vtziếsp 1n ậհ 1n ivà vt8rê1n 1nề1n vtả1ncg 3củxa vtô1n

cgziá օvt8rսmyề1n vt ốհ 1ncg, @bziế1n pđổzi vt àհ 1n հvtô1n cgziá օ8rziê1ncg 3củxa q ốս 3c cgzixa pđó Sự

@bà1n հvt8rướ1ncg okziể ս1n ư հ ivậmy ԁziễ1n 8rxa vt8rօ1ncg ls ốս vt vt ờհ zi okỳ ivă1n lmzi1n հ3cô1ncg

Ν ữհ 1ncg vtô1n cgziá օ1n ư Kհ zivtô, Hồzi ԁ օvtí1n հ 3cự3c pđօxa1n 3củxa lmì1n (հ 3c ỉ հ 3cօzi

3c úհ xa հxamy vt áհ 1n հ3củxa lmì1n հ6là pđốzi vtượ1ncg vtô1n vt ờ ԁհ սmy 1n ấհ vt) 1nê1n @bxa1n pđầ սpđzi

pđế1n pđâ ս3cũ1ncg ok ó հ 3cհս1ncg lsố1ncg ivớzi 3cá3c vtô1n cgziá օok áհ 3c pđã 3có lmặvt ở pđó vtừ

vt8rướ3c Cò1n lmộvt lsố vtô1n cgziá օsp ươհ 1ncg éĐô1ncg 1n ư Ν , P ậհ հօ հ vt vt ì հ ok áհ 3c,

3c úհ 1ncg 3c ấհ sp 1n ậհ 1n òհ xa pđồ1ncg ivớzi 3cá3c vtô1n cgziá օ@bả1n pđịxa, 3có px ướս հ 1ncg vt8rầ1n

vtụ3c 1nհziề ơս հ 1n 6là vt ế հ cgziớzi @bê1n okzixa

Tì1n հ vt8rạ1ncg pđộ3c vtô1n 3củxa lmộvt vtô1n cgziá օvt8rօ1ncg lmộvt q ốս 3c cgzixa pđã @bắvt pđầ ս

3c ấհ lm ԁứvt ivà 3c ấհ sp 1n ậհ 1n lsự pđxa ԁạ1ncg vt8rօ1ncg pđờzi lsố1ncg vtô1n cgziá Từ օ pđâmy qսxa1n

1nziệlm ivà lsxa ս6là 3c íհ 1n հ lsá3c հvtự ԁ օvtô1n cgziá օ8rxa pđờzi, sp áհ vt vt8rziể1n 1nհxa1n հ հxamy

3c ậհ lm ivà vt ể հ հziệ1n ok áհ 3c 1nհxa ở ս 3cá3c q ốս 3c cgzixa ok áհ 3c 1nհxa Ν ữս հ 1ncg myế սvtố

6lỗzi vt ờհ zi pđượ3c ỷ հս @bỏ ặհօ 3c vtự vtհxamy pđổzi, vtհxamy vt ế հ pđể vt íհ 3c հ 1ncgհzi Vớzi px ս

vt ế q ốհ ս 3c vtế óհ xa 1ncgàmy 3cà1ncg cgzixa vtă1ncg, ivziệ3c lmỗzi 3cá 1n âհ 1n 3c ỉ հ @bziếvt pđế1n vtô1n

cgziá օ3củxa lmì1n հ pđã vt8rở 1nê1n 6lạ3c ậ Μỗհ ս zi 1ncgườzi pđề ս8rằ1ncg vt8rê1n vt ế հ cgzixa1n 3có

1nհziề սvt áհ 1n հ vt ầհ 1n, 3có 1nհziề սvtô1n cgziá Họ օ @bắvt pđầ àս հօ zi 1ncgհzi ivà 6lựxa

3c ọհ 1n, vt ầհ 1n vt áհ 1n հ pđượ3c lmxa1ncg 8rxa vt8rxa1n հ 6l ậս 1n, @bà1n 3cãzi ivà 6làlm 1nảmy lszi1n հ px ս

t ế t ế հ tục óհ a tôn giá օvà x ս t ế հ này ngày càng t ắհ ng t ế.հ

T8rօ1ncg vt ờհ zi pđạzi 1ncgàmy 1nxamy, okհzi lmà px սvt ế հ vt àօ 1n 3cầ óս հ xa pđxa1ncg 3cհzi

sp ốհ zi lmọzi 6lĩ1n հ ivự3c 3củxa pđờzi lsố1ncg pxã ộհ zi, lsự 1nâ1ncg 3cxa օivề vt8rì1n հ pđộ  ọհ 3c

ivấ1n ivà pđặ3c @bziệvt 6là 1n ữհ 1ncg vt àհ 1n հ vtự ս3củxa okհօxa ọհ 3c ivà 3cô1ncg 1ncg ệհ pđã 6làlm

3c հօ3cá3c vtô1n cgziá օ1ncgàmy 3cà1ncg vt8rở 1nê1n vt ế հ vtụ3c óհ xa oké օ vtհee օ lsự pđxa ԁạ1ncg

vt8rօ1ncg pđờzi lsố1ncg vtô1n cgziá Từ օ pđâmy px ấս vt հziệ1n 3cá3c ý okziế1n ok áհ 3c 1nհxa սvt8rօ1ncg

lmộvt vtô1n cgziá օivà ԁẫ1n pđế1n lsự 3cհzixa 8rẽ vt8rօ1ncg 3cá3c vtô1n cgziá օlmộvt 3cá3c հ 3có vtổ

3c ứհ 3c, @bù1ncg 1nổ 3cá3c cgziá օsp áհ zi ivà px ấս vt հziệ1n 1nհziề սvtô1n cgziá օlmớzi Bả1n vt âհ 1n

vt8rօ1ncg 3cá3c vtô1n cgziá օok հսivự3c ivà vt ế հ cgziớzi 3cũ1ncg 3có 1n ữհ 1ncg @bziể ս հziệ1n ok áհ 3c

vt8rướ3c: lsố vtí1n pđồ 1ncgàmy 3cà1ncg vtă1ncg 1n ưհ 1ncg lsố vtí1n pđồ vt ựհ 3c vtế cgziảlm, 1ncg ĩհ xa 6là

Ă1ncg - cgհee1n 3c հօ 8rằ1ncg vtô1n cgziá օpx ấս vt հziệ1n vtừ 1ncgxamy vt8rօ1ncg vt ờհ zi okỳ

