Công tác xã hội cá nhân và gia đình với trẻ em bị sang chấn tâm lý

Ngày nay trong xây dựng đất nước với mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh, con người Việt Nam trước những thử thách mới cũng cần huy động nguồn nhân lực có trí tuệ, có phẩm chất và có đầy đủ sức khoẻ, thích ứng và thực hiện thành công các mục tiêu kinh tế xã hội hiện đại. Song song với việc sử dụng nguồn lực phải tăng cường bồi dưỡng và chăm sóc để không ngừng nâng cao chất lượng nguồn lự con người Việt Nam là một điều có ý nghĩa quyết định. Không thể chia cắt sức khoẻ thể chất với sức khoẻ tâm thần xã hội. Xã hội càng văn minh, càng phát triển thì “sức khoẻ tâm thần” càng trở nên quan trọng. Vì vậy ta cần lấy sức khoẻ tâm thần một trong những chỉ số thiết yếu trong nỗ lực chung phấn đấu để nâng cao chất lượng cuộc sống của mọi người.

MỤC LỤC

Lời mở đầu………2

Nội dung I Cơ sở lý luận……… 4

1 Các khái niệm……… 4

1.1 Công tác xã hội……… 4

1.2 Công tác xã hội cá nhân……… 4

1.3 Trẻ em……….4

1.4 Sang chấn tâm lý……… 5

1.5 Stress………

5 1.6 Khủng hoảng……… 5

2 Những biểu hiện sang chấn tâm lý của trẻ em………

5 3 Hậu quả của sang chấn tâm lý với trẻ……….6

4 Công tác xã hội cá nhân với trẻ bị sang chấn tâm lý……… 6

II Công tác xã hội cá nhân và gia điình với trẻ bị sang chấn tâm lý… 6

1 Mô tả tình huống thân chủ……… 6

2 Tiến trình Công tác xã hội cá nhân và gia đình……… 6

2.1 Tiếp nhận ca………8

2.2 Thu thập thông tin……… 9

2.3 Chẩn đoán……… 10

2.4 Lập kế hoạch trị liệu……… 18

2.5 Thực hiện kế hoạch……… 20

2.6 Lượng giá……… 23

2.7 Kết thúc……….24

Kết luận……….……… 25

Tài liêu tham khảo………26

LỜI MỞ ĐẦU

Ngày nay trong xây dựng đất nước với mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh, con người Việt Nam trước những thử thách mới cũng cần huy động nguồn nhân lực có trí tuệ, có phẩm chất và có đầy đủ sức khoẻ, thích ứng và thực hiện thành công các mục tiêu kinh tế xã hội hiện đại Song song với việc sử dụng nguồn lực phải tăng cường bồi dưỡng và chăm sóc để không ngừng nâng cao chất lượng nguồn lự con người Việt Nam là một điều có ý nghĩa quyết định Không thể chia cắt sức khoẻ thể chất với sức khoẻ tâm thần xã hội Xã hội càng văn minh, càng phát triển thì “sức khoẻ tâm thần” càng trở nên quan trọng Vì vậy ta cần lấy sức khoẻ tâm thần một trong những chỉ số thiết yếu trong nỗ lực chung phấn đấu để nâng cao chất lượng cuộc sống của mọi người

Trẻ em là mầm non tương lai của đất nước, là thế hệ đầy triển vọng của nước ta trong mọi lĩnh vực nhưng đồng thời cũng là đối tượng nhạy cảm, và dễ

bị tổn thương nhất Xã hội càng văn minh thì càng cần sự chăm sóc ưu ái về vật chất và tinh thần cho trẻ em, mặt khác cùng với nhịp sống của quá trình công nghiệp hoá hiện đại hoá, đô thị hoá đất nước, trẻ em đã và đang có nguy cơ là nạn nhân và tổn thương về thể chất đặc biệt là tâm thần: như rối loạn, tự kỷ, sang chấn tâm lý… ngày càng nhiều hơn những trẻ em mắc phải những chứng bệnh liên quan đến tâm thần dẫn đến những hậu quả khôn lường như phát triển lệch lạc về tâm thần, tự kỷ, tress, huỷ hoại về nhân cách và cuối cùng có thể dẫn tới hành vi tự sát Tuy nhiên sang chấn tâm lý ở trẻ em nếu được phát hiện và điều trị kịp thời thì khả năng phục hồi rất cao Ngược lại nếu để kéo dài sẽ dẫn

đến những tổn thương nghiêm trọng về tinh thần nhân cách và tính mạng của trẻem.

