Những nhân tố tác động đến chủ nghĩa yêu nước việt nam trong thời kỳ đổi mới

Yêu nước là giá trị cốt lõi trong hệ giá trị văn hóa và con người Việt Nam, là dòng chảy chủ đạo xuyên suốt lịch sử tư tưởng và lịch sử dân tộc Việt Nam. Trong mỗi thời kỳ lịch sử, chủ nghĩa yêu nước có những nội dung và biểu hiện khác nhau. Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời kỳ đổi mới phản ánh lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; đề cao giá trị cống hiến, kiến quốc, kiến tạo xã hội dân chủ, đồng thuận, văn minh với khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Là một bộ phận của ý thức xã hội, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam chịu tác động của những nhân tố thuộc về tồn tại xã hội, đó là: (1). Tác động từ những diễn biến phức tạp, khó lường của tình hình chính trị an ninh thế giới và khu vực; (2). Toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ tác động toàn diện đến sự phát triển con người và xã hội Việt Nam; (3). Sự lãnh đạo của Đảng với đường lối đổi mới đúng đắn mở đường cho nhận thức và hành động tích cực, bồi dưỡng, phát huy chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời kỳ mới; (4). Thành tựu của công cuộc đổi mới kết tinh lao động sáng tạo của con người Việt Nam, tạo môi trường động lực phát triển, phát huy chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời đại mới.

NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHỦ NGHĨA YÊU NƯỚC VIỆT

NAM TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI

Vương Thị Bích Thủy 1

TÓM TẮT

Yêu nước là giá trị cốt lõi trong hệ giá trị văn hóa và con người Việt Nam,

là dòng chảy chủ đạo xuyên suốt lịch sử tư tưởng và lịch sử dân tộc Việt Nam Trong mỗi thời kỳ lịch sử, chủ nghĩa yêu nước có những nội dung và biểu hiện khác nhau Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời kỳ đổi mới phản ánh lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; đề cao giá trị cống hiến, kiến quốc, kiến tạo xã hội dân chủ, đồng thuận, văn minh với khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc Là một bộ phận của ý thức xã hội, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam chịu tác động của những nhân tố thuộc về tồn tại xã hội, đó là: (1) Tác động từ những diễn biến phức tạp, khó lường của tình hình chính trị - an ninh thế giới và khu vực; (2) Toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ tác động toàn diện đến sự phát triển con người và xã hội Việt Nam; (3) Sự lãnh đạo của Đảng với đường lối đổi mới đúng đắn mở đường cho nhận thức và hành động tích cực, bồi dưỡng, phát huy chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời kỳ mới; (4) Thành tựu của công cuộc đổi mới kết tinh lao động sáng tạo của con người Việt Nam, tạo môi trường động lực phát triển, phát huy chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời đại mới

*****

1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam từ trong lịch sử đã có sức sống mãnh liệt, là cội nguồn của ý chí, sức mạnh, bản lĩnh và trí tuệ Việt Nam Trong công cuộc đổi mới đất nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, nhân dân ta

đã phát huy truyền thống yêu nước, đoàn kết một lòng, đồng cam cộng khổ, vượt qua nhiều khó khăn thách thức, đưa đất nước phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa Công cuộc đổi mới tạo ra nguồn xung lực mạnh mẽ thúc đẩy xã hội Việt Nam phát triển toàn diện Dưới góc độ chính trị - văn hóa - xã hội, bài

1 TS Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng

viết đề cập đến những nhân tố tác động đến sự phát triển chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời kỳ đổi mới

2 NỘI DUNG

2.1 Quan niệm về chủ nghĩa yêu nước, đặc trưng cơ bản của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam

Yêu nước là tình cảm xã hội phổ biến của con người ở mọi quốc gia - dân tộc trên thế giới Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam là giá trị tổng hòa giữa tình cảm yêu nước với tri thức khoa học, trí tuệ, phẩm chất chính trị, đạo đức, ý chí và năng lực hoạt động thực tiễn của con người Việt Nam được trao truyền qua nhiều thế hệ, tạo thành động lực tinh thần to lớn thúc đẩy con người lao động và đấu tranh, cống hiến sức lực, trí tuệ, tài năng trong sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc

Chủ nghĩa yêu nước là giá trị cốt lõi trong hệ thống các giá trị cấu thành

hệ giá trị văn hóa và con người Việt Nam, có ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống văn hóa tinh thần của các tầng lớp nhân dân Chủ nghĩa yêu nước được kết tinh từ quá khứ hào hùng của dân tộc, trở thành dòng chảy chủ đạo xuyên suốt lịch sử cách mạng Việt Nam Trong thời kỳ đổi mới, chủ nghĩa yêu nước là điểm tương đồng, là giá trị cao nhất quy tụ các giai cấp, tầng lớp nhân dân, các dân tộc, tôn giáo và kiều bào ta ở nước ngoài hướng

về Tổ quốc; là cơ sở vững chắc gắn kết khối đại đoàn kết toàn dân tộc, tạo nên sự đồng thuận xã hội rộng rãi, là động lực tinh thần, là cội nguồn sức mạnh của quốc gia – dân tộc Việt Nam

2.1.1 Đặc trưng cơ bản của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong lịch sử Chủ nghĩa yêu nước trong mỗi thời kỳ lịch sử có những nội dung, đặc trưng và những biểu hiện khác nhau Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong lịch

sử có những đặc trưng cơ bản như sau:

- Yêu nước gắn với yêu quê hương, xứ sở, yêu đồng bào, yêu thương con người;

- Yêu nước gắn với truyền thống đoàn kết, cố kết, gắn bó chặt chẽ trong cộng đồng họ tộc, làng xã, dân tộc, Tổ quốc;

- Ý thức sâu sắc về độc lập, tự chủ, bảo vệ độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia, sự thống nhất toàn vẹn lãnh thổ của quốc gia, dân tộc;

- Sự mưu trí, dũng cảm, hy sinh quên mình, dám xả thân vì nghĩa lớn; sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vì hạnh phúc của nhân dân;

- Truyền thống cần cù, siêng năng, sáng tạo trong lao động sản xuất;

- Lối sống nhân hậu, nghĩa tình, thủy chung, trọng đạo lý, giàu lòng biết ơn, đại nghĩa hào hiệp, nhân đạo, nhân văn

2.1.2 Đặc trưng cơ bản của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời kỳ đổi mới

Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời đại mới là sự kết tinh, kế thừa những tinh hoa của chủ nghĩa yêu nước truyền thống, đồng thời có bước phát triển mới với những nội dung mới nâng tầm chủ nghĩa yêu nước truyền thống phù hợp, tương thích với thời đại mới Có thể kể đến một số đặc trưng cơ bản như sau:

Thứ nhất, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại là sự gặp gỡ, tổng hòa

của tư tưởng yêu nước và truyền thống tốt đẹp, tinh hoa văn hóa của dân tộc ta với hệ tư tưởng tiên tiến của giai cấp công nhân trong thời đại mới Từ khi Chủ

Tịch Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, tìm ra con đường cứu nước đúng đắn và Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời thì chủ nghĩa yêu nước Việt Nam

có sự phát triển mới về chất, từ chủ nghĩa yêu nước truyền thống phát triển thành chủ nghĩa yêu nước Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh Đó là chủ nghĩa yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng thể hiện tập trung ở lý tưởng độc lập

dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, được xây dựng và phát triển trên nền tảng

chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; kết tinh, kế thừa các giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, đồng thời tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại gắn với các giá trị phổ quát, tiến bộ của thời đại, được sự lãnh đạo, dẫn dắt, định hướng của Đảng Cộng sản Việt Nam

Thứ hai, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời đại mới gắn với quá

trình hiện thực hóa mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; phản ánh ý chí độc lập, tự chủ, tự cường dân tộc với nội dung cốt lõi là tinh thần lao động quên mình, xây dựng đất nước vững bước tiến lên chủ nghĩa xã hội với khát

vọng “dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công bằng, văn minh”, phát triển bền vững Chủ nghĩa yêu nước chân chính đề cao giá trị cống hiến, kiến quốc,

giúp ích cho việc kiến tạo xã hội dân chủ, đồng thuận, văn minh, xây dựng đất nước giàu mạnh, thịnh vượng; không chấp nhận những suy nghĩ lệch lạc và hành vi sai trái, lệch chuẩn, vi phạm pháp luật như tham nhũng, lãng phí, quan liêu, suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nhận thức, tư tưởng và hành động