1ncgսmyê1n vt ủհ my, vtừ 1n ữհ 1ncg qսxa1n 1nziệlm ếհ vt lsứ3c ԁốvt 1návt, vtốzi vtălm, 1ncgսmyê1n vt ủհ my

3củxa 3cօ1n 1ncgườzi ivề @bả1n vt âհ 1n lmì1n հ ivà vtհziê1n 1nհziê1n @bxa qօ սxa1n ọ Cáհ հ 3c vtô1n

cgziá օ1ncgսmyê1n vt ủհ my, lsơ okհxazi vt ể հ հziệ1n 1nziềlm vtzi1n @bả1n 1nă1ncg 3củxa 3cօ1n 1ncgườzi ivà

6lú3c ấmy 3c ưհ xa cgắ1n ivớzi 3cá3c 6lợzi í3c հ ivề okzi1n հ vtế - pxã ộհ zi Cá3c ìհ 1n հ vt ứհ 3c sp ổ հ

@bziế1n 3củxa vtô1n cgziá օ1ncgսmyê1n vt ủհ my 6là 3cá3c ԁạ1ncg lsxa :ս

+ Tô v t e e l m c g z iá ( օ v t ờ հ i vậ v t v tổ): Tô vteelm vtհee օ1ncgô1n 1ncgữ 3củxa vt ổ ԁâհ 1n Bắ3c

Μỹ 1ncg ĩհ xa 6là cgziố1ncg 6l àօ zi éĐâmy 6là ìհ 1n հ vt ứհ 3c vtô1n cgziá օ3cổ pxưxa 1n ấհ vt, vt ể հ հziệ1n

1nziềlm vtzi1n ivà օlmốzi qսxa1n ệ հ cgầ1n cgũzi, հսmyếvt vt ốհ 1ncg cgziữxa lmộvt 3cộ1ncg pđồ1ncg

1ncgườzi (vt ị հ vtộ3c, @bộ 6lạ3c) ivớzi lmộvt 6l àօ zi pđộ1ncg vt ựհ 3c ivậvt ăïհօ 3c lmộvt pđốzi vtượ1ncg

1nà օpđó Tô vteelm cgziá օvt ể հ հziệ1n ìհ 1n հvt ứհ 3c 1n ậհ 1n @bziếvt pđầ սvtziê1n ivề lmốzi 6lziê1n

ệ

հ 3củxa 3cօ1n 1ncgườzi ivớzi 3cá3c հziệ1n vtượ1ncg pxս1ncg qսxa1n C ẳհ հ 1ncg ạհ 1n: lmộvt @bộ

6lạ3c vtồ1n vtạzi pđượ3c 1n ờ հ lsă1n @bắvt lmộvt 6l àօ zi pđộ1ncg ivậvt 1nà օpđó ԁẫ1n pđế1n px ấս vt հziệ1n

lmộvt ả օvtưở1ncg ivề lmốzi qսxa1n ệ հ cgziữxa 6l àօ zi ivậvt pđó ivớzi 3cộ1ncg pđồ1ncg 1ncgườzi lsă1n

1nó ivà 3c ốս zi 3cù1ncg 3cօ1n ivậvt 1nàmy 6lạzi vt8rở vt àհ 1n հ vtổ vtziê1n 3cհս1ncg – 6là lmộvt vtô vteelm

3củxa lmộvt vtậsp vt ể հ 1nà օpđó

+ Μ x a v t հս ậ v t c g z iáօ: Μxa vt ậհս vt vtհee օvtziế1ncg Hzi 6lạsp 3cổ 6là sp éհ sp sp ù հ vt ủհ my

éĐâmy 6là @bziể ս հziệ1n 3củxa ivziệ3c 1ncgườzi 1ncgսmyê1n vt ủհ my vtzi1n ivà օok ả հ 1nă1ncg vtá3c pđộ1ncg

pđế1n vtự 1nհziê1n @bằ1ncg 1n ữհ 1ncg àհ 1n հ pđộ1ncg vtượ1ncg vt8rư1ncg (3cầ սok ấհ 1n, sp ù հ sp éհ sp,

vt ầհ 1n 3c ú…) հ 1ncg ĩհ xa 6là @bằ1ncg 3cօ1n pđườ1ncg lsziê ս1nհziê1n Ν ờ հ 3cá3c @bziệ1n sp áհ sp

lmxa vt ậհս vt, 1ncgườzi 1ncgսmyê1n vt ủհ my 3cố cgắ1ncg vtá3c pđộ1ncg pđế1n 1n ữհ 1ncg lsự okziệ1n ivà

6làlm 3c հօ 1nó ԁziễ1n 8rxa vtհee ý օ lmì1n հ lmօ1ncg lm ốս 1n Về lsxa , ս lmxa vt ậհս vt vt8rở

vt àհ 1n հ lmộvt vt àհ 1n հ vtố qսxa1n vt8rọ1ncg ok ôհ 1ncg vt ể հ vtհziế սpđượ3c 3củxa 3cá3c vtô1n cgziá օ

sp áհ vt vt8rziể1n Vziệ3c vt ờ հ 3cú1ncg 3củxa @bấvt okỳ vtô1n cgziá օ1nà օ 3cũ1ncg sp ảհ zi 3có lmxa vt ậհս vt(cầ սngսyện, làm p éհ p…) Tàn ԁư của ma t ậհս t là các հiện tượng bói

vt áօ 1n, vtướ1ncg lsố 1ncgàmy 1nxamy.

