Tiểu luận thể chế chính trị thế giới đương đại phân tích đặc trưng đảng chính trị của các nước anh, mỹ

Cách thức hoạt động của các đảng chính trị Anh Các đảng chính trị hoạt động chủ yếu dựa trên ba nguyên tắc cơ bản:Thứ nhất, tổ chức tham gia hoạt động bầu cử đưa đội ngũ đảng viên vào bộ

TIỂU LUẬNMÔN: THỂ CHẾ CHÍNH TRỊ THẾ GIỚI ĐƯƠNG ĐẠI

Đề tài:

PHÂN TÍCH ĐẶC TRƯNG ĐẢNG CHÍNH TRỊ CỦA CÁC NƯỚC

ANH, MỸ

MỤC LỤC

I ĐẶT VẤN ĐỀ 1

II NỘI DUNG 3

2.1 Khái quát về đảng chính trị ở Anh, Mỹ 3

2.2 Những vấn đề về đảng chính trị ở Anh, Mỹ 8

2.2.1 Đảng phái chính trị ở Anh hiện nay 8

2.2.2 Đảng phái chính trị ở Mỹ hiện nay 17

2.3 Sự tương đồng và khác biệt của các đảng chính trị ở Anh, Mỹ 24

III KẾT LUẬN 26

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 28

I ĐẶT VẤN ĐỀ

1 Lý do chọn đề tài

Công cuộc đổi mới của Việt Nam ngày càng đạt được những kết quả tolớn, toàn diện trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, đặc biệt là về chínhtrị Việt Nam coi đổi mới hệ thống chính trị và đổi mới phương thức lãnh đạocủa Đảng là nhiệm vụ quan trọng then chốt, cấp bách

Do vậy nghiên cứu về đảng chính trị và hoạt động của các đảng pháichính trị trong đời sống chính trị thế giới là yêu cầu cần thiết đối với nước ta,đối với các ngành khoa học nói chung và ngành chính trị học nói riêng Đảngchính trị ra đời, tồn tại và phát triển đến nay đã hơn 300 năm, xuất hiện đầutiên ở nước Anh năm 1678 [19, tr9]

Đảng chính trị đóng góp rất lớn trong đời sống chính trị các nướcPhương Tây Mục tiêu, lý tưởng và phương thức hoạt động của đảng chính trịphản ảnh rõ lợi ích, bản chất của giai cấp mà nó đại diện Khi đảng chính trị làđảng cầm quyền thì mới có cơ hội để tạo lập nên bộ máy nhà nước phục vụcác mục tiêu của mình Việc nghiên cứu đảng chính trị ở các nước PhươngTây có ý nghĩa không chỉ về mặt lý luận mà về cả thực tiễn

Nghiên cứu cung cấp cho chúng ta những kinh nghiệm về nguyên tắclãnh đạo của các đảng chính trị Phương Tây trong vận động nhân dân và thuhút sự ủng mạnh mẽ của quần chúng trong việc phát triển kinh tếxã hội, xâydựng đời sống chính trị- xã hội tiến tới xây dựng một nước Việt Nam vănminh hiện đại Thực tiễn cho thấy, rất cần một đề tài nghiên cứu các đảngchính trị Anh, Mỹ để chúng ta rút ra những bài học về sự thành công cũngnhư thất bại của họ, từ đó công cuộc đổi mới của Đảng ta tránh được vết xe

đổ, vạch ra đường lối lãnh đạo đất nước sáng suốt và đúng hướng Chính vì

vậy tác giả chọn đề tài “Phân tích đặc trưng Đảng chính trị của các nước Anh, Mỹ” làm tiểu luận hết môn của mình.

2 Mục tiêu và nhiệm vụ của luận văn

a) Mục tiêu

Luận văn làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về tổ chức và hoạtđộng của các đảng chính trị ở Anh và Mỹ, chỉ ra những nét tương đồng vàkhác biệt giữa hệ thống đảng ở ba nước này

b) Phương pháp nghiên cứu

Tiểu luận sử dụng phương pháp nghiên cứu duy vật biện chứng, duyvật lịch sử, diễn dịch, so sánh, quy nạp và các phương pháp có liên quan khác

Trong đó làm rõ các vấn đề bằng thủ pháp phân tích sau:

Phương pháp lịch sử - nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển,tồn tại của các đảng phái chính trị, những yếu tố bất biến và những yếu tố khảbiến.

