Tổng cộng, các cộng sự Việt Nam đã phỏng vấn trên120 nông dân, 30 người thu gom và 20 người bán sỉ để có được các thông tin bổ ích về hoạt động của chuỗi cung ứng xoài và bưởi.. Trong th
Trang 1Ministry of Agriculture & Rural Development
050/04VIE Cải tiến thị trường nội tiêu và xuất khẩu trái cây Việt Nam thông qua cải tiến chuỗi cung ứng và
công nghệ sau thu hoạch
Báo cáo MS 4
Tháng 6/2008
Trang 2Mục lục
1
1 Thông tin về tổ chức 2
2 Tóm tắt dự án 4
3 Tóm tắt kết quả thực hiện 4
5.4 Lợi ích cho các nông hộ nhỏ 13
6.1 Môi trường 17
7.1 Những vấn đề và trở ngại 19
7.2 Các phương án lựa chọn 20
7.3 Tính bền vững 21
8 Các bước cơ bản tiếp theo 21
9 Kết luận 22
Trang 31 Thông tin về tổ chức
Xuất Khẩu Trái Cây Việt Nam Thông Qua Quản Lý Hệ Thống Cung ứng Và Công Nghệ Sau Thu Hoạch
Và Công Nghệ Sau Thu Hoạch – SIAEP
Sản Bang Queensland
Ông Roland Holmes
Cô Marlo Rankin
Trang 4Người liên hệ
Tại Australia: Giám đốc dự án
Tại Australia: Quản lý dự án
Chức vụ: Chuyên viên kế hoạch cấp
cao
Tổ chức
: Bộ Công nghiệp Cơ bản và Thuỷ sản Bang Queensland Email: michelle.robbins@dpi.qld.gov.au
Tại Việt Nam
Nghiệp Công Nghệ Sau Thu Hoạch (SIAEP)
Trang 52 Tóm tắt dự án
3 Tóm tắt kết quả thực hiện
Phương pháp, kỹ thuật phân tích và vật liệu đào tạo để phân tích và phát triển chuỗi cung ứng xoài và buởi ở miền Nam Việt Nam đã được tiến hành vào tháng 4/2006 Các thành viên dự án phía Việt Nam đã cùng xây dựng sơ đồ chuỗi cung ứng xoài và bưởi Các kế hoạch chiến lược để phát triển vào tháng 4/2006
và hiệu chỉnh qua các đợt làm việc sau đó thông qua tư vấn và các số liệu thu thập được từ các số liệu thống kê
Điều tra cơ bản về xoài đã được tiến hành ở các tỉnh Tiền Giang và Khánh Hòa,
và bưởi ở Vĩnh Long Tổng cộng, các cộng sự Việt Nam đã phỏng vấn trên120 nông dân, 30 người thu gom và 20 người bán sỉ để có được các thông tin bổ ích
về hoạt động của chuỗi cung ứng xoài và bưởi
Thực tế ban đầu và kết quả điều tra đã cho thấy, GAP, IPM và IDM là các vấn đề lớn nhất ảnh hưởng đến chất lượng các chuỗi cung ứng xoài và bưởi Tài liệu GAP được biên soạn dựa trên tình hình hiện tại và các kết quả mới của các Asian GAP Bản phác thảo các cuốn sổ tay chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh cho xoài và bưởi và các tài liệu khác đã được biên soạn Các sổ tay sau thu hoạch xoài đang được xây dựng với sự hợp tác của các cán bộ của SIAEP và SOFRI
Ngành trái cây Việt nam hiện đang đóng vai trò quan trọng trong nền công nghiệp