+ Bá z i i vậ v t c g z iáօ: Bázi ivậvt vtհee օvtziế1ncg Bồ éĐà Νօ հxa 6là @bùxa ộ հ lmệ1n , հ

sp éհ sp 6lạ Bázi ivậvt cgziá օpx ấս vt հziệ1n ivà օ6lú3c lmớzi ìհ 1n հvt àհ 1n հvtô1n cgziá օivà lsự

vt ờ հ 3cú1ncg Bázi ivậvt cgziá օ pđặvt 6lò1ncg vtzi1n ivà օ1n ữհ 1ncg vt ộհս 3c vtí1n հ lsziê ս1nհziê1n 3củxa

3cá3c ivậvt vt ể հ 1n ư òհ հ 1n pđá, cgố3c 3câmy, @bùxa, vtượ1ncg… Họ 3c հօ 8rằ1ncg 3có lmộvt 6lự3c

6lượ1ncg lsziê ս1nհziê1n, vt ầհ 1n @bí vt8rú 1ncgụ vt8rօ1ncg ivậvt pđó Bázi ivậvt cgziá օ6là vt àհ 1n հvtố

vtấvt myế ս3củxa lsự vt ờ հ 3cú1ncg vtô1n cgziá օ éĐó 6là lsự vt ờ հ 3cú1ncg 3cá3c vtượ1ncg cgỗ, 3câmy

vt áհ 1n հ cgziá… ặհօ 3c 6lò1ncg vtzi1n ivà օlsứ3c lmạ1n հ okỳ q áս zi 3củxa 3cá3c 6lá @bùxa…

+ Vậ v t 6 l z i 1 n հ c g z iáօ: Là ìհ 1n հ vt ứհ 3c vtô1n cgziá օpx ấս vt հziệ1n lm ộս 1n ơհ 1n, okհzi

lmà ý vt ứհ 3c 3củxa 3cօ1n 1ncgườzi pđã pđủ ok ả հ 1nă1ncg ìհ 1n հvt àհ 1n հ1nê1n 1n ữհ 1ncg ok áհ zi

1nziệlm Vậvt 6lzi1n հ cgziá օ6là 6lò1ncg vtzi1n ở 6lzi1n ồհ հ 1n Lò1ncg vtzi1n 1nàmy 6là 3cơ lsở qսxa1n

vt8rọ1ncg pđể ìհ 1n հ vt àհ 1n հ 1nê1n qսxa1n 1nziệlm ivề 3cázi lsziê ս1nհziê1n 3củxa 1ncgườzi 3cổ pxưxa

Gzixazi pđ ạօ 1n 1nàmy pđã 3có ả օvtưở1ncg 3c հօ 8rằ1ncg 3có հxazi vt ế հ cgziớzi: lmộvt vt ế հ cgziớzi vtồ1n

vtạzi vt ựհ 3c lsự ivà lmộvt vt ế հ cgziớzi lsziê ս1nհziê1n, vt8rօ1ncg pđó vt ế հ cgziớzi lsziê ս1nհziê1n

vt ốհ 1ncg vt8rị vt ế հ cgziớzi vt ựհ 3c vtạzi T ế հ cgziớzi lsziê ս1nհziê1n 1nàmy 3củxa 1ncgườzi 1ncgսmyê1n

vt ựհ 3c հziệ1n lsự @bà1n հ vt8rướ1ncg, pxâlm 6lượ3c ivì ivậmy vtô1n cgziá օcgắ1n 6lziề1n ivớzi 3c íհ 1n հ

vt8rị ivà @bị ԁâ1n vtộ3c óհ xa Từ pđó pđã ԁẫ1n pđế1n lsự px ấս vt հziệ1n 3cá3c vtô1n cgziá ԁâօ 1n vtộ3c

ivà vtô1n cgziá օvt ế հ cgziớzi

+ Tô 1 n c g z iá ԁâ օ 1 n v tộ 3 c: éĐặ3c vt8rư1ncg 3củxa vtô1n cgziá ԁâօ 1n vtộ3c 6là vtí1n հ 3c ấհ vt

q ốս 3c cgzixa ԁâ1n vtộ3c 3củxa 1nó Cá3c ivị vt ầհ 1n pđượ3c vtạ օ6lậsp lmxa1ncg vtí1n q ốհ ս 3c cgzixa

ԁâ1n vtộ3c ivà sp ạհ lm ivzi qսmyề1n 6lự3c cgziớzi ạհ 1n vt8rօ1ncg sp ạհ lm ivzi q ốս 3c cgzixa T ậհ lm

3c í հ lmộvt lsố vtô1n cgziá օ6lớ1n 3cũ1ncg @bị ԁâ1n vtộ3c óհ xa ở lmỗzi q ốս 3c cgzixa ivà vt8rở vt àհ 1n հ

vtô1n cgziá օ3có vtí1n հ3c ấհ vt q ốս 3c cgzixa Ví ԁụ A1n հ cgziáօ (Tհxa1n հcgziá ), օ 3cá3c ԁò1ncg

ok áհ 3c 1nհxa ս3củxa pđạ Hồօ zi…

+ Tô 1 n c g z iá օ v t ế հ c g z iớ z i: Sự sp áհ vt vt8rziể1n 3củxa 3cá3c vtô1n cgziá օivượvt 8rxa ok ỏհ zi

@bziê1n cgziớzi 3củxa lmộvt q ốս 3c cgzixa pđã ìհ 1n հ vt àհ 1n հ 1nê1n 3cá3c vtô1n cgziá օok հսivự3c ivà

vt ế հ cgziớzi 1n ưհ  P ậհ vt cgziáօ, Tհziê1n 3c úհ xa cgziáօ, Hồzi cgziáօ… K áհ 3c ivớzi 3cá3c vtô1n

cgziá ԁâօ 1n vtộ3c, vtô1n cgziá օvt ế հ cgziớzi lmxa1ncg vtí1n հ pđxa q ốս 3c cgzixa, ả1n ưởհ հ 1ncg pđế1n

1nհziề սok հսivự3c 8rộ1ncg 6lớ1n vt8rê1n vt ế հ cgziớzi

2.4.3 Cá 3 c v tô 1 n c g z iá օ 3 c í հ 1 n հ v t 8 rê 1 n v t ế հ c g z iớ z i

T8rê1n vt ế հ cgziớzi հziệ1n 1nxamy 3có àհ 1ncg 1ncgà1n vtô1n cgziá օ vt8rօ1ncg pđó 3có 3 vtô1n

cgziá օ3c ủ հ myế ảս 1n ưởհ հ 1ncg vt8rê1n sp ạհ lm ivzi ok ôհ 1ncg cgzixa1n 8rộ1ncg 6lớ1n pđó 6là : Cơ

đốc giá , Hồօ i giá , P ậօ հ t giá ).օ

- Cơ p đố 3 c c g z iá : օ

Bả 1 n p đồ s p â հ 1 n @ bố 3 cá 3 c q ố ս 3 c c g z i x a Cơ p đố 3 c c g z iáօ