Phương pháp so sánh - sự giống nhau và khác nhau giữa các đảngchính trị chỉ được hiểu triệt để và sâu sắc thông qua so sánh ở góc độ đồng đại

và lịch đại là cơ sở tìm ra tính ưu việt của các đảng phái chính trị và vận dụngvào Việt Nam

Phương pháp diễn dịch - suy luận những nguyên tắc, đặc điểm chungcủa các đảng phái chính trị để tìm ra sự khác biệt và tính ưu việt giữa cácđảng đó

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là các đảng chính trị cầm quyền ở Anh, Mỹ.Phạm vi nghiên cứu đảng chính trị cầm quyền ở Anh và Mỹ từ nhữngnăm đầu thế kỷ XX đến nay

II NỘI DUNG 2.1 Khái quát về đảng chính trị ở Anh, Mỹ

a.Khái niệm đảng chính trị

Hiện nay, có nhiều quan điểm khác nhau về Đảng chính trị, để hiểu rõđảng chính trị là gì chúng ta cần tìm hiểu một số quan điểm của tác nhà tưtưởng chính trị thế giới Nhà triết học chính trị Xô viết Anatoli Butenko chorằng: “Chính đảng là tổ chức chính trị đoàn kết những đại biểu tích cực nhấtcủa một giai cấp xã hội nhất định (hay một nhóm xã hội) và thể hiện (trongcương lĩnh và các văn kiện khác) những lợi ích cơ bản của giai cấp đó” [18,tr.19]

Từ điển Bách khoa Việt Nam định nghĩa “Đảng chính trị là tổ chứcchính trị thể hiện những lợi ích của một giai cấp hay tầng lớp xã hội, liên kếtnhững đại diện ưu tú nhất của giai cấp để lãnh đạo giai cấp đạt tới những mụcđích và lý tưởng nhất định” [11, tr.465]

Theo quan niệm của CN Mác-Lênin: “Đảng chính trị là một tổ chứcchính trị của một giai cấp, đại biểu lợi ích cho giai cấp đó Đảng chính trị rađời nhằm mục đích đấu tranh giành, giữ và thực thi quyền lực nhà nước Đảngchính trị lãnh đạo giai cấp đấu tranh giành chính quyền bằng phương phápcách mạng và bạo lực cách mạng” [17, tr.124]

Như vậy, Đảng chính trị là một liên minh chính trị của các nhóm, cácphái cùng chung mục đích đấu tranh giành, giữ quyền lực chính thống củanhà nước nhằm mang lại lợi ích cho giai cấp, tầng lớp xã hội của mình Trongđảng chính trị có nhiều nhóm, phe phái hoạt động với mục đích khác nhau vàchúng chỉ thực sự liên minh với nhau khi đạt đến mục đích chính trị thốngnhất Đảng chính trị luôn mang bản chất giai cấp, trong mỗi giai cấp có nhiều

đảng chính trị khác nhau, không có đảng chính trị đứng ngoài giai cấp, trêngiai cấp Nó vừa là đại diện của giai cấp thống trị vừa lại diện của giai cấp bịthống trị

b Phân loại đảng chính trị

Phân loại đảng chính trị dựa theo các tiêu chí khác nhau: Nếu dựa vàochức năng và ảnh hưởng của đảng trong chính quyền nhà nước có đảng cầmquyền, đảng đối lập Đảng cầm quyền nắm giữ, điều hành chính quyền nhằmmang lại lợi ích cho giai cấp mình

Ở các nước tư bản, đảng giành được đa số ghế cần thiết trong quốc hội,

có quyền thành lập chính phủ và trở thành đảng cầm quyền Khi đó, đảng cầmquyền giữ cương vị lãnh đạo, quyết định phần lớn phương hướng hoạt động,chính sách của chính quyền, nắm giữ các chức vụ chủ chốt nhất của bộ máychính quyền nhà nước Đảng cầm quyền sử dụng sức mạnh, các phương tiệnvật chất đã được cụ thể hóa bằng các thiết chế hóa nhà nước để đạt mục tiêucủa đảng mình Mỗi đảng cầm quyền có phương pháp, cách thức tổ chứcquyền lực khác nhau tùy thuộc vào quan điểm chính trị, tương quan lực lượnggiữa các đảng phái trong hệ thống chính quyền, tình hình kinh tế - xã hội củađất nước và nhân tố con người của đảng Đảng cầm quyền có thể là một đảnghoặc liên minh các đảng với nguyên tắc nắm giữ 50% số ghế trong nghị việntrở lên (mô hình cộng hòa nghị viện và mô hình cộng hòa nghị việntổngthống) Đảng đối lập là đảng có số lượng ghế lớn thứ hai trong nghị viện.Đảng đối lập không được quyền thành lập chính phủ, thực hiện giám sát, phêphán hoạt động của chính phủ, đảng cầm quyền để bảo đảm tính minh bạch,hiệu quả trong thực thi quyền lực, ngăn chặn sự lạm dụng quyền lực nhà nướccủa đảng cầm quyền, thực hiện chức năng dân chủ bảo vệ nhân quyền, quyền