Để giải quyết tình trạng trên đòi hỏi sự phối hợp của rất nhiều các cơquan, tổ chức trong đó công tác xã hội đóng vai trò quan trọng Công tác xã hội

cá nhân nói riêng cũng như công tác xã hội nói chung là một lĩnh vực hoạt độngthực tế nên sử dụng rất nhiều kỹ năng và phương pháp trong việc giúp đỡ đốitượng Nhân viên xã hội có những kiến thức kỹ năng chuyên nghiệp tác độngđến trẻ và những mối quan hệ xung quanh để sang chấn tâm lý

Là sinh viên của khoa công tác xã hội trước thực trạng trẻ em bị khủng

hoảng tâm lý như hiện nay em xin lựa chọn đề tài: “Công tác xã hội cá nhân và gia đình với trẻ em bị sang chấn tâm lý” để mong muốn có thể giúp đỡ các em

được trở lại cuộc sống bình thường Tiểu luận này đã được tìm hiểu và góp nhặt

từ nhiều nguồn tài liệu khác nhau và những kiến thức kinh nghiệm còn thiếu nênkhông thể tránh khỏi những thiếu sót Rất mong các thầy cô xem xét và góp ý đểbài tiểu luận của em được hoàn thiện

Qua đây em cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Giảng viên: Ts BùiThị Xuân Mai đã nhiệt tình giảng dạy và giúp đỡ em hoàn thành bài tiểu luận này

Em xin chân thành cảm ơn!

Sinh viên thực hiện

Lê Thị Bích Phượng

và sự tăng quyền lưc và giải pháp cho người dân nhằm giúp cho cuộc sống của

họ ngày càng thoải mái dễ chịu hơn Vận dụng các lý thuyết về hành vi conngười và các hệ thống xã hội , công tác xã hội can thiệp ở những điểm tương tácgiữa con người và môi trường xã hội của họ”

Theo quan niệm của Philippin: Công tác xã hội là một nghề chuyên mônthông qua các dịch vụ xã hội nhằm phục hồi, tăng cường mối quan hệ qua lạigiữa cá nhân và môi trường vì nền an sinh của cá nhân và toàn xã hội

1.2 Công tác xã hội cá nhân

Công tác xã hội cá nhân là một phương pháp giúp đỡ từng cá nhân conngười trong mối quan hệ một - một Là một cách thức, quá trình nghiệp vụ mànhân viên xã hội sử dụng các kỹ năng chuyên môn để giúp đối tượng phát huytiềm năng tham gia tích cực vào quá trình giải quyết vấn đề cải tiện điều kiện sống

Mục đích của phương pháp công tác xã hội cá nhân là nhằm thiết lập mốiquan hệ tốt với đối tượng, giúp cho họ hiểu rõ về chính họ hoặc về hoàn cảnhcủa họ xác định lại mối tương quan với những người xung quanh giúp họ tăng

khả năng huy động và vận dụng các nguồn lực của bản thân và xã hội nhằm tạo

sự thay đổi cho chính mình

Công tác xã hội cá nhân nhằm phục hồi, củng cố và phát triển các chứcnăng xã hội của cá nhân và gia đình thông qua sự thăm gia tích cực của cá nhân

và xá hội vào quá trình giải quyết vấn đề

1.3 Trẻ em:

Theo Công tác về Quyền trẻ em của Liên Hợp Quốc thì: “ Trẻ em là tất

cả con người dưới 18 tuổi, tuỳ vào luật áp dụng cho trẻ em” (Trừ một số nước cóquy định riêng về quy định này) Ở Việt Nam trẻ em là những người dưới 16 tuổi

về thể chất hay cảm xúc tác động lên toàn bộ cơ thể, có thể do có thật hay tưởng

tượng Nó bao gồm một trạng thái báo động và sản xuất adrevaline, sức đề

kháng ngắn hạn như một cơ cấu sao chép và tình trạng suy kiệt Nó liên quanđến sự bất lực của cơ thể con người trong phản ứng Những triệu chứng chungcủa stress bao gồm sự nóng nảy, tình trạng căng cơ mất tập trung và một vàiphản ứng mạnh xấu của cơ thể như đau đầu, nhịp tim tăng mạnh.( Theo Wikipedia)