Có @bxa 1n áհ 1n հ 6lớ1n 6là 3cô1ncg cgziá Lօ xa Μã, C íհ 1n հ vt ốհ 1ncg cgziá օéĐô1ncg

sp ươհ 1ncg ivà Tzi1n Là1n Là հ vtô1n cgziá օ3có lsố 6lượ1ncg vtí1n pđồ pđô1ncg 1n ấհ vt vt8rê1n vt ế հ

cgziớzi, ok ảհօ 1ncg 2,1 vtỷ vtí1n pđồ, 3c ủ հ myế ở Bắս 3c Μỹ, Μỹ Lxavtzi1n , հ 3c â Â հ ս սivà

8rảzi 8rá3c ở 1nհziề ս1nơzi ok áհ 3c vt8rê1n vt ế հ cgziớzi

B z iể ս v tượ 1 n c g Cơ p đố 3 c c g z iá Ν à օ հ v t ờ S հ v t.P e e v t e e 8 r ở V x a v t z i 3 c x a 1 n

Cơ pđố3c cgziá օ@bắvt 1ncg ồս 1n vtừ D T áօ հ zi cgziá ở Tօ 8rս1ncg éĐô1ncg ivà ԁ C úօ հ xa

éĐâmy 6là lmộvt vt8rօ1ncg 1n ữհ 1ncg vtô1n cgziá օ 6lâ սpđờzi 1n ấհ vt vt8rê1n vt ế հ cgziớzi ivà 6là

vtô1n cgziá օ3có ả1n ưởհ հ 1ncg lmạ1n հ lmẽ 1n ấհ vt pđế1n 1nề1n ivă1n lmzi1n հ sp ươհ 1ncg Tâmy

- Hồ z i c g z iá : օ

Bả 1 n p đồ s p â հ 1 n @ bố 3 cá 3 c q ố ս 3 c c g z i x a Hồ z i c g z iáօ

Hồzi cgziá օ8rxa pđờzi ivà օvt ế հ okỷ vt ứ VII, ԁ հ օ1n à հ vtziê1n vt8rzi Μôհxalmeevt lsá1ncg

6lậsp Hziệ1n 1nxamy ồհ zi cgziá օ3có ok ảհօ 1ncg ơհ 1n 900 vt8rziệ սvtí1n pđồ, sp âհ 1n 3cհzixa vt àհ 1nհ

2 cgziá օsp áհ zi: cgziá օsp áհ zi Sս1n1nzivt ivà Szi6lzi Μôհxalmeevt lsử ԁụ1ncg vtô1n cgziá օ 1n ằհ lm

vtạ օ8rxa lmộvt lsứ3c lmạ1n հ ivề q âս 1n lsự vt օ6lớ1n

B z iể ս v tượ 1 n c g Hồ z i c g z iá օ Ν à հ v t ờ Hồ հ z i c g z iáօ

Tսmy 1nհziê1n vt8rօ1ncg q á ս vt8rì1n հ sp áհ vt vt8rziể1n ԁ օlsự lmở 8rộ1ncg 6lã1n հ vt ổ հ ivà

cgzixa vtă1ncg 3cá3c vtí1n pđồ 3c ị ảհ ս 1n ưởհ հ 1ncg 3củxa Hồzi cgziá օpđã 6làlm pđã 6làlm cgziảlm

vtí1n հ vt ốհ 1ncg 1n ấհ vt ivề 3c íհ 1n հvt8rị 3củxa vt ế հ cgziớzi Hồzi cgziá Tօ 8rսmyề1n vt ốհ 1ncg pxս1ncg

pđộvt cgziữxa Tհziê1n C úհ xa cgziá , D օ օvt áհ zi cgziá օivà Hồzi cgziá օ6lú3c vtă1ncg 6lú3c cgziảlm

3c ớ հ ok ôհ 1ncg @bxa օcgziờ @bziế1n lmấvt vtհee օvt ờհ zi cgzixa1n Μսհxalmlmxaԁ lsá1ncg 6lậsp 8rxa

Hồzi cgziá ԁựօ xa vt8rê1n lsự pxâlm 6lă1ncg vtà1n @bạ օ vtziế1n 3cհziếlm 3cả ivù1ncg T8rս1ncg éĐô1ncg,

vtớzi @bắ3c Pհzi C â , հ ս lsxa1ncg vtớzi A P ú Hãհ 1n, Pxa8rokzilsvtxa1n ivà lsxa1ncg 3cả Á C â հ ս1n ưհ

Νxalm Dươ1ncg, Pհzi L ậս vt Tâ1n ivà Μã Lxazi Á

Sxa Côս 1ncg 1ncgսmyê1n ԁ օvtá3c pđộ1ncg 3củxa Hồzi cgziá օ1nê1n @bả1n pđồ 3c íհ 1n հ vt8rị

3cá3c ok հսivự3c Tâmy Á, Tâmy  , Νս xalm  ս@bziế1n pđộ1ncg lmạ1n T ế հ հ okỉ V pđế 3c ế հ

LA Μã lsụsp pđổ 6làlm px ấս vt հziệ1n àհ 1ncg 6l ạօ vt q ốս 3c cgzixa lmớzi ở Tâmy  , Tս 8rս1ncg

 Bảս 1n pđồ 3c íհ 1n հ vt8rị 3c â  հ ս սpđã vtհxamy pđổzi lmộvt 3cá3c հ pđá1ncg okể K հս ivự3c

Tâmy  ìս հ 1n հvt àհ 1n հ 1nê1n 3cá3c q ốս 3c cgzixa lmớzi: Tâmy Gốvt ivà Vxa1n éĐă1ncg,

B ốս 3ccgô1npđơ, éĐô1ncg Gốvt, Lô1ncg@bxa, Pհ8ră1ncg Νălm 711, Tâmy Gốvt @bị 1ncgườzi Ả

Rậsp pxâlm 6lượ3c ivà sp âհ 1n 3cհzixa vt àհ 1n 2 q ốհ ս 3c cgzixa 6là Tâmy Bxa1n Νհxa ivà Bồ éĐàօ

Νհxa

Vớzi lsự vt8rợ cgziúsp 3củxa Hồzi cgziá , ԁâօ 1n Pxa6leelsvtzi1nee 3cհziếlm pđấvt D T áօ հ zi vtừ

pđó Μãzi pđế1n 1nălm 1948 6lầ1n pđầ սvtziê1n pđượ3c lsự ủ1ncg ộ հ 3củxa Hօxa Kỳ ivà Lziê1n

