Ministry of Agriculture & Rural Development Báo Cáo Kỹ Thuật Dự Án CARD 072/04 VIE “Tăng cường năng lực giám sát và khống chế bệnh lở mồm long móng LMLM trên trâu bò và heo để góp ph
Trang 1
Ministry of Agriculture & Rural Development
Báo Cáo Kỹ Thuật
Dự Án CARD 072/04 VIE
“Tăng cường năng lực giám sát và khống chế bệnh
lở mồm long móng (LMLM) trên trâu bò và heo để góp phần tăng cường an toàn sinh học cho quốc gia”
Milestone 10
Đánh giá năng lực đội ngũ nhân viên phòng thí nghiệm cấp vùng và thú y cơ sở thuộc các Chi Cục Thú Y, tăng cường nhận thức và sự áp dụng các khuyến cáo do các nhà chăn
nuôi tại các vùng thí điểm thực hiện
By Chris Morrissy
Trang 2Mục lục
1 Thông tin về đơn vị _ 3
2 Trích lược dự án _ 4
3 Báo cáo tóm tắt 4
4 Giới thiệu và bối cảnh _ 5
5 Hoạt động của phòng thí nghiệm tham chiếu quốc gia và các phóng thí nghiệm cấp vùng và tính hiệu quả 6
5.1 Những điểm đánh chú ý 6 5.2 Xây dựng năng lực 8 5.3 Quảng bá 8
6 Kết luận 9
7 Phụ lục _10
Trang 3Thông tin về các đơn vị
Tên dự án : CARD 072/04 VIE
Đơn vị Việt Nam Trung Tâm Thú Y Vùng TP Hồ Chí Minh (
nay là Cơ Quan Thú Y Vùng VI )
Giám đốc dự án phía Việt Nam Bs Đồng Mạnh Hòa
Đơn vị Úc Australian Animal Health Laboratory
(AAHL), PMB 24, Geelong, 3213, Australia
Nhân sự Úc Mr Chris Morrissy
Ngày bắt đầu 01/06/2005
Ngày kết thúc ( theo dự kiến ban
đầu)
01/06/2008
Ngày kết thúc ( đã thay đổi)
Chu kỳ báo cáo
Cán bộ liên lạc
Ở Úc: Cố vấn trưởng
Tên: Mr Chris Morrissy Telephone: +61 3 5227 5000
Chức vụ Diagnostic Virologist
Supervisor Mammalian Virology
Fax: +61 3 5227 5555
Tổ chức Australian Animal Health
Laboratory (AAHL), PMB 24, Geelong, 3213,
Australia
Email: chris.morrissy@csiro.au
Trang 4Ở Úc: Đầu mối liên hệ hành chính
Tên : Mr Chris Morrissy Telephone: +61 3 5227 5000
Chức vụ
:
Patents Contracts Officer Fax: +61 3 5227 5555
Tổ chức Australian Animal Health
Laboratory (AAHL), PMB
24, Geelong, 3213,
Australia
Email: christopher.morrissy@csiro.au
Ở Việt Nam
Tên : Bs Đồng Mạnh Hòa Telephone: + 84 8 8568220
Chức vụ : Giám đốc Fax: + 84 8 8569050
Tổ chức Trung Tâm Thú Y Vùng TP Hồ
Chí Minh ( nay là Cơ Quan Thú
Y Vùng VI )
Email: rahchcmc@hcm.vnn.vn
Trang 51 Project Abstract
Mục đích của dự án là tăng cường gấp đôi khả năng giám sát và chẩn đoán bệnh lớ mồm long móng (LMLM) ( và những bệnh khác) ở cấp độ trong phòng thí nghiệm và ngoài hiện trường, điều tra sự lưu hành các type virus LMLM ở Việt Nam và vì sao việc sử dụng vaccin thất bại
Các phòng thí nghiệm cấp vùng đã được xây dựng với các nguyên vật liệu và phương pháp sẳn sàng để xác định các virus LMLM và thực hiện các xét nghiệm huyết thanh học Chiến lược khống chế LMLM trên cơ sở nắm bắt dịch tễ được cải thiện qua các lớp tập huấn cán bộ của phòng thí nghiệm và thú y cơ sở
Dự án làm nổi bật tầm quan trọng phải có một hệ thống các phòng thí nghiệm để xác định điều gì đang xảy ở hiện trường và làm cách nào để ngăn chặn, kiểm soát các ổ dịch
Những khu vực thí điểm được xây dựng ở các tỉnh có biên giới của Việt Nam với các nước để nghiên cứu serotype của virus thực địa và để xác định nguồn gốc của chúng