Chủ nghĩa yêu nước chân chính nói không với tính tự phát thực dụng, hành động cảm tính, quá khích hay sự cuồng nhiệt cực đoan chạy theo tâm lý đám đông Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời đại mới chuyển hóa sâu sắc

thành bản lĩnh và trí tuệ của con người và xã hội Việt Nam đương đại

Thứ ba, chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời kỳ đổi mới và hội nhập

quốc tế có sự gắn kết, hòa hợp, phát triển hài hòa giữa chủ nghĩa dân tộc với tinh thần quốc tế chân chính Chủ nghĩa yêu nước hướng đến bảo đảm lợi ích

tối cao của quốc gia - dân tộc, tôn trọng sự khác biệt về lợi ích và sự đa dạng văn hóa của các dân tộc khác, trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế

2.2 Những nhân tố tác động đến chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời kỳ đổi mới

2.2.1 Tác động từ những diễn biến phức tạp, khó lường của tình hình chính trị - an ninh trên thế giới và khu vực

Thứ nhất, sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu

Từ cuối những năm 80, đầu những năm 90 của thế kỷ XX tình hình thế giới diễn ra những biến động vô cùng phức tạp; trước hết đó là sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu, cùng với sự khủng hoảng của phong trào cộng sản và công nhân quốc tế Những biến động này diễn ra vào lúc Việt Nam đang ở những năm đầu đổi mới, đất nước chưa ra khỏi tình trạng khủng hoảng

về kinh tế - xã hội; và các thế lực thù địch đã lợi dụng sự sụp đổ của hệ thống xã hội chủ nghĩa, tăng cường các hoạt động chống phá cách mạng Việt Nam về nhiều mặt

Sự sụp đổ của chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu đã tác động đến tình cảm yêu nước, niềm tin và nhận thức của nhân dân ta; một số người đã dao

động, hoài nghi, mất niềm tin vào vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản và tiền

đồ của chủ nghĩa xã hội Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam đứng trước những thách thức mới

Chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô và Đông Âu sụp đổ đã dẫn đến những thay đổi

to lớn trong nền chính trị thế giới Hầu hết các quốc gia đều điều chỉnh đường lối chiến lược, chuyển hướng chính sách phát triển kinh tế - xã hội, an ninh - quốc phòng, đối ngoại để thích nghi và giành quyền chủ động nhiều hơn trong môi trường quốc tế mới Các nước lớn tăng cường hợp tác và cải thiện quan hệ với nhau, tìm kiếm cơ hội, lợi ích cho mình trong bối cảnh mới, tránh đối đầu và xung đột

Công cuộc đổi mới ở Việt Nam đứng trước nhiều khó khăn, thách thức Nhưng Đảng Cộng sản Việt Nam đã chứng tỏ bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, tiếp tục đưa đất nước phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa Với truyền thống yêu nước nồng nàn và những bài học bảo vệ Tổ quốc trong quá khứ, nhân dân Việt Nam không cam chịu thất bại Dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân ta đã nỗ lực khắc phục mọi khó khăn, vượt qua thách thức; kiên trì tìm tòi, khai phá con đường đổi mới chưa từng có tiền lệ trong lịch sử; và đã giành được những thành tựu to lớn về nhiều mặt, tiếp tục khẳng định sức sống và triển vọng của chủ nghĩa xã hội hiện thực

Sự sụp đổ của Liên Xô và Đông Âu đã để lại cho Đảng, Nhà nước và Nhân dân ta nhiều bài học kinh nghiệm quý báu, nhất là bài học về giữ vững vai trò lãnh đạo của Đảng cầm quyền, xây dựng Đảng và chính quyền nhà nước, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng Khi đất nước đối mặt với khó khăn thách thức, lòng yêu nước của nhân dân thể hiện ở việc tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng, trung thành với sự nghiệp cách mạng do Đảng lãnh đạo; đoàn kết, quyết tâm bảo vệ độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ Đảng, Nhà nước, nhân dân

và chế độ xã hội chủ nghĩa; bảo vệ những thành quả của sự nghiệp đổi mới; bảo

vệ lợi ích quốc gia dân tộc, phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa

Thứ hai, tình hình chính trị - an ninh trên thế giới và trong khu vực diễn

biến nhanh chóng, phức tạp, khó lường

Tình hình chính trị, an ninh trên thế giới và khu vực đã và đang thay đổi nhanh chóng, tiếp tục diễn biến phức tạp, khó lường Hòa bình, hợp tác, phát triển vẫn là xu thế lớn nhưng còn nhiều thách thức, khó khăn với những bất đồng và chia rẽ Cạnh tranh chiến lược giữa các quốc gia, nhất là giữa các nước lớn diễn ra gay gắt Cuộc chạy đua về kinh tế, thương mại, tài nguyên, khoa học