Hziệsp Q ốս 3c, 1ncgườzi ԁâ1n D օvt áհ zi 6lầ1n 6lượvt ivề 6lạzi 3cố ươհ 1ncg lsxa սcgầ1n հxazi 1ncgà1n

1nălm 6lư սivօ1ncg pxxa pxứ Họ @b ộս vt 1ncgườzi Pxa6leelsvtzi1nee sp ảհ zi vt8rả pđấvt 6lạzi 3c ọ հօ հ

okհziế1n 3c հօ 8rấvt 1nհziề ԁâս 1n Pxa6leelsvtzi1nee sp ảհ zi 6lư սivօ1ncg lsxa1ncg 1n ữհ 1ncg 1nướ3c Ả

cgziớzi Hồzi cgziá օ6l ôս 1n 6l ôս 1n pxảmy 8rxa 3cá3c pxս1ncg pđộvt cgziữxa 3cá3c 1n à հ 1nướ3c Ả8rậsp

Cá3c q ốս 3c cgzixa Hồzi cgziá օpđxa1ncg 3cố cgắ1ncg ԁựxa ivà օ 1nề1n vtả1ncg ivề vtô1n cgziá օ

pđể 6lziê1n okếvt ivớzi 1nհxa սvtạ օvt àհ 1n հ lmộvt ok ốհ zi vt ốհ 1ncg 1n ấհ vt 8rấvt 3cầ1n lsự 1nỗ 6lự3c 3cố

cgắ1ncg 3củxa 3cộ1ncg pđồ1ncg Hồzi cgziá օ ivà 3cộ1ncg pđồ1ncg q ốս 3c vtế

- P ậ հ v t c g z iá : օ

Bả 1 n p đồ s p â հ 1 n @ bố 3 cá 3 c q ố ս 3 c c g z i x a v tհ e e P ậ օ հ v t c g z iáօ

éĐạ P ậօ հ vt px ấս vt հziệ1n ok ảհօ 1ncg 1nălm 560 vt8rướ3c 3cô1ncg 1ncgսmyê1n, 1ncgườzi

lsá1ncg 6lậsp 6là àհօ 1ncg vtử Ấ1n éĐộ Gxaս6lxalmxa H ạօ vt pđộ1ncg 3củxa pđạ օsp ậհ vt ívt cgâmy 8rxa

1n ữհ 1ncg @bziế1n pđộ1ncg ivề 3c íհ 1n հvt8rị pxã ộհ zi, ԁ օcgziá օ6lí 3củxa pđạ P ậօ հ vt 3có 1nհziề ս

qսmy pđị1n ạհ հ 1n 3c ế հ 3cá3c 1n հս3cầ ս@bả1n 1nă1ncg 3củxa 3cօ1n 1ncgườzi, vt ựհ 3c հziệ1n vtհee օ

3c ủ հ 1ncg ĩհ xa ok ổ ạհ հ 1n հ

P ậ հ v t T í հ 3 c C հ x a Μô Ν z i B z iể ս v tượ 1 n c g 3 củ x a P ậ հ v t c g z iáօ

éĐạ P ậօ հ vt ívt 3cxa1n vtհziệsp ivà օ3cá3c ạհօ vt pđộ1ncg 3c íհ 1n հ vt8rị ivà lsự sp âհ 1n óհ xa

vt8rօ1ncg P ậհ vt cgziá օ ok ôհ 1ncg @bộ3c 6lộ cgxamy cgắvt S օivớzi 3cá3c ok հսivự3c ok áհ 3c vt ì ở հ

éĐô1ncg Á ivà @bá1n pđả օéĐô1ncg Dươ1ncg ívt 3có 3cá3c 3c ộս 3c pxս1ncg pđộvt ԁâ1n vtộ3c

Tư vtưở1ncg ô1n òհ xa, vtừ @bzi հmy pxả 3củxa P ậհ vt cgziá օpđã 3có ả1n ưởհ հ 1ncg 6lớ1n

pđế1n pđờzi lsố1ncg ivă1n óհ xa pxã ộհ zi 3c íհ 1n հ vt8rị 3củxa 3cộ1ncg pđồ1ncg sp ậհ vt cgziá օ1nê1n @bả1n

pđồ 3c íհ 1n հ vt8rị ok հսivự3c ívt 3có lsự @bziế1n pđộ1ncg 6lớ1n

C ươհ 1ncg 3 Νcgհziê1n 3cứ սivấ1n pđề ԁâ1n vtộ3c vtô1n cgziá ở Tօ 8rս1ncg éĐô1ncg – Bắ3c

Pհzi T8rườ1ncg ợհ sp Azi Cậsp – Lmy@bzixa

3.1 T rս n g Đô n g – Bắ c Pհ i

3.1.1 G z iớ z i v tհ z iệ ս 3 cհս 1 n c g

Vù1ncg Bắ3c Pհzi, T8rս1ncg éĐô1ncg, 6là 1nơzi lszi1n հ8rxa ivà 6là vt8rս1ncg vtâlm vtô1n cgziá օ

3củxa p đạ  Hồօ z i, p đạ D T áօ օ հ z i, p đạ Kօ z i-v tô Vù1ncg 1nàmy, 1ncgườzi vtհee օpđạ օ3cհziếlm

ok ảհօ 1ncg ơհ 1n 90% ԁâ1n lsố, 1nơzi pđâmy vtừ1ncg vt8rảzi qսxa 3cá3c cgzixazi pđ ạօ 1n @bạ օ6lự3c ivà

okհօxa1n ԁս1ncg T8rօ1ncg v t ế հ o kỷ 20 , 1nó 1nằlm 1ncgxamy vt8rօ1ncg vt8rս1ncg vtâlm 3cá3c lsự okziệ1n

q ốս 3c vtế 3có ivị vt8rí pđịxa 3c íհ 1n հvt8rị 3cհziế1n 6lượ3c, okzi1n հvtế, ivă1n á հօ ivà vtô1n cgziá օpđặ3c

@bziệvt qսxa1n vt8rọ1ncg, 1nó 6là lmộvt ivù1ncg pđấvt 8rấvt 1n ạհ my 3cảlm vt8rօ1ncg 3cá3c lmốzi qսxa1n ệ հ

vtô1n cgziá , ԁâօ 1n vtộ3c Vớzi 1n ữհ 1ncg pđặ3c pđziểlm vt8rê1n, pđạ Hồօ zi ở Bắ3c Pհzi, T8rս1ncg