Số lượng và chất lượng mẫu ngày càng được cải thiện, cung cấp nhiều dữ liệu hơn về tình hình lưu hành bệnh LMLM ở Việt Nam Các nghiên cứu phân lập virus và sinh học phân tử được tiến hành trên các mẫu thu thập từ hiện trường và các nghiên cứu dịch
tễ học phân tử trên các mẫu virus phân lập được từ các tỉnh đã đưa ra một cái nhìn sâu hơn về hiệu quả kiểm soát và sự lưu hành virus LMLM ở vùng biên giới Sự tăng cường năng lực chẩn đoán cho phép phát hiện và xác định sớm bệnh LMLM giúp cho công tác khống chế dịch bệnh tốt hơn, làm giảm thiệt hại chăn nuôi và nhờ đó tăng năng xuất sản xuất
3 Báo cáo tóm tắt
Dự án cho thấy có sự tiến bộ trong cả các hoạt động của phòng thí nghiệm và hiện trường Chất lượng của các xét nghiệm chẩn đoán và thu thập dữ liệu từ hiện trường ngày càng được cải thiện tốt hơn trong suốt dự án Phòng Thí nghiệm của Cơ Quan Thú Y Vùng VI có năng lực chẩn đoán bệnh LMLM với các trang thiết bị và kỹ thuật chẩn đoán tương đương với phòng thí nghiệm của AAHL và các phòng thí nghiệm khác trên thế giới Trung tâm chẩn đoán thú y Trung Ương cũng có năng năng lực tương đương với Cơ Quan Thú Y Vùng VI nhưng còn ít kinh nghiệm so với đội ngũ nhân viên của Cơ Quan Thú Y Vùng 6 Cơ Quan Thú Y Vùng IV , Vùng VII và NAVETCO có năng lực xác định kháng nguyên và kháng thể bệnh LMLM bằng các phản ứng ELISA nên các phòng thí nghiệm này cũng có khả năng chẩn đoán bệnh LMLM Trong hai năm cuối của dự án, các xét nghiệm chẩn đoán đã được đánh giá
Trang 6độ tin cậy bởi chuyên viên AAHL và thông qua các bộ mẫu chuẩn để thẩm định được gởi đến các phòng thí nghiệm
Phòng Dịch Tễ của Cơ Quan Thú Y Vùng VI được thành lập cuối năm 2006 Mặc dù hiện nay chỉ có 3 nhân sự nhưng vẫn hoàn thành tốt chức năng được giao Từ khi được thành lập, phòng Dịch Tễ đã có những hoạt động thu hút và huấn luyện đội ngũ thú y cấp tỉnh và địa phương Điều này được chứng minh qua sự tăng chất lượng của các mẫu thu thập và việc thu thập dữ liệu cũng dễ dàng hơn trong các giai đoạn tiếp theo của dự án Những phòng thí nghiệm mà cán bộ dịch tễ là kiêm nhiệm hoặc không có cán bộ phụ trách công tác dịch tễ ( như Trung Tâm Chẩn Đoán Thú Y Trung Ương ) thì chất lượng thông tin thu thập từ hiện trường sẽ thấp
Sự tăng cường năng lực quản lý của các nhà chăn nuôi và thực hành an toàn sinh học
là một quá trình phải thực hiện thường xuyên Dữ liệu thực hành quản lý nông trại không được thu thập trong dự án này Việc thu thập dữ liệu hiện trường được thực hiện bởi cán bộ của các chi cục được cải thiện suốt thời gian của dự án như tỉnh Đồng Tháp nhưng ở những tỉnh khác vẫn chưa đầy đủ Kết quả giám sát sau tiêm phòng LMLM được thông báo cho thú y các tỉnh để báo cho các người chăn nuôi tham gia
dự án Tuy nhiên, việc phản hồi thông tin này cần được cải thiện hơn nữa, thông qua
dự án sẽ giúp phát triển mối quan hệ giữa nhân viên của Cơ Quan Thú Y Vùng VI và nhân viên của các chi cục cũng như xây dựng cơ chế bền vững cho việc phản hồi thông tin Tỷ lệ tiêm phòng tăng hàng năm từ khi bắt đầu dự án song song với tỷ lệ gia súc có kháng thể sau khi tiêm phòng cho thấy việc tiêm phòng đã có tiến bộ Điều này cho thấy người chăn nuôi đã sữ dụng hiệu quả thông tin phản hồi từ phòng thí nghiệm
