Nghệ thuật đờn ca tài tử nam bộ trên đất bình dương

Nghệ sĩ NGUYỄN QUỐC NHÂN Nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam; nguyên Chủ tịch Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh Bình Dương 5.Nghệ sĩ NGUYỄN QUỐC NHÂN.Nghệ thuật đờn ca

9

LỜI NÓI ĐẦU

Nghệ thuật đờn ca tài tử hình thành và phát triển từ cuối thế kỷ 19, bắt nguồn

từ nhạc lễ, Nhã nhạc cung đình Huế và văn học dân gian Đây là loại hình nghệ thuật dân gian đặc trưng của vùng đất Nam Bộ Lịch sử đất nước trải qua bao thăng trầm nhưng đờn ca tài tử vẫn đồng hành với bước đi của dân tộc Sự tồn tại và phát triển của loại hình nghệ thuật này trong gần hai thế kỷ qua đã chứng minh được sức sống

vô cùng mạnh mẽ, được nuôi dưỡng bởi niềm tự hào và tinh thần dân tộc của người dân Nam bộ

So với các loại hình nghệ thuật khác trong cả nước, nghệ thuật Đờn ca tài tử

có sức lan tỏa sâu rộng, đã và đang có mặt trên 21 tỉnh, thành phố thuộc khu vực phía Nam, trong đó có tỉnh Bình Dương Những nét đặc trưng độc đáo làm nên dáng

vẻ, sắc thái riêng biệt đã đưa đờn ca tài tử đến với thế giới và được Unesco công nhận là “Di sản văn hóa phi vật thể đại diện nhân loại” vào năm 2013

Nhằm giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về quá trình hình thành phát triển của nghệ

thuật đờn ca tài từ, Thư viện tỉnh Bình Dương biên soạn thư mục chuyên đề “Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ trên đất Bình Dương” gửi đến quý bạn đọc

Thư mục tập hợp những bài viết được đăng trên website có uy tín, nội dung chuyển tải một cách chân thật những bài viết về đờn ca tài tử Nam bộ

Nội dung Thư mục gồm 3 phần:

Phần I: Đờn ca tài tử Nam bộ trên đất Bình Dương

Phần II: Hương sắc đờn ca tài tử ở Bình Dương

Phần III: Chung tay gìn giữ và phát huy giá trị di sản đờn ca tài tử Nam

bộ trên đất Bình Dương

Trong quá trình sưu tầm, biên soạn chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Rất mong bạn đọc và các bạn đồng nghiệp chia sẻ, đóng góp ý kiến Thư viện tỉnh Bình Dương chân thành cảm ơn các tác giả có bài viết trong Thư mục

THƯ VIỆN TỈNH BÌNH DƯƠNG

MỤC LỤC

Trang

LỜI NÓI ĐẦU NỘI DUNG PHẦN I: ĐỜN CA TÀI TỬ NAM BỘ TRÊN ĐẤT BÌNH DƯƠNG 1 Đờn ca tài tử Nam Bộ: Phác họa những chặng đường 1

2 Đờn ca tài tử - “Báu vật” đất phương Nam……… 3

3 Đa dạng hình thức sinh hoạt đờn ca tài tử ……… 5

4 Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ với nền âm nhạc dân tộc - Kỳ 1 8

5 Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ với nền âm nhạc dân tộc - Kỳ 2… 10 6 Nét riêng đờn ca tài tử Bình Dương trong đờn ca tài tử Nam bộ…… 13

7 Đờn ca tài tử trong đời sống người dân……… 16

8 Đờn ca tài tử Bình Dương: Điểm đến của giới mộ điệu……… 18

9 Sức sống của Đờn ca tài tử Nam bộ trên đất Bình Dương………… 20

10 Đờn ca tài tử: Món ăn tinh thần không thể thiếu của người dân đất Thủ……… 22

PHẦN II: HƯƠNG SẮC ĐỜN CA TÀI TỬ Ở BÌNH DƯƠNG 11 12 13 14 3 nghệ nhân đờn ca tài tử nổi danh đất Bình Dương ………

Đờn ca tài tử rạng ngời sắc xuân………

Đờn ca tài tử Bình Dương vẫn mãi ngân vang ………

Kết nối những trái tim mộ điệu đờn ca tài tử, cải lương………

25

29

32

33

Nghệ nhân Đức Cang: Tâm huyết với đờn ca tài tử …………

Nghệ sĩ Minh Kiều: Nhiều tâm huyết với đờn ca tài tử………

Nghệ sĩ Phương Tứ: Hãy “đánh thức” niềm đam mê đờn ca tài tử

cho lớp trẻ………

Nguyễn Kim Phượng: “Đờn ca tài tử, càng học càng mê”…………

Tài tử “thứ thiệt” của nghệ thuật đờn ca tài tử………

Người cao tuổi với đờn ca tài tử: Không chỉ là đam mê………

Người giữ hồn đờn ca tài tử………

Festival Đờn ca tài tử Bình Dương và hành trình “lưu giữ báu vật

văn hóa đất phương Nam”………

Hội tụ và lan tỏa ………

PHẦN III: CHUNG TAY GÌN GIỮ VÀ PHÁT HUY

GIÁ TRỊ DI SẢN ĐỜN CA TÀI TỬ NAM BỘ

Đờn ca tài tử Nam bộ - Bảo tồn và phát triển ………

Bảo tồn và phát huy nghệ thuật đờn ca tài tử………

Trung tâm văn hóa: Bảo tồn, phát huy giá trị đờn ca tài tử…………

Nghệ nhân ưu tú, nghệ sĩ Bình Dương: Chung tay vì sự phát triển

Truyền dạy đờn ca tài tử ở Bình Dương: Nhiều khởi sắc………

Đa dạng các hình thức truyền dạy đờn ca tài tử ở Bình Dương……

Đưa đờn ca tài tử vào trường học………

Cần truyền dạy đờn ca tài tử một cách bài bản………

34

35

36

37

38

39

40

41

42

Để giới trẻ từng bước tiếp cận với Đờn ca tài tử………

“Truyền lửa” cho người đam mê đờn ca tài tử………

Nơi lưu truyền đam mê đờn ca tài tử………

Đờn ca tài tử Bình Dương: Nhiều tín hiệu vui………

Nhiều tín hiệu vui về đờn ca tài tử Bình Dương………

Đờn ca tài tử: Sản phẩm mới cho du lịch………

“Quốc tế hóa” đờn ca tài tử?

Mang làn gió mới vào phong trào đờn ca tài tử………

Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật đờn ca tài tử (ĐCTT) tỉnh Bình Dương đến năm 2025, định hướng đến năm 2030”………

BẢNG TRA TÊN TÁC GIẢ

78 79 81 83 85 86 88 91 94 BẢNG TRA TÊN TÀI LIỆU

PHẦN I: ĐỜN CA TÀI TỬ NAM BỘ

TRÊN ĐẤT BÌNH DƯƠNG

1 THẠC SĨ PHẠM THÁI BÌNH.Đờn ca tài tử Nam Bộ: Phác họa những chặng đường/ PHẠM THÁI BÌNH/ https://baobinhduong.vn/ – Năm 2017 – Ngày 05 tháng 12

ĐỜN CA TÀI TỬ NAM BỘ: PHÁC HỌA NHỮNG

CHẶNG ĐƯỜNG

Trong quá trình khẩn hoang và hình thành vùng đất Nam Bộ, người dân nơi đây đã sáng tạo một dòng âm nhạc vô cùng độc đáo, đó là nghệ thuật đờn ca tài tử (ĐCTT) Cho đến hôm nay, di sản văn hóa tinh thần này vẫn gắn bó mật thiết với đời sống người dân miền Nam Nhân kỷ niệm 4 năm ngày tổ chức UNESCO công nhận ĐCTT là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (5.12.2013 - 5.12.2017), Báo Bình Dương gởi đến quý độc giả bài viết về những chặng đường phát triển của di sản nghệ thuật độc đáo này

Đờn ca tài tử trong vườn cây ăn trái

Giai đoạn trước năm 1906

Lần theo những tư liệu của các nhà nghiên cứu, có thể biết rằng, kể từ nửa cuối thế kỷ XIX tới 1906 là giai đoạn hình thành và chính thức ra mắt tên gọi

“ĐCTT” ở Nam Bộ Đặc điểm của giai đoạn này được phản ánh rõ qua hai thời

kỳ đó là tiếp thu, kế thừa âm nhạc đờn ca Huế, nhạc vùng Ngũ Quảng do cha con nghệ nhân Nguyễn Liêng Phong (nhà nghiên cứu âm nhạc cổ truyền Việt Nam thời Pháp thuộc), Nguyễn Tùng Bá (tức Tư Bá, giỏi nghề đờn kìm, đờn tranh)… truyền dạy và Nhạc lễ dân gian Nam bộ

Giai đoạn từ 1906 đến 1945

Sự kiện đánh dấu bước ngoặt quan trọng cho di sản ĐCTT ở giai đoạn này

là ban nhạc của ông Nguyễn Tống Triều (tức Tư Triều) ở Mỹ Tho - Tiền Giang được mời sang Pháp trình diễn tại Hội đấu xảo cho các nước thuộc địa tổ chức ở thành phố cảng Marseille từ ngày 15-4 đến 15-11-1906 Ban nhạc của ông Tư Triều được nhà tổ chức đưa lên sân khấu trình diễn Khi về Việt Nam, ông đã thay đổi phong cách trình diễn bằng cách đưa nhạc tài tử lên sân khấu có kèm điệu bộ, tạo ra hình thức ca ra bộ (cơ sở hình thành sân khấu cải lương) được tồn tại cho đến nay Thời điểm này, nhạc tài tử hình thành hơi Oán - điệu thức đặc thù được sáng tạo ngay trên quê hương miền Nam và xuất hiện nhiều ban, nhóm nhạc tài

tử tiếng tăm khắp vùng Nam bộ như: Nhóm cổ nhạc miền Đông do cố NNDG Nguyễn Quang Đại (tức cụ Ba Đợi) đứng đầu; nhóm tài tử miền Tây do cụ Trần Quan Qườn (còn gọi là Kinh Lịch Qườn) làm trưởng nhóm; nhóm cổ nhạc Bạc Liêu do nhạc sư Lê Tài Khí (tức Nhạc Khị) đảm trách; ban nhạc tài tử của cụ Sư Dung ở đất Thủ - Bình Dương… chẳng hạn Một số nhạc cụ du nhập từ phương Tây cũng xuất hiện trong dàn nhạc tài tử như: Mandoline, Violon, Guitare Hawienne (còn gọi là đàn Hạ Uy Di, Hạ Uy Cầm), Guitare espagnole… Ngoài ra, bản “Dạ cổ hoài lang” của cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu được phát triển thành bản vọng

cổ (với các loại nhịp: 2, 4, 8, 16 và 32) - làn điệu “vua” trong nhạc mục tài tử - cải lương

Giai đoạn từ 1945 -1975

Khắp làng quê Nam bộ, các ban, nhóm ĐCTT hoạt động sôi nổi nhằm phục

vụ nhu cầu thưởng thức nghệ thuật của công chúng, cũng như thực hiện nhiệm vụ chính trị ở địa phương, góp phần động viên tinh thần nhân dân tham gia kháng chiến Đây là giai đoạn mà rất nhiều đoàn Cải lương chuyên nghiệp được thành lập cùng một số đoàn Văn công Giải phóng ở các tỉnh như: Bình Dương, Cà Mau… chuyên phục vụ đồng bào, chiến sĩ khắp vùng Nam bộ cho đến khi nước nhà thống nhất Nhạc tài tử miền Nam bắt đầu ghi chép có hệ thống và đưa vào giảng dạy ở trường Quốc gia Âm nhạc Sài Gòn (nay là Nhạc viện TP.Hồ Chí Minh) 20 bài bản Tổ được ký âm theo nốt nhạc phương Tây, do các nhà nghiên cứu, các nhạc sư, nghệ nhân lúc bấy giờ góp công thực hiện

Giai đoạn từ 1975 đến nay

Không chỉ là công cụ tuyên truyền, vận động nhân dân tích cực thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, ĐCTT còn được các cơ quan truyền thông từ Trung ương đến địa phương (trong đó có Đài PT-TH Bình Dương)

tổ chức nhiều cuộc liên hoan, hội thi từ cấp cơ sở đến cấp khu vực và toàn quốc; cũng như thực hiện nhiều chương trình ca nhạc tài tử - cải lương phát sóng định

kỳ (tường thuật hoặc trực tiếp) phục vụ khán - thính giả trên khắp mọi miền Tổ quốc Ngày nay, với mục đích bảo tồn và phát triển, rất nhiều ban nhóm, câu lạc

bộ ĐCTT được thành lập Ngoài đất Nam bộ, nhạc tài tử còn phát triển ra tận miền Bắc, miền Trung Thậm chí còn lan tỏa ra nước ngoài thông qua con đường ngoại giao, giao lưu văn hóa với bạn bè thế giới

Những điều ghi chép trên đây chỉ là phác họa sơ nét về những chặng đường quan trọng của nghệ thuật ĐCTT Nam bộ, hy vọng người đọc có thể hình dung được phần nào quá trình hình thành và phát triển của di sản đặc thù quê hương Nam bộ