1.6 Khủng hoảng

Là một trạng thái sốc tinh thần do một sự kiện hoặc một chuỗi những sựkiện bất ngờ gây ra, những ảnh hưởng tiêu cực trầm trọng tới cá nhân Trongtình trạng này cá nhân cảm thấy mất cân bằng, căng thẳng và giảm sút hoạt độngchức năng vốn có

Khi bị khủng hoảng, cá nhân thường cố găng đối phó với vấn đề nhưngcác phương án ứng phó với những khó khăn thường ngày có thể sẽ không cóhiệu quả nữa, cá nhân trở nên hụt hẫng

2.Những biểu hiện sang chấn tâm lý ở trẻ em

Sự lớn lên của trẻ em là một quá trình liên tục Trong quá trình phát triển

cả về thể chất và tinh thần, trẻ em thường chịu tác động qua lại giữa các yếu tốsinh học và điều kiện của môi trường sống (gia đình, nhà trường, văn hoá xãhội) Mỗi giai đoạn có những đặc điểm riêng của nó nên nếu sự chăm sóc khôngphù hợp, thiếu khuyến khích, thiếu hỗ trợ, thiếu tôn trọng đều gây lên nhữngsang chấn nặng nề, ảnh hưởng đế tâm lý của trẻ Các biểu hiện bất thường củasúc khoẻ tâm thần ở các độ tuổi:

Trẻ nhỏ và trẻ trước tuổi đi học (0-5 tuổi): thường biểu hiện không chơikhông biết nói, hoặc ngừng nói sau khi đã biết nói Không phát triển và tăngcân, không tỏ ra gắn bó với cha mẹ ở độ tuổi này trẻ còn non nớt, còn sống phụthuộc trong sự bao bọc của bố mẹ Những cử chỉ quan tâm, yêu thương, chămsóc và thể hiện tình cảm của người lớn đã tạo ra những ấn tượng ban đầu chotrẻ, dần dần giúp trẻ hình thành các giác quan, kỹ năng giao tiếp và vận động.Nếu ngay từ đầu, những nhu cầu của trẻ không được đáp ứng hay trẻ chưa chuẩn

bị tinh thần trước những thay đổi của môi trường xung quanh sẽ khiến trẻ tổnthương về thể chất và tinh thần

Trẻ ở tiểu học (6-11 tuổi): thường xuyên khóc lóc và nhút nhát lo âu quámức về việc bị ở một mình, xáo trộn giấc ngủ, ác mộng dai dẳng, sa sút rõ rệttrong học tập, cười hoặc khóc vô cớ, bướng bỉnh hoặc gây hấn, quá lo sợ đến nỗikhông thể làm được các hoạt động thông thường, trạng thái mơ mộng vào banngày quá nhiều đến nỗi ảnh hưởng đến các hoạt động thông thường tàn ác vớithú nuôi…

Ở trẻ lớn và vị thành niên (11-18 tuổi) là giai đoạn có nhiều biến động ,phát triển phức tạp hơn so với các giai đoạn trước Độ tuổi này trẻ có tính tựtrọng cao, khá nhạy cảm với những gì xúc phạm đến khuynh hướng tự lập củamình, những lời trách mắng nặng nề sẽ bị trẻ phản ứng mạnh mẽ và giận giữ,hay giận dỗi bỏ đi, ngấm ngầm căm tức Biểu hiện sang chấn ở độ tuổi này cóthể là sự buồn rầu, dễ bị kích thích, ăn không ngon, ngủ không yên, hay nghĩ về

cái chết, trở nên cô độc, thay đổi rõ rệt về học tập, lạm dụng rượu thuốc, thayđổi trong giấc ngủ, thói quen ăn uống, trốn tránh đi học, trộm cắp đi lang thang,thường xuyên lo lắng, có những cơn giận dữ.