và từ cán bộ dịch tễ của chi cục , đặc biệt là của Cơ Quan Thú Y Vùng VI Sự hợp tác này còn giúp tăng cường chất lượng mẫu gửi đến phòng thí nghiệm
Các lớp tập huấn điều tra hiện trường và thu thập dữ liệu được tổ chức cho nhân viên hiện trường kèm theo các mẫu thu thập thông tin Dự án đã cộng tác với dự án FAO
GF và SEAFMD để soạn quy trình và sổ tay điều tra dịch bệnh nhằm tiêu chuẩn hóa hoạt động này cho cả vùng.Cục thú y cũng có những qui trình tương tự nhưng những qui trình này chưa được đội ngũ nhân viên hiện trường sử dụng tốt Các chương trình tập huấn kết hợp với các dự án đã giúp nhân viên Cục Thú Y áp dụng những điều được huấn luyện là cách tốt nhất để cải thiện một cách bền vững các hoạt động tại hiện trường nhằm hiểu rỏ hơn các bệnh mà Cục Thú Y và người chăn nuôi đang cố gắng kiểm soát Dự án CARD (Chương trình Hợp tác Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) là cơ hội tốt cho nhân viên của Cục Thú Y, đặc biệt là nhân viên của Cơ Quan Thú y Vùng VI, tham gia thực hiện thu thập thông tin từ hiện trường và làm việc với chuyên viên của AAHL, các hoạt động này ngày càng được cải thiện rõ rệt
Trang 7Các ổ dịch của cúm gia cầm và PRRS đã tác động đến cả hoạt động trong phòng thí nghiệm cũng như các hoạt động tại hiện trường của dự án này do làm công việc của nhân viên của Cục Thú Y bị quá tải
4 Giới thiệu và bối cảnh
Objectives of the project Các mục tiêu của dự án :
1 Thiết lập mạng lưới phòng thí nghiệm để chẩn đoán và kiểm soát bệnh LMLM thông qua việc đào tạo nhân viên về các phương pháp xét nghiệm theo quy định
và quản lý chất lượng
2 Cung cấp số liệu chính xác để lý giải được sự thất bại của vaccin trong chương trình khống chế LMLM và đề xuất chiến lược sử dụng vaccin mới có hiệu quả
Khi hoàn thành những mục tiêu này sẽ không chỉ nâng cao được năng lực chẩn đoán của các phòng thí nghiệm thú y ở Việt nam mà còn giúp huấn luyện về công tác điều tra khống chế bệnh cho cán bộ thú y của Cục thú y Do đó sẽ tăng cường năng lực cho ngành thú y , cơ quan có vai trò quan trọng , giúp cho Việt Nam tăng khả năng cạnh tranh trong quá trình hội nhập kinh tế Cải thiện sức khỏe vật nuôi
sẽ làm phát triển sản xuất ở vùng nông thôn nhờ tăng sản phẩm chăn nuôi và gián tiếp tăng sản lượng cây trồng Vật nuôi khỏe mạnh sẽ giúp người chăn nuôi nhỏ tăng khả năng cạnh tranh tại thị trường nội địa Việc khống chế LMLM và các bệnh khác sẽ tạo điều kiện cho những hộ nghèo có thu nhập ổn định, giảm sự tác động bất lợi từ tự nhiên và kinh tế Việc thiết lập một hệ thống chẩn đoán trải dài
từ Bắc tới Nam Việt nam, từ phòng thí nghiệm đến trại chăn nuôi được củng cố qua sự huấn luyện và đào tạo thường xuyên về cơ bản sẽ giúp Việt Nam thiết lập được mô hình về kiểm soát dịch bệnh Điều này sẽ trực tiếp làm tăng khả năng cạnh tranh, sản xuất chăn nuôi trong hệ thống ngành Nông nghiệp của Việt Nam tập trung chủ yếu ở những vùng trọng điểm thuộc đồng bằng sông Cửu long và duyên hải miền Trung
Các mục tiêu đặc biệt cho phòng thí nghiệm:
• Qui trình huấn luyện cho nhân viên thú y và người chăn nuôi