và là nghành có nhiều tiềm năng phát triển Trong năm 2003 giá trị xuất khẩu rau quả của Việt Nam đạt 43 triệu USD gấp nhiều lần giá trị nhập khẩu là 14 triệu USD Tuy nhiên trái cây Việt Nam đang phải đối phó với sự cạnh tranh ngày càng gay gắt về thị trường xuất khẩu cũng như nội địa, từ những nước trong khu vực, nhất là Thái Lan và Trung Quốc Để có thể nâng cao khả năng cạnh tranh nghành trái cây Việt nam cần phải cải tiến nhiều mặt Bản thân người tiêu dùng trong nước cũng yêu cầu ngày càng cao hơn về chất lượng sản phẩm đặc biệt là
về vấn đề an toàn thực phẩm Dự án này sẽ nhận dạng những mặt còn yếu kém
và hạn chế trong kĩ thuật trước và sau thu hoạch Đây là những yếu tố làm giảm chất lưọng sản phẩm tăng nguy cơ về độ an toàn và hạn chế khả năng cung ứng liên tục Những khoá đào tạo sẽ tập trung phân tích chuỗi cung ứng sản phẩm và
từ đó khuyến khích nông dân áp dụng hệ thống đảm bảo chất lượng và quy trình GAP với mong muốn tạo ra giá trị tại nông hộ Dự án tuân thủ 5 chiến lược phát triển nông thôn của chương trình Card Trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến khía
nghèo đói và tính dễ bị tổn thương, tăng khả năng tham gia của người dân và đảm bảo tính bền vững
Trang 6Các hội thảo sử dụng phương pháp phát huy tính tích cực của người tham gia (PAL) để có đóng góp kiến thức của các cán bộ SIAEP và SOFRI Các hội thảo
đã tiến hành với nội dung:
thông tin và tiền tệ
• Phân tích các điểm mạnh, yếu, cơ hội và thách thức (SWOT)
• Phân tích xác định các vấn đề và cách giải quyết ở các chuỗi cung ứng xoài và bưởi
bưởi
Trong tháng 4/2006, các cuộc hội thảo đã được tổ chức tại các địa phương với
sự tham gia của các nhà vuờn trồng xoài, bưởi và các nhà thu gom để thảo luận
về chuỗi cung ứng, phân tích SWOT và các kế hoạch chiến lược Kết quả các hội thảo cho phép điều chỉnh kế hoạch trước đó và có được sự ủng hộ và hợp tác rộng hơn của nhà vườn Tất cả các nguồn thông tin này được sử dụng để xây dựng các kế hoạch chiến lược, kế hoạch hành động và các kết quả khác Các kế hoạch này đều phù hợp với mục tiêu dự án Các mục tiêu này sẽ được thực hiện đầy đủ trong quá trình thực hiện dự án
Hệ thống ORID được sử dụng để đánh giá hiệu quả của các hội thảo 50% học viên tham dự hội thảo hiểu rất rõ các kiến thức tại hội thảo, 50% còn lại thỏa mãn với các hiểu biết của mình 83% học viên sẽ tự tin sử dụng các kiến thức hội thảo cho các chuỗi cung ứng khác và các hội thảo đã bổ sung cho kiến thức cần thiết cho họ
Lợi ích của nhà vườn liên quan tới các hội thảo và thực hành đã được thể hiện ở một nhóm nhà vườn đã được giúp đỡ xây dựng hệ thống thu hoạch, xử lý và đóng gói mới Kết quả là tỷ lệ trái cây loại 1 đã tăng 10%, do đó gia tăng lợi ích cho dân làng và cả một cộng đồng rộng lớn
4 Giới thiệu và nền tảng
Ford và các cộng sự (2003) đã phân tích các nhược điểm về khả năng cạnh tranh của trái cây Việt Nam và đã xác định:
• Chất lượng sản phẩm kém và không ổn định
• Chưa có các tiêu chuẩn chất lượng
• Thực hành trước thu hoạch kém
