TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN CHO VƯỜN ƯƠM MACADAMIA VIỆT NAM pot

NHÂN GiốNG CÂY GHéP MACADAMIA T i liệu hướng dẫn cho vườn ươm Macadamia Việt Nam Một phần trong dự án Dự án Macadamia cho Việt Nam 037/05VIE – CARD Tài trợ bởi Chương trình hợp tác Phát

TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN CHO VƯỜN ƯƠM MACADAMIA VIỆT NAM

Nhân giống cây ghép Macadamia Chăm sóc cây con, cành ghép, chồi, giâm hom và

sử dụng vườn ươm Những kỹ thuật của Australia phù hợp với Việt Nam

NHÂN GiốNG CÂY GHéP MACADAMIA

T i liệu hướng dẫn cho vườn ươm Macadamia Việt Nam

Một phần trong dự án

Dự án Macadamia cho Việt Nam (037/05VIE – CARD)

Tài trợ bởi Chương trình hợp tác Phát triển nông thôn giữa chính phủ Australia và chính phủ Việt Nam

Dự án kéo dài 3 năm (2006 – 2008)

được thực hiện bởi

Trung tâm Môi trường, Du lịch và Phát triển (CETD)

Và

Hội Trang trại Lâm nghiệp á nhiệt đới (SFFA)

Sách hướng dẫn được thiết kế nhằm đạt đến việc xây dựng năng lực

một cách cụ thể cho 3 vườn ươm hiện tại và vườn ươm mới tại phía Bắc

Cuốn sách cũng sẽ là nguồn thông tin bổ ích cho những người khác

tham gia vào nhân giống Macadamia

Thiết kế nội dung và phát triển phần lớn dựa trên các buổi tập huấn

tại 3 vườn ươm chính

Mặc dù thông tin chủ yếu tập trung vào những kinh nghiệm của Australia nhưng mục đích của nó là tập trung vào những lĩnh vực

cần được trình diễn bởi các kỹ thuật viên

Các nguồn tài liệu cho Sách hướng dẫn:

Sổ tay người trồng Macadamia - Qld 2004 Sách hướng dẫn Trang trại Lâm nghiệp cho vùng á nhiệt đới Tây Australia - SFFA 2001

Macadamia: Từ hạt đến siêu thị - Baumardt và Kemond 1998 Báo cáo của Quản lý và nhân viên vườn ươm Gray Plantations 2006 Báo cáo của nhân viên vườn ươm Trang trại Gibbergunyah 2006

Đĩa DVD Các kỹ thuật ghép ở Australia và Việt Nam sẽ cung cấp thêm các thông tin

cho cuốn sách này Đĩa DVD hiện có tại văn phòng CETD

NHÂN GIỐNG CÂY GHÉP MACADAMIA

Phần lớn cây Mac-ca được nhân giống bởI việc ghép cành hoặc chồI mầm của những giống

đã được chọn lọc lên những cây gốc ghép Khi thiết lập vườn quả, đó là một chọn lựa của việc mua hay nhân giống từ những cây của bạn Tuy nhiên, việc nhân giống Mac-ca là một việc khó khăn và rất chuyên nghiệp Vì lí do đó, hãy để việc này cho chuyên gia vườn ươm Tuy nhiên, hiểu biết cơ bản cho quá trình đó là cần thiết để giúp hiểu về chất lượng của cây trong vườn ươm Thêm vào đó, ghép thay tán một số giống mớI vào những cây hiện có có thể

là một sợ lựa chọn cho những ngườI làm vườn muốn trồng lạI vớI những cây mới

và một phần khác được hình thành từ cành cây (chồi mầm)

Gốc ghép Gốc ghép là một phần thấp hơn so với cành ghép dưới sự kết hợp của mấu, nơi

mà hệ thống rễ của những cây gốc ghép phát triển Một cây gốc ghép trồng từ hạt

là một gốc ghép được tạo ra từ một cành giâm (hom)

Chồi giống

(Mầm cây)

Chồi giống là một phần cao hơn cành ghép trên điểm ghép Ban đầu, nó bao gồm một đoạn ngắn của một nhánh từ cây mẹ của cây giống muốn tạo ra, bao gồm khoảng 3 mấu cây hoặc các vòng xoắn của các chồi phát triển tốt mà khi được ghép vào các gốc ghép, hình thành vòm của cây được ghép

Thể chai Khi các mô của cây bị đe doạ, tầng phát sinh gỗ được kích thích để tạo ra các mô

thể chai của các tế bào không chuyên (nhu mô) được tạo ra để hàn gắn vết thương (giống như bệnh nấm vảy) Trong các cành ghép, tầng phát sinh gỗ của

cả gốc ghép và chồi giống được đặt gần với nhau cùng với mô chai được tạo ra bởi cả các mối buộc và việc khớp các mấu Cuối cùng các tế mào nhu mô không chuyên phát triển thành các mô gỗ chuyên hoá và vỏ cây để hình thành một liên kết lâu dài và vững mạnh