THẠC SĨ PHẠM THÁI BÌNH

2 MINH HIẾU.Đờn ca tài tử - “Báu vật” đất phương Nam/ MINH HIẾU/

https://baobinhduong.vn/ – Năm 2017 – Ngày 06 tháng 04

ĐỜN CA TÀI TỬ - “BÁU VẬT” ĐẤT PHƯƠNG NAM

Nam bộ, nơi mà cách đây hơn 300 năm tổ tiên đã dày công khai phá và tạo dựng biết bao giá trị văn hóa để lại cho đời sau Trong số đó, nổi bật và tiêu biểu nhất trong lĩnh vực âm nhạc là nghệ thuật đờn ca Tài tử (ĐCTT) Nam bộ Giờ đây, nghệ thuật ĐCTT đã đi vào mọi ngõ ngách của đời sống

xã hội, phát triển thành nhiều dạng thức sinh hoạt khác nhau và được xem như là “báu vật” của người dân Nam bộ

Đồng hành với bước đi của dân tộc

Theo Tiến sĩ văn hóa học Mai Mỹ Duyên, ĐCTT nảy sinh và phát triển trên những điều kiện cụ thể của vùng đất Nam bộ, mà trong đó điều kiện địa lý tự nhiên, xã hội của vùng Nam bộ là tác nhân quan trọng thúc đẩy quá trình lịch sử của loại hình nghệ thuật này Sông nước hữu tình, đất đai màu mỡ, khí hậu ôn hòa, con người chân chất, nghĩa khí, phóng khoáng, năng động và ham chuộng văn nghệ là nền tảng quan trọng để tạo nên tính đa dạng, phong phú biểu hiện trong hệ thống bài bản âm nhạc và các dạng thức sinh hoạt đờn ca

Thiết kế 3D Sân khấu chương trình nghệ thuật đêm khai mạc Festival Đờn ca tài tử Quốc gia

lần II - Bình Dương năm 2017 Bản nhạc “vua” của âm nhạc tài tử cải lương

Lịch sử đất nước trải qua bao thăng trầm nhưng ĐCTT vẫn đồng hành với bước đi của dân tộc Sự tồn tại và phát triển của loại hình nghệ thuật này hơn một thế kỷ qua đã chứng minh được sức sống vô cùng mạnh mẽ, được nuôi dưỡng bởi niềm tự hào và tinh thần dân tộc của người dân Nam bộ Những nét đặc trưng độc đáo làm nên dáng vẻ, sắc thái riêng biệt của một loại hình âm nhạc được phổ biến khắp 21 tỉnh, thành (từ Ninh Thuận đến Cà Mau) đã đưa ĐCTT đến với thế giới

và được Unesco công nhận là “Di sản văn hóa phi vật thể đại diện nhân loại” vào năm 2013

Tiến sĩ Mai Mỹ Duyên cho biết thêm, sự tồn tại và phát triển của ĐCTT cho thấy một đặc tính cơ bản nhất: thích ứng với hoàn cảnh và không ngừng sáng tạo Trước xu thế giao lưu và hội nhập của thế giới đang tác động mạnh mẽ đến đời sống văn hóa của con người Việt Nam thì việc bảo tồn, phát huy nghệ thuật dân tộc cần gắn với xu thế chung của thời đại và nhu cầu không ngừng phát triển của đời sống xã hội Có như vậy, ĐCTT mới khẳng định được vị thế của nó trong lịch sử nghệ thuật nước nhà, thỏa mãn được tình yêu âm nhạc dân tộc của các thế

hệ, đóng góp vào kho tàng văn hóa nước nhà

Sức sống của ĐCTT

ĐCTT giờ đây đã đi vào mọi ngõ ngách của đời sống xã hội, phát triển thành nhiều dạng thức sinh hoạt khác nhau Ở bến đò, trên công trường, trong tiệm hớt tóc, lúc có đám tiệc vui vẻ, lúc cô đơn suy ngẫm phận người… đâu đâu

ta cũng nghe những lời ca, tiếng nhạc Có lẽ, chưa có loại hình âm nhạc nào trên đất nước ta có một sự lan tỏa rộng lớn, một sức sống mạnh mẽ đến như vậy, lan tỏa khắp các tỉnh, thành phố Nam bộ và được lưu truyền hơn một thế kỷ qua Và hầu hết người dân Nam bộ giờ đây đều rất quen thuộc với bài vọng cổ Võ Đông

Sơ - Bạch Thu Hà, Tình anh bán chiếu, hay những điệu lý như: Lý giao duyên,

Lý Mỹ Hưng, Lý cây bông, Cây trúc xinh…

Chia sẻ với chúng tôi về “báu vật” trong chương trình nghệ thuật đêm khai mạc Festival Đờn ca tài tử Quốc gia lần II - Bình Dương năm 2017, nhạc sĩ Đinh Trung Cẩn, Tổng đạo diễn chương trình cho biết, chương trình sẽ tái hiện một lễ hội kỳ yên ở Nam bộ mà nhạc tài tử là một trong những nghi thức lễ trang trọng rất đặc trưng Ngoài ra, trong chương trình còn có hình ảnh “Một thoáng Bình Dương”, với những bài ca, bản nhạc rất đậm đà hương sắc Bình Dương như: Bình Dương mùa trái chín, Bình Dương vững bước tương lai… Hòa vào đó là khung cảnh ghe xuồng đầy ắp những sản vật, nông sản, thực phẩm và đặc sản của địa phương (hoa trái, lúa gạo, rau củ, thủy hải sản, thức ăn…) ngược xuôi, khéo léo len lỏi qua nhau Trên bến dưới thuyền tấp nập kẻ rao người bán,chuyển hàng từ bến xuống ghe và từ ghe này qua ghe khác Tất cả tạo nên một bức tranh sông nước sinh động với các chợ nổi Nam bộ vẫn giữ nguyên nét sinh hoạt đặc trưng qua bao đời nay

Đặc biệt, trong chương trình còn có tiết mục hòa tấu đối xứng rất độc đáo Dàn nhạc miền Đông và Tây Nam bộ sẽ chia câu diễn tấu đối đáp nhau trên những chõng tre Tốp này hòa tấu, tốp kia lắng nghe rồi ngược lại và cả 2 tốp cùng hòa tấu, gõ nhịp song lang… Thông qua những lời ca tiếng nhạc, ĐCTT Nam bộ còn hòa chung nhịp điệu của tình đoàn kết anh em, các dân tộc Kinh, Chăm, Hoa, Khmer tạo ra những nét đặc sắc giao thoa văn hóa của vùng đất phương Nam

“Với sự chuẩn bị dàn dựng công phu trên sân khấu hoành tráng, chương trình nghệ thuật đêm khai mạc hứa hẹn sẽ mang đến cho khán giả nhiều thông điệp về bảo tồn, phát huy ĐCTT Nam bộ Đồng thời, khẳng định với thế giới rằng “báu vật” này sẽ được kế thừa và phát triển một cách mạnh mẽ để đáp ứng nhu cầu hưởng thụ văn hóa tinh thần của người dân trong thời đại hội nhập hiện nay”, Tổng đạo diễn Đinh Trung Cẩn cho biết thêm

MINH HIẾU

3 THIÊN LÝ Đa dạng hình thức sinh hoạt đờn ca tài tử / THIÊN LÝ/

https://baobinhduong.vn/ – Năm 2017 – Ngày 30 tháng 3

ĐA DẠNG HÌNH THỨC SINH HOẠT ĐỜN CA TÀI TỬ

Trong quá trình lịch sử của vùng đất Bình Dương, những hình thức sinh hoạt văn hóa tinh thần cũng hình thành để phục vụ nhu cầu cuộc sống, trong đó có đờn ca tài tử (ĐCTT) Do đó, ĐCTT ở Bình Dương hầu hết có mặt trong các dịp lễ hội, sự kiện quan trọng trong đời sống mỗi cá nhân hay trong lúc nhàn rỗi… Mỗi nơi có hình thức khác nhau nhưng chung quy đều tập hợp những người mộ điệu mê ca hát

Sinh hoạt ở các câu lạc bộ

Hầu hết các huyện, thị, thành đều có câu lạc bộ (CLB) ĐCTT chủ lực do Phòng Văn hóa -Thông tin các địa phương tổ chức Bên cạnh đó, mạng lưới các CLB xã, phường (có nơi có CLB ấp, khu phố) được hình thành và đi vào hoạt động trong nhiều năm qua Dù đây là tổ chức văn nghệ quần chúng nhưng các CLB ĐCTT sinh hoạt theo định kỳ hàng tuần, hàng tháng, hàng quý

đã đóng góp một phần quan trọng cho việc giữ gìn và phát huy nghệ thuật âm nhạc cổ truyền này ở Bình Dương

Tham dự các buổi sinh hoạt định kỳ của các CLB, chúng tôi nhận thấy không chỉ có các thành viên CLB mà còn có sự góp mặt của rất nhiều đối tượng khác Họ có thể là hội viên của CLB khác mê tiếng đờn, giọng ca mà đến giao lưu; có thể là ông già, bà lão không đủ sức khỏe để tham gia CLB thường xuyên nên thỉnh thoảng nhờ con cháu đưa đến để tận hưởng loại hình nghệ thuật của dân tộc; cũng có thể là những cô, chị hàng xóm bận việc bếp núc, con cái nhưng tranh thủ chút thời gian rảnh rỗi đến thưởng thức âm nhạc Tất cả những người tham gia không phân biệt là thành viên trong hay ngoài CLB, khi đã đến chơi thì mọi người đều bình đẳng như nhau, ai cũng có quyền được đờn, ca và thưởng thức

Cô Lê Trần Phương Thảo (nghệ nhân Thanh Thảo), Chủ nhiệm CLB ĐCTT huyện Dầu Tiếng nói: “Chính niềm đam mê nghệ thuật ĐCTT đã xóa nhòa mọi khoảng cách, ranh giới trong xã hội, gắn kết mọi người với nhau và cùng nhau làm đẹp thêm bức tranh cuộc sống muôn màu, muôn vẻ” Không những ca hát vui chơi, những thành viên các CLB còn có hoạt động nề nếp, nhiệt tình tham gia các phong trào hội thi, hội diễn do các cấp, các ngành tổ chức và đạt nhiều thành tích cao

Đối với hình thức sinh hoạt tại các gia đình tài tử chỉ xuất hiện ở những gia đình có vài thế hệ ĐCTT Ý thức truyền nghề thường có trong các gia đình yêu chuộng âm nhạc tài tử theo phương thức cha truyền cho con, ông truyền cho cháu,

bà con dòng họ truyền cho nhau

Theo lời các nghệ nhân ưu tú, trước đây sau buổi cơm chiều thì hòa đờn để tiêu khiển là thú vui tao nhã của các gia đình nghệ nhân, tài tử Đó là dịp

để thế hệ trước dạy ngón đờn, lời ca cho thế hệ sau Ở TP.Thủ Dầu Một có gia đình của Kiều My - NNƯT; hay gia đình NNƯT Tấn Xuân ở TX.Tân Uyên; gia đình Kim Anh ở huyện Dầu Tiếng với 4 thế hệ chơi nhạc tài tử NNƯT Kiều My tâm sự: “Gia đình tôi trước kia rất coi trọng buổi hòa nhạc trong gia đình Do đó, mỗi lần tiếng đờn vang lên, con cháu đều tập trung lại

để cất cao giọng hát Ca hát không chỉ giúp các thế hệ trong gia đình luôn diễn ra

trong bầu không khí đoàn kết thân tình, yêu thương quý trọng lẫn nhau” “Đối với loại hình sinh hoạt ngẫu hứng, hoặc gia đình đã góp sức lớn trong việc phổ biến, quảng bá và truyền nghề loại hình nghệ thuật, góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của Bình Dương”, NNƯT Thu Hồng tâm sự

Hình thức trình diễn ĐCTT trên sân khấu liên hoan, hội thi

Trình diễn trên sân khấu

Thạc sĩ Nguyễn Chính, người chuyên nghiên cứu ĐCTT tại Bình Dương, giảng viên trường Đại học Trà Vinh nói, tại Bình Dương, một trong những dạng thức của ĐCTT có tính định kỳ hàng năm là biểu diễn trên sân khấu liên hoan, hội thi hoặc biểu diễn phục vụ các ngày lễ lớn trong năm theo yêu cầu của địa phương Vào những dịp trên, các nghệ nhân, tài tử có cơ hội phô diễn tài năng, đưa cái hay cái đẹp vào trong chương trình tham dự Đây cũng là dịp để các địa phương trong tỉnh giới thiệu những sáng tác tự biên và ngón đờn, giọng ca nổi tiếng của nghệ nhân, tài tử Qua liên hoan, hội thi có thể đánh giá được phần nào chất lượng nghệ thuật của mỗi đơn vị tham gia Những cuộc trình diễn lớn là cơ hội để các CLB, ban nhóm gặp gỡ, giao lưu Đó cũng là cơ hội để các nghệ nhân, tài tử cùng nhau học hỏi, trao đổi kinh nghiệm để ngày càng nâng cao “ngón nghề”, đẩy mạnh phong trào sáng tác, dàn dựng chương trình với nội dung phong phú, mới lạ nhằm tích lũy được nhiều bài bản hay phục vụ kịp thời nhu cầu của đông đảo quần chúng trong các dịp lễ, tết Trình diễn trên sân khấu còn xuất hiện thông qua các chương trình giao lưu văn nghệ Những chương trình này đa số được tổ chức tại các thiết chế văn hóa theo định kỳ, hoặc vào các ngày lễ lớn trong năm từ cấp tỉnh đến cơ sở Những chương trình này nhằm ca ngợi truyền thống đẹp của địa phương, giới thiệu những sáng tác hay Ở khía cạnh chính trị, những

chương trình biểu diễn này góp phần làm tốt công tác cổ động tuyên truyền có hiệu quả chính sách, pháp luật Nhà nước thông qua hình thức ĐCTT