• Thiếu nhóm hợp tác tiếp thị sản phẩm
• Thiếu thông tin về chuỗi cung ứng, giá cả và nhu cầu khách hàng
Trang 7Kết quả phân tích chủ vườn/lợi ích cây ăn trái ở Đồng Bằng Sông Cửu Long cho thấy, cả xoài và bưởi (với diện tích lần lượt là 33.000 ha và 9.000 ha) đều là những trái cây rất quan trọng ở miền Nam, Việt Nam Mục tiiêu của dự án CARD 050/04 VIE là:
• Cải tiến công nghệ trước thu hoạch để nâng cao chất lượng trái cây (quản lý dịch hại tổng hợp (IPM), quản lý mùa màng (ICM), kiểm soát ruồi đục quả, chỉ số thu hoạch, giảm dư lượng thuốc BVTV, nâng cao sức khoẻ con người và thân thiện môi trường)
• Cải tiến công nghệ sau thu hoạch cho xoài và bưởi (quản lí nhiệt độ kho, đóng gói, xử lý nhiệt, xông khí etylen, bao trái, đánh bóng, đảm bảo chất lượng (QA))
• Cải tiến tiêu chuẩn chất lượng và chương trình đảm bảo chất lượng áp dụng cho xoài và bưởi Cách tiếp cận và phương pháp cho các cây trồng của dự án có thể áp dụng cho những loại sản phẩm khác
• Nhận dạng hệ thống cung ứng hiện nay đối với thị trường nội địa và xuất khẩu, trong đó đặc biệt quan tâm đến nhu cầu khách hàng Các thông tin này sẽ được thông báo lại cho nông dân
bưởi của Việt Nam
Dự án này sẽ bổ sung những khâu còn yếu chủ yếu trong công nghệ trước và sau thu hoạch vốn đang ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm, tính ổn định, quản lý chuỗi cung ứng và lập kế hoạch Các khóa đào tạo đặc biệt cần thiết và các nghiên cứu phù hợp đã góp phần hoàn thành mục tiêu 4 của dự án CARD 050/04 VIE
Mục tiêu 4 của dự án CARD tập trung vào tổ chức các cuộc hội thảo và tài liệu giảng dạy Những tài liệu này đã được dịch sang tiếng Việt Các khóa tập huấn PAL và các hoạt động đào tạo mở rộng cho các tiểu giáo viên của SIAEP và SOFRI, và các khóa tập huấn cho các thành viên chuỗi cung ứng (người bán sỉ, người bán lẻ, người thu gom, người vận chuyển và nông dân) đã được tổ chức Các hoạt động này nhằm thực hiện các mục tiêu của dự án Các hội thảo và tài liệu được tổ chức và biên soạn với sự hợp tác của các đơn vị phía Úc (DPI&F và UQ), và các đơn vị hợp tác phía Viiêt Nam (SIAEP & SOFRI) Theo kế hoạch của mục tiêu 4, nhóm đã thực hiện:
chuỗi cung ứng xoài và bưởi ở miền Nam Việt Nam
bưởi
Trang 85 Các kết quả chính
5.1 Phương pháp, kỹ thuật và vật tư đào tạo để phân tích và xây dựng chuỗi cung ứng xoài và bưởi ở miền Nam Việt Nam
Các thành viên phía Úc đã xây dựng phương pháp, kỹ thuật đào tạo và các vật
tư đào tạo mới (tài liệu dự án CARD và các quy trình phân tích chuỗi cung ứng) dựa vào các các tài liệu có sẵn:
• Qld DPI&F Hai dự án quốc tế của ACIAR (Trung tâm nghiên cứu nông nghiệp quốc tế của Úc)
• Chính phủ Úc, Chương trình phát triển các ngành công nghiệo mới, DPI&F Quản lý chuỗi cung ứng trong học kinh doanh nông nghiệp từ các bài tập kinh nghiệm