3 Hậu quả của sang chấn tâm lý với trẻ.

- Hậu quả về thể chất: Trẻ dễ bị suy nhược, cơ thể chúng mệt mỏi, đaumỏi khắp người, đau đầu, đau dạ dày, mất ngủ hoặc khó ngủ

- Hậu quả về mặt tinh thần: Trẻ thường sợ hãi, lo lắng hay gặp ác mộng,buồn phiền tức giận, rơi vào trạng thái cô đơn, rối loạn cảm xúc, lạc lõng, chánnản, dẫn đến dễ bị stress

Những ảnh hưởng kéo dài thì tác hại lớn nhất của nó mà ta không lườngtrước được là ảnh hưởng lớn đến nhân cách của trẻ Nhân cách của trẻ dễ bị pháttriển một cách lệch lạc khi lớn lên do trẻ luôn nghĩ rằng mình vô dụng, mình là

kẻ bỏ đi, mình chỉ làm hại người khác do đó trẻ phát triển nhân cách không bìnhthường dễ sa vào các tệ nạn xã hội

4 Công tác xã hội cá nhân với trẻ em bị sang chấn tâm lý.

Giống như công tác xã hội đối với đối tượng nói chung thì công tác xãhội cá nhân với trẻ em (cũng cần tuân thủ theo các nguyên tắc của nhân viêncông tác xã hội và thực hiện theo 3 chức năng của công tác xã hội bao gồm:chuẩn đoán, chữa trị và phòng ngừa và phát triển Đồng thời người nhân viên xãhội cũng cần nắm rõ những kỹ năng cơ bản của giao tiếp tham vấn, đánh giá vấn

đề, bên cạnh đó cần dựa trên cơ sở các lý thuyết kỹ năng giao tiếp, thamvấn,thuyết hành vi, thuyết trị liệu nhận thức, thuyết hệ thống…để chữa trị mộtcách hiệu quả nhất

II CÔNG TÁC XÃ HỘI CÁ NHÂN VÀ GIA ĐÌNH VỚI TRẺ EM BỊSANG CHẤN TÂM LÝ

1.Mô tả tình huống của thân chủ:

Người cha đưa cậu con trai 14 tuổi đang học lớp 8 đến tìm nhân viên xã

hội để mong họ giúp cậu bé quay trở lại trường học vì cậu bé đã trốn học nhiều lần Nhà trường cương quyết không nhận cậu bé tiếp tục đi học nữa

vì em bỏ học quá nhiều so với quy định

Người cha còn cho biết: Trước đây Tuấn là một cậu bé ngoan học giỏinhưng kể từ cái chết của người chị gái, Tuấn có những biểu hiện khác hẳn Chịgái Tuấn là người rất yêu thương quan tâm đến Tuấn hay đưa đi chơi nhưng chị

đã mất do tai nạn giao thông khi đi chơi cùng Tuấn cách đây một năm Mẹ Tuấnnăm nay 44 tuổi làm công việc nội trợ rất yêu quý con gái vì cô hay quan tâmchia sẻ với mẹ khi bố mẹ có những bất hoà Khi chị gái Tuấn mất bà rất đaukhổ , coi Tuấn là nguyên nhân khiến chị Tuấn mất, hay la mắng và bỏ mặc Tuấnkhi bố Tuấn vắng nhà Tuấn thường trốn một mình trong phòng và không nóichuyện với ai trong nhà cũng như ở trường học

Bố Tuấn rất quan tâm đến con cái nhưng ông là người phải lo tài chínhcho gia đình, áp lực công việc khiến ông không còn nhiều thời gian quan tâmđến các con nữa, chỉ khi thấy Tuấn có những biểu hiện khác lạ và thông báo củanhà trường thì mới chú ý đến cháu