tự do của quần chúng nhân dân Đảng đối lập không phải tìm cách ngăn cảnmột cách vô nghĩa sự hoạt động của chính phủ mà nỗ lực khuyến khích chính

phủ cải thiện đời sống xã hội vì lợi ích chung của đất nước Ở những nướctheo mô hình Anh, đảng đối lập thành lập “Nội các bóng” sẵn sàng thay thếchính phủ đương nhiệm khi không còn được nghị viện tín nhiệm.

Đảng chính trị dựa vào hệ tư tưởng của đảng có: đảng mác-xít, đảngphi mác- xít Đảng mác- xít là những đảng lấy chủ nghĩa Mác- Lê nin làm nềntảng tư tưởng, đại diện cho giai cấp công nhân, quần chúng nhân dân lao độngđấu tranh nhằm mục tiêu giải phóng con người, giải phóng giai cấp xây dựng

xã hội làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu Đảng mác - xít thực hiện đấutranh chính trị, đấu tranh vũ trang bằng con đường bạo lực cách mạng xóa bỏchế độ tư bản chủ nghĩa xây dựng CNXH, chủ nghĩa cộng sản và xóa bỏ giaicấp, nhà nước Đảng phi mác-xít là những đảng lấy tư tưởng tư sản làm nềntảng với mục đích xây dựng nhà nước tư bản phục vụ lợi ích giai cấp tư sản.Đảng phi mácxít ngăn chặn sự phát triển mạnh mẽ, rộng lớn của CNXH, bóclột sức lao động của công nhân, bần cùng hóa giai cấp lao động tạo hố sâuchênh lệch giàu nghèo Đảng phi mác- xít chủ trương thúc đẩy tự do cạnhtrạnh, xây dựng nhà nước với chức năng trấn áp và điều hòa xã hội trongkhuôn khổ của mình

Dựa vào phương thức tham dự vào chính quyền có đảng hợp hiến vàđảng không hợp hiến (trọng tâm là đảng cách mạng) Đảng hợp hiến là đảngthừa nhận hiến pháp và chế độ chính trị hiện hành, thừa nhận quyền lợi củacác chính đảng khác, tôn trọng quy chế bầu cử, pháp luật và giành quyền lựcnhà nước thông qua bầu cử Trong xã hội tư bản, các đảng chính trị mang hệ

tư tưởng tư sản, phấn đấu xây dựng xã hội tư bản đều là những đảng hợp hiến,những đảng chính trị mang tư tưởng cộng sản mà lấy chủ nghĩa Mác - Lê ninlàm nền tảng thì phần lớn được coi là không hợp hiến, một số nước công nhận

là đảng hợp hiến thì cũng không có khả năng tranh cử trong nghị viện như ở

Mỹ PCF công nhận hợp hiến và có ghế trong nghị viên nhưng về bản chấtcủa đảng đã thay đổi không còn lấy chủ nghĩa Mác - Lê nin làm nền tảng cho

tư tưởng đấu tranh cách mạng Đảng không hợp hiến phản đối hiến pháp vàchế độ chính trị hiện hành có mưu đồ lật đổ chính quyền nhà nước bằng cáchmạng; sau khi giành chính quyền sẽ thay đổi chế độ chính trị Trong xã hội xãhội chủ nghĩa, những đảng chính trị lấy chủ nghĩa Mác - Lê nin, chủ nghĩadân tộc, dân chủ làm nền tảng được coi là hợp hiến, những đảng chính trị theo

hệ tư tưởng khác đều không hợp hiến, riêng trường hợp của quốc gia TrungHoa vẫn tồn tại các đảng chính trị theo hệ tư tưởng tư sản Điều này xuất phát

từ lịch sử nhà nước Trung Hoa do có những vùng đất đòi ly khai như ĐàiLoan, vùng đất bị chiếm đóng và đã trao trả như Ma Cao, Hồng Công nênchưa thể thống nhất theo sự lãnh đạo của một đảng