Có thể thấy mọi hình thức sinh hoạt trong xã hội đều xuất phát từ nhu cầu vật chất cũng như tinh thần Người dân Bình Dương tự nguyện đến với sinh hoạt ĐCTT cũng chính là để thỏa mãn nhu cầu được thưởng thức nghệ thuật

và nhu cầu được bộc lộ năng khiếu, sự ham thích của mình về loại hình âm nhạc dân tộc này Cũng từ các dạng thức sinh hoạt ấy mà đã lan truyền niềm đam

mê, góp phần lưu giữ nghệ thuật ĐCTT

THIÊN LÝ

4 Nghệ sĩ NGUYỄN QUỐC NHÂN.Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ với nền

âm nhạc dân tộc/ Nghệ sĩ NGUYỄN QUỐC NHÂN/ https://baobinhduong.vn/ – Năm 2017 – Ngày 08 tháng 4

NGHỆ THUẬT ĐỜN CA TÀI TỬ NAM BỘ VỚI NỀN ÂM NHẠC DÂN TỘC

Kỳ 1: Từ đờn ca tài tử đến sân khấu cải lương

Với bài Dạ cổ hoài lang (sáng tác năm 1919), cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu

đã đặt viên gạch đầu tiên cho di sản đờn ca tài tử (ĐCTT) Nam bộ Gần một thế kỷ qua, những đồng nghiệp kế thừa của cố nhạc sĩ Cao Văn Lầu và quần chúng lao động yêu thích âm nhạc dân tộc đã phát triển di sản này lên đỉnh cao nghệ thuật, đặc biệt là nghệ thuật ca kịch cải lương Đây là loại hình nghệ thuật đã và đang trở thành “món ăn tinh thần” của hàng triệu người dân Nam bộ nói riêng và cả nước nói chung Không chỉ có thế, nghệ thuật ca kịch cải lương Nam bộ còn được bạn bè trên thế giới tiếp nhận một cách trân trọng

Trải qua năm tháng, đến nay Dạ cổ hoài lang đã có những dị bản, kể cả ca

từ và âm nhạc, từ đó làm nên loại hình ĐCTT đậm chất Nam bộ ĐCTT hiện diện khắp mọi nơi, từ đồng ruộng đến sông rạch, từ tiếng ru con giữa trưa hè đến tiếng rao lảnh lót của chị bán chè bột khoai nước dừa đường cát đều mang âm điệu của ĐCTT, đậm đà hồn dân tộc Không biết tự bao giờ ĐCTT đã trở thành âm nhạc dân tộc, gieo vào tiềm thức trong mỗi chúng ta, từ thuở còn nằm nôi với tuổi thơ

bé bỏng, những âm điệu không thể nào quên Có thể nói tiếng võng kẽo kẹt trưa

hè là nhịp điệu, là tiết tấu; còn tiếng mẹ ầu ơ là ca khúc, là ngôn ngữ, là lời tình

tự quê hương mộc mạc, êm đềm nuôi lớn tâm hồn chúng ta

Nhạc cụ để đáp ứng cho ĐCTT cũng rất đơn giản Chỉ với cây đờn kìm, cây đờn cò hay cây đờn độc huyền cầm thô sơ là đủ Đơn giản là thế nhưng khi được những ngón tay điêu luyện của những thầy đờn tài hoa nắn nót, thì âm nhạc dân

tộc Việt Nam không chỉ là ngũ âm, bát âm mà là hàng chục, hàng trăm âm thanh hòa quyện réo rắt lúc bổng, lúc trầm mà âm nhạc nước ngoài không hề có và không thể nào so sánh nổi

CLB ĐCTT trong một buổi sinh hoạt tại Nhà cổ Đỗ Cao Thứa ở xã Bạch Đằng,

TX.Tân Uyên Ảnh: X.THI

“Nhân dân ta không quên một điều gì hết, bất cứ ai làm điều gì tốt cho dân, cho nước đều được khắc ghi và lưu truyền từ đời này sang đời khác ĐCTT như một dòng chảy lặng lẽ trong tiềm thức của nhân dân, càng chảy càng sâu và ngày càng rộng lớn…”

(Nghệ sĩ Nguyễn Quốc Nhân)

Về cách ngồi đờn (tức là tư thế của ông thầy đờn) tuy có quê mùa, kỳ cục nhưng nó phải thế Mặc quần tây, áo sơ mi, ngồi ghế mà đờn thì không đẹp, không sang, không đúng cách đâu Hay mặc áo dài khăn đóng cũng không phải, vì đây

là phong cách nghệ thuật cung đình của triều đình Huế Hãy nhìn hình ảnh của nhạc sư Cao Văn Lầu, khi ngồi đờn ông vẫn mặc áo bà ba, khăn rằn vắt vai, bởi

đó là phong cách Nam bộ Thầy đờn thường ngồi trên bộ ván, mặc áo bà ba, khăn rằn vắt vai, chân trái chống lên, chân phải khuỳnh ra, giống như tư thế xếp bằng

Tư thế đó còn giúp người nhạc sĩ dùng ngón chân của mình đè lên con ngựa đờn,

để hãm bớt âm thanh khi cần, giống như cái Souzdine trên cây đờn vĩ cầm của người ngoại quốc Chỉ với tư thế đờn đã toát lên cái giản dị mà độc đáo chỉ có ở người Việt Nam Còn nói đến bài bản thì đám hậu sinh như chúng ta phải giở nón cúi đầu với những sáng tác tuyệt vời của các bậc tiền bối trong làn điệu cổ nhạc ngày xưa

Bên ấm trà chung rượu, hết ngâm tới lý, hết Bắc tới Nam, cứ thế mà vui hòa âm điệu một cách tài tử phong lưu Từ đó, những buổi hòa nhạc dân tộc cổ truyền có cái tên rất dễ thương là ĐCTT… Trong cơn tửu hứng, người ta không ngồi ca, mà đứng lên làm bộ đá giáp, đi ngựa, vuốt râu, tùy theo bài ca, có lúc hân hoan hay bi lụy Người ngồi bên cạnh cũng nổi hứng đứng lên bước tới, thế là cả hai cùng ca, cùng ra bộ, với những bài Xuân tình, Bình bán, với tích chuyện ông Trương Tiên Bửu, Bùi Kiệm, Nguyệt Nga… thế là ĐCTT bắt đầu có cái tên mới:

Ca ra bộ Để đáp ứng nhu cầu của những người ca ra bộ, người sáng tác bắt đầu viết những vở có nhiều vai, có lớp và thời lượng dài hơn Để bà con đứng xa dễ nhìn, dễ thấy, họ kê lên ba, bốn cái bàn và đứng trên đó mà diễn, thế là sân khấu cải lương ra đời

Nói đến nghệ thuật ca kịch cải lương tức là nói đến một đoàn hát, có phông màn, cảnh trí, ca hát có tuồng tích Sân khấu cải lương sử dụng nhạc tài tử, nhưng

có sửa đổi để kéo dài hay rút ngắn cho phù hợp, về sau các nghệ sĩ sáng tác thêm những bài ca mang hơi hướng nhạc Tiều Châu (gọi là bản Tiều) gốc Trung Hoa, như: Xang xừ liếu, Khóc hoàng thiên, Mạnh Lệ Quân… và tất cả đều được Việt hóa Có thể nói ĐCTT và nghệ thuật ca kịch cải lương tuy hai mà một ĐCTT thì chân phương, chậm rãi, còn cải lương thì nhanh nhẹn, sôi nổi, đôi khi hơi sa đà đôi chút ĐCTT hay ca kịch cải lương đều là cái hồn dân tộc Hồn cốt dân tộc len lỏi vào tâm hồn của mỗi con người, tạo ra phù sa vun đắp cho vườn hoa âm nhạc dân tộc thêm hương, thêm sắc

Nghệ sĩ NGUYỄN QUỐC NHÂN

(Nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam; nguyên Chủ

tịch Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh Bình Dương)

5 Nghệ sĩ NGUYỄN QUỐC NHÂN.Nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ với nền

âm nhạc dân tộc –Kỳ 2 / Nghệ sĩ NGUYỄN QUỐC NHÂN/

https://baobinhduong.vn/ – Năm 2017 – Ngày 10 tháng 4

NGHỆ THUẬT ĐỜN CA TÀI TỬ NAM BỘ VỚI NỀN ÂM NHẠC DÂN TỘC - KỲ 2

Kỳ 2: Vùng đất sản sinh ra các nghệ nhân

Có thể nói sự ra đời của sân khấu Bình Dương được bắt đầu từ những ngày đầu thế kỷ XX và phát triển mạnh mẽ từ khi có Đảng cho đến nay Là công dân của Bình Dương, chúng ta có quyền tự hào với nền nghệ thuật sân

khấu ra đời từ rất sớm của tỉnh nhà Tự hào về Bình Dương, chúng ta càng

tự hào về danh cầm Ba Còn (huyện Dĩ An), người đã khai sinh ra dây Ngân Giang, một trong 4 loại dây của đờn ca tài tử (ĐCTT) Nam bộ ngày nay

CLB Đờn ca tài tử Phú Giáo luyện tập chuẩn bị cho Festival Đờn ca tài tử quốc gia lần thứ II

- Bình Dương năm 2017 tại cầu Phước Hòa (Phú Giáo)

Theo lời kể của Nghệ sĩ nhân dân Đinh Bằng Phi (nguyên là Trưởng đoàn hát bội TP.Hồ Chí Minh), tại tỉnh Thủ Dầu Một xưa đã sớm xuất hiện đoàn nghệ thuật hát bội của ông bầu Liêu, song thân của nghệ sĩ Ba Đắc (nhà hát nằm ở đường Lý Thường Kiệt, TP.Thủ Dầu Một, gần trường Tiểu học Lê Văn Tám, cạnh

bờ rạch hiện nay) Đoàn hát bội của ông bầu Liêu có nhiều chuyện lạ Tuy nhiên, chuyện lạ, chuyện hy hữu nhất mà đến nay nhiều nghệ nhân, nghệ sĩ lớn tuổi vẫn hay nhắc lại cho em, cháu trong nghề nghe là chuyện về con ngựa thật trên sân khấu hát bội Khoảng những năm 40, ông bầu Liêu có sáng kiến đưa con ngựa thật lên sân khấu, nhằm tạo ấn tượng lôi cuốn khán giả vốn đã quen với các hình thức mang tính tượng trưng, ước lệ Để thực hiện ý đồ này, ông bầu Liêu mua cho gánh hát một cặp ngựa và giao hẳn cho một người chăm sóc Ông cùng người chăm ngựa bỏ nhiều công sức để tập luyện cho đôi ngựa trở thành diễn viên sân khấu Chính đôi ngựa này về sau đã đưa tên tuổi của gánh hát bầu Liêu vang xa

và nổi tiếng một thời

ĐCTT Bình Dương hình thành từ rất sớm Mặc dù chưa có những nghiên cứu thấu đáo về vấn đề này, nhưng có thể nói ĐCTT Nam bộ hay ĐCTT Bình Dương đều hình thành từ những năm đầu thế kỷ XX và có nguồn gốc của nhạc cung đình Huế Dòng nhạc này tháp tùng theo lớp lưu dân vào Nam lập nghiệp từ lưu vực sông Đồng Nai, Bến Nghé xuống tận vùng đất mũi Cà Mau Trải qua năm tháng, riêng tại vùng đất Bình Dương cũng đã sản sinh ra những nhạc sĩ tài hoa

và được nhân dân ca tụng là các nghệ nhân Tại Phú Cường có nhóm nhạc tài tử nổi tiếng của cụ Nguyễn Văn Lâm (Út Lăng) cùng các nhạc công Tư Bộ, Bảy Đảng, Ba Thế, Năm Hường, Ba Rừng, Tư Còn Ở Lái Thiêu có các cụ Chín Lựa,

Ba Xinh, Ba Hương, Bảy Ai, Út Thính Ở Dĩ An có cụ Ba Còn (dây Ngân Giang), Tám Thắng, Tư Hóa, Ba Bạn, Tư Rựa, Tư Bài, Sáu Lộc

Một nhạc sĩ giỏi thuộc hàng nghệ nhân phải làu thông bài bản hoặc thuộc

ít nhất 20 bài bản tổ, gồm: 3 Nam, 6 Bắc, làu 10 bài thủ, bát ngự (tám bài ngự),

Tứ Bửu (4 bài dâng vua) Không chỉ làu thông bài bản với những nhạc cụ thuần túy dân tộc như đàn tranh (thập lục), đàn nhị (cò), đàn kìm (nguyệt), sến, đoản các nghệ sĩ tài hoa nói trên còn phát triển thêm ghita, violon, hạ uy di để đệm cho cổ nhạc Tự hào về một Bình Dương, cái nôi của ĐCTT, vùng đất sản sinh ra các nghệ nhân, chúng ta càng tự hào về danh cầm Ba Còn, người con ưu tú của huyện Dĩ An, người đã khai sinh ra dây Ngân Giang, một trong 4 loại dây của ĐCTT Nam bộ ngày nay 4 Oán và 7 bài Bắc lớn và phải thuộc

