Nâng cao chất lượng di truyền đàn cá ở các viện nghiên cứu, tổ chức phát tán có hiệu quả các đàn cá bố mẹ chất lượng tới các trại giống tỉnh và các nông hộ nuôi cá, bên cạnh đó nâng cao
Trang 1Bé N«ng nghiÖp vµ ph¸t triÓn N«ng Th«n
Chương trình Hợp tác Nông nghiệp
và Phát triển Nông thôn (CARD)
Báo cáo tiến độ dự án
002/04VIE: Tạo giống cá chép (Cyprinus carpio L.) chất lượng
cao phục vụ nuôi cá quy mô nhỏ
MS 2: Báo cáo 6 tháng lần thứ nhất
Ngày 29/7/2005
Trang 2
Mục lục
1 Thông tin đơn vị
2 Tóm lược dự án
3 Báo cáo tóm tắt
4 Giới thiệu và bối cảnh
5 Tiến độ đến thời điểm báo cáo
5.1 Những điểm nổi bật
5.2 Lợi ích cho đối tượng quy mô nhỏ
5.3 Xây dựng năng lực
5.4 Quảng bá
5.5 Quản lý dự án
6 Báo cáo về vấn đề đan chéo
6.1 Môi trường
6.2 Vấn đề xã hội và giới
7 Sự thực hiện và tính bền vững
7.1 Khó khăn và trở ngại
7.2 Giải pháp
7.3 Tính bền vững
8 Hoạt động tiếp theo
9 Kết luận
3
4
4
5
5
5
6
6
6
6
6
6
6
7
7
7
7
7
8
1 Thông tin về đơn vị
Trang 3Tên dự án Tạo giống cá chép (Cyprinus carpio L.) chất
lượng cao phục vụ nuôi cá quy mô nhỏ
Cán bộ liên lạc
Phía Australia: Cố vấn trưởng
Họ tên: TS Chris Austin
Chức vụ: Phó giáo sư
Tổ chức: Đại hoc Deakin , Australia
Ở Australia: đầu mối liên hệ chính
Họ tên: David Bridge
Chức vụ: Nhân viên phòng hành chính
Tổ chức: Đại hoc Deakin , Australia
Phía Việt Nam
Họ tên: TS Phạm Anh Tuấn
Chức vụ: Phó Viện Trưởng
Tổ chức: Viện Nghiên cứu nuôi trồng Thuỷ Sản I
Điện thoại: 03 5563 3518 Fax: 03 5563 3462 Email: chris.austin@deakin.edu.au
Điện thoại: 03 5227 2793 Fax: 03 5227 2175 Email: david.bridge@deakin.edu.au
Điện thoại: 84 4 8781084 Fax: 84 4 8785748 Email: patuan@fpt.vn
2 Trích lược dự án
Tăng sản lượng cá nuôi nội địa được Chính phủ Việt Nam dành ưư tiên cao trong lĩnh vực phát triển nông thôn nhằm đảm bảo an ninh thực phẩm, xoá đói giảm nghèo và tăng thu nhập cho người
Trang 4dân Nâng cao chất lượng di truyền đàn cá ở các viện nghiên cứu, tổ chức phát tán có hiệu quả các đàn cá bố mẹ chất lượng tới các trại giống tỉnh và các nông hộ nuôi cá, bên cạnh đó nâng cao năng lực nghiên cứu di truyền chọn giống của các cơ quan nghiên cứu và quản lý tốt đàn cá bố mẹ của các trại giống Dự án trong 6 tháng đầu năm đã thực hiện rất tốt hầu hết các hoạt động và mục tiêu đề
ra đều hoàn thành tốt hoặc hoàn thành vượt Bộ câu hỏi được phóng vấn điểm, sau đó chỉnh sửa và tiến hành phỏng vấn 100 bộ Thu mẫu các quần đàn cá chép tại 52 điểm, đó là từ các Viện nghiên cứu, các trại giống tỉnh, trại tư nhân và các hộ dân nuôi cá và các quần đàn cá tự nhiên Đã hoàn thành 2 khoá tập huấn trong tháng 5/2005, 1 khoá cho các chủ trại sản xuất cá giống và các hộ dân nuôi cá, 1 khoá tập huấn dành cho các cán bộ nghiên cứu trẻ Các thiết bị phòng thí nghiệm đã mua
và đang được sử dụng
3 Báo cáo tóm tắt
Những công việc của dự án sẽ được đưa ra chi tiết ở báo cáo tiến độ và quá trình tiến hành dự
án luôn bám sát theo mục đích của dự án
Dự án bắt đầu từ 8/03/2005, hầu hết các hoạt động và mục tiêu đề ra trong 6 tháng đầu đều hoàn thành tốt hoặc hoàn thành vượt Bộ câu hỏi được phóng vấn điểm, chỉnh sửa và đã phỏng vấn 100