Đường viền Đường viền (hoặc việc bóc một vòng vỏ quanh thân cây) là một quá trình của

việc làm gián đoạn sự chảy xuống của nhựa trong vỏ cây (thông thường) bằng việc cắt đi một lớp bên phải vỏ xung quanh đáy thân cây Điều này cho phép đường, chất kích thích phát triển và các hợp chất phát triển khác tích luỹ trên các đường viền Ở Macca, việc tạo ra các nguyên liệu này sẽ thúc đẩy việc tạo thành công các cây ghép

Ghép thay

tán

Ghép thay tán được sử dụng để thay đổi một cây từ một loại giống này thành một loại giống khác bằng cách ghép thân từ một dòng muốn tạo vào cành chính của giống cao sản hoặc tốt nhất là vào gốc ghép nguyên bản của cây

Chồi Chồi hoặc cành ghép có chồi sử dụng một miếng nhỏ của vỏ cùng với một chồi

đơn để hình thành chồi giống

Cành chồi Cành chồi giống hoặc các cành chồi được lấy từ cây mẹ của giống mong muốn

để tạo ra chồi giống của cành ghép

2 Tại sao sử dụng các gốc ghép ?

Lý do chính, một cây Macca được ghép hoặc được sinh sản bằng cách nảy chồi trên các gốc ghép sẽ tạo được các giống mà ít bị biến đổi và sớm tạo quả hơn các cây trồng bằng hạt Tuy nhiên, chúng ta cũng có thể tạo ra các cây đúng nguyên mẫu và ra quả sớm trực tiếp từ các hom, mà không cần các gốc ghép Các cây Macca dòng đơn tính (được tạo ra từ các hom (cành giâm) rất nhiều và sử dụng thành công ở Nam Phi Ở đó, các cây này được tạo ra bằng hai cách, một từ hom rễ (mà không có gốc ghép) hoặc bằng cách ghép một giống chồi mầm vào một hom rễ Các hom rễ tạo ra một vườn cây ăn quả đồng dạng hơn bởi vì chúng đồng nhất về kiểu gen Nói một cách khác, các cây được tạo ra từ hạt có tính đa dạng về kiểu gen hơn

Ở các giống cây khác, các gốc ghép cũng thường quan trọng trọng việc đóng góp các đặc tính mong muốn như sức đề kháng sâu bệnh và tính trạng thấp lùn Tuy nhiên, có rất ít thông tin

có thể chỉ ra các lợi ích của các cây macca được ghép Điều này có thể được giải thích rõ giống như các nghiên cứu hiện thời và tương lai sẽ được hoàn thành

3 Những hiểu biết cơ bản về sự nhân giống

Trong khi có một số quan tâm vào việc phát triển các cây hình thành từ các hom, thì phần đa

đã được ghép vào các gốc ghép của các cây trồng bằng hạt Một chồi hoặc một đoạn chồi từ một giống đạt yêu cầu được ghép vào một gốc ghép tạo ra hoặc vào đỉnh sinh trưởng của một cây Hầu hết giống được sử dụng thông thường cho việc tạo ra gốc ghép là giống H2 (Hinde)

Vì sao các cây trồng từ hạt của giống H2 đã được sử dụng bởi vì chúng đồng nhất (hầu hết các cây được tạo ra từ hạt có vẻ ngoài và thể hiện giống như cây mẹ), khoẻ mạnh và dễ ghép Tuy nhiên, cũng cần phải khẳng định rằng chúng không phải là thuần loài Loại nổi tiếng (D4), mà đã được sử dụng trong quá khứ có sự đa dạng cao, tạo ra thế hệ con cháu có nhiều

sự đa dạng về các cây gốc ghép được trồng bằng hạt Một chút được biết về các gốc ghép và các ảnh hưởng của chúng đối với sản lượng ngoại trừ các cây ghép đồng nhất hơn và tạo ra sản lượng nhiều sớm hơn các cây tạo ra từ các hạt đa dạng

Cành chồi giống thường được bao quanh từ 5- 6 tuần trước khi ghép, phụ thuộc vào giống và mùa, bằng việc bỏ đi một lớp vỏ khoảng 15- 20 mm chiều rộng từ phần nền của các cành thích hợp 15- 20 mm chiều dày Một cặp vỏ có thể được giữ chặt xung quanh cành để xiết và

xé vỏ trong sự vận động tạo xoắn xung quanh cành Các cành phát triển khoẻ, rậm lá, dài và thậm chí dày và có các gióng dài, và tốt nhất là không có cành non bên cạnh Một cành chồi được bao quanh sẵn sàng cho việc ghép khi việc bao quanh hình thành các thể chai tốt, biểu hiện sự tích luỹ cácbon- hydrat trong các chồi mầm bên các đường bao quanh Không cho phép các thể chai hàn gắn, điều này sẽ cho phép sự tích luỹ kho hydrat- cacbon theo đường vòng khối bao quanh Nếu cần thiết, xén bỏ bớt các phần cắt để dành cho việc phát triển nhanh các thể chai