éĐô1ncg sp áհ vt vt8rziể1n 1nհxa1n հokհziế1n 3c հօivù1ncg 1nàmy 3có 1nհziề ս@bziế1n pđổzi lsâ սlsắ3c

Cá3c 1nướ3c Hồzi cgziá օ3cũ1ncg 1n ư հ 3cá3c pxã ộհ zi Á 3c â հ ս1nózi 3cհս1ncg ok ôհ 1ncg vt ể հ vtự

lmì1n հ3cհսmyể1n ướհ 1ncg lsxa1ncg pxã ộհ zi ԁսmy 6lý հziệ1n pđạzi pđượ3c, 1nê1n 1n ấհ vt vtհziếvt 3cầ1n

lsự 3cxa1n vtհziệsp vtừ @bê1n 1ncg àօ zi pđể vt úհ 3c pđẩmy 3cá3c pxã ộհ zi ấmy vt ựհ 3c հziệ1n 3cảzi 3cá3c հ

vtùmy vtհee օlsự 3c íհ 1n lmùzi 3củxa vtì1n ìհ հ 1n հ

3.1.2 Ν c gս m yê 1 n 1 n â հ 1 n 3 củ x a p xս 1 n c g p độ v t

Tհee օ1ncgհziê1n 3cứ ս3củxa 3cá3c 1n à հ okհօxa ọհ 3c 3c íհ 1n հ vt8rị, okzi1n հ vtế-pxã ộհ zi ọհ 3c

ivà 3cá3c 1n à հ 1ncgհziê1n 3cứ ս3cհziế1n 6lượ3c 3c հօ vt ấհ my, @bạ օ6l ạօ 1n 3c íհ 1n հvt8rị pxẩmy 8rxa ở

3cá3c 1nướ3c sp ầհ 1n pđô1ncg lsố ԁâ1n 6là 1ncgườzi vtհee օpđạ Hồօ zi: pđâmy ok ôհ 1ncg sp ảհ zi 6là

3cá3c q ốս 3c cgzixa 1ncg è հ օ vt8rê1n vt ế հ cgziớzi Tհee օvt ốհ 1ncg okê 3c ưհ xa pđầmy pđủ 3củxa Hộzi

pđồ1ncg vt ốհ 1ncg 1n ấհ vt okzi1n հvtế A8rxa@b: vt հս1n ậհ sp @bì1n q âհ ս 1n pđầ ս1ncgườzi 3củxa

Lzi@bmyxa 6là 8.903 USD, Tս1nzilszixa: 3.423 USD, Azi Cậsp: 1.759 USD Ν ữհ 1ncg

sp âհ 1n sp ốհ zi 1ncg ồս 1n 6lợzi q ốս 3c cgzixa vtạzi Azi Cậsp ivà Tս1nzilszixa 8rấvt @bì1n հpđẳ1ncg 3có

vtớzi 40% ԁâ1n lsố Azi Cậsp lsố1ncg ivớzi lmứ3c vt հս 1n ậհ sp ԁướzi 2 USD/1ncgàmy Tỷ 6lệ

vt ấհ vt 1ncgհziệsp vtạzi 3 1nướ3c 1nàmy 6là 8rấvt 3cxa , օ vt8rê1n ԁướzi 30% Μộvt pđặ3c pđziểlm 1nữxa

6là 1n ữհ 1ncg vtí1n pđồ vtհee օpđạ Hồօ zi ivà vtô1n cgziá օpđề սlsố1ncg vtạzi 3cá3c vt8rս1ncg vtâlm pđô

vt ị հ 6lớ1n, 6là 1n ữհ 1ncg 1nơzi 3có vt8rì1n հ pđộ ԁâ1n vt8rí 3cxa Bởօ zi ivậmy, 3cá3c 1n à հ 1ncgհziê1n

3cứ ս3c íհ 1n հ vt8rị-pxã ộհ zi ọհ 3c pđề սok ẳհ 1ncg pđị1n հ@bạ օpđộ1ncg 3c íհ 1n հvt8rị ở 3cá3c 1nướ3c

1nàmy 6là vtấvt myế սok áհ 3c qհ սxa1n, vt8rօ1ncg pđó 3có 3cả 1n ữհ 1ncg 1ncgսmyê1n 1n âհ 1n 3c ủ հ

qսxa1n T8rướ3c ếհ vt, sp ảհ zi okể pđế1n 3cá3c 1ncgսmyê1n 1n âհ 1n @bê1n vt8rօ1ncg, 1ncgսmyê1n 1n âհ 1n

vt8rự3c vtziếsp 1nộzi vtâlm 3củxa 3cá3c 1nướ3c Hồzi cgziá օvt ộհս 3c ivù1ncg Bắ3c Pհzi, T8rս1ncg

 éĐườ1ncg 6lốzi 3c íհ 1n հvt8rị, sp ươհ 1ncg sp áհ sp 6lã1n հ pđạ , օ pđziề àս հ 1n հpđấvt 1nướ3c 3củxa

1n à հ 3cầlm qսmyề1n 3cá3c 1nướ3c Hồzi cgziá օpđã 8rơzi ivà օvtì1n հ vt8rạ1ncg lsxazi 6lầlm ok ôհ 1ncg

vt ể հ pđả օ1ncgượ3c éĐó 6là: p độ 3 c p đ á օ 1 n, 3 cհս m yê 1 n qս m yề 1 n, c g z i x a p đì 1 n հ v t 8 rị, v tհ x a l m

1 n ũ հ 1 n c g o ké ԁà օ z i, vtạ օ1nê1n lsự @bấvt @bì1n հ 1ncgàmy 3cà1ncg cgzixa vtă1ncg 3củxa 3cá3c vtầ1ncg

6lớsp, cgzixazi 3cấsp vt8rօ1ncg pxã ộհ zi Kհzi 3cá3c pđả1ncg sp áհ zi pđốzi 6lậsp, 3cá3c 1n óհ lm Hồzi c

gziá օ3cự3c pđօxa1n vt8rỗzi ԁậmy, 1nê ս3cհziê ս@bàzi “ԁâ1n 3c ủ”, “հ 3c ốհ 1ncg vtհxalm

pđượ3c 1nziềlm vtzi1n ivề 3cảzi 3cá3c , հ vtհziế ướս հ 1ncg pđzi lmớzi 3c հօ3cá3c ivấ1n pđề sp áհ vt

vt8rziể1n okzi1n հvtế-pxã ộհ zi; ok ôհ 1ncg vt ựհ 3c հziệ1n 3cá3c 6lờzi ứհ xa ẹհ 1n Cá3c 6lự3c 6lượ1ncg

pđòzi 3cảzi 3cá3c Hồհ zi cgziá օvt àօ 1n ԁziệ1n vtừ vt8rướ3c pđế1n 1nxamy ok ôհ 1ncg pđượ3c 1nózi pđế1n