bộ Đã thu mẫu các quần đàn cá chép tại 52 điểm, đó là từ các Viện nghiên cứu, các trại giống tỉnh, trại tư nhân và các hộ dân nuôi cá trên khắp nước để phân tích di truyền ADN Đã hoàn thành tốt 2 lớp tập huấn trong tháng 5/2005, một khoá tập huấn dành cho các cán bộ nghiên cứu trẻ, một dành cho chủ các trại sản xuất cá giống và các hộ dân nuôi cá Lớp tập huấn đầu tiên (5-9/5/2005) cho 23 cán bộ trẻ từ 6 các tổ chức và viện nghiên cứu Bao gồm Viện nghiên cứu thuỷ nuôi trồng Thuỷ Sản
I, II và III, Đại hoạc Cần Thơ, Trường Trung cấp Thuỷ Sản, Đại Học Thuỷ Sản Nha Trang, Đại Học Vinh, Đại học Huế, Đại học Nông nghiệp I Hà Nội và Viện nghiên cứu Hải Sản Lớp tập huấn thứ hai (10-15/5/2005) cho 19 hộ nuôi cá và các chủ trại sản xuất giống thuộc các tỉnh: Bắc Ninh, Vĩnh Phúc, Hà nội, Thái Nguyên, Yên Bái, Quảng Bình, Bình Định, Gia lai, Nghệ An, Hải Dương Các tài liệu và báo cáo liên quan đến tập huần đã được hoàn thành Trang thiết bị phòng thí nghiệm cũng đã được mua và đang được sử dụng
4 Giới thiệu và bối cảnh
Mục đích của dự án, kết quả mong đợi và phương pháp tiến hành
Trang 5Mục tiêu chung của dự án là xác định được cá chép có chất lượng cao, nâng cao hiệu quả sử dụng giống của nông hộ góp phần tăng năng xuất và giảm giá thành sản xuất, đóng góp quan trọng trong việc xoá đói giảm nghèo và tăng thu nhập cho nông hộ nuôi cá
Cá chép được lựa chọn vì là đối tượng nuôi quan trọng và phổ biến ở Việt Nam (sản lượng ước chừng 20.000 tấn/năm), đặc biệt với các cộng đồng dân cư ở những vùng có thu nhập thấp (vùng núi, đồng bào dân tộc…) Hơn nữa, Chính Phủ Việt Nam đã và đang có những quan tâm, đầu tư đáng kể cho sản xuất và phổ biến giống cá chép có chất lượng cao, và một số cán bộ (Viện nghiên cứu nuôi trồng thuỷ sản I) đã có những kinh nghiệm đáng kể trong việc nâng cao chất lượng di truyền giống
Mục tiêu cụ thể của dự án : (1) Đánh giá hiện trạng sinh sản, quản lý đàn cá chép bố mẹ liên quan đến công tác chọn giống, và lưu giữ các phẩm giống nâng cao tại các viện, trại sản xuất giống (nhà nước và tư nhân) và các nông hộ nuôi cá Đánh giá hiểu biết về giống và chọn đàn giống của các nông hộ; (2) Xác định đa dạng di truyền và hình thái giữa các dòng cá chép, bao gồm cả các đàn
cá tự nhiên và các đàn cá gia hoá của Việt Nam, đánh giá mức độ thành công của việc phát tán đàn
cá chép chọn giống; (3) Nâng cao hiệu quả trong sinh sản cá chép, quản lý đàn cá bố mẹ và ương nuôi con giống của các nông hộ và người sản xuất giống; (4) Nâng cao năng lực cho các cán bộ nghiên cứu và kỹ thuật viên trẻ về nghiên cứu di truyền trong quản lý đàn cá bố mẹ, di truyền phân
tử và chọn giống cá
Phương pháp tiến hành của dự án là sự kết hợp giữa hai phương pháp truyền thống và hiện đại Hiểu biết về nguồn gen cá chép ở Việt Nam, và phát tán hiệu quả đàn cá đã được chọn lọc tới nông
hộ dựa trên sự kết hợp phương pháp hiện đại (di truyền phân tử) và phương pháp truyền thống (hình thái học và nuôi thử nghiệm), thông qua mô hình trình diễn (giống tốt tại các ao của hộ dân) và phỏng vấn các bên có liên quan Phương thức phân tán sản xuất giống sẽ hiệu quả hơn khi hiểu biết hơn về nguồn tài nguyên di truyền cá chép và kiến thức của các chủ trại sản xuất giống được nâng cao (thông qua tập huấn) để quản lí tốt và nâng cao hơn chất lượng giống cá
5 Tiến độ đến thời điểm báo cáo
5.1 Những điểm nổi bật
Ghi chú: Chi tiết của quá trình thực hiện đã được ghi rõ ở phần khung logic dự án Báo cáo được viết như hướng dẫn Mục đích của báo cáo tiến độ là báo cáo lại chi tiết các hoạt động của dự án
đã đạt được trong phần khung logic dự án