Dựa vào thái độ chính trị có đảng cánh tả, đảng cánh hữu Đảng cánh tả

là đảng đề xướng cải cách xã hội, đề cao tự do, ủng hộ sự công bằng, bìnhđẳng, hữu ái, quyền lợi, tiến bộ và chủ nghĩa quốc tế, nhấn mạnh trách nhiệmcủa nhà nước đối với toàn bộ kinh tế xã hội và hướng tới xây dựng xã hội tốtđẹp ở tương lai, ủng hộ xu thế hoà hiếu trong quan hệ quốc tế Đảng cánh hữu

là đảng đề xướng duy trì trật tự hiện hữu, chủ trương uy quyền, đẳng cấp,trách nhiệm, duy trì các giá trị truyền thống, dân tộc chủ nghĩa và coi trọnggiá trị tôn giáo Đảng cánh hữu chủ trương tự do kinh tế tư nhân, không cần

sự can thiệp của nhà nước vào kinh tế thị trường để thị trường tự điều tiết, bảo

vệ lợi ích dân tộc, quốc gia Trong xã hội hiện đại, việc phân biệt rạch ròiđảng cánh tả và đảng cánh hữu không còn được đề cao, có thể một đảng cánh

tả liên minh với một đảng cánh hữu để nắm chính quyền “Đảng Xã hội dânchủ Đức liên minh Đảng dân chủ Thiên chúa giáo giai đoạn 2005 - 2009 đểthiết lập một chính phủ liên minh” [14] Ở Anh, Công Đảng là lực lượng đạidiện chủ yếu của đảng cánh tả, Đảng Bảo thủ là lực lượng chủ yếu đại diệncho đảng cánh hữu

Dựa vào chế độ chính trị xã hội thì có đơn đảng hay đa đảng Đơn đảng

là trong quốc gia chỉ có duy nhất một đảng được phép hoạt động, nằm trong

quy định của hiến pháp và sự ủng hộ của nhân dân Các đảng chính trị kháckhông được quy định trong hiến pháp nên không được phép hoạt động nếu cóhoạt động đều trái hiến pháp, pháp luật như Lào, Việt Nam, Cu Ba, TriềuTiên

Trong các nước tư bản chủ nghĩa như Anh, Mỹ thì không có hệ thốngđơn đảng Đa đảng là trong quốc gia có từ hai đảng trở lên Đa đảng gồm có

đa đảng hình thức và đa đảng thực tế Với mô hình đa đảng hình thức: Trongmột số quốc gia có nhiều đảng chính trị hoạt động song nó chỉ mang ý nghĩahình thức, việc hoạt động trên thực tế của các đảng này rất mờ nhạt khôngđược sự ủng hộ của quần chúng nên ít có khả năng giành được thắng lợi trongcác lần bầu cử nghị viện Ở đây, thực chất chỉ tồn tại hai đảng thay nhau nắmchính quyền điều hành nhà nước và xã hội, điển hình như là Đảng dân chủ vàĐảng cộng hòa (Mỹ); Đảng bảo thủ và Công đảng (Anh) Hệ thống hai đảngcho phép đảng đối lập có vai trò lớn hơn Đảng đối lập hình thành với tư cách

là người kiểm tra, kiểm soát hoạt động của đảng cầm quyền, buộc đảng cầmquyền phải có trách nhiệm cao hơn với hoạt động lãnh đạo, điều hành đấtnước của mình Với mô hình đa đảng thực tế tức là các đảng chính trị tồn tại

và hoạt động độc lập, cạnh tranh nhau quyết liệt, mỗi đảng chính trị có tưtưởng, quan điểm riêng Đa đảng thực tế đại diện cho các nhóm xã hội, tầnglớp, giai cấp khác nhau nên khi bầu cử nghị viện sẽ không có đảng chính trịnào giành được đa số phiếu bầu tuyệt đối nên khó có thể thành lập chính phủ

Hệ thống đa đảng được cử tri ủng hộ vì cho phép cử tri tự do lựa chọn nhữngđảng có quan điểm chính trị phù hợp với lợi ích và nguyện vọng của mình.Nhưng càng nhiều đảng thực tế thì càng nhiều quan điểm chính trị khác nhau

và việc dung hòa các quan điểm đó là không thể đạt được như kỳ vọng, càngnhiều đảng thực tế thì sẽ khó khăn cho cử tri trong việc nên lựa chọn ủng hộchính đảng nào Như vậy, hệ thống đơn đảng, lưỡng đảng, đa đang đều cónhững ưu điểm và khuyết điểm