2 Tiến trình công tác xã hội cá nhân và gia đình

2.1 Tiếp cận ca

Việc tiếp cận đối tượng được thực hiện do bố của thân chủ đưa thân chủđến gặp nhà nhân viên xã hội, mong muốn sự giúp đỡ vì vậy việc nhân viên xãhội đã tiếp cận và trò chuyện vơi thân chủ Những ghi nhận ban đầu đó là: thânchủ không nói, chỉ ngồi một mình, không chia sẻ, cả buổi nói chuyện chỉ nhìnlung tung và chìm vào im lặng, khi nhân viên xã hội để thân chủ ngồi một mình,thân chủ không có biểu hiện thay đổi tư thế

Nhân viên xã hội đã khéo léo sử dụng các kỹ năng để có thể thu hút sựchú ý của em, tỏ ra cởi mở, thái độ sẵn sàng đón nhận chia sẻ của thân chủ.Các

kỹ năng được nhân viên xã hội sử dụng ở phần này đó là:

- Quan sát hành vi, vẻ bề ngoài: Nhân viên xã hội nhận thấy thân chủ tỏ

ra không ham thích hoặc tỏ thái độ chăm chú bất cứ hoạt động hay vấn đề nàomất hết sinh lực Nét mặt tỏ ra lo lắng và bất an, em ngồi sát mép ghế cảm thấy

xa lạ, căng thẳng

- Giao tiếp: Nhân viên xã hội diễn đạt mạch lạc rõ ràng, nội dung mụcđích để lôi kéo sự chú ý quan tâm của thân chủ, để em có thể bộc lộ thái độ của mình.

- Lắng nghe: Khi nhân viên xã hội đặt ra câu hỏi và lắng nghe thân chủtrả lời thì nhận thấy nhữg tâm lý bất an của thân chủ và thân chủ “nói dối” đểche giấu cảm giác của mình

Qua tiếp xúc và tiếp nhận ca ban đầu, nhân viên xã hội nhận thấy vấn đềcủa thân chủ nằm trong khả năng và chức năng của cơ quan xã hội nên chuẩn bịbước tiếp theo Tuy nhiên, trong ca này đối tượng của nhân viên công tác xã hộikhông chỉ là cá nhân thân chủ mà còn là gia đình thân chủ Trọng tâm giải quyếtvấn đề vẫn là những sang chấn tâm lý của em Tuấn

2.2 Thu thập thông tin

Đây là tiến trình thu thập các dữ liệu để có cái nhìn tổng thể về cái nhìncủa thân chủ Trước tiên nhân viên xã hội tìm hiểu hoàn cảnh thân chủ thôngqua sự trình bày của em, xác định tính chất của vấn đề, từ đó để tìn hiểu sâu hơn.Công việc thu thập và kiểm chứng thông tin được duy trì liên tục trong thời giantiến hành hỗ ttợ thân chủ giải quyết vấn đề vì sẽ có sự thay đổi liên tục về hoàncảnh và đối tượng nhất là sau khi có sự can thiệp của nhân viên xã hội

Các thông tin về trường hợp của thân chủ được lấy từ nhiều nguồn khácnhau để có thể đưa ra những dự báo về tình trạng tổn thương của trẻ Để thựchiện được điều này cũng cần phải có sự kết hợp những kiến thức tâm lý học vàsức khoẻ cộng đồng

- Các nguồn thông tin mà nhân viên xã hội thu thập đó là:

Các thông tin mà nhân viên xã hội thu thập đó là: Những biểu hiện củathân chủ? Những biểu hiện đó bắt đầu từ bao giờ? Có bình thường không?Những cách giải quyết vấn đề đó?Mối quan hệ trong gia đình thân chủ như thếnào? Thái độ của mọi người thân ra sao trước những biểu hiện đó của em? Em

đã từng như thế hay chưa?