Dù là vùng đất của ĐCTT, vùng đất sản sinh ra các nghệ nhân, nhưng từ những năm 1950 về sau, làng quê Bình Dương nói chung và chợ Bưng Cầu quê tôi nói riêng triền miên chìm trong lửa đạn chiến tranh nên người dân ít được tiếp xúc với các loại hình nghệ thuật Do vậy, ai biết chút ít ĐCTT là dân quý lắm Thời ấy nhà cửa tối tăm, đèn dầu leo lét nên nhà ai có chiếc máy hát dĩa là sang lắm May thay nhà tôi cũng sắm được cái máy hát dĩa Hàng ngày, cả xóm cơm chiều xong là kéo đến sân nhà tôi trải chiếu để ngồi nghe hát dĩa Chỉ loanh quanh mấy cái dĩa với các danh ca, như: Năm Cần Thơ, Ba Sa Đéc, Thành Công, Chín Sớm, Năm Phồi, Tám Thưa, Minh Chí nên mỗi tuần trông cho nhanh đến tối thứ bảy để được nghe “trực tiếp truyền thanh” một vở tuồng cải lương của đoàn Hoa Sen hay Thanh Minh diễn tại rạp hát Chỉ nghe thôi chứ không thấy diễn, vậy

mà cũng đã lắm Tôi vẫn còn nhớ như in các vở tuồng “trực tiếp truyền thanh”,

như: Sầu vương biên ải, Biệt Kinh Kha, Bá Nha - Tử Kỳ, Tình Lan và Điệp, Kiếp

hồng nhan, Văng vẳng tiếng chuông chùa

Nghe riết thành ghiền, tôi lập ra gánh hát, tự viết tuồng cho bọn nhỏ tập hát, lấy nhà sau làm rạp dựng sân khấu, có phông màn và đu bay hẳn hoi Lâu lâu đám nhỏ chúng tôi cũng tổ chức biễu diễn phục vụ bà con Con nít ca diễn không hay, nhưng cũng được bà con vỗ tay tán thưởng rần rần Ở cùng xóm với tôi có thằng bạn cũng hát hay, nên hễ có đám tiệc thì các ông thầy đờn đèo hai đứa chúng tôi bằng xe đạp đi hát, đến khuya, đến sáng mới về Ở quê tôi có các thầy đờn, như: Năm Rô, Tám Xinh, Hai Rằng, Tám Thăm, Tư Ngàn Mấy thằng nhóc chúng tôi thích ca hát nên thường tập hợp tại tiệm hớt tóc hay quán cà phê để học

ca, học đờn Năm 1960, thằng bạn hát của tôi theo đoàn hát cải lương về Sài Gòn Tôi mê ĐCTT, mê cải lương nhưng quyết không đi theo bạn mà theo tiếng gọi của trái tim mình Vào rừng theo cách mạng, nhưng tôi vẫn mang theo cây đờn trên lưng Để rồi cùng với nó, tôi đã sản sinh ra nhiều bài vọng cổ, cải lương đáp ứng nhu cầu của bà con và lực lượng kháng chiến trong suốt những năm tháng ở chiến khu

Nghệ sĩ NGUYỄN QUỐC NHÂN

(Nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam; nguyên Chủ

tịch Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh)

6 THIÊN LÝ Nét riêng đờn ca tài tử Bình Dương trong đờn ca tài tử Nam bộ/

THIÊN LÝ/ https://baobinhduong.vn/ – Năm 2014 – Ngày 08 tháng 5

NÉT RIÊNG ĐỜN CA TÀI TỬ BÌNH DƯƠNG

TRONG ĐỜN CA TÀI TỬ NAM BỘ

ĐCTT đến Bình Dương

Theo ông Phạm Ngọc Phú, nguyên cán bộ Phòng Văn hóa- Thông tin TT) TX.Dĩ An: Từ năm 1885, nhiều nhạc quan, nhạc sĩ triều đình Huế và một số tỉnh miền Trung vào Nam dạy nhạc Trong đó, có cụ Nguyễn Quang Đại, mở lò dạy nhạc ở Gia Định, đào tạo nhiều học trò xuất sắc cho cánh miền Đông, tiêu biểu như cụ Sáu Thới, tức Lại Văn Thới, người Gia Định; cụ Sư Dung người Bình Dương… Cụ Sư Dung là một nhà sư trụ trì ở chùa Cô Hồn (TX.Thủ Dầu Một) Trước khi theo thầy Nguyễn Quang Đại học nhạc tài tử, cụ Sư Dung đã am tường

(VH-về nhạc lễ Với vốn âm nhạc có sẵn, cộng thêm năng khiếu bẩm sinh, cụ Sư Dung học nhạc tài tử nhanh, xuất sắc

Sau khi trở về Bình Dương, cụ Sư Dung tiếp tục truyền dạy nhạc lễ, nhạc tài tử cho học trò trong tỉnh và vùng Biên Hòa Vì vậy, trong giới nhạc tài tử luôn nhắc đến cụ Sư Dung - người Bình Dương đầu tiên đưa nhạc tài tử về địa phương

Cụ đã đào tạo ra nhiều học trò như Út Lăng, Giáo Thinh vang danh trong giới nghệ thuật truyền thống Nam bộ

Cách chơi đờn kìm dựng đứng đặc trưng của nghệ sĩ Bình Dương (đờn kìm ở giữa)

Ảnh: THIÊN LÝ

Đồng hành cùng cụ Sư Dung có cụ Giáo Khái ở Chợ Búng (Lái Thiêu) Cụ

là thầy dạy văn hóa nhưng giỏi về đờn, đã đào tạo nhiều học trò ở vùng Chợ Búng

và Lái Thiêu Ông Phú, tâm sự: “Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu, sưu tầm về nhạc lễ và ĐCTT tại Bình Dương, nhưng đến nay vẫn chưa xác nhận được

họ tên đầy đủ, năm sinh, năm mất của các cụ Để hiểu rõ về quá trình ĐCTT đến Bình Dương cần có công trình nghiên cứu riêng, rõ ràng Từ đó, giúp thế hệ sau biết, tưởng nhớ, tri ân những bậc tiền bối trong làng nghệ thuật tài tử; góp phần duy trì, phát triển bộ môn nghệ thuật tài tử tại địa phương”

Nét riêng ĐCTT Bình Dương

Đề cập về những đặc điểm riêng trong hoạt động ĐCTT ở Bình Dương, cụ Giáo Thinh (SN 1906, sinh sống tại Thủ Dầu Một) từng khẳng định với các môn đồ: “Khi gặp một nhạc sĩ đờn kìm ôm cây đờn dựng đứng và lăn ngón thì đích thị

đó là nhạc sĩ người Bình Dương, hoặc đã học đờn kìm tại Bình Dương” Đờn kìm còn có tên gọi là Nguyệt cầm Sở dĩ có tên là kìm bởi cấu tạo đờn làm người nghệ nhân có thể dễ dàng kìm lại dưới một cánh tay trong quá trình sử dụng Thế nhưng,

ở Bình Dương, các nghệ nhân thường chơi đàn kìm dựng đứng như cách đánh đàn

tỳ bà

Ông Phạm Ngọc Phú, cho biết sở dĩ có phong cách chơi đờn kìm dựng đứng bởi liên quan đến kỹ thuật lăn ngón độc đáo trên cây đờn kìm Trong thủ thuật đờn kìm, người nhạc sĩ phải nhấn, mổ, rung, vuốt dây đờn để tạo những âm thanh đúng cao độ mong muốn Nhưng các nhạc sĩ đờn kìm ở Bình Dương không chỉ dùng đầu ngón tay, họ còn có kỹ thuật “lăn ngón” bằng lóng giữa và lóng cuối các ngón tay Kỹ thuật này tạo ra những âm thanh không những đúng mà nghe còn vừa hay, vừa bay bướm Để dễ dàng thực hiện kỹ thuật lăn ngón thì phải dựng cây đờn lên Các nhạc sĩ đều khẳng định, phải dựng cây đờn lên khoảng 70 - 80 độ thì mới dễ lăn ngón Các nghệ nhân, nhạc sĩ đờn kìm Bình Dương có kỹ thuật lăn ngón tài tình là Út Lăng, Mười Chọn, Tư Bộ, Út Ngự, Tư Còn, Minh Hữu, Hữu Thanh…

Đến nay, Bình Dương có gần 60 CLB, đội, nhóm, ĐCTT và hơn 800 hội viên hoạt động thường xuyên Bình Dương là một trong 21 tỉnh, thành có phong trào ĐCTT mạnh, phát triển rộng khắp

Một ý kiến khác cho rằng, cách chơi này còn liên quan đến vóc người, bởi nghệ sĩ như Út Nhanh, Minh Hữu được học đờn kìm khi mới lên 9, lên 10 Tuổi nhỏ, sức yếu nên họ phải dựng đờn lên để ôm gọn vào lòng, cánh tay đưa lên đưa xuống vừa vặn, thành thói quen Nhiều thế hệ học trò đã học theo cách đánh của thầy nên trở thành phong cách của riêng nghệ nhân đất Bình Dương Nhạc sĩ Hồ Hoài Sơn (Ninh Thuận), cho rằng: “Nghệ sĩ Bình Dương có cách chơi đờn kìm rất độc đáo Từ cách chơi đờn đứng, chúng tôi nghe được những âm thanh lạ phát

ra đan xen với những âm thanh quen thuộc”

Bài Tây Thi Quảng, kết quả sáng tạo của cụ Út Búng (nghệ nhân đờn kìm,

ở Chợ Búng (Lái Thiêu), được xếp vào một trong những nét độc đáo của ĐCTT Bình Dương Ông Út Búng chơi rành nhiều loại nhạc cụ, nhưng ngón đờn điêu

luyện nhất là trên cây đờn kìm Với cây đờn kìm, ông sắp xếp bài Tây Thi Quảng theo điệu thức Quảng trong 6 bản Bắc từ trang nghiêm sang vui tươi, phóng khoáng Ban đầu, nhiều người cho rằng sự cải điệu bài Tây Thi Quảng chỉ phù hợp với ca diễn cải lương, sau đó mới được giới tài tử Nam bộ công nhận hay và vui Từ đó, nhiều người đã vận dụng theo lối này để đờn ca các bài bản hơi Bắc khác như: Phú Lục chấn, Xuân Tình chấn, Cổ Bản vắn… Nhạc sĩ - NSƯT Tư Còn, học trò cụ Út Búng là người đờn bài này xuất sắc nhất Bình Dương

Hệ thống dây đờn Ngân Giang trên cây ghita cổ nhạc của nghệ nhân Ba Còn (Nguyễn Văn Còn, sinh năm 1924, tại làng Tân Ninh, huyện Thủ Đức, tỉnh Gia Định, nay thuộc phường Tân Đông Hiệp, TX.Dĩ An) cũng đã cho ra đời hệ thống dây “lạ, độc” mãi đến nay vẫn còn truyền tụng Ông Nguyễn Văn Quốc, Giám đốc Bảo tàng tỉnh, kể lại: Thuở nhỏ, Văn Còn đã yêu thích nhạc tài tử, cải lương và bộc lộ năng khiếu về đàn Văn Còn là nhạc sĩ của nhiều đoàn cải lương Thời gian phục vụ tại đoàn Thanh Minh-Thanh Nga là thời kỳ vàng son của nhạc

sĩ Văn Còn Từ năm 1953, ông tạm nghỉ đờn cải lương lên Trảng Bom, Long Khánh sống bằng nghề khai thác gỗ rừng Trong những đêm nhớ sân khấu, nhớ người thân, bè bạn, ông mang cây đờn ghita ra độc tấu và trong quá trình ấy, nhạc

sĩ Văn Còn đã sáng tác kiểu dây mới trên đờn ghita phím lõm

Khi trở lại Sài Gòn, ông được mời vào đờn cho quán Lệ Liễu ở Thị Nghè Với hệ thống dây “mới chế”, tiếng đờn ghita của ông đã nhanh chóng chinh phục giới mộ điệu Văn Còn gọi đây là dây Bảo Chánh vì nó ra đời tại sân ga Bảo Chánh, Trảng Bom Kiểu dây Bảo Chánh được nhạc sĩ Văn Còn đàn lần đầu tiên qua bài vọng cổ “Nắm xương tàn” Từ đây, danh tiếng nhạc sĩ Văn Còn càng vang

xa hơn Sau đó, ông được mời đờn cho nhiều hãng đĩa hát Năm 1926, nhạc sĩ trở

về quê, sống đạm bạc ở Dĩ An bằng việc dạy đàn - ca đắp đổi qua ngày Theo ý kiến của nhạc sĩ Văn Vỹ, ông đã đổi dây Bảo Chánh thành dây Ngân Giang Vì

hệ thống dây mới khi đờn lên nghe lâng lâng, bay bổng Tiếng đờn sáng lên “như những áng mây bàng bạc tựa dãy ngân hà”

Tại Bình Dương còn có một nghệ nhân kiệt xuất, người được tôn vinh là bậc thầy của làng tài tử Nam bộ, đó là nghệ nhân - nghệ sĩ Mười Phú (Võ Văn Phú, cư trú tại xã Đông Hòa, Dĩ An) Ông có hàng chục công trình nghiên cứu, biên khảo, phân tích, hướng dẫn về ĐCTT - cải lương Ông sáng tác thành công bài Ngũ Khúc Long Phi với các điệu thức liên hoàn Bắc - Nam- Hạ - Oán độc đáo Ngoài ra, ông còn truyền nghề cho hàng trăm học trò thành nghề, vững bước trên đường nghệ thuật, tiêu biểu về đờn có Phùng Mẫn, Nhất Dũng, Quang Dũng, Xuân Huyện… về ca có Văn Hường, Thoại Miêu, Thanh Vân, Thanh Huệ, Thanh Loan…

Có thể nói, tuy ĐCTT Bình Dương “sinh sau” nhưng đã cống hiến cho nghệ thuật tài tử nhiều nghệ nhân, nghệ sĩ vang danh khắp các tỉnh Nam bộ Họ đã tích cực góp phần vào việc kế thừa và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc ở địa phương nói riêng, Nam bộ nói chung, như: Phương Quang, Kim Lệ Thy, Cao Thị Thắng, Thu Hồng, Thùy Dương, Kiều My, Văn Út, Minh Hữu, Mỹ Ngọc Chi… Với sự đam mê, tâm huyết dành cho loại hình nghệ thuật này cũng như trí lực của người

Bình Dương, trong thời gian tới sẽ có thêm nhiều hơn nữa những sáng tạo, đóng góp to lớn cho ĐCTT Nam bộ mang tên đất Bình Dương

THIÊN LÝ

7 T.LÝ Đờn ca tài tử trong đời sống người dân/ T.LÝ/ https://baobinhduong.vn/ – Năm 2017 – Ngày 27 tháng 3

ĐỜN CA TÀI TỬ TRONG ĐỜI SỐNG NGƯỜI DÂN

Đờn ca tài tử (ĐCTT) đã có mặt tại Bình Dương hơn 100 năm nay và sức sống mãnh liệt của nó đang được thể hiện rõ nét trên nhiều phương diện

xã hội Loại hình n ghệ thuật này hầu như có mặt tr ong mọi dịp lễ hội, các

sự kiện quan trọng tr ong đời sống hàng ngày như đám cưới, đám hỏi, tang gia hay chỉ là những khoảng thời gian nhàn rỗi Dù ở cấp độ nào, ĐC TT vẫn thể hiện được giá trị, tinh thần đặc trưng không thể pha lẫn

Mô hình biểu diễn ĐCTT trong đời sống sinh hoạt người dân của Bình Dương xưa

tại Nhà truyền thống Dĩ An

Nhu cầu quan trọng

Quay ngược về quá khứ, Nghệ nhân ưu tú (NNƯT) Tấn Xuân (TX.Tân Uyên), kể rằng ông được nghe ông bà, ba mẹ kể lại, trong giai đoạn sơ khai của công cuộc khai phá đất đai, người dân chân lấm tay bùn cần lắm một vài thể loại nghệ thuật để làm vui cho đời sống Và, ĐCTT là một trong số ít những loại hình nghệ thuật có mặt lúc đó Do đó, mọi người biết, yêu ĐCTT như là lẽ đương nhiên Trầm ngâm một hồi, NNƯT Tấn Xuân nói tiếp, có lẽ khi con người đối mặt với

bao la, bát ngát của thiên nhiên thì khó mà kìm được cảm xúc, họ bất chợt trở thành những người nghệ sĩ, ca lên những tiếng hát của tâm hồn, hòa mình vào muôn trùng sóng nước Lời ca lúc đó đi cùng với nhịp mái chèo, vung cao nhát cuốc, hòa vào làn sóng nước mênh mông Và cứ thế thời gian trôi đi, lời ca tiếng hát vẫn mãi theo bước chân người đi khai hoang mở cõi Ca riết, nghe riết đâm ghiền, cũng từ đó, ĐCTT đi vào tâm hồn người dân Bình Dương một cách tự nhiên, bền bỉ đến lạ thường

Thời nay, thời buổi của khoa học kỹ thuật, công nghệ thông tin bùng nổ, kéo theo đó là sự giao lưu, hội nhập văn hóa diễn ra vô cùng mạnh mẽ Lúc này, người dân không mất công tìm đến “nghệ thuật” mà “nghệ thuật” đang tìm đến từng nhà, từng người Song, vượt lên tất cả ĐCTT vẫn chứng tỏ được giá trị đích thực của mình Việc ra đời của 71 câu lạc bộ ĐCTT với gần 1.000 hội viên tham gia là một minh chứng xác thực cho vai trò của nó trong đời sống tinh thần của người dân Bình Dương Đó là điều các nghệ nhân gạo cội khẳng định với chúng tôi

Là tiếng nói tâm hồn

Trong một bài nghiên cứu của thạc sĩ Tống Phương - Đức Thuận, thành viên Hội Khoa học lịch sử Bình Dương có viết: “Quả thực không ngoa khi nói rằng, ĐCTT là tiếng nói của tâm hồn người dân Bình Dương cũng như người dân Nam bộ Đó là tiếng của tình mẫu tử, tình yêu đôi lứa, tình yêu quê hương đất nước, sự ca ngợi công đức sinh thành, ngợi ca các bậc hiền tài đã góp công cho dân, cho nước Không biết rằng con đường nào mà từ một loại âm nhạc cung đình người ta lại có thể biến nó trở nên đa dạng và phong phú đến vậy”

Cũng từ nghiên cứu đó mà chúng tôi, những người đang trên con đường tìm hiểu ĐCTT không chỉ nghe mà còn suy ngẫm lời ca chất chứa tiếng nói tâm hồn của người ca tại các buổi liên hoan, hay đơn thuần là buổi sinh hoạt CLB Cũng từ đó càng cảm nhận sâu sắc cái tình, cái tâm của mỗi tài tử ca gửi vào âm nhạc Giải thích về lời ca trong mỗi bản tài tử, NNƯT Cao Thị Thắng (TX.Dĩ An) cho biết, nếu thể hiện tình yêu bao la cho những đứa con của mình thì có những bản viết theo điệu thức Nam xuân nghe thật tình cảm, ngọt ngào Các đôi trai gái yêu nhau thì thường dùng điệu lý để bày tỏ tình cảm của mình Lý là bộ đầu tiên trong hệ thống bài bản tài tử, có rất nhiều điệu lý như Lý con sáo, Lý ngựa ô, Lý giao duyên… Thể hiện không khí hào hùng, trang nghiêm với 7 bài lớn: Long đăng, Long ngâm, Ngũ đối thượng, Ngũ đối hạ, Vạn giá, Tiểu khúc, Xàng xê Với những thể thức này, soạn giả thường dùng viết về các đề tài lịch sử như ca ngợi các bậc anh hào đã có công với quê hương, đất nước, ca ngợi các anh hùng liệt sĩ,

ca ngợi Đảng, Bác Hồ Muốn giải bày tâm can, người ca lại sử dụng điệu oán Khi nghe điệu oán làm cho “héo tim gan, đứt từng khúc ruột” mới thể hiện được cung bậc đau xót của cõi lòng khi phải xa cách, nhớ nhung, phải mất đi người yêu quý hay phải lâm vào những hoàn cảnh khốn cùng, bi đát…

Hiện nay, khi Festival ĐCTT Quốc gia lần thứ II được tổ chức tại Bình Dương đang đến gần, thể hiện niềm vui đó những người mộ điệu lại chọn cho

mình những bản Bắc Bản Bắc thuộc hơi Bắc mang điệu nhạc vui tươi NNƯT Tấn Xuân nói: “ĐCTT là tiếng nói tâm hồn, giờ đây tâm hồn chúng tôi đang rất vui, hạnh phúc chờ đón ngày khai mạc Festival để được gặp gỡ, giao lưu ca hát Cũng từ ngày hội đó sẽ là bước đệm để ĐCTT tiếp tục được “chắp cánh” bay cao, bay xa hơn Do đó, những bản Bắc là lựa chọn đầu tiên tại các buổi liên hoan, giao lưu mà chúng tôi tham gia”

Cũng chính vì xem ĐCTT là tiếng nói tâm hồn mà người dân Bình Dương, nhất là những gạo cội luôn nỗ lực gìn giữ, phát huy Nhiều câu lạc bộ ĐCTT gia đình luôn xem môn nghệ thật này như một niềm kiêu hãnh, một thứ tài sản quý giá

T.LÝ

8 MINH HIẾU.Đờn ca tài tử Bình Dương: Điểm đến của giới mộ điệu / MINH HIẾU/ https://baobinhduong.vn/ – Năm 2017 – Ngày 23 tháng 03

ĐỜN CA TÀI TỬ BÌNH DƯƠNG:

ĐIỂM ĐẾN CỦA GIỚI MỘ ĐIỆU

Bình Dương là tỉnh có nhiều điều kiện phát triển phong trào đờn ca tài

tử (ĐCTT) Quá trình xây dựng và phát triển các nhóm, câu lạc bộ (CLB),

mở các cuộc liên hoan, hội thi, truyền dạy đờn ca… cũng đem lại những kết quả khả quan, những thành tựu to lớn Để tiếp tục làm rạng danh những thành tựu to lớn ấy của các bậc tiền nhân, những thế hệ tài tử trẻ hôm nay đang tiếp bước các thế hệ đi trước, góp phần làm cho chất ngọc sáng của ĐCTT ở Bình Dương ngày càng lan tỏa

Các nghệ nhân, tài tử Bình Dương vẫn đang từng ngày lưu truyền và quảng bá ĐCTT

(Ảnh của nhiếp ảnh gia Nguyễn Á)

Những thành tựu đáng tự hào

Nhớ lại một thời vàng son đầy tự hào của ĐCTT Bình Dương, NNƯT Phạm Ngọc Phú kể: Bình Dương là tỉnh tổ chức hội thi, liên hoan ĐCTT sớm nhất, là nơi đưa ra sáng kiến tổ chức Liên hoan ĐCTT toàn quốc lần thứ I (năm 2000) và xuất sắc đoạt giải nhất toàn đoàn Ngoài ra, Bình Dương cũng là địa phương sớm

có chủ trương đưa lễ hội giỗ Tổ vào chương trình hoạt động hàng năm tại các trung tâm văn hóa huyện, thị xã, thành phố, nhanh chóng nhân rộng điển hình ra diện rộng toàn tỉnh Theo số liệu thống kê của nhóm nghiên cứu Đề tài Bảo tồn

và phát triển bền vững nghệ thuật ĐCTT ở Bình Dương năm 2016, toàn tỉnh có hơn 60 CLB với hơn 800 nghệ nhân, tài tử đang sinh hoạt tại các CLB từ tỉnh đến các khu phố

Ngoài những CLB ĐCTT huyện, thị xã, thành phố, còn một số CLB cấp

xã, phường, thị trấn hoạt động sôi nổi và đều đặn Điều đáng trân trọng của những nơi này là họ “tự thân hoạt động” Các CLB tiêu biểu ở Bình Dương không chỉ thu hút nghệ nhân, nghệ sĩ trong tỉnh mà còn là những điểm đến của nhiều anh chị

em đồng điệu từ TP.Hồ Chí Minh và các tỉnh Đồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu, Long

An, Bình Phước, xa hơn là một vài nghệ nhân đến từ Bình Thuận và Phú Yên Bạn bè gần xa đến để trao đổi chuyên môn, để cùng hòa điệu, gắn kết nghĩa tình tri âm, tri kỷ

Qua những lần dự liên hoan, hội thi ĐCTT cấp khu vực và toàn quốc, Bình Dương luôn đoạt giải thưởng cao Liên hoan ĐCTT toàn tỉnh và các huyện, thị

xã, thành phố duy trì đều đặn, thường xuyên, một số nghệ nhân Bình Dương được mời tham gia làm giám khảo tại các cuộc liên hoan ngoài tỉnh Trong đợt xét tặng danh hiệu vinh dự Nhà nước lần đầu tiên năm 2015, Bình Dương có 12 nghệ nhân được vinh danh, trong đó có 8 nghệ nhân ĐCTT Trong xu thế phát triển công nghiệp hóa, đô thị hóa nhanh, Bình Dương vẫn là tỉnh luôn được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, sự đồng tình hưởng ứng của nhân dân về quan điểm, ý thức bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống dân tộc, nên vẫn giữ được danh tiếng địa phương có phong trào ĐCTT mạnh trong khu vực Đông Nam bộ

Quyết tâm phát triển ĐCTT

Nhằm phát huy hơn nữa những mặt tích cực của phong trào ĐCTT địa phương, đồng thời góp phần làm sáng hơn chất ngọc của nghệ thuật ĐCTT ở Bình Dương, tháng 7-2016, UBND tỉnh đã phê duyệt Đề án “Bảo tồn và phát huy bền vững nghệ thuật ĐCTT ở Bình Dương, giai đoạn 2016-2020” Sau phần đánh giá, nhìn nhận những mặt tích cực, ưu điểm và hạn chế, Đề án này đã nêu ra những mục tiêu, nhiệm vụ, kinh phí và giải pháp thực hiện cụ thể Căn cứ sự chỉ đạo và nội dung Đề án của tỉnh, các huyện, thị xã, thành phố đã xây dựng kế hoạch thực hiện Đề án Mỗi nơi đều thành lập Ban chỉ đạo tổ chức thực hiện Đề án

Ngoài ra, trong quá trình triển khai thực hiện kế hoạch tổ chức Festival ĐCTT Quốc gia lần II tại Bình Dương vào tháng 4 tới, các ngành, các cấp trong tỉnh đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu khoa học chuyên về ĐCTT

ở Nam bộ Qua đó, nhiều người cũng đã bày tỏ lòng nhiệt huyết, sẵn sàng chung tay với Bình Dương để đưa ĐCTT ngày càng phát triển theo hướng tích cực Trong đó có nhiều ý kiến cho rằng, nên tạo điều kiện để các nghệ nhân ưu tú trong tỉnh cống hiến nhiều hơn thông qua các lớp truyền dạy ĐCTT tại các trường học, các CLB hay trong các chương trình âm nhạc cổ truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng, trên sóng phát thanh, các chương trình văn nghệ của Đài Phát thanh

- Truyền hình Bình Dương… Việc tuyên truyền, quảng bá mạnh mẽ về ĐCTT của Bình Dương nhân sự kiện festival lần này sẽ góp phần khơi dậy tình yêu của đông đảo công chúng đối với loại hình nghệ thuật di sản này

Với những quyết tâm của lãnh đạo từ tỉnh đến các huyện, thị xã, thành phố, cùng sự chung tay góp sức của các đơn vị liên quan, các nghệ nhân, tài tử trong

và ngoài tỉnh, hy vọng trong tương lai gần phong trào ĐCTT ở Bình Dương sẽ tiếp tục phát triển

MINH HIẾU

9 THỤC VĂN - SONG ANH Sức sống của Đờn ca tài tử Nam bộ trên đất Bình

Dương/ THỤC VĂN - SONG ANH/ https://baobinhduong.vn/ – Năm 2016 – Ngày 22 tháng 3

SỨC SỐNG CỦA ĐỜN CA TÀI TỬ NAM BỘ

Tiết mục “Sui gia kể chuyện nông thôn mới” của Trung tâm VHTT-TT TX.Dĩ An

Ảnh: M.HIẾU

Trên đất Bình Dương, ĐCTT đang tiếp tục được các thế hệ kế thừa thực hành, phát triển, góp phần chung vào mục đích bảo vệ, trao truyền loại hình nghệ thuật độc đáo này của dân tộc Đặc biệt, ĐCTT đang được sinh hoạt ngày càng rộng rãi tại các CLB văn nghệ của những người lao động xa quê Giờ đây, những cung điệu mượt mà nói hộ lòng lữ khách cũng được thay thế bằng những khúc ca đầy ngọt ngào, cho đất trời thêm nở hoa

Đến nay, Bình Dương có hơn 70 CLB, đội, nhóm ĐCTT Đa số các CLB ĐCTT trong tỉnh đều hoạt động một cách thuần túy, nhưng rất sôi nổi, mạnh mẽ

và có chất lượng Số lượng hội viên là công nhân, nhân viên, người lao động đang làm việc tại các khu, cụm công nghiệp cũng ngày càng nhiều Nhiều người trong

số họ còn trở thành những hạt nhân tích cực của phong trào văn hóa văn nghệ ở địa phương, góp phần khẳng định vị trí của Bình Dương trong các sân chơi ĐCTT trong khu vực

Bà Nguyễn Thị Minh Nghĩa, Phó Giám đốc Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch cho biết: “Không chỉ kết nối các thế hệ nghệ nhân bằng nhiều cuộc thi ĐCTT, mang di sản văn hóa độc đáo này đến với học sinh, công nhân ở khu vực trung tâm lẫn huyện xa, ngành văn hóa tỉnh nhà còn xây dựng nhiều chương trình biểu diễn ĐCTT đan xen các hoạt động văn hóa tại nhiều địa phương, tuyên truyền kiến thức về ĐCTT trên các phương tiện thông tin đại chúng”

Với sự quan tâm, định hướng của lãnh đạo tỉnh, Bình Dương luôn cố gắng phát huy tính năng động, sáng tạo và tinh thần trách nhiệm đối với di sản văn hóa

mà tiền nhân để lại Cụ thể là tỉnh đang khẩn trương triển khai và thực hiện các

đề án bảo tồn và phát huy bộ môn nghệ thuật ĐCTT, các kế hoạch chuẩn bị cho

Festival ĐCTT quốc gia lần 2 sẽ được tổ chức tại Bình Dương vào năm 2017 tới với chủ đề của festival là “ĐCTT Nam bộ - Bảo tồn và phát triển”

Bằng cả niềm tin, hy vọng nhằm bảo tồn và phát huy những giá trị tinh hoa của di sản nghệ thuật ĐCTT Nam bộ, Festival năm 2017 với nhiều hoạt động chính: Chương trình nghệ thuật đặc biệt đêm khai mạc, không gian ĐCTT Nam

bộ theo hình trái măng cụt cách điệu (50m2), không gian ẩm thực và đặc sản Nam

bộ năm 2017, hội thảo khoa học về nghệ thuật ĐCTT Nam bộ, liên hoan nghệ thuật ĐCTT, cuộc thi sáng tác ảnh nghệ thuật về festival, đêm hội tôn vinh các soạn giả, nghệ nhân, nghệ sĩ, bế mạc festival Các hoạt động sẽ diễn ra trong phạm

vi toàn tỉnh, trong đó chọn Thành phố mới Bình Dương là địa điểm trung tâm để

tổ chức các hoạt động chính

Nghệ nhân ưu tú Thu Hồng phấn khởi cho biết: “Thông qua những chương trình như thế, Bình Dương sẽ tạo được nhiều ấn tượng đẹp trong việc quảng bá hình ảnh tỉnh nhà, đặc biệt là về phong trào ĐCTT ở các địa phương với các tỉnh, thành bạn Qua đó, chúng tôi có thể truyền lửa đến mọi người, cùng quyết tâm đưa nghệ thuật ĐCTT phát triển lên tầm cao mới Chặng đường phía trước còn dài, nhưng tôi nghĩ rằng nếu cố gắng hết sức, chúng ta sẽ làm tốt”

THỤC VĂN - SONG ANH

10 THỤC VĂN Đờn ca tài tử: Món ăn tinh thần không thể thiếu của người dân

đất Thủ/ THỤC VĂN / https://baobinhduong.vn/ – Năm 2014 – Ngày 16 tháng 9

ĐỜN CA TÀI TỬ: MÓN ĂN TINH THẦN KHÔNG THỂ THIẾU CỦA NGƯỜI DÂN ĐẤT THỦ

Mặc dù đời sống ngày càng phát triển hiện đại, tốc độ đô thị hóa ngày càng nhanh, nhưng phong trào (ĐCTT) ở TP.TDM vẫn luôn khẳng định vai trò và không thể thiếu trong lòng đông đảo người dân địa phương, góp phần tạo nên sự

đa dạng, phong phú về văn hóa

Qua số liệu thống kê của Trung tâm VHTT-TT TP.TDM về di sản văn hóa phi vật thể ĐCTT trên địa bàn (từ năm 2012 đến nay), có 4 nghệ nhân, 10 CLB,

142 người biết chơi đàn, hơn 150 người tham gia sinh hoạt và giao lưu tại các CLB, có 56 tư liệu bài bản nhỏ, 29 loại nhạc cụ và hàng năm có thêm rất nhiều sáng tác tự biên

Các chương trình tham gia liên hoan ĐCTT của TP.TDM luôn được dàn dựng công phu Trong ảnh:Chập cải lương “Thành phố tôi yêu” của Trung tâm VHTT-TT TP.TDM tại Liên

hoan ĐCTT tỉnh Bình Dương năm 2013 Ảnh: T.VĂN

Hàng năm nhiều CLB như: Trung tâm VHTT-TT TP.TDM, Tiếng Tơ Đồng, Phú Thọ, Bách Liên Hương (Phú Lợi), Phú Hòa, Cung đàn mới (Phú Cường), Định Hòa, Hiệp Thành đều tổ chức sinh hoạt định kỳ và thường xuyên giao lưu, tham gia nhiều liên hoan, hội thi của TP.TDM nói riêng, trong và ngoài tỉnh nói chung

Nhiều tên tuổi như Kiều My, Phan Lệ Chi, Nguyễn Danh Phong, Nguyễn

Hà Phương, Minh Hiền, Trí Độ… đã giúp mang về nhiều thành tích vẻ vang cho Đất Thủ tại một số liên hoan lớn, như: ĐCTT 3 tỉnh Bạc Liêu, Sóc Trăng, Cà Mau; giải nhất song tấu do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức tại TP.HCM năm 2007; giải tuyên truyền viên xuất sắc do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổ chức năm 2005 và nhiều giải nhất tại các liên hoan ĐCTT tỉnh Bình Dương

Không chỉ sinh hoạt bài bản tại các CLB cấp xã, phường, người mộ điệu còn tìm đến các CLB, hay các quán có phục vụ ĐCTT để được thưởng thức, giao lưu và thỉnh thoảng ngẫu hứng tham gia một vài bài “ruột” sau những giờ làm việc căng thẳng đầy mệt nhọc

Với họ, được nghe tiếng đờn hòa quyện cùng những lời ca sâu lắng, thì những muộn phiền trong cuộc sống như tan biến Để rồi ĐCTT trở thành một món

ăn tinh thần không thể thiếu, là niềm đam mê, mong muốn góp vui cho đời sống cộng đồng và lưu giữ loại hình sinh hoạt độc đáo riêng của người dân Nam bộ

Có lẽ vì vậy mà cho đến nay, đất Thủ dù đang du nhập nhiều thể loại âm nhạc hiện đại, nhưng người dân TP.TDM vẫn rất đậm đà với loại hình sinh hoạt văn hóa truyền thống - ĐCTT Những bài như: Tình anh bán chiếu, Hương sắc Bình Dương, Lá trầu xanh, Hoa mua trắng; hoặc các trích đoạn Tiếng trống Mê Linh, Hàn Mặc Tử, Chuyện tình Lan và Điệp…được đông đảo công chúng thuộc nằm lòng Từ phong trào này, nhiều nghệ sĩ, nhạc sĩ, tài tử đờn, tài tử ca trẻ đầy tiềm năng xuất hiện ngày càng nhiều và ngày càng khởi sắc với nhiều giải thưởng tại các liên hoan ĐCTT trong và ngoài tỉnh

Với tâm huyết “yêu nghề, nghề không phụ”, những giọng ca mượt mà, như: Thu Hồng, Thùy Dương, Kiều My và các giọng ca trẻ, như: Hà Xuyên, Kim Thủy, Trí Độ; những tay chơi đờn mượt mà như: Kiều My, NSƯT Ba Tu, Út Tỵ,

Lệ Chi, Hoàng Bé, Hoàng Sáng… đang nỗ lực tập luyện, học hỏi, sưu tầm nhiều bài bản Tổ và tự biên một số lời mới, truyền cho nhau trong những cuộc liên hoan, những buổi giao lưu, sinh hoạt, nhằm góp phần giữ gìn và lưu truyền loại hình nghệ thuật độc đáo vừa được UNESCO công nhận là di sản văn hóa của nhân loại

THỤC VĂN

PHẦN II: HƯƠNG SẮC ĐỜN CA TÀI TỬ Ở BÌNH DƯƠNG

11 PHẠM THÁI BÌNH 3 nghệ nhân đờn ca tài tử nổi danh đất Bình Dương/

PHẠM THÁI BÌNH/ https://yeubinhduong.com/ – Năm 2019 – Ngày 08 tháng 7

3 NGHỆ NHÂN ĐỜN CA TÀI TỬ NỔI DANH

ĐẤT BÌNH DƯƠNG

“Ghe chiếu Cà Mau đã cắm sào trên bờ kênh Ngã Bảy

Cô gái năm xưa sao chẳng thấy ra… chào…”

Đờn ca tài tử không chỉ là tài sản chung của 21 tỉnh, thành khu vực phía Nam, mà còn được tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên Hợp Quốc(gọi tắt là UNESCO) công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại Thành quả tốt đẹp này là do công lao đóng góp của nhiều thế hệ nghệ nhân, trong đó có nhiều khuôn mặt xuất sắc của đất Bình Dương

Nghệ sĩ Tư Còn – trọn đời gắn bó với âm nhạc dân tộc

Cha ông là một nhạc công thổi sáo cho đoàn hát cải lương và là người định hướng cho con trai mình đi theo nghiệp đờn hát Năm 11 tuổi, Nguyễn Văn Còn bắt đầu học đờn cổ nhạc Ông được hai nghệ nhân nổi tiếng đất Bình Dương lúc bấy giờ là thầy Chín Hòa Tam Quốc và thầy Út Lăng truyền dạy Thành thạo nhiều loại nhạc cụ, nhưng chỉ cây đờn kìm mới khẳng định chuyên môn của người nhạc sĩ sinh năm 1935 này

Thập niên 60 của thế kỷ trước, khi mới 25 tuổi, NSƯT Tư Còn được một

số đoàn cải lương danh tiếng thời bấy giờ như: Kim Chung,Thanh Hương – Hùng Minh, Thanh Minh – Thanh Nga, Hoa Đăng – Qui Sắc… mời về làm “nhạc trưởng”

Nghệ sĩ Tư Còn

Ngón đờn kìm của ông cứ thế rong ruổi theo chân các đoàn hát lưu diễn khắp nơi, làm nức lòng người ái mộ Ông dần khẳng định tên tuổi của mình qua các giải thưởng, đặc biệt là danh hiệu “Danh cầm đàn Nguyệt” do Viện Âm nhạc Việt Nam phong tặng năm 1978 Những năm sau đó, ông liên tục đoạt giải cao tại các hội thi, hội diễn toàn quốc như: Huy chương Bạc (không có Huy chương Vàng) tại Hội diễn độc tấu đờn Kìm toàn quốc năm 1988; rồi HCB tài năng diễn tấu toàn quốc năm 1992; HCV độc tấu đờn kìm toàn quốc năm 1993

Năm 2000, tại Liên hoan Đờn ca tài tử Nam Bộ toàn quốc, ban Đờn ca tài

tử tỉnh Bình Dương do ông phụ trách tiếp tục đoạt HCV toàn đoàn Cá nhân ông cũng đoạt HCV về độc tấu đờn kìm tại liên hoan năm đó 4 năm sau, với vai trò huấn luyện và dẫn dắt ban Đờn ca tài tử tỉnh Bình Dương tham gia dự thi tại Bạc Liêu, ông cũng mang về tấm HCV quốc gia Năm 2007, ông phong tặng danh hiệu NSƯT

Đầu thập niên 1990, sân khấu cải lương không còn hưng thịnh, NSƯT Tư Còn trở về quê nhà mở lớp dạy đờn, ca tài tử – cải lương miễn phí tại tư gia cho đến ngày qua đời (2011) Nhiều học trò của NSƯT Tư Còn đã đoạt giải cao trong một số cuộc liên hoan, hội thi nghệ thuật lớn và trở thành những giọng ca, ngón đờn được nhiều người mến mộ như các nghệ sĩ: Trương Mộng Hùng, Ngân Huệ, Hùng Thái, Ái Hằng, Kim Loan, Phước Trọng.v.v…

Nghệ nhân Thu Hồng – giọng hát ngọt ngào

Sinh ra và lớn lên ở xã An Điền, huyện Bến Cát, tỉnh Bình Dương – vùng đất có những người thợ gốm cần cù, lam lũ, những câu hò, điệu lý của quê hương

xứ sở như dòng sữa dịu ngọt nuôi dưỡng tâm hồn, làm trỗi dậy trong cô gái sinh năm 1954 một tình yêu “nhiệt thành” với nghệ thuật Đờn ca tài tử và sân khấu cải lương

Vì gia cảnh quá khó khăn, không có thầy hướng dẫn, truyền dạy một cách bài bản, cô chỉ thể hiện niềm đam mê của mình khi được ba ruột và các anh chị trong gia đình dạy ca một số làn điệu truyền thống của nhạc tài tử – cải lương Đồng thời, cô học ca theo các nghệ sĩ cải lương tài danh như: sầu nữ Út Bạch Lan, Ngọc Giàu, Mỹ Châu, Lệ Thủy… một số bài vọng cổ do những nữ nghệ sĩ này thể hiện trên làn sóng phát thanh lúc bấy giờ

NNƯT Thu Hồng được công nhận là một trong ba giọng ca cổ nhạc (cùng với NNƯT Cao Thị Thắng và NS Kim Lệ Thy) tiêu biểu đất Bình Dương lúc bấy giờ Cuối thập niên 80, NNƯT Thu Hồng về Công ty Phát hành sách Bình Dương

và chuyển sang tham gia sinh hoạt Đờn ca tài tử

Hơn 40 năm gắn bó với nghiệp đờn hát chuyên nghiệp, NNƯT Thu Hồng

đã đạt nhiều giải thưởng như: Giải thưởng Giọng hát hay và Diễn viên xuất sắc trong Liên hoan các tỉnh miền Đông tại Đồng Nai (1979); HCB Liên hoan Tiếng hát miền Đông (1989); HCV Liên hoan Đờn ca tài tử Nam Bộ (2002); giải nhất Liên hoan Đờn ca tài tử Nam Bộ do Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) tổ chức (2003); HCV Liên hoan Đờn ca tài tử Nam Bộ toàn quốc do Long An đăng cai (2007); HCV Liên hoan Đờn ca tài tử Nam Bộ toàn quốc tại Vĩnh Long (2012)

Ngoài ra, NNƯT Thu Hồng còn vinh dự nhận một số huy chương như: Huy chương “Vì sự nghiệp Văn hóa quần chúng” năm 1999 và Huy chương “Chiến sĩ Văn hóa” năm 2000 do Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và

Du lịch); huy chương “Vì sự nghiệp Văn học Nghệ thuật Việt Nam” năm 2009 của Liên hiệp các Hội Văn học – Nghệ thuật Việt Nam Đặc biệt là danh hiệu NNƯT do Nhà nước Việt Nam phong tặng năm 2015

Năm nay, ngoài tuổi 60, nhưng NNƯT Thu Hồng vẫn hăng say yêu nghề, luôn lao động nghệ thuật nghiêm túc Với vai trò là Chủ nhiệm CLB Đờn ca tài

tử trực thuộc Trung tâm Văn hóa và Điện ảnh Bình Dương, cô cùng với các nghệ nhân, nghệ sĩ đi trước đã nhiệt tình chỉ dẫn, dìu dắt lớp đàn em những kinh nghiệm quý báu

Nghệ nhân Kiều My – ngón đờn kìm nữ hiếm hoi

Trong giới cầm đờn của nghệ thuật Đờn ca tài tử và sân khấu cải lương Nam Bộ hiếm có nữ giới, nhất là cây đờn kìm Mấy mươi năm trước, ở Thủ Dầu Một – Bình Dương, nghệ nhân Tư Bộ (ông ngoại của NNƯT Kiều My) và con rễ

là nghệ nhân Ngô Văn Thía (thân phụ của NNƯT Kiều My) khá nổi tiếng về cây đờn kìm

Mỗi lần nhà cụ Thía tổ chức đờn ca đều có mặt ái nữ của cụ là Kiều My Không chỉ thừa hưởng tinh hoa nghệ thuật dân tộc từ ông ngoại và người cha của mình, Ngô Thị Xuân My (tên thật của NNƯT Kiều My) còn được một số danh cầm nổi tiếng ở Bình Dương điển hình như nghệ nhân Út Lăng, truyền dạy ngón đờn kìm qua những làn điệu truyền thống và 20 bài bản Tổ của nhạc Tài tử Nam

Bộ

Nghệ nhân Kiều My

Năm 1984, Kiều My về Đoàn Văn công tỉnh Bình Dương, vừa làm nhạc công vừa làm diễn viên sân khấu Thập niên 1990, tên tuổi của NNƯT Kiều My

ngày càng vang xa, được rất nhiều đơn vị nghệ thuật khắp các tỉnh, thành Nam

Bộ mời tham gia biểu diễn

Nhờ giọng ca mượt mà và ngón đờn kìm điêu luyện, NNƯT Kiều My đã gặt hái nhiều thành tích cao tại một số liên hoan, hội thi lớn về Đờn ca tài tử Trong đó ấn tượng nhất là 3 chiếc HCV độc tấu đờn kìm trong các cuộc liên hoan Đờn ca tài tử Nam Bộ cấp khu vực và toàn quốc trong các năm 2004, 2006 và

2007 Chị tiếp tục thọ giáo danh cầm đờn kìm – NSƯT Ba Tu

Ông đã giúp chị hoàn chỉnh ngón đờn kìm, từ phong cách độc tấu, hòa tấu cho đến kỹ thuật chạy chữ, chẻ nhịp và nhấn nhá âm sắc Nhờ vậy mà ngón đờn của NNƯT Kiều My ngày càng chững chạc như “Quân tử cầm”, vừa điêu luyện vừa truyền cảm sâu sắc Chị rất nhạy bén khi chạy chữ xôm tụ, giòn giã ở những bài bản thuộc hơi điệu Bắc, mùi mẫn ở các làn điệu thuộc các hơi Hạ, Nam và Oán

Đặc biệt, khi diễn tấu vọng cổ, chị nắn nót từng chữ, từng âm sắc làm cho bản nhạc thêm dạt dào cảm xúc Nhiều người cho rằng, ngón đờn của chị vừa trầm bổng nhặt khoan, vừa mềm mại, da diết… dễ tạo xúc cảm cho người nghệ sĩdiễn đạt tình cảm qua nội dung lời ca của bài hát

Một số học trò của chị đã chứng minh được bản lĩnh ca diễn với người ái

mộ tài tử – cải lương, tiêu biểu nhất là NS Bùi Trung Đẳng (Chuông vàng Vọng

12.THỤC VĂN Đờn ca tài tử rạng ngời sắc xuân/THỤC

VĂN/http://baobinhduong.vn./ - Năm 2022 – Ngày 05 tháng 3

ĐỜN CA TÀI TỬ RẠNG NGỜI SẮC XUÂN

Dù phải tạm ngưng tổ chức các hoạt động giao lưu, hội thi, liên hoan trong thời gian dài do dịch bệnh nhưng nghệ thuật đờn ca tài tử ở Bình Dương vẫn rạng ngời sắc xuân Bước sang năm mới, nhiều cuộc giao lưu mừng xuân với sự biểu diễn nhiệt tình, đặc sắc của các văn nghệ sĩ và tài tử đã lan tỏa sức sống trường tồn của loại hình nghệ thuật di sản hấp dẫn này

Ngân nga câu vọng cổ

Dịch bệnh Covid-19 đã gây nên những khó khăn, mất mát, làm trì hoãn sự phát triển kinh tế và những cuộc họp mặt thường niên của các văn nghệ sĩ Vì thế,

với nhiều văn nghệ sĩ Bình Dương, cuộc gặp gỡ văn nghệ sĩ đầu xuân Nhâm Dần

là một sự động viên thiết thực của lãnh đạo tỉnh Qua đó cho thấy lãnh đạo tỉnh

và các ngành, các cấp luôn quan tâm, tạo điều kiện, giúp đỡ để văn nghệ sĩ hoàn thành nhiệm vụ

Giờ đây, tình hình dịch bệnh của tỉnh đã cơ bản ổn định, các hoạt động văn hóa văn nghệ hoạt động sôi nổi trở lại, nhất là các tụ điểm hát với nhau diễn ra hàng đêm thu hút rất đông những người có chung sở thích, đam mê Họ đến các

tụ điểm này để gặp bạn bè và hát cho nhau nghe, tìm những niềm vui sau một ngày lao động Đặc biệt, nhiều bài vọng cổ ý nghĩa đã được ngân nga rất ngọt ngào, lan tỏa những làn gió mới khiến lòng người phấn khởi, vui tươi

Tiết mục “Xuân họp mặt” do các nghệ sĩ Trung tâm Văn hóa, Thể thao và Truyền thanh

huyện Dầu Tiếng biểu diễn

Chia sẻ với chúng tôi trong chương trình giao lưu đờn ca tài tử tại TP.Dĩ

An, ông Trương Ngọc Vũ, Giám đốc Trung tâm Văn hóa Thông tin - Thể thao TP.Dĩ An cho biết: “Trải qua những khó khăn trong thời gian qua, chúng tôi càng trân quý những cuộc giao lưu như thế này và những tình cảm, những tâm huyết của các nghệ nhân, tài tử TP.Dĩ An và huyện Dầu Tiếng dành cho nhau” Chương trình gồm các bài ca vọng cổ, tân cổ giao duyên, trích đoạn cải lương có nội dung ca ngợi vẻ đẹp của mùa xuân, những giá trị văn hóa truyền thống trong dịp tết, ca ngợi những thành tựu của đất nước nói chung và Bình Dương nói riêng Tham gia chương trình có 4 đơn vị, gồm: Câu lạc bộ (CLB) Đờn ca tài tử Trung tâm Văn hóa, Thể thao và Truyền thanh huyện Dầu Tiếng, CLB Âm nhạc dân tộc TP.Dĩ An, CLB Cải lương TP.Dĩ An và CLB Đờn ca tài tử phường Đông Hòa (TP.Dĩ An)

Cũng với tinh thần lan tỏa những nét độc đáo của loại hình nghệ thuật di sản này, CLB Đờn ca tài tử Trung tâm Văn hóa Thông tin - Thể thao TP.Thuận

An đã tham gia chương trình giao lưu đờn ca tài tử tại huyện Gò Công Đông (tỉnh

Tiền Giang) Điều này cho thấy sức sống của loại hình nghệ thuật này vẫn rất tràn đầy

Để sức sống mãi căng tràn

Trong bài phát biểu nhân dịp họp mặt đầu năm mới, nghệ nhân ưu tú Phạm Ngọc Phú đề xuất tỉnh cần phát động rộng rãi lực lượng sáng tác tập trung viết về đất và người Bình Dương trong tình hình mới với những diễn biến tích cực như hiện nay; cần có thêm nhiều tác phẩm viết về thành tựu kinh tế, văn hóa, xã hội… của tỉnh Đó là gương sáng của các tập thể, cá nhân nổi trong sản xuất, kinh doanh, trong giúp nhau vượt qua khó khăn của dịch bệnh Ông Phú cũng cho rằng không nên đặt nặng giá trị thứ hạng giải thưởng tại các cuộc thi mà nên có động thái để động viên các tác giả đều có tác phẩm được sử dụng rộng rãi