Phân loại đảng dựa theo các tiêu chí trên để thấy rằng đảng chính trị ởtừng góc độ, khía cạnh, lĩnh vực đều có những điểm ưu việt và hạn chế nhất

21 định Việc áp dụng mô hình đơn đảng, đa đảng phải dựa vào nhiều nhân tố,trong đó nhân tố lịch sử, văn hóa, sự ủng hộ của quần chúng, xu hướng pháttriển hình thái xã hội của thời đại là nhân tố quan trọng quyết định quốc gianên chọn mô hình nào là phù hợp Sự lựa chọn chế độ chính trị của mỗi quốcgia dân tộc tránh áp dụng máy móc mô hình đảng chính trị của nước này vàonước khác ảnh hưởng đến sự tồn tại, phát triển của quốc gia, dân tộc mình

c Chức năng của đảng chính trị hiện nay

Dựa trên vai trò là lực lượng lãnh đạo nhà nước, đảng chính trị được cụthể hóa thành các chức năng sau:

Một là, đảng chính trị là đề ra cương lĩnh, mục tiêu và các biện phápthực hiện

Hai là, đảng chính trị là đại diện ý chí, lợi ích cơ bản cho nhóm người,tầng lớp, giai cấp ủng hộ và bầu ra

Ba là, đảng chính trị thu hút và tập hợp quần chúng

Bốn là, đảng chính trị hoạt động giành và giữ chính quyền

Năm là, đảng chính trị đối lập giám sát hoạt động của đảng cầm quyền

2.2 Những vấn đề về đảng chính trị ở Anh, Mỹ

Các quốc gia Anh, Mỹ là những nước có nền kinh tế phát triển ở tốpđầu thế giới Sự phát triển này gắn liền với nhân tố đảng chính trị Ở mỗi quốcgia Anh, Mỹ mang đặc trưng điển hình cho những mô hình nhà nước: Môhình đại nghị, mô hình tổng thống và mô hình hỗn hợp Vì vậy, nghiên cứucác đảng chính trị ở ba mô hình nhà nước khác nhau sẽ giúp độc giả có cái

nhìn toàn diện, đầy đủ hơn về sự tồn tại, phát triển và những đóng góp của cácđảng chính trị hiện nay.

2.2.1 Đảng phái chính trị ở Anh hiện nay

Các đảng chính trị Anh quốc đã có đóng góp to lớn vào đời sống kinh

tế, chính trị, xã hội và lãnh đạo bộ máy nhà nước hoạt động kỷ cương, hiệuquả Tác giả khái quát tình hình kinh tế, chính trị, xã hội, tổ chức bộ máychính quyền Anh quốc để thấy được vị trí, vai trò và những đóng góp to lớncủa các đảng chính trị Anh

2.2.1.1 Khái quát tình hình kinh tế- xã hội, tổ chức bộ máy nhà nước tác động đến hoạt động lãnh đạo của các đảng chính trị của Anh

Khái quát tình hình kinh tế- xã hội.

Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland là một quốc gia nằm ở phíatây bắc châu Âu Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland bao gồm 4 phầnchính là Anh (England), Scotland, Wales và Bắc Ireland và một số hòn đảo,quần đảo khác ở nhiều nơi trên thế giới

Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland hiện tại là liên minh cuốicùng của hàng loạt những liên minh từng được thành lập trong vòng 300 nămqua Vương quốc Scotland và Vương quốc Anh từng tồn tại với tư cách cácquốc gia độc lập với hoàng gia và các cơ cấu chính trị riêng biệt từ thế kỷ thứ

IX Xứ Wales cũng từng một thời là lãnh thổ độc lập đã rơi vào tầm kiểm soátcủa hoàng gia Anh từ sau đạo luật Rhuddlan năm 1284 và chính nó cũng trởthành một phần của Vương quốc Anh theo các điều luật trong đạo luật Wales