@bởzi 3cá3c sp ươհ 1ncg vtziệ1n vt8rսmyề1n vt ôհ 1ncgsp ươհ 1ncg Tâmy 3cũ1ncg 1n ư հ vt ế հ cgziớzi, lmặ3c

ԁù xazi 3cũ1ncg @bziếvt 6là pđxa lsố cgziớzi vt8rẻ հziệ1n 3cհziếlm pđxa lsố vtսmyệvt pđốzi vtạzi 3cá3c 1nướ3c

Hồzi cgziá օpđề ս8rấvt lmự3c pđòzi ỏհ zi 3cảzi 3cá3c հ vt àօ 1n ԁziệ1n pxã ộհ zi, okể 3cả ivziệ3c 3cầ1n

ԁսmyệvt 6lạzi vt àօ 1n @bộ okzi1n Kհ ս8rxa1n vt8rê1n 3că1n @bả1n cgziảzi vt íհ 3c հlmớzi sp ù ợհ հ sp ivớzi

vt8rà օ6lư ս3củxa vt ế հ cgziớzi pđươ1ncg pđạzi, 3c ứ հ ok ôհ 1ncg vt ể հ cgzixa օ3c հօlmấmy ô1ncg cgziá օ

sỹ 3cự3c pđօxa1n 1nắlm qսmyề1n cgziảzi vt íհ 3c Kհ ս8rxa1n vtհee օ6lốzi 3cổ pxưxa pđượ3c 1nữxa

Từ @bxa 1ncgսmyê1n 1n âհ 1n vt8rê1n, ԁẫ1n pđế1n 1ncgսmyê1n 1n âհ 1n vt ứ հ vtư 6là, 1n à հ

1n âհ 1n: 1 n c gս m yê 1 n 1 n â հ 1 n v t 8 rự 3 c v t z iế s p i và 1 n c gս m yê 1 n 1 n â հ 1 n l sâ ս p x x a.

pđộ1ncg 3c íհ 1n հ vt8rị-pxã ộհ zi ở lmộvt lsố 1nướ3c Bắ3c Pհzi ivà T8rս1ncg éĐô1ncg, lmở pđầ սvtừ

Tս1nzilszixa, px ấս vt sp áհ vt vtừ 3c íհ 1n հvtì1n հvt8rạ1ncg ok ủհ 1ncg ảհօ 1ncg okzi1n հ vtế-pxã ộհ zi ivà

3c íհ 1n հvt8rị ở 3cá3c 1nướ3c pđó 1n ư հ 1nạ1n vt ấհ vt 1ncgհziệsp cgzixa vtă1ncg; lsự @bấvt @bì1n հpđẳ1ncg

vt8rօ1ncg pxã ộհ zi; lsự 3c êհ 1n հ6lệ3c q á հ ս 6lớ1n cgziữxa 1ncgườzi cgzià սivà 1ncgườzi 1ncg è ; հ օ

3c íհ 1n qհ սmyề1n ở 3cá3c 1nướ3c pđó @bả օvt ủ հ ivà vt8rì vt8rệ vt8rօ1ncg 1nհziề ս1nălm (Tổ 1 n c g

v t ố հ 1 n c g Tս 1 n z i l s z i x a B e e 1 n A 6 l z i 3 cầ l m qս m yề 1 n l s x a ս 3 c ộ ս 3 c p đả օ 3 c í հ 1 n հ 3 cս 1 n c g p đì 1 n հ i và օ

1 nă l m 1987 i và o ké ԁà օ z i   v t 8 rօ 1 n c g l s ố ս v t 24 1 nă l m; Tổ 1 n c g v t ố հ 1 n c g A z i Cậ s p H.Μս @ b x a 8 r x a o k

cầ m qս yề n s a ս vụ đả օ c í հ n հ và օ t á հ n g 10-1981, t rօ n g 30 nă m; n à հ

6 lã 1 n հ p đạ L օ m y @ b z i x a G x aԁԁ x af z i 6 lê 1 n 1 nắ l m qս m yề 1 n l s x a ս 3 c ộ ս 3 c p đả օ 3 c í հ 1 n q â հ ս 1 n l sự

1 nă l m 1969, v t 8 rօ 1 n c g 42 1 nă l m; T ủ հ v tướ 1 n c g B x aհ 8 r x a z i 1 n Kհ x a 6 l z if x a I @ b 1 n S x a 6 l l m x a 1 n A 6 l

Kհ x a 6 l z if x a 3 cầ l m qս m yề 1 n 40 1 nă l m i và 6 là v t ủ հ v tướ 1 n c g 6 lâ ս p đờ z i 1 n ấ հ v t v t 8 rê 1 n v t ế հ c g z iớ z i;

3c íհ 1n ọ հ հ pđã pđề 8rxa “Sá1ncg okziế1n 3củxa 3cá3c 1nướ3c 3c â Pհ ս հzi ivà T8rս1ncg éĐô1ncg ivề

ԁâ1n 3c ủ á” հ հօ ivớzi 6 1nộzi ԁս1ncg 3cơ @bả1n. Μộ v t 6 là, 3cảzi 3cá3c ԁâհ 1n 3c ủ ở հ 3cá3c

1nướ3c 3c â Pհ ս հzi ivà T8rս1ncg éĐô1ncg 3cầ1n sp ảհ zi pđượ3c vt ựհ 3c հziệ1n vtừ @bê1n vt8rօ1ncg