• Kết quả của so sánh giửa các phòng thí nghiệm và quản lý chất lượng
• Đánh giá kiến thức của người chăn nuôi tham gia dự án và thực tế quản lý bệnh LMLM và ghi nhận những thay đổi
• Đánh giá năng lực nhân viên của Trung Tâm Thú y Vùng Tp.HCM trong vai trò là người huấn luyện cho nhân viên các phòng thí nghiệm và nhân viên
Trang 8Phương pháp tiếp cận và chiến lược thực hiện
Phương thức chuyển giao kỹ thuật được thiết lập tại AAHL rất thành công khi áp dụng cho các dự án trước đó ở Vietnam, Thailand và Indonesia Phương pháp tiếp cận của dự án được coi là thích hợp nhất cho việc phát triển sự hiểu biết về dịch tễ học của LMLM ở Việt Nam Các nghiên cứu thực địa, dịch tễ học và giám sát huyết thanh học đã được thiết kế, lên kế hoạch cùng với Cục thú y để có được những thông tin cần thiết và chính xác nhất thể hiện được tình hình LMLM ở Việt Nam và hiệu quả của vaccin LMLM Các kỹ thuật chẩn đoán sẽ được sử dụng là những kỹ thuật chẩn đoán tiêu chuẩn đã và đang được sử dụng rộng rãi trên thế giới khi nghiên cứu LMLM cũng như theo hướng dẫn của Tổ chức thú y thế giới (OIE)
AAHL có nhiều kinh nghiệm điều tra thực địa đối với xác định tỷ lệ lưu hành kháng thể, như trong các dự án ACIAR ở Laos và Thailand về LMLM Philippines là một
ví dụ khác, nơi mà các kỹ thuật chẩn đoán tiêu chuẩn theo OIE đã được sử dụng
để khống chế và loại trừ LMLM
5 Đánh giá năng lực của nhân viên phòng thí nghiệm và thú y viên của Chi cục thú y, tăng cường nhận thức và áp dụng các biện pháp đã khuyến cáo do người chăn nuôi tham gia dự án thực hiện
5.1 Những điểm đánh chú ý
Các thành tựu chính của dự án
• Về xây dựng kỹ thuật chẩn đoán FMD ở các phòng thí nghiệm và đánh giá năng lực các phòng thí nghiệm:
Cơ Quan Thú y Vùng VI và Trung Tâm Chẩn Đoán Thú Y Trung Ương đã thiết lập được kỹ thuật nuôi cấy tế bào, phân lập virus, trung hòa virus, xác định kháng thể và kháng nguyên bằng ELISA, PCR và giải trình tự
Cơ Quan Thú Y Vùng IV và Vùng VII có khả năng xác định serotype của virus LMLM ( phát hiện kháng nguyên) từ các ổ dịch và giám sát kháng thể LMLM sau tiêm phòng bằng các phản ứng ELISA
• Hệ thống chất lượng được áp dụng ở mỗi phòng thí nghiệm trong chẩn đoán LMLM bao gồm phương pháp được tiêu chuẩn hóa, hệ thống nội đối chứng nội
và lưu giữ các kết quả xét nghiệm tốt hơn
Trang 9 Tiêu chuẩn hóa các phương pháp xét nghiệm đối với các phương pháp ELISA, nuôi cấ tế bào, PCR, giải trình tự và thu thập dữ liệu ( ví dụ: các phương pháp ELISA được đính kèm trong email gởi cùng báo cáo này)
Các bảng theo dõi tiêu chuẩn, bảng kết quả và các báo cáo hệ thống đối chứng nội được lưu giữ theo mẫu
Các mẫu đối chứng chuẩn được cung cấp và áp dụng cho mổi xét nghiệm
để bảo đảm qui trình bảo đảm chất lượng được thực hiện liên tục
Xét nghiệm thẩm định năng lực của mỗi phòng thí nghiệm được thực hiện bởi chuyên viên của AAHL để khẳng định các kết quả được ghi nhận là đúng
• Chất lượng và số lượng các mẫu định type LMLM được cải thiện nhờ sự tăng cường hợp tác giữa phòng thí nghiệm và thực địa giúp cho Cục Thú giúp hiểu rõ hơn về sự lưu hành các serotype virus LMLM ở Việt Nam Chất lượng mẫu thu thập được cải thiện giúp phân lập được virus từ các mẫu hiện trường, điều này chưa thực hiện được trước khi có dự án , đồng thời giúp cho việc giải mã gen của virus LMLM đã phân lập được thực hiện dễ dàng hơn