Theo đạo luật liên minh 1707, các nước Anh và Scotland, vốn từng làcác quốc gia liên minh riêng biệt từ năm 1603, đã đồng ý thành lập một liênminh chính trị gọi là Vương quốc Anh Đạo luật liên minh 1800 đã thống nhấtVương quốc Anh với Vương quốc Ireland, nước này đã dần rơi vào vòng

kiểm soát của Anh từ giai đoạn 1541 - 1691, để hình thành nên Vương quốcLiên hiệp Anh và Ireland Nước Cộng hòa Ireland tuyên bố độc lập năm 1922sau khi tách khỏi hòn đảo Ireland với 26 hạt, 6 hạt còn lại hình thành nên BắcIreland vẫn nằm trong Vương quốc Anh Là một cường quốc công nghiệp vàhàng hải trong thế kỷ XIX, Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland thườngđược gắn liền với danh hiệu quốc gia góp phần "hình thành nên thế giới hiệnđại" khi đóng vai trò quan trọng hàng đầu trong việc phát triển các tư tưởng

về sở hữu, chủ nghĩa tư bản và dân chủ nghị viện phương Tây cũng như cónhững đóng góp to lớn trong văn học, nghệ thuật, khoa học và công nghệ Ởthời cực thịnh, đế quốc Anh trải dài trên hơn một phần tư bề mặt trái đất vàchiếm một phần ba dân số thế giới, biến nó trở thành đế chế lớn nhất tronglịch sử Tuy nhiên, nửa đầu thế kỷ XX, sức mạnh của nó dần suy giảm saunhững hậu quả của Chiến tranh thế giới thứ nhất và thứ hai Nửa sau thế kỷ

XX, đế quốc này tan rã và Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland đã táilập lại hình ảnh quốc gia thịnh vượng và kinh tế phát triển của mình hiện nay.Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland đã trở thành một thành viên Liênminh Châu Âu từ năm 1973 Quan điểm của chính phủ hiện tại về việc hộinhập sâu thêm vào tổ chức này hiện không thống nhất, khi Đảng Bảo thủ ủng

hộ việc thu hồi lại một số quyền lực cho quốc gia không phải hội nhập tất cảvào Liên minh Châu Âu Hiện nay Chính phủ Anh quyết định không sử dụngđồng tiền chung euro [16, tr.4]

Trong Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland có sự phân hóa xã hộilớn, giới thượng lưu sở hữu toàn bộ phương tiện sản xuất, chiếm phần lớn củacải xã hội, giới trung lưu không sở hữu phương tiện sản xuất nhưng do laođộng trí óc nên thu nhập của giới này khá, tốt, còn tầng lớp lao động, dânnghèo thu nhập thấp, đời sống khó khăn Chính phủ Anh có chương trình nhànước phúc lợi, phân phối lại thu nhập thông qua thuế để cải thiện đời sốngcho tầng lớp người lao động Hiện nay, Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc

Ireland được đánh giá là quốc gia có sự công bằng nhất về khoản thu nhậphiện tại sau thuế, tuy nhiên, sự phân hóa giàu nghèo vẫn cao ở Anh quốc

Khái quát tổ chức bộ máy Nhà nước

Vương quốc Liên hiệp Anh và Bắc Ireland là nước quân chủ lập hiến,

có hệ thống luật pháp theo mô hình án lệ Các thể chế chính trị chính:

Nữ hoàng là Nguyên thủ quốc gia, đứng đầu cơ quan lập pháp và hànhpháp, Tổng tư lệnh tối cao các lực lượng vũ trang và là người đứng đầu Giáohội Anh Trên thực tế, quyền lực của Nữ hoàng chỉ có tính chất tượng trưng.Ngoài ra, Nữ hoàng là nguyên thủ quốc gia của 16/54 nước thuộc Khối thịnhvượng chung

Cơ quan lập pháp: Nghị viện Anh được cấu thành bởi 3 thành phần:Vua (hay Nữ hoàng), Thượng viện và Hạ viện, cả ba thành phần chỉ họpchung trong những sự kiện đặc biệt (như khi Nữ hoàng khai mạc Nghị việnmới) và chỉ mang ý nghĩa tượng trưng Mỗi viện đều có các uỷ ban đảmnhiệm các công việc khác nhau

Hạ viện là cơ quan duy nhất được dân bầu và trên thực tế là cơ quan lậppháp chủ yếu Thượng viện: Còn gọi là Viện nguyên lão, Thượng viện Anh cótất cả 770 nghị sỹ (số lượng này thường thay đổi theo thời gian), gồm” (1)các Thượng nghĩ sỹ cha truyền con nối có dòng dõi quý tộc và Hoàng gia; (2)Thượng nghị sỹ là những chức sắc quan trọng của Giáo hội Anh và (3) Nhữngchính khách có công lao lớn với đất nước