• Chiến lược công nghiệp thực phẩm quốc gia của Úc Tài liệu về xây dựng năng lực chuỗi thực phẩm:
o Tài liệu về chuỗi giá trị, nhận thức về chuỗi, lưỡi dao cạnh tranh
Tài liệu về lập kế hoạch chiến lược, phân tích và phác thảo chuỗi cung ứng đã được xây dựng cho tất cả các thành viên tham gia các lớp tập huấn (xem Phụ lục A) Quy trình tập huấn (kế hoạch chi tiết) đã được xây dựng dựa trên các tài liệu này (xem Phụ lục B) Kế hoạch chi tiết đã được xây dựng nhằm hỗ trợ các giảng viên khi thực hiện các lớp tập huấn Các ví dụ về phân tích cũng đã được xây dựng và cung cấp (Phụ lục C) cho dự án Các tài liệu hướng dẫn đã được xây dựng riêng cho ngành xoài và bưởi ở miền Nam Việt Nam, và dễ dàng áp dụng cho các vùng khác ở Việt Nam
5.2 Xây dựng sơ đồ chuỗi cung ứng xoài và bưởi
Ba chuyên gia Úc đã tới Việt Nam trong khoảng thời gian tháng 4-5/2006 để tiến hành xây dựng năng lực và tổ chức liên tiếp 6 hội thảo về xây dựng chiến lược, phân tích chuỗi cung ứng hiện hữu và xây dựng chuỗi cung ứng mới Các hội thảo này sử dụng phương pháp đào tạo PAL và xây dựng năng lực cho các cán
bộ SIAEP và SOFRI:
• Sơ đồ chuỗi cung ứng xoài và bưởi
• Phân tích thế mạnh, thế yếu, cơ hội và thách thức (SWOT)
• Phân tích quy trình chuỗi cung ứng
thành viên tham gia dự án CARD
(xem Phụ lục C)
Các thành viên dự án CARD tham gia các hội thảo này là các cán bộ nghiên cứu của SIAEP & SOFRI; các nhà thu gom, thương lái, nhà bán sỉ, bán lẻ…(Phụ lục D) Tất cả đều tham gia quy trình đào tạo PAL (dạng đào tạo cho nông dân) nhằm xây dựng sơ đồ chuỗi cung ứng, tiến hành phân tích SWOT và xây dựng
Trang 9kế hoạch chiến lược Tất cả thành viên tham gia phân tích chuỗi cung ứng Tham khảo Phụ lục A về sơ đồ chuỗi cung ứng và phân tích SWOT
Các hội thảo CARD tiếp theo vào 2006 và 2007 được xây dựng trên cơ sở các
kế hoạch chiến lược này và phân tích sâu hơn về chuỗi cung ứng hiện hữu Chuỗi cung ứng mới đã được xây dựng và thử nghiệm để đánh giá lợi ích kinh tế-xã hội đối với nông dân địa phương thông qua cải tiến các kỹ thuật sau thu hoạch, hệ thống quản lý và thực hiện
5.3 Giá trị của kế hoạch chiến lược cho xoài và bưởi
Các hội thảo đã được tổ chức ở các xã trồng xoài và bưởi (Phụ lục F) với sự tham gia của các nhà vườn, người thu gom để thảo luận về sơ đồ chuỗi cung ứng, phân tích SWOT và các kế hoạch chiến lược đã được xây dựng từ các hội thảo trước và điều chỉnh trong phạm vi rộng hơn về nguồn cung cấp từ nhà vườn Sử dụng phương pháp tham gia tích cực của các thành viên và có sự tư vấn của hội thảo nhằm tăng cường sức mạnh đàm phán ở các vùng nông thôn nghèo trong quy trình quyết định các vấn đề