Qua những thông tin thu thập được nhân viên xã hội có thể phân tích vấn

đề của thân chủ đó là:

Gần đây Tuấn có những sự thay đổi đáng kể (trốn học ơ trên lớp, trầmlặng, ít nói, hay khép kín mình ở trong phòng….) điều này bắt nguồn từ vấn đềcủa gia đình em Bố mẹ Tuấn không còn quan tâm tới em như trước đây Ở độtuổi 14 tuổi có những sự thay đổi và xáo trộn về tâm lý thể chất và việc trướcđây quen được quan tâm chăm sóc, quan tâm của gia đình( đặc biệt là chị gái)

từ trước Bây giờ sự quan tâm đó giảm(thậm chí bị mất khi chị gái mất) khiến

em cảm thấy cô đơn và đâm ra chán, ghét bỏ học Chúng ta phải tìm hiểu nhữngthay đổi trong hành vi của Tuấn và đưa ra những hướng giải quyết hợp lý nhằmgiúp Tuấn thay đổi, phục hồi trở thành con ngoan trò giỏi như trước đây

Ngoài ra nhân viên xã hội còn thu thập thêm các thông tin đó là:Tuấnkhông có nhiều bạn bè, trên lớp em không chơi thân với ai, ít nói, lầm lì Khi vềnhà thường xuyên ở trong nhà Không ai chia sẻ, nói chuyện tâm tình trong giađình, bố bận rộn, mẹ ghét bỏ, chị gái mất

Trên đây là những thông tin ban đầu, nhưng chưa hoàn toàn chính xác, vìvậy cần làm sáng tỏ hoặc kiểm chứng lại với đối tượng để nhìn nhận những mâuthuẫn bắt nguồn từ những nguyên nhân sâu xa khác nữa

2.3 Chuẩn đoán

Chuẩn đoán là xác định trọng tâm của vấn đề dựa trên cơ sở thông tin dữkiện thu thập từ giai đoạn trước

SƠ ĐỒ PHẢ HỆ

SƠ ĐỒ SINH THÁI

Mẹ

Thân chủ

Bố

Ch ị

Chú thích:

Đàn ông Quan hệ thân thiết

Đàn bà Quan hệ hai chiều

Có nghề nghiệp, có thu nhậpGia đình không có mâu thuẫn

Có quan tâm đến

Còn trẻ, yêugia đình

Thươngcháu, cókinh tế

Thươngcháu,cóquan hệthân thiếtvới cháu

Thân chủ

Điếm yếu Bỏ học nhiều

ít giao tiếpSống thu mình

Không có nhiều thời gian quan tâm đến con cái

Không quantâm đến Tuấn, thiếutrách nhiệmvới Tuấn

ở xa nên không giúp

đỡ nhiều cho gia đình

Tuổi caoNhà xa

Qua những bước chẩn đoán ban đầu nhân viên xã hội đã sử dụng các lýthuyết để giải quyết vấn đề của thân chủ:

* Thuyết hành vi nhận thức

Thuyết này bắt nguồn từ cơ sở của tâm lý ho rằng con người có phản ứng

do một sự thay đổi của môi trường gọi là tác nhân kích thích phản ứng của conngười nhằm thích nghi với các tác nhân này Biểu diễn dưới dạng mô hình:

S -> R -> B

Kích thích-> Phản ứng-> Kết quả

Thuyết hành vi nhận thức lập luận rằng chính tư duy quyết định phản ứngchứ không phải tác nhân kích thích Sở dĩ chúng ta có những hành vi hay tìnhcảm lệch chuẩn vì chúng ta có những suy nghĩ không phù hợp Như vậy để thayđổi những hành vi lệch chuẩn chúng cần phải thay đổi những suy nghĩ khôngthích nghi:

S -> C -> R ->B

Nhận thức

Theo các lý thuyết gia nhận thức, vấn đề nhân cách và hành vi của con người được tạo bởi những suy nghĩ lệch lạc, những mối quan hệ tưong tác với những môi trường bên ngoài, con người nhận thức nhầm và gán nhãn

nhầm cả từ trong tâm trạng đến hành vi bên ngoài, sau đó gây nên những niềmtin, hình tưọng, đối thoại nội tâm tiêu cực Nhận thức hành vi là trường phái trịliệu dựa trên quan điểm cho rằng cảm xúc của con người được tạo ra không phảibởi hoàn cảnh/ môi trường mà bởi chúng ta nhìn nhận vấn đề

Áp dụng vào thực tiễn của thân chủ :

Những kích thích từ bên ngoài tác động đến hành vi của thân chủ đó là: