5 Trang 4 PHẦN 1 Các bằng chứng khoa học cho thấy rằng việc ăn các thực phẩm có chứa sterol/ stanol thực vật có thể giảm nguy cơ mắc bệnh động mạch vành.. Hơn thế nữa, một nghiên cứu dà
Trang 1TỔNG LIÊN ĐOÀN LAO ĐỘNG VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÔN ĐỨC THẮNG
KHOA DƯỢC
BÁO CÁO CUỐI KÌ MÔN TÂM LÝ ĐẠO ĐỨC Y DƯỢC HỌC
MÃ MÔN HỌC: H01028 Giảng viên hướng dẫn: Ths PHAN THỊ PHƯƠNG THÚY
Trang 2LỜI MỞ ĐẦU
Môn học tâm lý đạo đức y dược học là môn học trang bị cho nhân viên y tế nói chung và dược sĩ nói riêng về trách nhiệm với bệnh nhân, cũng như với đồng nghiệp và cộng đồng dựa trên các nguyên tắc của hội dược sĩ Mỹ và hội dược sĩ Việt Nam, từ đó đưa ra những quyết định chính xác nhất để không phải vi phạm đạo đức hành nghề
Bài báo cáo cuối kỳ môn học tâm lý đạo đức y dược của nhóm chúng tôi gồm
Thông qua hai phần trong bài báo cáo này, nhóm chúng tôi mong muốn có thể góp phần nâng cao nhận thức của mọi người về bảo vệ sức khỏe của bản thân, cũng như hiểu thêm về cách phòng tránh và giảm thiểu bệnh động mạch vành bằng việc sử dụng hợp lý các thực phẩm có chứa sterol/ stanol trong bữa ăn hằng ngày Ngoài ra,
từ cách giải quyết tình huống của nhóm tôi, mong rằng đó là một gợi ý hữu ích cho các đồng nghiệp tương lai khi gặp phải vấn đề này ở thực tiễn công việc
Trang 3MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU 1PHẦN 1 3
1 Nhận thức cho người tiêu dùng về độ nhạy cảm và mức độ nghiêm trọng của bệnh động mạch vành và không bổ sung đầy đủ sterol/ stanol 31.1 Nhận thức độ nhạy cảm cho người tiêu dùng về nguy cơ mắc bệnh động mạch vành 31.2 Mức độ nghiêm trọng nếu không bổ sung đầy đủ thực phẩm chứa sterol/ stanol trong bữa ăn hằng ngày 4
2 Niềm tin nhận thức hiệu quả của việc thực hiện việc ăn các thực phẩm có chứa sterol/ stanol thực vật 52.1 Lợi ích của việc thực hiện ăn các thực phẩm có chứa sterol/ stanol trong các bữa ăn hằng ngày 52.2 Rào cản nhận thức: 8
3 Brochure giúp giáo dục cộng đồng nhận thức được lợi ích từ việc ăn các thực phẩm có chứa sterol/ stanol đồng thời hướng dẫn cộng đồng bổ sung đủ các thực phẩm có chứa sterol và stanol trong bữa ăn hàng ngày 10PHẦN 2 12
1.Anh chị sẽ cho ý kiến với hội đồng đạo đức như thế nào, liệu có nên thực hiện theo quyền tự quyết của bệnh nhân? Giải thích? 12
2.Trong trường hợp bệnh nhân có 2 đứa con nhỏ, nếu bệnh nhân chết sẽ để lại 2 đứa con nhỏ không có người chăm sóc Liệu đây có phải là mối lo ngại đủ mạnh
để hội đồng đạo đức bác bỏ quyết định không nhận truyền máu của bệnh nhân 14TÀI LIỆU THAM KHẢO 16
Trang 4xơ vữa động mạch thì có khoảng 2 ca xảy ra ở người lớn dưới 65 tuổi [2] Tại Việt Nam, theo số liệu của Viện Tim mạch Quốc gia, tỉ lệ mạch vành tăng dần qua các năm, năm 1991 là 3%, năm 1996 là 6.05%, năm 1999 là 9.5% [3], đặc biệt số người
tử vong do bệnh động mạch vành trong năm 2013 là 8.139.852 ca [4]
Ngày nay, có nhiều yếu tố nguy cơ dẫn đến xơ vữa động mạch chẳng hạn như: tuổi càng cao nguy cơ càng tăng lên; mắc bệnh đái tháo đường, đặc biệt là đái tháo đường type II; hút thuốc lá; béo phì; rối loạn lipid máu và tăng huyết áp [5] Tuy nhiên nguyên nhân phổ biến làm xơ cứng động mạch là nồng độ cholesterol (LDL -
Trang 5cholesterol) cao Gần 50% dân số thành thị Việt Nam bị mỡ máu cao Mỡ máu cao (mỡ máu xấu, rối loạn lipid máu) là khi cholesterol xấu (LDL) hay chất béo trung tính (triglycerides) hoặc cả hai cùng tăng trong máu dễ dẫn đến nguy cơ nhồi máu cơ tim, tai biến mạch máu não [6]
Một trong những nguyên nhân khiến lượng LDL - cholesterol cao bắt nguồn
từ thói quen ăn uống hằng ngày Chế độ ăn chứa nhiều dầu mỡ đặc biệt không bổ sung đủ lượng sterol/ stanol trong thực phẩm hằng ngày Theo nghiên cứu, lượng sterol tiêu thụ hàng ngày thường xuyên dao động từ 150-350 mg Hàng ngày cơ thể cần ít nhất 1,5 đến 3 g sterol để đạt được mức giảm 10-15% lượng cholesterol lipoprotein tỷ trọng thấp (LDL-cholesterol) Hơn thế nữa, một nghiên cứu dài hạn chỉ
ra rằng ở những đối tượng khỏe mạnh và bệnh nhân tăng cholesterol trong máu nếu được điều trị bằng sterol/ stanol sẽ duy trì được hàm lượng cholesterol ổn định trong vòng 2 tháng [7]
1.2 Mức độ nghiêm trọng nếu không bổ sung đầy đủ thực phẩm chứa sterol/ stanol trong bữa ăn hằng ngày
Stanol và sterol thực vật còn gọi là phytosterol, là các hợp chất có cấu trúc giống như cholesterol được tìm thấy trong nhiều loại thực phẩm có nguồn gốc thực vật bao gồm: dầu thực vật, các sản phẩm ngũ cốc, hạt, quả hạch, các loại đậu, trái cây
và rau quả… [8] Chính vì vậy, nếu như cơ thể không bổ sung các thực phẩm chứa sterol/ stanol hoặc có lối sống không lành mạnh như hạn chế tập thể dục, thường xuyên ăn những thực phẩm có hàm lượng cholesterol cao (thức ăn nhanh, thịt chế biến sẵn, đồ chiên…) cũng gây ra dư thừa cholesterol trong máu
Trong giai đoạn nhẹ, những triệu chứng điển hình của bệnh bao gồm: đau ngực hoặc đau thắt ngực với cơn đau như bóp nghẹt tim, lan lên vai trái hoặc cánh tay trái Không chỉ vậy, người bệnh sẽ có cảm giác yếu, choáng váng, buồn nôn hoặc đổ mồ hôi lạnh [9] Tuy nhiên, khi nồng độ cholesterol trong cơ thể tăng cao, các mảng xơ vữa được hình thành và tạo thành các cục máu đông bịt kín mạch vành và ngăn chặn dòng máu chảy trong thành mạch gây nhồi máu cơ tim dẫn đến khoảng 30%-50% bệnh nhân bị đột quỵ trước khi vào viện Đồng thời, bệnh động mạch vành khiến tim
Trang 6không được nhận đủ oxy nên hoạt động của hệ thống điện tim bị rối loạn Hệ quả tất yếu là nhịp tim nhanh quá hoặc chậm quá hoặc hỗn loạn dẫn đến tử vong Hơn thế nữa, trong một thời gian dài, do thiếu máu nuôi dưỡng cơ tim nên tim giảm khả năng
co bóp Cứ như vậy tim sẽ suy yếu không thể phục hồi và gây suy tim Ngoài ra, chứng xơ vữa động mạch còn gây ra tổn thương cơ học như đứt dây chằng van hai lá,
ba lá, thủng vách liên thất, thủng thành tự do thất trái, thất phải,… gây suy tim cấp và
tử vong [10]
Theo báo cáo của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ năm 2017, bệnh động mạch vành chịu trách nhiệm cho một phần ba số ca tử vong trở lên ở những người trên 35 tuổi [11] Hiện nay theo các nghiên cứu, chứng xơ vữa động mạch vành sẽ không được chữa khỏi hoàn toàn mà chỉ có thể giảm được mức độ nghiêm trọng của bệnh Việc điều trị lâu dài bệnh động mạch vành chủ yếu liên quan đến việc dùng thuốc Các loại thuốc khác nhau có thể làm giảm các triệu chứng và giảm nguy cơ biến chứng [12] (Đối với mức độ nhẹ thì dùng thuốc) Trong trường hợp mắc bệnh động mạch vành nặng sẽ có hai phương pháp điều trị là đặt Stent và mổ bắc cầu động mạch vành để tạo lưu thông dòng chảy trong động mạch vành Tuy nhiên, cả hai phương pháp đều không điều trị triệt để bệnh mà chi phí cực kỳ tốn kém: chi phí cho đặt 01 Stent từ 80-100 triệu đồng; chi phí mổ bắc cầu động mạch vành từ 120-150 triệu đồng [13] Đồng thời, chi phí điều trị là $579/tháng (tương đương 13.725.195 VND) trong 12 tháng trước và $1.074/tháng (tương đương 25.482.875 VND) trong 12 tháng sau khi chẩn đoán mắc bệnh [14]
2 Niềm tin nhận thức hiệu quả của việc thực hiện việc ăn các thực phẩm có chứa sterol/ stanol thực vật
2.1 Lợi ích của việc thực hiện ăn các thực phẩm có chứa sterol/ stanol trong các bữa ăn hằng ngày
Sterol và stanol thực vật là những thành phần tự nhiên có trong thực vật Trong hơn 50 năm qua, chế độ ăn uống chứa sterol/ stanol đã được nghiên cứu và chứng minh có kết quả tốt trong vấn đề bảo vệ sức khỏe của con người Đặc biệt, sterol và stanol được đánh giá cao trong góp phần giảm lượng cholesterol xấu trong máu (một
Trang 7thành phần làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch) Một chế độ ăn đảm bảo giàu sterol
và stanol thực vật sẽ giúp giảm chuyển hóa chất béo, hay các chất có hại thường tích
tụ trong cơ thể, tăng lượng chất xơ từ đó giảm lượng choresterol có hại trong máu, giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch vành, phòng ngừa và điều trị được nhiều bệnh liên quan đến tim mạch và góp phần duy trì một trái tim khỏe mạnh
Cholesterol là một trong những yếu tố đầu tiên khi nói về nguy cơ bệnh tim mạch vành (CHD) và các bệnh tim mạch nguy hiểm khác Chúng được hấp thu ở ruột nhờ các hạt có cấu trúc hình cầu rất nhỏ được gọi là “micelle hỗn hợp” có chức năng
để vận chuyển và hấp thụ cholesterol qua thành ruột và vào máu
Tùy thuộc vào lượng cholesterol hấp thụ và vận chuyển trong cơ thể mà chúng
có tác động nhiều hay ít đối với sức khỏe tim mạch Nếu cholesterol dư thừa quá nhiều trong máu, đặc biệt là cholesterol LDL có thể là một trong những nguyên nhân làm tăng nguy cơ phát triển CHD từ đó gây ra các bệnh liên quan đến tim mạch Nồng
độ cholesterol xấu LDL cao trong máu, có thể góp phần tích tụ mỡ trên thành động mạch, tạo thành các mảng bám làm hạn chế lưu lượng máu di chuyển trong mạch và
có thể làm tăng huyết áp Khi mảng bám không ổn định bị vỡ ra khỏi mạch máu, chúng có xu hướng hình thành các cục máu đông, có thể dẫn đến tắt nghẽn máu đến não và gây cơn đau tim hoặc đột quỵ
Sterol/ stanol trong thực vật có thể giúp giảm lượng cholesterol LDL bằng cách cạnh tranh sự hấp thu ở ruột từ đó ngăn chặn sự hấp thu của cholesterol Nếu tiêu thụ đủ sterol/ stanol trong chế độ ăn uống hằng ngày, chúng sẽ cạnh tranh với cholesterol ở đường tiêu hóa trong sự hình thành các “micelle hỗn hợp” Cuối cùng gia tăng lượng cholesterol đào thải qua phân, dẫn đến giảm lượng cholesterol xấu (LDL) trong máu và trở về gan [15], [16]
Trải qua các nghiên cứu từ trong phòng thí nghiệm đến các nghiên cứu về mặt lâm sàng, một số sản phẩm, thực phẩm có bổ sung sterol/ stanol đã chứng minh tác dụng của thành phần này trong quá trình giảm lượng cholesterol xấu (LDL) trong cơ thể Trong một phân tích thử nghiệm nghiên cứu lâm sàng can thiệp ngẫu nhiên liên quan đến những người trong một gia đình có tiền sử tăng cholesterol trong máu tiêu
Trang 8thụ bổ sung 1,8-2,8 gam sterol/ stanol mỗi ngày trong khoảng thời gian bốn tuần đến
ba tháng, kết quả tổng số lượng cholesterol giảm đáng kể khoảng 7 đến 11% [17]
Một thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên cho các cá nhân có bệnh tăng cholesterol trong máu nhẹ sử dụng tiêu thụ nước cam được tăng cường sterol, kết quả cho thấy trong một đến hai tháng có thể hạ thấp mức cholesterol LDL khoảng 12,4% [18] Người
có chứng tăng cholesterol trong máu vừa phải sau khi tiêu thụ sữa chua được bổ sung sterol/ stanol trong ba tuần có thể hạ nồng độ cholesterol LDL trong máu từ 5-6% [19] Một số nghiên cứu khác cho thấy tiêu thụ thực phẩm có chứa sterol/ stanol từ 2-2,5g mỗi ngày giúp giảm 10 đến 14% cholesterol LDL mà không gây ra tác dụng phụ
[20],[21],[22] Khi tiêu thụ lớn hơn 2,5 gam mỗi ngày mong muốn làm giảm nồng độ cholesterol LDL trong máu không tăng lên [23]
Những bệnh nhân đang điều trị bằng thuốc statin khi kết hợp với tiêu thụ một chế độ ăn uống giàu sterol/ stanol thực vật phù hợp có thể cắt giảm mức cholesterol trong máu hiệu quả hơn Một số nghiên cứu cho thấy việc kết hợp statin với hấp thụ một lượng sterol thực vật thích hợp có thể làm giảm 10 đến 15% mức cholesterol LDL trong máu Ở những bệnh nhân đã được cấp thuốc viên stanol và bơ thực vật chứa ester stanol, các nghiên cứu về vấn đề này cũng cho thấy việc giảm mức cholesterol LDL 9 đến 10% [24], [25] Đặc biệt trong vấn đề sử dụng thuốc, thêm sterol/ stanol vào chế độ ăn uống hằng ngày dường như hiệu quả hơn so với gấp đôi liều statin (thường làm giảm thêm mức độ LDL cholesterol khoảng 5-7%) cho các bệnh nhân bị các vấn đề về cholesterol Một tổng quan tài liệu cho thấy sử dụng lâu dài các sản phẩm bổ sung sterol/ stanol sẽ làm giảm 20% tỷ lệ mắc bệnh CHD [26]
Trải qua nhiều nghiên cứu, sterol thực vật đang dần cho thấy tác dụng tương đối hiệu quả trong giảm mức cholesterol xấu LDL trong máu, tuy nhiên các nghiên cứu về vai trò tiềm năng của chúng trong việc giảm thiểu nguy cơ ung thư vẫn còn ở giai đoạn sơ khai [27] Ngày nay, các nghiên cứu ban đầu cho thấy chế độ ăn giàu phytosterol có thể giảm nguy cơ ung thư tới 20% [28] Đồng thời các bước tiến mới về nghiên cứu tác động của stanol đối với ung thư vú đã mở ra con đường mới trong điều trị căn bệnh quái ác này ở phụ nữ và chế độ ăn giàu sterol thực vật hằng ngày có
Trang 9thể đóng một vai trò đặc biệt trong quá trình này [29] Liên quan đến tác động của phytosterol đối với dữ liệu dịch tễ học ung thư tuyến tiền liệt đã không tìm thấy mối tương quan mặc dù dữ liệu in vitro đầy hứa hẹn [30], [31] Trong các mô hình động vật
bị ung thư ruột kết, phytosterol đã được chứng minh là có tác dụng có lợi [32] Trong một nghiên cứu bệnh chứng của Mendilaharsu, nguy cơ ung thư phổi giảm 50% (95%
CI 0,31–0,70) ở những người có lượng phytosterol hấp thụ cao nhất [33] Tương tự, công việc kiểm soát trường hợp của De Stefani [34] đánh giá tác động của phytosterol đối với nguy cơ ung thư dạ dày cho thấy tỷ lệ chênh lệch là 0,33 (95% CI 0,17–0,65) trong số những người có lượng phytosterol cao nhất
Ngoài ra, stanol còn một số tác dụng như giảm acid uric trong máu, chống oxi hóa, chống loét, chống nấm, làm bất hoạt những chất gây độc trong tế bào và điều hòa các quá trình miễn dịch trong cơ thể
Mặc dù đã có một số chứng minh về tính khả thi và tiềm năng trong việc nghiên cứu tác động của stanol lên tế bào ung thư Tuy nhiên, lại không có bằng chứng nhất quán nào cho thấy sterol hoặc stanol thực vật có thể thay đổi nguy cơ ung thư ruột kết hoặc tuyến tiền liệt hoặc tình trạng miễn dịch Do đó, sterol và stanol thực vật là những thực phẩm góp phần rất lớn trong quá trình làm giảm hiệu quả hấp thu, chuyển hóa cholesterol LDL huyết thanh và bảo vệ cơ thể tránh được các nguy
cơ xơ vữa động mạch hay các bệnh liên quan đến tim mạch khác, nhưng tác dụng tiềm năng của sterol và stanol thực vật đối với các quá trình trao đổi chất khác vẫn đang được các nhà khoa học làm sáng tỏ [35]
2.2 Rào cản nhận thức:
a Rào cản:
Chúng ta đều biết sterol và stanol có trong các thực phẩm có nguồn gốc từ thực vật như trái cây, rau củ, dầu thực vật Tuy nhiên, lượng sterol và stanol tự nhiên trong những thực phẩm này thấp hơn một chút so với lượng hàng ngày bạn cần để giảm lượng cholesterol
Trang 10Hiện nay, vẫn có rất nhiều người sử dụng lượng stanol và sterol trong chế độ
ăn sai cách làm ảnh hưởng đến sức khỏe như thừa cân, béo phì, ảnh hưởng đến tim mạch, suy giảm sinh lý, đái tháo đường [36]
Có một số người không ăn được rau củ, dị ứng với một số thực phẩm hay khi
xử lí vệ sinh thực phẩm không sạch sẽ dẫn đến khả năng hấp thụ sterol và stanol thấp Chính vì vậy, việc cung cấp đúng hàm lượng sterols và stanols là rất khó
Sterol và stanol có cấu trúc phân tử tương tự như cholesterol Đó là cách mà các hợp chất thực vật này cản trở khi hệ thống tiêu hóa của bạn cố gắng hấp thụ cholesterol Vì vậy, thay vì đi vào máu của bạn - nơi nó có thể làm tắc nghẽn các động mạch, cholesterol sẽ khiến cơ thể trở thành chất thải Điều này làm giảm mức cholesterol trong cơ thể [37] Tuy nhiên, các stanol và sterol thực vật không ảnh hưởng đến cholesterol HDL (cholesterol tốt) hoặc chất béo trung tính (một loại chất béo khác trong máu của chúng ta)
b Giải pháp:
Theo một chương trình giáo dục về cholesterol cấp quốc gia khuyến cáo chế
độ ăn bảo vệ tim mạch cần lượng sterol và stanol là 2g/ngày và điều này cũng đã được FDA khuyến cáo dùng [38]
Bạn có thể đạt được 2g stanol và sterol một ngày bằng cách tiêu thụ: [38]
• Một ly sữa chua nhỏ tăng cường stanol hoặc sterol thực vật (một chai) hoặc một hộp sữa chua mỗi ngày chứa tất cả 2g khuyến nghị
• Hai muỗng cà phê (10g) phết bơ (đủ dùng cho 1-2 lát bánh mì)
• Một sữa chua tăng cường
• Một ly (250ml) sữa tăng cường vi chất
Để làm cho sterol và stanol thực vật dễ dàng kết hợp trong các loại thực phẩm
có hàm lượng chất béo tương đối cao, kỹ thuật chế biến thực phẩm hiện đại chiết xuất các thành phần thực vật từ các loại dầu thực vật sau đó sửa đổi cấu trúc hóa học của chúng để tạo thành ester Những sản phẩm thực phẩm mới chứa sterol/ stanol ester này là những sản phẩm tốt cho sức khỏe, có thể dùng để thay thế cho các loại sản phẩm chứa hàm lượng chất béo bão hòa cao và hàm lượng cholesterol cao Sterol/