Điều tra dịch bệnh và lấy mẫu được cải hiện nhờ có huấn luyện cho đội ngũ thú Y cơ sở và nhân viên dịch tễ
Cộng tác với dự án FAO GF-TADS và SEAFMD để thiết lập các qui trình điều tra dịch bệnh
Việc cải thiện chất lượng và số lượng mẫu huyết gởi đến phòng thí nghiệm để xét nghiệm huyết thanh học bằng ELISA giúp cục Thú Y hiểu rõ hơn nguy cơ của đàn gia súc đối với LMLM và tình hình tiêm chủng vaccine ở Việt Nam
Giám sát huyết thanh được thực hiện hai lần một năm trong đó lấy mẫu lần đầu trước khi tiêm chủng và lần thứ hai là sau khi tiêm chủng
Thu thập dữ liệu và các bảng mẫu thu thập thông tin được cải thiện
• Mạng lưới thú Y được cải thiện từ thực địa đến phòng thí nghiệm giúp kiểm soát dịch bệnh tốt hơn
Thiết lập qui trình xét nghiệm để điều tra và giám sát bệnh LMLM ở các phòng thí nghiệm trong hệ thống
Phòng Dịch tễ của Cơ Quan Thú Y vùng VI được thành lập vào cuối năm
2006, hiện nay có 3 nhân sự và thực hiện tốt chức năng của mình
Trang 10• Trong quá trình thực hiện dự án, các cố vấn của AAHL đến phòng thí nghiệm để:
Thiết lập các kỹ thuật ELISA và chẩn hóa các kỹ thuật này
Đánh giá kháng nguyên do Cơ Quan Thú Y Vùng VI sản xuất từ virus của Việt Nam sử dụng cho phản ứng ELISA Việc sản xuất kháng nguyên LMLM cho ELISA giúp cho phòng thí nghiệm chủ động hơn và bắt đầu cho thấy Cơ Quan Thú Y Vùng VI có khả năng tự sản xuất các nguyện liệu phục chẩn đoán
Thiết lập và xem xét lại kỹ thuật nuôi tế bào và phân lập virus LMLM từ hiện trường Nuôi tế bào là kỹ thuật quan trọng dùng để phân lập và nuôi virus LMLM giúp thực hiện những phân tích sâu hơn các virus này bằng
kỹ thuật PCR và giải mã gene Kỹ thuật nuôi tế bào cũng được ứng dụng
để thực hiện phản ứng trung hòa virus ( VNT) và để phân lập các virus gây bệnh khác như đậu dê cừu, dịch tả heo, PRRS
Xem xét lại các kỹ thuật phân tử và thiết lập qui trình làm việc từ khâu xử
lý mẫu đến tiến hành xét nghiệm để đảm bảo chất lượng của kết qủa
đảm bảo các hồ sơ xét nghiệm được lưu trữ và các kết quả được phân tích chính xác
Tư vấn về các thông tin cần thu thập từ hiện trường và thành lập phiếu thu thập thông tin
Phân tích kết quả hiện trường và phòng thí nghiệm để cung cấp thông tin đầu vào cho dịch tễ
Cung cấp thêm các vật tư và nguyên liệu để xét nghiệm bệnh LMLM bằng
kỹ thuật ELISA, phân tử và nuôi tế bào
Huấn luyện về kỹ thuật an toàn sinh học và trợ giúp các nhân viên trong qua trình thực hiện
Đánh giá tiến trình quản lý chất lượng và cung cấp thông tin đầu vào cho
sổ tay chất lượng
Đánh giá tính chính xác của các xét nghiệm bằng các mẫu thẩm định năng lực Các mẫu cung cấp cho phòng thí nghiệm đã được xét nghie5m
và cho kết quả chính xác
5.2 Capacity Building
Dự án đã hỗ trợ về tập huấn và chuyển giao kỹ thuật chẩn đoán LMLM cho từng phòng thí nghiệm (PTN) nằm trong chương trình Các nguyên vật liệu và các phương pháp tiêu chuẩn đã được cung cấp cho từng PTN để từng nơi có thể sử