Những hoạt động đã tiến hành:
Trang 6(1) Hoàn thành 2 lớp tập huấn tổ chức tại Viện nghiên cứu nuôi trồng Thuỷ Sản 1
(2) Xây dựng bộ câu hỏi để đánh giá hiểu biết về giống và nâng cao chất lượng giống và kỹ thuật sinh sản cá chép của các nông hộ, cán bộ quản lý trại sản xuất giống và đã phỏng vấn 100 nông
hộ và cán bộ trại giống trên toàn quốc (vượt kế hoạch)
(3) Thu mẫu quần đàn cá chép ở Việt Nam (vượt kế hoạch)
5.2 Lợi ích cho đối tượng quy mô nhỏ
Đối tượng hưởng lợi trực tiếp là các nông hộ nuôi cá, họ đã được tham gia lớp tập huấn tại Viện nghiên cứu Nuôi trồng Thuỷ sản I, tiến hành phỏng vấn về hiện trạng sinh sản, quản lý đàn cá
bố mẹ có liên quan đến công tác chọn giống
5.3 Xây dựng năng lực
Nâng cao khả năng nghiên cứu về di truyền giống cho các cán bộ trẻ ở các Viện nghiên cứu, trường đại học thông qua chương trình tập huấn
5.4 Quảng bá
Chưa xuất bản
5.5 Quản lý dự án
Đã quản lý và tổ chưc thực hiện dự án rất có hiệu quả
6 Báo cáo về các vấn đề đan chéo
6.1 Môi trường
Không có vấn đề về môi trường
6.2 Vấn đề xã hội và giới
Đã có sự cân bằng về giới trong khoá tập huấn thứ nhất cho cán bộ nghiên cứu trẻ (14 nữ; 9 nam), Tuy nhiên tỷ lệ giới tính đã không cân xứng trong lớp tập huấn cho nông hộ nuôi cá và các chủ trại sản xuất giống (2 nữ; 17 nam) Các nông hộ nuôi cá và trại sản xuất giống phần lớn là nam giới và dự án sẽ tăng tỷ lệ nữ giới tham gia tập huấn trong thời gian tới
7 Sự thực hiện và tính bền vững
Trang 77.1 Những khó khăn và trở ngại
Dự án đã được tiến hành rất thành công trong thời gian qua, tuy nhiên đầu năm có sự chuyển công tác của Tiến sĩ Chris Burridge, di truyền cá, là nghiên cứu sinh Postdoctoral của Phó Giáo sư Austin Sự ra đi của Ts Chris Burridg đã được bù đắp bằng tham gia thêm từ TS Austin, và Schultz và Barranski Một vấn đề nảy sinh là TS Austin được bổ nhiệm là Giáo sư, Trưởng khoa, Khoa học và Cơ sở Công nghiệp thuộc Đại học Charles Darwin, Darwin, Australia TS Austin sẽ giữ nhận công tác ở vị trí mới từ tháng 11 năm 2005
7.2 Giải pháp
Trường Charles Darwin có nguồn lực về lĩnh vực thuỷ sản và di truyền giống tương tự hoặc
có thể có phần tốt hơn so với nguồn lực hiện có tại Warrnambool - Đại học Deakin, vì vậy sẽ không
có vấn đề gì cho khi chuyển dự án từ trường Deakin sang trường Charles Darwin Trường Đại học Deakin và trường Đại học Charles Darwin sẽ gửi công văn về việc chuyển dự án này tới Hassall & Associates trong thời gian tới Hơn nữa, Trường Đại học Charles Darwin sẽ bổ nhiệm 1 cán bộ nghiên cứu về di truyền cá vào cuối năm nay để trợ giúp TS Austin trong những chương trình nghiên cứu về nuôi trồng thuỷ sản, di truyền cá kể cả bao gồm dự án này
7.3 Tính bền vững
Không có vấn đề gì khác ngoài vấn đề nêu trên
8 Các hoạt động tiếp theo
Một số các hoạt động tiếp theo của dự án là:
(1) Phân tích và tổng kết số liệu thu được trong phỏng vấn các nông hộ nuôi cá và chủ trại sản xuất cá giống
(2) Phân tích biến dị di truyền
(3) Tập huấn chuyên sâu cho 2 cán bộ khoa học trẻ của Việt Nam tại Australia
Không có những khó khăn lớn đối với mục tiêu dự án đặt ra Hai cán bộ trẻ của Việt Nam đã được xác định và thư mời tập huấn đã gửi đến họ
Chỉ có 1 bước thêm nữa là chuyển dự án từ trường Deakin sang trường Charles Darwin
9 Kết luận
Dự án được thực hiện đúng tiến trình, các hoạt động trong 6 tháng đầu tiên đã hoàn thành và vượt các chỉ tiêu đề ra