- công nghệ, quân sự, quốc phòng an ninh, chủ quyền lãnh thổ và cả trên không gian mạng giữa các nước lớn, với sự phát triển của Liên bang Nga, sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc, sự tăng trưởng kinh tế nhanh của Ấn Độ và nhiều quốc gia mới nổi khác (như Bra-xin, Nam Phi, Mexico, Pakistan và Saudi Arabia…) đã dẫn đến sự dịch chuyển tương quan sức mạnh toàn cầu Tại Đại hội XIII, Đảng ta nhận định: “Hoà bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn, song đang đứng trước nhiều trở ngại, khó khăn; cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, xung đột cục bộ tiếp tục diễn ra dưới nhiều hình thức, phức tạp và quyết liệt hơn, làm gia tăng rủi ro đối với môi trường kinh tế, chính trị, an ninh quốc tế”2

Khu vực châu Á - Thái Bình Dương và Đông Nam Á phát triển năng động với tốc độ cao, là khu vực có tầm ảnh hưởng về chính trị ngày càng tăng trên phạm vi toàn cầu; nhưng đồng thời cũng đang tiềm ẩn một số nhân tố có nguy

cơ gây mất ổn định Là khu vực từng đối đầu và chia rẽ trong suốt thời kỳ chiến tranh lạnh, Đông Nam Á đã và đang thay đổi mạnh mẽ, trở thành một khu vực hòa bình, ổn định, đoàn kết và phát triển ASEAN tiếp tục giữ vững vai trò trung tâm ở khu vực và nỗ lực xây dựng cộng đồng đoàn kết, tự chủ, tự cường,

ổn định và thịnh vượng Các nước đều có sự điều chỉnh về mục tiêu, phương thức phát triển để thích ứng với tình hình mới và tập trung mọi nguồn lực phục hồi, phát triển kinh tế, nhất là khắc phục hậu quả của đại dịch Covid-19 Nghị quyết Đại hội lần thứ XIII của Đảng xác định: “Khu vực châu Á - Thái Bình Dương, trong đó Đông Nam Á có vị trí chiến lược ngày càng quan trọng, là khu vực cạnh tranh gay gắt giữa các cường quốc, tiềm ẩn nhiều bất ổn Tranh chấp chủ quyền lãnh thổ, chủ quyền biển, đảo diễn ra căng thẳng, phức tạp, quyết liệt

2 Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb Chính trị quốc gia Sự thật,

2021, t.I, tr.105

hơn Hoà bình, ổn định, tự do, an ninh, an toàn hàng hải, hàng không trên Biển Đông đứng trước thách thức lớn, tiềm ẩn nguy cơ xung đột”3

Tình hình chính trị, an ninh trên thế giới và trong khu vực hiện nay đan xen những yếu tố phức tạp và khó lường, hợp tác và đấu tranh, ổn định và nguy

cơ mất ổn định Nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc đòi hỏi phải phát huy hơn nữa chủ nghĩa yêu nước chân chính; yêu nước là phải thường xuyên nâng cao cảnh giác, kiên quyết đấu tranh làm thất bại âm mưu và hành động chống phá của các thế lực thù địch, bảo vệ thành quả của cách mạng Bối cảnh mới đòi hỏi Đảng ta phải tiếp tục nghiên cứu, đánh giá, dự báo đúng tình hình để đề ra đường lối, chính sách và biện pháp phù hợp nhằm bảo vệ tốt nhất lợi ích quốc gia – dân tộc; kiên quyết đấu tranh bảo vệ độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc đi đôi với giữ vững môi trường hoà bình, ổn định để phát triển đất nước

2.2.2 Toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ tác động toàn diện đến sự phát triển con người và xã hội Việt Nam

Toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế ngày càng gia tăng

Toàn cầu hoá là xu thế khách quan, diễn ra ngày càng sâu rộng, mạnh mẽ, tác động đến tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, lôi cuốn tất cả các nước tham gia, vừa thúc đẩy hợp tác, hội nhập quốc tế, vừa gia tăng sức ép cạnh tranh

và tính tuỳ thuộc lẫn nhau trong quan hệ giữa các quốc gia Toàn cầu hoá là một quá trình phức tạp, đầy mâu thuẫn, mang tính hai mặt, chứa đựng cả mặt tích cực lẫn mặt tiêu cực, cả thời cơ và thách thức Hậu quả của đại dịch Covid-19 với các hệ lụy như tình trạng đói nghèo, bất bình đẳng, khủng hoảng kinh tế,

xung đột chính trị, thất nghiệp xảy ra ở nhiều nước làm cho nhu cầu liên kết, hội

nhập quốc tế ngày càng gia tăng

Hội nhập quốc tế tạo cơ hội và động lực thúc đẩy toàn diện công cuộc đổi mới; thúc đẩy cải cách và hoàn thiện cơ chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tăng sức mạnh tổng hợp quốc gia Doanh nghiệp và hàng hóa Việt Nam có cơ hội tham gia ngày càng sâu rộng hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, khơi dậy tiềm năng của đất nước và sức sáng tạo

3 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Sđd, tr.107

của các tầng lớp nhân dân; tạo động lực và cơ hội để thay đổi, cải thiện chính sách và pháp luật theo hướng minh bạch và phù hợp hơn với thông lệ quốc tế; thúc đẩy quá trình đổi mới, kiện toàn bộ máy nhà nước theo hướng đẩy mạnh cải cách hành chính, đổi mới mô hình tăng trưởng và cơ cấu lại nền kinh tế Toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế lan tỏa những tư tưởng tiến bộ và giá trị nhân văn về văn hóa toàn cầu, đó là những giá trị về tự do, dân chủ, bình đẳng, nhân quyền Trong hội nhập quốc tế người dân Việt Nam cần phát huy cao độ ý chí độc lập, tự chủ, tự cường dân tộc, gắn kết độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội; đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa thế giới, bổ sung những giá trị tiến bộ

về tự do, bình đẳng, dân chủ, văn minh để làm giàu thêm chủ nghĩa yêu nước truyền thống, gắn chủ nghĩa yêu nước Việt Nam với chủ nghĩa quốc tế chân chính Đảng ta kiên trì thực hiện đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển; chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện và sâu rộng, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, đặt lợi ích dân tộc lên hàng đầu; khai thác, sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực để xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới

Tuy nhiên, mặt trái của toàn cầu hóa và phát triển nền kinh tế thị trường ở nước ta đã làm nảy sinh tư tưởng thực dụng, vụ lợi, chạy theo đồng tiền; coi trọng giá trị vật chất và thương mại hóa các quan hệ xã hội, làm nảy sinh các hiện tượng tiêu cực, làm suy thoái, xuống cấp về đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ, đảng viên, công chức nhà nước Các “nhóm lợi ích” hình thành với những thủ đoạn tinh vi đã gây nên tình trạng tham nhũng, hối lộ, đặc quyền đặc lợi trong một bộ phận cán bộ có chức quyền trong hệ thống chính trị, gây mất niềm tin của nhân dân vào Đảng và chế độ, có thể gây ra những “đứt gãy” về văn hóa trong xã hội Tình trạng này dẫn đến quá trình “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong một bộ phận cán bộ, đảng viên, làm họ xa rời chủ nghĩa yêu nước chân chính

Khoa học và công nghệ phát triển mạnh mẽ

Trong thế kỷ XXI, khoa học và công nghệ tiếp tục phát triển, là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội, tạo ra những biến đổi căn bản

và sâu sắc trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, đẩy nhanh sự phát triển của lực lượng sản xuất, làm chuyển dịch rất nhanh cơ cấu kinh tế thế giới, thúc đẩy

sự ra đời của nền kinh tế tri thức, mở ra những cơ hội mới cho các nước tham gia vào mạng sản xuất và phân phối toàn cầu

Trong bối cảnh Cách mạng công nghiệp 4.0 phát triển mạnh mẽ, xu hướng

số hóa nền kinh tế và các hoạt động xã hội phát triển nhanh chóng ở nhiều nước, mang lại cơ hội lớn cho các nước đang phát triển nói chung, trong đó có Việt Nam Chúng ta có thể “đi tắt, đón đầu” các công nghệ mới, tận dụng thành tựu khoa học công nghệ hiện đại để đổi mới mô hình tăng trưởng; đổi mới hệ thống chính trị, quản trị nhà nước và xã hội theo hướng ngày càng phát triển tiến bộ, dân chủ, hiện đại hóa, chuyên nghiệp và văn minh hơn

Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời đại cách mạng 4.0 đòi hỏi con người phải vượt qua tư duy kinh nghiệm, rèn luyện tư duy khoa học, tư duy phản biện để phát triển Tư duy khoa học không chỉ cần thiết để phát triển sản xuất mà rất quan trọng để phát triển con người, xây dựng lối sống mới, phong cách làm việc chuyên nghiệp, cách thức giao tiếp văn minh, thích ứng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế Tư duy khoa học đòi hỏi con người phải năng động, linh hoạt, vượt qua sự trì trệ, lạc hậu với tinh thần lao động tự giác, tự lực, tự chủ, sáng tạo trong công việc và cuộc sống Cần phải hướng đến việc bồi dưỡng cho thế hệ trẻ Việt Nam khả năng học hỏi, đổi mới tư duy, đề cao tri thức khoa học, coi trọng tài năng, phát triển năng lực nghiên cứu, sáng tạo để tạo ra nhiều giá trị cho bản thân và cho xã hội Đại hội XIII của Đảng quán triệt quan điểm: “Phát triển nhanh và bền vững dựa chủ yếu vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số Phải đổi mới

tư duy và hành động, chủ động nắm bắt kịp thời, tận dụng hiệu quả các cơ hội của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư gắn với quá trình hội nhập quốc tế

để cơ cấu lại nền kinh tế, phát triển kinh tế số, xã hội số, coi đây là nhân tố quyết định để nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh”4 Trong bối cảnh cách mạng khoa học công nghệ phát triển mạnh mẽ thì yêu nước cần phải gắn với yêu khoa học công nghệ, yêu tri thức, đổi mới sáng tạo, dám nghĩ dám làm, dám chịu trách nhiệm Không ngừng nâng cao năng lực học tập, nghiên cứu, đổi mới, sáng tạo ra tri thức mới để thực hiện công nghiệp hóa,

4 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Sđd, tr.214

hiện đại hóa, xây dựng nền kinh tế tri thức, đưa đất nước vươn tầm thế giới là yêu cầu đặt ra đối với chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời đại mới

2.2.3 Sự lãnh đạo của Đảng với đường lối đổi mới đúng đắn mở đường cho nhận thức và hành động tích cực, bồi dưỡng, phát huy chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời đại mới

Nắm vững bản chất cách mạng, khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, tham khảo kinh nghiệm thành công và thất bại của các nước trên thế giới, Đảng ta từng bước đổi mới tư duy lý luận, chú trọng tổng kết thực tiễn từ cơ sở và địa phương, thực hiện đổi mới từng phần, từng lĩnh vực để

đi đến quyết định đổi mới toàn diện đất nước Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ

VI (12-1986) đi vào lịch sử dân tộc với đường lối đổi mới đúng đắn, mạnh mẽ, đầy sáng tạo, đánh dấu bước ngoặt lịch sử, mở đầu cho một thời kỳ phát triển mới của dân tộc Việt Nam

Với trọng trách của một Đảng cầm quyền, Đảng Cộng sản Việt Nam đã lãnh đạo nhân dân ta thực hiện đường lối đổi mới với những bước đi và cách làm phù hợp; đổi mới được triển khai đồng bộ trên các lĩnh vực, trước hết là đổi mới kinh tế Cùng với đổi mới kinh tế, nước ta từng bước đổi mới về chính trị, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh và đối ngoại Việt Nam chủ trương xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; đó là nền kinh tế độc lập, tự chủ, hiện đại, hội nhập quốc tế, có sự quản lý của Nhà nước pháp quyền xã

hội chủ nghĩa do Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Trong các Cương lĩnh xây

dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (Cương lĩnh năm 1991

và Cương lĩnh bổ sung, phát triển năm 2011), Đảng ta đã làm sáng tỏ những đặc trưng cơ bản của chủ nghĩa xã hội, thời kỳ quá độ và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chủ nghĩa tư bản ở Việt Nam Từ Đại hội XI (1-2011) đến nay đường lối đổi mới tiếp tục được bổ sung, phát triển thêm nhiều nội dung mới; đó là về xây dựng chỉnh đốn Đảng gắn với đổi mới hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; xây dựng nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc gắn với phát triển con người toàn diện; mở rộng quan hệ đối ngoại và chủ động, tích cực hội nhập quốc tế

Bằng đường lối, chính sách đúng đắn, Đảng và Nhà nước ta định hướng, tạo điều kiện bảo đảm cho lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động