Dựa trên sự đồng thuận, mục đích và phương hướng trong tương lai cho xoài và bưởi, các thành viên dự án CARD đã xây dựng kế hoạch hành động dựa vào kế hoạch chiến lược Các kế hoạch hành động chuỗi cung ứng xoài và bưởi đều phù hợp với các mục tiêu của dự án CARD Bởi vậy, các kế hoạch hành động được xây dựng thể hiện các hoạt động và phương hướng cho 2 năm tiếp theo (2007-2008)
Điều tra cơ bản
Các cán bộ của SIAEP và SOFRI đã tiến hành điều tra cơ bản về xoài tại các tỉnh Tiền Giang và Khánh Hòa, và về bưởi tại tỉnh Vĩnh Long Sản xuất xoài và bưởi ở các vùng như sau:
Trang 10cục Thống kê (GSO) Việt Nam, mức nghèo được quy định sao cho đảm bảo yêu cầu calo tối thiểu cho mỗi người (2.100 calo/ngày) Theo đó, phần trăm dân số nghèo tính theo GOS ở các vùng dự án như sau:
• Đồng Bằng Sông Cửu Long là 23.7%
Tỷ lệ này thấp hơn mức trung bình của cả nước (28,85%) Vùng có tỷ lệ dân nghèo thấp hơn mức trên chỉ có Đồng Bằng Sông Hồng (22,4%)
Mức dân nghèo nông thôn:
• Đồng Bằng Sông Cửu Long là 26.56%
• Vùng ven biển Nam Trung Bộ là 31.27%
Các đơn vị phối hợp phía Việt Nam đã phỏng vấn trên 120 nông hộ, 30 người thu gom và 20 người bán sỉ để cung cấp các thông tin hữu ích về hoạt động của chuỗi cung ứng xoài và bưởi ở Việt Nam Các điều tra cuối dự án nhằm so sánh
và đánh giá lợi ích sẽ được trình bày ở báo cáo mục tiêu 10
Các số liệu điều tra đã được báo cáo ở hội thảo 1 trong đợt công tác lần thứ 2, tháng 4-5/2006 Các thông tin còn được sử dụng cho hội thảo sau này để xây dựng mô hình chuỗi cung ứng và kế hoạch chiến lược cho xoài và bưởi của Việt Nam
Tóm tắt các kết quả điều tra cơ bản về xoài như sau:
• Tổng diện tích và sản lượng xoài ở Miền Đông Nam Bộ là 18.685 ha và 70.622 tấn/năm; số liệu tương ứng ở Đồng Bằng Sông Cửu Long là 22.001 ha và 193.383 tấn/năm, ở tỉnh Khánh Hòa là 5.800 ha và 18.800 tấn/năm
• Người tiêu dùng Việt Nam cho rằng xoài Cát Hòa Lộc là giống số 1 ở Việt Nam
• Ở Đồng Bằng Sông Cửu Long, khoảng 72% lượng trái xoài được vận chuyển từ nhà vườn tới địa điểm người thu gom bằng thuyền, nhưng ở Khánh Hòa 100% lượng xoài lại được vận chuyển bằng đường bộ Nông dân, người thu gom và người bán sỉ tin rằng chỉ 1-2% trái xoài bị hư hỏng trong quá trình vận chuyển khi đựng 30-50 kg trong mỗi giỏ hoặc sọt tre
• Ở Đồng Bằng Sông Cửu Long, chỉ một phần nhỏ xoài được phân loại tại vườn, trong khi đó, hầu hết xoài được phân loại tại nhà thu gom và sau đó được phân loại lại ở nhà bán sỉ trong chuỗi cung ứng Ngược lại, ở Khánh Hòa có tới 54% xoài được nhà vườn phân loại ngay tại vườn
• Ở Đồng Bằng Sông Cửu Long, xoài được phân làm 3 loại: loại 1: trọng lượng 420-500 g/trái, loại 2: từ 300-420 g/trái và loại 3: dưới 300 g/trái Trong khi đó ở Khánh Hòa phân làm 3 loại: loại 1: từ 1-3 trái/kg, loại 2: từ 4-6 trái/kg và loại “bia”: trên 6 trái/kg Trái thường phân loại bằng mắt Cải tiến, xác lập tiêu chuẩn chất lượng và sự chấp thuận của tất cả các thành viên của chuỗi cung ứng là cần thiết