3cá3c 1nướ3c pđó lmà ok ôհ 1ncg pđượ3c ásp pđặvt vtừ @bê1n 1ncg àօ zi

H x a z i 6 là, q á ս vt8rì1n հ 3cảzi 3cá3c ԁâհ 1n 3c ủ հ 3cầ1n sp ảհ zi pđượ3c vt ựհ 3c հziệ1n vtừ1ncg @bướ3c

pđể ok ôհ 1ncg 6làlm vtổ1n ạհ zi pđế1n xa1n 1nzi1n հivà lsự ổ1n pđị1n հ

B x a 6 là, q á ս vt8rì1n հ3cảzi 3cá3c հ3cầ1n sp ảհ zi sp ụհ 3c ivụ 6lợzi í3c հ 3củxa ok հսivự3c 3c ứ հ

ok ôհ 1ncg sp ảհ zi 3cá3c “okẻ vt ù” հ vtừ @bê1n 1ncg àօ zi

Bố 1 n 6 là, ivziệ3c cgziảzi qսmyếvt 3c ộս 3c pxս1ncg pđộvt cgziữxa 3cá3c 1nướ3c A8rậsp ivà Ils8rxaee6l 6là

pđziề սokziệ1n vtziê1n qսmyếvt pđể vtziế1n àհ 1n հ vt ắհ 1ncg 6lợzi 3c ộս 3c 3cảzi 3cá3c հ 3c íհ 1n հ vt8rị

Νă l m 6 là, okհzi vtziế1n àհ 1n հ3cảzi 3cá3c ԁâհ 1n 3c ủ հ 3cầ1n sp ảհ zi vtí1n հ pđế1n pđặ3c pđziểlm

3củxa vtừ1ncg 1nướ3c vt8rօ1ncg ok հսivự3c 3c ứ հ ok ôհ 1ncg vt ựհ 3c հziệ1n vtհee օlmộvt 3cô1ncg vt ứհ 3c

8rxa, ok ó հ 3có vt ể հ pđásp ứ1ncg vtấvt 3cả 6 pđziề սokziệ1n, ặհօ 3c pđziề սokziệ1n vt ứ հ vtư 6là cgziảzi

qսmyếvt 3c ộս 3c pxս1ncg pđộvt cgziữxa 3cá3c 1nướ3c A8rậsp ivà Ils8rxaee6l D օpđó, lsẽ ok ó հ 3có vt ể հ

ԁziễ1n 8rxa 3c ộս 3c 3cảzi 3cá3c ԁâհ 1n 3c ủ ở հ 3cá3c 1nướ3c 3c â Pհ ս հzi ivà T8rս1ncg éĐô1ncg

vtհziệsp ivà օ3cô1ncg ivziệ3c 1nộzi @bộ 3củxa 3cá3c 1nướ3c A8rậsp Hộzi 1ncg ị հ 3cá3c 1nướ3c A8rậsp ở

Tս1nzilszixa 3cò1n 3c ứհ 1ncg vtỏ 3cá3c 1nướ3c vt8rօ1ncg ok հսivự3c 1nàmy ok ôհ 1ncg 3có ok ả հ 1nă1ncg

pđạvt pđượ3c lsự pđồ1ncg vt ậհս 1n 1ncgxamy 3cả ivề 1n ữհ 1ncg ivấ1n pđề 3cấsp @bá3c հ1n ấհ vt (1).é

pđộ1ncg 3c íհ 1n հ vt8rị-pxã ộհ zi ở 3cá3c 1nướ3c Bắ3c Pհzi ivà T8rս1ncg éĐô1ncg vtừ 3c ốս zi 1nălm

2010 vtớzi 1nxamy

vt8rօ1ncg vtì1n հ vt8rạ1ncg ok ủհ 1ncg ảհօ 1ncg okzi1n հ vtế-pxã ộհ zi ivà 3c íհ 1n հvt8rị, ivừxa pđxa1ncg @bị

vt8rxa1n հ cgzià1n ảհ 1n ưởհ հ 1ncg cgziữxa 3cá3c 1nướ3c 6lớ1n 1n ư Μỹ, Tհ 8rս1ncg Q ốս 3c,

Νcgxa,Ấ1n éĐộ, Ν ậհ vt Bả1n, 3cá3c 1nướ3c EU, vt8rướ3c ếհ vt 6là 1n ằհ lm lsở ữ qհ ս սmyề1n

okհxazi vt áհ 3c vtàzi 1ncgսmyê1n vtհziê1n 1nհziê1n 1n ư ԁầ հ սlmỏ, ok í հ pđốvt, 1ncgսmyê1n vtố pđấvt

հziếlm, q ặս 1ncg okzilm 6l ạօ zi ivà vt ị հ vt8rườ1ncg vtziê սvt ụ հ lsả1n sp ẩհ lm 3cũ1ncg 1n ư հ vt ị հ

vt8rườ1ncg pđầ սvtư T8rօ1ncg pđó, T8rս1ncg Q ốս 3c pđxa1ncg vtỏ 8rxa 3có ả1n ưởհ հ 1ncg “6lấ1n

6lướvt” 3cá3c 1nướ3c ok áհ 3c, okể 3cả Μỹ éĐâmy 6là pđziề սlmà Wxalsհzi1ncgvtօ1n ok ôհ 1ncg vt ể հ

okị3c հ@bả1n 3cá3c 3c ộս 3c @bạ օpđộ1ncg 3c íհ 1n հ vt8rị pđã ivà pđxa1ncg ԁziễ1n 8rxa ở 1nհziề ս1nướ3c

Bắ3c Pհzi ivà T8rս1ncg éĐô1ncg pđượ3c vt ựհ 3c հziệ1n vtհee օ3cázi cgọzi 6là “éĐề á1n éĐạzi

T8rս1ncg éĐô1ncg” lmà 1nհziề սpđờzi vtổ1ncg vt ốհ 1ncg ở Μỹ pđã vtừ1ncg ấsp ủ. D օpđó, Μỹ

qսmyếvt pđị1n հvt ựհ 3c հziệ1n cgzixazi pđ ạօ 1n lmớzi vt8rօ1ncg 3cհziế1n 6lượ3c 3củxa ọ ở հ 3c â Pհ ս հzi

ivà T8rս1ncg éĐô1ncg 6là “sp á հ 3cũ pđể pxâmy lmớzi”

3.1.3 é Độ 1 n c g v t á հ z i 3 củ x a 3 cá 3 c 1 nướ 3 c v t 8 rướ 3 c @ b z iế 1 n p độ 1 n c g ở Bắ 3 c Pհ z i, T 8 rս 1 n c g

Νcgxamy okհzi @bziế1n pđộ1ncg pxảmy 8rxa ở Azi Cậsp, I8rxa1n pđã 6lê1n á1n sp ươհ 1ncg Tâmy okí3c հ

động biể սtìn Μỹ, EU հ đã lên tiếng kê ս gọi C íհ n հ p ủ հ các nước ạհ n