Chính phủ hiện đang tiến hành cải cách thượng viện theo hướng xoá bỏchế độ cha truyền con nối, thay vào đó là cử những người có công với đấtnước được Nữ hoàng phong tước Chủ tịch thượng viện là thành viên củaChính phủ do Nữ hoàng bổ nhiệm theo đề nghị của thủ tướng, nhiệm kỳ 5năm Giúp việc cho Chủ tịch là 2 Phó Chủ tịch do thượng viện bầu, nhiệm kỳ

1 năm Thượng viện có 17 Ủy ban thường trực, thành viên mỗi ủy ban được

bổ nhiệm theo tỷ lệ số ghế của các đảng phái trong Nghị viện Nhà nướckhông trả lương cho các thành viên thượng viện nhưng phải trả chi phí chocác chuyến công tác và các lệ phí khác Thượng viện giữ quyền lực về tưpháp và được coi là Tòa án tối cao ở nước Anh Hệ thống tư pháp đặt dưới sựlãnh đạo của chủ tịch thượng viện Kết luận của thượng viện được coi là phánquyết cuối cùng cho một vụ án Thành viên của thượng viện không qua bầu

cử của nhân dân Hạ viện: Là cơ quan lập pháp gồm 650 nghị sỹ, mỗi nghị sỹđược bầu từ một khu vực bầu cử Hiện tại Vương quốc Anh được chia thành

650 khu vực bầu cử, với 533 ở Anh, 40 ở xứ Wales, 59 ở Scotland, và 18 ởBắc Ireland, việc bầu cử được bầu theo nguyên tắc phổ thông đầu phiếu,nhiệm kỳ 5 năm

Hạ viện là nơi thông qua các đạo luật, chủ trương, chính sách lớn vềkinh tế, xã hội, chính trị, đối nội và đối ngoại, giám sát hoạt động của chínhphủ Từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến nay, Đảng bảo thủ và Công đảngthay nhau chiếm đa số trong vạ viện Tuy nhiên, sau bầu cử ngày 6/5/2010,lần đầu tiên trong 70 năm, Anh có chính phủ liên minh giữa Đảng bảo thủ vàĐảng dân chủ tự do Đảng bảo thủ chiếm 306 ghế, Công đảng chiếm 258 ghế

và Đảng dân chủ tự do chiếm 57 ghế Ngoài ra còn các đảng nhỏ khác nhưĐảng dân chủ hợp nhất, và các đảng mang tính chất địa phương như đảngPlaid Cymru ở Xứ Uên, đảng Quốc gia Scốt ở Scotland, đảng Sinn Fein ở ắcAi-len chiếm 28 ghế Hạ viện bầu chủ tịch và các phó chủ tịch Chủ tịch hạviện không được phát biểu, biểu quyết (trừ trường hợp tỷ lệ phiếu thuận vàphiếu chống ngang nhau) trong phiên họp Hạ viện thành lập các ủy ban, gồm

ủy ban thường trực và ủy ban lâm thời, hầu hết công việc của Hạ viện được

do các ủy ban đảm nhiệm soạn thảo, thảo luận, thẩm tra các dự án luật nhưngkhông được biểu quyết thông qua

Nội các: Khoảng 22-23 thành viên do thủ tướng chỉ định và Nữ hoàngphê duyệt, bao gồm các bộ trưởng các bộ, bộ trưởng không bộ tạo thành chính

phủ của Nữ hoàng Cơ quan tư pháp: Vương quốc Liên hiệp Anh và BắcIreland có ba hệ thống pháp luật riêng Luật Anh được áp dụng ở Anh và xứWales, Luật Bắc Irland áp dụng ở Bắc Irland, Luật Scotland áp dụng ởScotland.