• Hầu hết trái được bán ở trạng thái xanh cứng, khách hàng không muốn mua trái chín
Trang 11• Người thu gom/nông dân muốn bán trái cây chưa phân loại ngay cả khi giá tại vườn thấp Điều này cho phép người thu gom/nông dân bán được
cả trái loại 3, bình thường khó bán loại này Mặt khác nhiều nhà bán sỉ rất khó khi bán trái loại 3 Điều này tăng chi phí đáng kể trong chuỗi cung ứng
và ảnh hưởng tới doanh thu của nông dân/nhà vườn
• Giá bán trái cây: Đa số nông dân biết được giá trái cây tại địa phương Thông tin này có được nhờ hỏi càng nhiều người thu gom, nông dân và người bán sỉ càng tốt ở trong huyện để biết được giá bán trái cây
trước đó dựa vào nguồn cung cấp cho thị trường
• Điều cơ bản là nông dân không biết giá xoài ở chợ đầu mối TP.HCM
• Các nhà bán sỉ cho biết, hầu hết trái cây có thể bán được trong vòng 4 ngày mà không cần bất cứ phương tiện bảo quản nào Hiện tại chưa có kho bảo quản đặt tại các chợ bán sỉ dành cho các nhà bán sỉ ở TP.HCM
• Tại điểm bán sỉ trong chuỗi cung ứng, khi trái đã chín mà không bán kịp, thương lái giảm giá 500-10.000 đ/kg.ngày
Tóm tắt các kết quả điều tra cơ bản về bưởi:
• Vĩnh Long là một tỉnh của Đồng Bằng Sông Cửu Long và là tỉnh dẫn đầu
về diện tích trồng bưởi ở Việt Nam
• Tổng diện tích và sản lượng bưởi của Miền Đông Nam Bộ là 1.422 ha và 12.932 tấn/năm; của Đồng Bằng Sông Cửu Long là 8.298 ha và 108.916 tấn/năm
• Bưởi năm Roi được coi là giống số 1 ở Việt Nam
• Các tiêu chuẩn phân loại chia làm 2-4 loại phụ thuộc vào thị trường và thời gian trong mùa Tiêu chuẩn phân loại thay đổi dựa vào đầu vụ, giữa
vụ hay cuối vụ Ví dụ tại thị trường Vĩnh Long bưởi được phân làm 2 loại, Công ty Hoàng Gia phân làm 3 loại, và chợ đầu mối ở TP.HCM áp dụng tiêu chuẩn 4 loại
• Ở Đồng Bằng Sông Cửu Long, khoảng 62% bưởi được vận chuyển từ nhà vườn tới địa điểm người thu gom bằng thuyền, và sau đó 66% được vận chuyển tới TP.HCM bằng đường bộ và 34% bằng đường, thủy trái cây trong các sọt tre 80-85 kg/sọt
• Dự tính 5-6% sản lượng bưởi sản xuất ở Vĩnh Long được tiêu thụ tại địa phương Năm 2004, Công ty Metro Cash & Carry Việt Nam đã bán 145 tấn và xuất khẩu 50 tấn bưởi sang Đức 100 tấn bưởi đã được xuất khẩu sang Đức và Nga trong năm 2005 với giá FOB là 590 USD/tấn (khoảng 9.200 đ/kg)
Quan điểm công nghiệp và tóm tắt các kế hoạch chiến lược
Xoài
Ổn định thu nhập (giá) và hỗ trợ thích hợp về thị trường bằng cách cải tiến kỹ thuật trước và sau thu hoạch, tiêu chuẩn đảm bảo chất lượng (QA), cân bằng giữa các thành viên chuỗi cung ứng và đầu tư cơ sở hạ tầng để có chất lượng