Nhằm phát huy hiệu quả Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị của nghệ thuật đờn ca tài tử”, nâng cao tinh thần trách nhiệm và nhận thức của cán bộ và quần chúng nhân dân trong thực hiện đề án, ngành văn hóa và thông tin các huyện, thị, thành phố trong tỉnh cần có kế hoạch tổ chức định kỳ liên hoan đờn ca tài tử tại địa phương Mặt khác, các địa phương cũng cần tổ chức liên hoan tại các tụ điểm như: Xã, phường, thị trấn để thu hút người chơi

Chia sẻ thêm với chúng tôi, ông Phú nói: “Để sức sống của đờn ca tài tử mãi căng tràn thì rất cần sự quan tâm, chung tay góp sức của nhiều nguồn lực Riêng CLB Đờn ca tài tử Bình Dương trực thuộc Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh rất cần sự quan tâm, phân bổ kinh phí từ Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật đờn ca tài tử tỉnh Bình Dương, giai đoạn 2016-2020” để hoạt động tốt hơn Đối với việc vận động xã hội hóa để hoạt động thì cũng cần có ý kiến của lãnh đạo tỉnh mới tiến hành được”

Bình Dương đã có Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật đờn ca tài

tử tỉnh Bình Dương, giai đoạn 2016- 2020” và đã tổ chức các cuộc hội thảo, hội nghị về giải pháp thực hiện đề án Vì vậy, hy vọng rằng lãnh đạo tỉnh, các cấp, các ngành, các nhà hảo tâm và các văn nghệ sĩ, tài tử sẽ cùng chung tay thực hiện

để đờn ca tài tử Bình Dương sẽ tiếp tục phát triển và lan tỏa những hương sắc đậm

đà tại các sân chơi trong và ngoài tỉnh

Năm 2016, trên cơ sở những văn bản quy định và thực hiện Chương trình hành động quốc gia bảo vệ nghệ thuật đờn ca tài tử Nam bộ của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), tỉnh triển khai đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật đờn

ca tài tử tỉnh Bình Dương, giai đoạn 2016-2020” Sau 5 năm thực hiện, đề án đã giúp cho di sản được bảo vệ, thực hành tốt hơn và có những đóng góp vào đời sống kinh tế, văn hóa, xã hội của cộng đồng

THỤC VĂN

13.THỤC VĂN Đờn ca tài tử Bình Dương vẫn mãi ngân vang /THỤC

VĂN/http://baobinhduong.vn./ - Năm 2020 – Ngày 23 tháng 7

ĐỜN CA TÀI TỬ BÌNH DƯƠNG VẪN MÃI NGÂN VANG

Hòa trong không khí của những ngày tháng 7 với nhiều sự kiện lịch

sử, các thành viên Câu lạc bộ (CLB) Đờn ca tài tử (ĐCTT) Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật tỉnh lại cùng nhau hòa đờn, hòa ca những bản nhạc ngũ cung nhằm khơi dậy tinh thần tự hào dân tộc, tri ân những anh hùng liệt sĩ

đã chiến đấu, hy sinh vì sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Các học viên từ các lớp truyền dạy đờn ca tài tử ở Bình Dương ngày càng ý thức hơn

với công tác bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật của bộ môn này

Về Trung tâm Văn hóa- Nghệ thuật tỉnh theo lịch sinh hoạt định kỳ hàng tháng, các tài tử đờn, tài tử ca CLB ĐCTT với nét mặt phấn khởi hân hoan đã cùng nhau ôn lại những bài bản tổ và tập thêm những trích đoạn cải lương Trong

số các thành viên này, có nhiều người đang theo học lớp bồi dưỡng kỹ năng biểu diễn ĐCTT - sân khấu cải lương do Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh tổ chức Theo các thành viên, để ca một bài tài tử đã khó, biểu diễn tài tử sao cho có kỹ thuật còn khó hơn Tuy vậy, với tinh thần đam mê và mong muốn bộ môn nghệ thuật này mãi trường tồn, các thành viên đã không ngại khó nhọc tập luyện cùng nhau

để các tiết mục biểu diễn ngày càng chất lượng hơn

Theo Nghệ nhân Văn Sáng, Chủ nhiệm CLB ĐCTT Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật tỉnh, CLB sinh hoạt đều đặn vào các ngày 15 và 30 hàng tháng, mỗi buổi có khoảng 30 người Sau thời gian thực hiện giãn cách xã hội, các thành viên đoàn kết, tích cực hơn trong tập luyện Số lượng người đến sinh hoạt tuy ít hơn (chỉ khoảng 20 người), nhưng không khí mỗi buổi tập đều ấm cúng và chất lượng Mọi người cùng nhau tập luyện và đờn ca nhiều hơn những bài có nội dung ca ngợi Bình Dương, đường lối chủ trương của Đảng, phong trào “Học tập và làm theo lời Bác”…

Chia sẻ với chúng tôi, tài tử Việt Khải, cho biết ngoài sinh hoạt tại CLB ĐCTT ở Trung tâm Văn hóa - Nghệ thuật tỉnh anh còn tham gia sinh hoạt tại xã

An Tây (TX.Bến Cát) Không khí các buổi sinh hoạt ở xã cũng ít hơn lúc trước

do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19, nhưng ai nấy đều rất phấn khởi vì tỉnh đang thực hiện Đề án “Bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật của loại hình ĐCTT” Các thành viên trong CLB mong muốn tiết mục biểu diễn của mình sẽ là những món quà thiết thực chào mừng đại hội đại biểu Đảng bộ các cấp

Ngoài ra, vào các ngày 20 hàng tháng, tại Hội Văn học- Nghệ thuật tỉnh đều có buổi sinh hoạt CLB ĐCTT Bình Dương Các nghệ nhân, nghệ sĩ, tài tử từ các huyện, thị, thành phố trong tỉnh đã cùng nhau chia sẻ những khó khăn, thuận lợi khi triển khai thực hiện các hoạt động đờn ca tại địa phương mình, các tài tử trẻ tham gia sân chơi lớn tại TP.Hồ Chí Minh và khu vực… Sau thời gian thực hiện giãn cách xã hội do ảnh hưởng bởi dịch bệnh Covid-19, không khí sinh hoạt tại các CLB ĐCTT đang dần sôi nổi trở lại Các hoạt động trong Đề án “Bảo tồn

và phát huy giá trị nghệ thuật của loại hình ĐCTT tại Bình Dương, giai đoạn 2020” cũng đang được khẩn trương triển khai thực hiện

2018-Hy vọng, với sự tâm huyết của các nghệ nhân, tài tử và sự quyết liệt của các ngành, các cấp, phong trào ĐCTT Bình Dương sẽ ngày càng phát triển và mãi mãi ngân vang

THỤC VĂN

14.THỤC VĂN Kết nối những trái tim mộ điệu đờn ca tài tử, cải lương /THỤC

VĂN/http://baobinhduong.vn./ - Năm 2020 – Ngày 14 tháng 9

KẾT NỐI NHỮNG TRÁI TIM MỘ ĐIỆU ĐỜN CA TÀI TỬ,

CẢI LƯƠNG

Hấp dẫn, ý nghĩa, lôi cuốn, đậm đà, chứa chan cảm xúc là những chia

sẻ của khán giả yêu thích chương trình “Truyền dạy đờn ca tài tử và cải lương” trên sóng BTV1 của Đài Phát thanh - Truyền hình Bình Dương Chương trình đã giúp kết nối những trái tim đồng điệu về âm nhạc dân tộc

Đội ngũ thực hiện chương trình “Truyền dạy đờn ca tài tử và cải lương”

Cứ vào mỗi tối chủ nhật, qua màn ảnh nhỏ, trên sóng BTV1, anh Nguyễn Văn Hai (phường Lái Thiêu, TP.Thuận An) lại đón xem chương trình “Truyền dạy đờn ca tài tử và cải lương” Với anh Hai, hình ảnh cô Kim Loan, thầy Nhất Dũng cùng ban đờn và các học viên miệt mài học tập những bài bản của âm nhạc ngũ cung thật đẹp và mang nhiều ý nghĩa thiết thực Theo anh Hai, đây là chương trình thiết thực với bản thân nói riêng và với những người mộ điệu đờn ca tài tử nói chung Chia sẻ với chúng tôi, ông Lộc Nghĩa, biên tập viên chương trình

“Truyền dạy đờn ca tài tử và cải lương”, cho biết với mục đích bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật đờn ca tài tử Bình Dương, Đài Phát thanh - Truyền hình Bình Dương đã thực hiện chương trình này Sau 2 năm kể từ ngày phát sóng (tháng 7-2018), chương trình đã nhận được rất nhiều sự quan tâm của khán giả gần xa cùng nhiều ý kiến đóng góp xây dựng chương trình ngày càng chất lượng hơn

Chương trình có sự tham gia giảng dạy đầy tâm huyết của cô Kim Loan và thầy Nhất Dũng là nhà giáo ưu tú và nghệ sĩ ưu tú có kinh nghiệm giảng dạy trên

30 năm của trường Đại học Sân khấu Điện ảnh TP.Hồ Chí Minh Cùng tham gia còn có các học viên là những sinh viên có những kiến thức cơ bản về lồng bản tài

tử và cải lương cùng các thành viên ban nhạc là giáo viên - nhạc công của trường Đại học Sân khấu Điện ảnh TP.Hồ Chí Minh Với những người thực hiện chương trình, đây không chỉ là công việc đơn thuần mà còn là trách nhiệm, tâm huyết muốn giữ gìn và chia sẻ những kiến thức chính quy từ cơ bản đến nâng cao của nghệ thuật đờn ca tài tử Vì thế những bài bản về lồng bản hò, xự, xang, xê, cống rất chuẩn Kiến thức từ cơ bản đến nâng cao đều nằm trong giáo án, giáo trình sư phạm của nhà trường Qua đó, khán giả, người mộ điệu có điều kiện tìm tòi, học hỏi và có ý thức hơn trong việc bảo tồn và phát huy bộ môn nghệ thuật truyền thống độc đáo này

Ngoài “Truyền dạy đờn ca tài tử và cải lương”, Đài Phát thanh - Truyền hình Bình Dương còn có chương trình “Tìm hiểu đờn ca tài tử và cải lương” do thạc sĩ, NSƯT Huỳnh Khải đến từ Nhạc viện TP.Hồ Chí Minh phụ trách Các thành viên tham gia chương trình đều là những nhạc sĩ, nghệ sĩ trẻ đã đạt nhiều

thành tích và giải thưởng cao trong các hội thi, hội diễn lớn trong cả nước Với bài hát ca ngợi về quê hương Bình Dương, cảnh đẹp thiên nhiên, tình yêu lứa đôi, tình yêu quê hương đất nước và con người Việt Nam những giai điệu ngũ cung

cứ thế ngân nga, lan tỏa những hơi ấm của bộ môn nghệ thuật di sản

Với sự quan tâm của các ngành, các cấp, sự cộng tác nhiệt tình của đội ngũ thực hiện, Đài Phát thanh - Truyền hình Bình Dương đã đi đầu trong nước với mô hình lưu giữ và truyền dạy đờn ca tài tử Đây là chương trình được thực hiện mang tính khoa giáo, sư phạm, rất thuận lợi cho việc quảng bá và độc quyền Thông qua hai chương trình này, khán giả gần xa, những người yêu thích bộ môn nghệ thuật này có điều kiện hiểu rõ, nắm vững hơn về những kiến thức cơ bản cho đến nâng cao trong lĩnh vực đờn ca tài tử và cải lương

Trong 2 năm (2018-2019), Đài Phát thanh - Truyền hình Bình

Dương đã thực hiện 24 chương trình “Truyền dạy đờn ca tài tử

và cải lương” và 52 chương trình “Tìm hiểu nghệ thuật đờn ca

tài tử và cải lương” Với những kết quả và sự yêu mến của khán

giả dành cho chương trình, Đài Phát thanh - Truyền hình Bình

Dương sẽ tiếp tục thực hiện 12 chương trình “Truyền dạy đờn

ca tài tử và cải lương” và 26 chương trình “Tìm hiểu nghệ thuật

đờn ca tài tử và cải lương” đến cuối năm 2020

THỤC VĂN

15 SONG ANH Nghệ nhân Đức Cang: Tâm huyết với đờn ca tài tử/ SONG

ANH/ https://baobinhduong.vn/ – Năm 2015 – Ngày 15 tháng 4

NGHỆ NHÂN ĐỨC CANG: TÂM HUYẾT VỚI ĐỜN CA

TÀI TỬ

Màn nhung sân khấu khép lại, dư âm còn

đọng lại trong giới mộ điệu cải lương là tên tuổi

của những diễn viên, nghệ sĩ Thế nhưng, để

những giọng ca ấy được chắp cánh, còn phải kể

đến sự đóng góp không nhỏ của những ngón đờn

điêu luyện của các nghệ nhân đàn Nghệ nhân Đức

Cang (ảnh) là một trong những người vẫn âm

thầm khổ luyện để bộ môn tài tử Việt Nam tiếp

tục được bảo tồn và phát triển

Về Lái Thiêu hỏi thăm nghệ nhân Đức Cang

chơi tài tử, rất nhiều người biết đến ông và bày tỏ sự

ngưỡng mộ “Chú ấy hiền và tận tâm với nghề, đặc