Thượng viện là nơi xét cuối cùng ở Anh Chánh án Tòa án tối cao vàcác thượng nghị sỹ hoạt động như Tòa án tối cao Chủ tịch thượng viện làChánh án Tòa án tối cao, phán quyết của Chủ tịch thượng viện là phán quyếtcuối cùng của bản án Hầu như các phán quyết của thượng viện mang tínhgiải thích luật và đưa ra những quan điểm ủng hộ của mình với các bản án đãxét xử ở cấp dưới Các thẩm phán được trả lương từ ngân sách Nhà nước,không được nằm trong hạ viện, muốn trở thành thẩm phán phải từ bỏ vị trítrong hạ viện Các thẩm phán chỉ bị sa thải khi thượng viện, hạ viện đề xuất

và Nữ hoàng chuẩn y Việc bổ nhiệm thẩm phán do Chánh án tòa án tối cao Chủ tịch thượng việnthành viên nội các chuẩn y

-2.2.1.2 Các đảng chính trị cầm quyền ở Anh

a Đảng Bảo thủ Anh

(1) Về nguồn gốc Đảng bảo thủ Anh có nguồn gốc từ đảng Tory, mộtđảng bảo hoàng vào thế kỷ XVII Vì vậy, Đảng bảo thủ hiện vẫn còn đượcbiết với cái tên Tory Party, chính trị gia thuộc đảng này và những người ủng

hộ vẫn được gọi là những Tories Đảng này còn mang cái tên Bảo thủ vàođầu thế kỷ XX khi Đảng liên minh với phe liên hiệp trong Đảng tự do (pheliên hiệp chống lại sự ủng hộ của Đảng tự do đối với việc trao quyền tự chủcho Ireland trong Vương quốc Liên hiệp Anh và Ireland) Từ đó, đảng có tênBảo thủ và Liên hiệp như hiện nay Đảng Bảo thủ nắm chính quyền hai phần

ba thời gian trong thế kỷ XX Sau thất bại ở kỳ bầu cử năm 1997 trước Côngđảng, Đảng bảo thủ trở thành đảng đối lập chính trong chính phủ Hiện Đảngbảo thủ là đảng lớn thứ nhất tính theo số ghế đại biểu 330/650 trong hạ viện

Lãnh đạo đảng hiện nay là ông David Cameron, giữ chức từ năm 2005.Đảng bảo thủ chủ trương duy trì chế độ tư bản hiện hành, một châu Âu liênhiệp, tán thành giải quyết các vấn đề chính trị bằng phương pháp thực dụng,chống chủ nghĩa xã hội, chỉ tán thành những cải cách xã hội Trước đạichiến thế giới lần thứ hai, Đảng bảo thủ đã nhiều lần lên cầm quyền.

(2) Về các phe phái trong Đảng bảo thủ Đảng bảo thủ có nhiều phephái trong nội bộ theo những quan điểm chính trị khác nhau, nổi bật là pháiBảo thủ truyền thống, phái Một Quốc gia bảo thủ, phái Đảng bảo thủ thịtrường tự do Phái bảo thủ truyền thống: là phái duy trì các giá trị truyềnthống thể hiện qua phương châm: truyền thống, trung thành và dân tộc đượcthành lập năm 2005 do Chủ tịch Ủy ban tài chính Đảng bảo thủ EdwardLeigh khởi xướng Hiện nay phái Bảo thủ xã hội có một số thành viên trongnghị viện và chính phủ đương nhiệm Quan điểm chính trị của phái này làduy trì Anh quốc theo trật tự Giáo hội hiện thời không muốn sự phá vỡ cấutrúc gia đình truyền thống và tách rời một phần quyền lực, lãnh thổ thuộc địa

ra khỏi Liên hiệp Anh, không mong muốn xây dựng một cộng đồng sâu rộng

ở Châu Âu Phái Một quốc gia bảo thủ (còn được gọi là phái dân chủ Tory)

là một hình thức của chủ nghĩa bảo thủ chính trị Anh ủng hộ xu thế gia đìnhtruyền thống và chủ nghĩa thực dụng Cụm từ “phái dân chủ Tory” có nguồngốc với Benjamin Disraeli (1804-1881), người từng là phát ngôn viên củaĐảng bảo thủ và trở thành Thủ tướng chính phủ vào tháng Hai năm 1868.Với triết lý chính trị của mình, ông muốn xây dựng một xã hội mà các côngdân có trách nhiệm hỗ trợ giúp đỡ lẫn nhau không phân biệt tầng lớp thượnglưu, trung lưu hay hạ lưu, cảnh báo nước Anh sẽ trở nên chia thành hai

“quốc gia” của người giàu và người nghèo, công nghiệp gia tăng và sự bấtbình đẳng tràn lan Ông ủng hộ các biện pháp để cải thiện cuộc sống củatầng lớp lao động Triết lý chính trị đó được Disraeli đưa vào các chươngtrình hành động của chính phủ trong nhiệm kỳ làm thủ tướng của mình Đến