Kỹ thuật ghép bằng chồi (ghép chồi) là một hệ thống thao tác đặc biệt, yêu cầu kỹ năng và kinh nghiệm Hiếm khi lãng phí các chồi mầm và các nhánh chồi mầm không cần phải được bao quanh Ghép chồi thường được tiến hành trong mùa xuân khi có dòng nhựa được mong đợi Vỏ phải được nâng lên một cách sẵn sàng từ tầng phát sinh gỗ trên cả đỉnh chồi và chồi mầm

4 Chăm sóc cây con để lấy gốc ghép

4.1 Vật liệu bầu

Sự lựa chọn vật liệu bầu phụ thuộc vào mức độ sẵn có và chi phí của các nguyên liệu, và phương pháp tưới nước Nên làm thoát nước một cách tốt, đặc biệt nếu tưới tự động theo thời gian và tưới ở trên được sử dụng Nếu tưới nước theo nhu cầu, việc tưới thêm nước với các giọt lớn hơn có thể được sử dụng Vật liệu bầu bao gồm đất và vỏ Macca nhằm làm ổn định các bầu, do vậy làm giảm độ xốp để lưu thông không khí, một yêu cầu cho việc phát triển tốt các rễ của cây trồng bằng hạt Đất cũng tạo ra các nguy cơ bệnh tật ngoại trừ khi được khử trùng Một số ví dụ của việc vật liệu bầu (xem thêm trên Tạp chí) đã được sử dụng bao gồm:

• Một phần cát sông thô; một phần vỏ Macca được trộn phân

• Một phần cát sông thô, một phần than bùn, một phần đất mùn

• Một phần cát sông thô, một phần mùn cưa đã được trộn phân, một phần vỏ thông đã được trộn phân

Vật liệu bầu, nhất là những thứ bao gồm đất, nên được khử trùng trước khi sử dụng, mặc dù việc khử trùng của vật liệu bầu là không phổ biến trong việc làm vườn ươm Macca Sự tiệt trùng bằng hơi nước 650C trong thời gian 40 phút là lý tưởng Thỉnh thoảng mêtylen brôm được sử dụng để khử trùng nhưng không phổ biến Sau khi xử lý, thêm phân bón và đảo đều Hai loại phân thông thường được sử dụng xem cụ thể ở bảng dưới:

4.2 Ví dụ về các nguyên liệu cho vật liệu bầu

Cát sông đã được rửa sạch (bằng nước ngọt)

Mùn cưa ủ hoai

Vỏ cây vụn ủ hoai

Vỏ hạt Macadamia ủ hoai

4.3 Hỗn hợp phân bón phổ biến cho vật li ệu bầu Macadamia

Chú ý: với hợp chất này, các cây tạo ra từ

hạt cần thêm phân sau khi chúng bắt đầu phát

triển

Chú ý: với loại hợp chất này, việc

giảm bớt các loại phân nên kéo dài trong một vài tháng

Rất nhiều nhãn hàng pha trộn thêm các yếu tố một chút để có thể mang tính thương mại Tuy nhiên, 1 kg hỗn hợp yếu tố thương mại được tham khảo tương đương xấp xỉ 50 g photphat 12

g đồng 6 g kẽm sunphat

4.4 Chăm sóc cây con

Các hạt rất dễ nảy mầm Chúng có thể trồng vào bất cứ thời gian nào miễn là chúng được bảo

vệ tránh khỏi sự khắc nghiệt của nhiệt độ Để giảm sự nhiễm bệnh, nên thu hoạch khi mà vỏ của các quả già vẫn còn màu xanh trên các cây và phải bóc vỏ hạt ngay tức thì Trồng ngay hạt có vỏ hoặc lưu trữ trong một túi nilon được đục lỗ khoảng 12 tháng trong khu vực ấm nhất của tủ lạnh hoặc phòng lạnh Không được cất giữ hoặc trồng các hạt đã hỏng hoặc nảy mầm trước, điều này sẽ làm các cây giống có thể bị cong vẹo và có quá nhiều rễ phức tạp

Các hạt cũng có thể được trồng trực tiếp vào các chậu hoặc các túi nilon nhưng điều này sẽ gây lãng phí Phương pháp phổ biển nhất là gieo các hạt lên các luống (seedbed) thường là cát sông thô và sau đó chuyển các cây giống non vào các túi trồng để đảm bảo một đợt cây giống đều nhau, gieo các hạt giống vào luống đất nổi và có bóng mát được lót bằng nilon đen và tưới nước 3 lần một ngày Khi các vỏ hạt nứt ra, thì đem trồng chúng vào các luống, và phải đảm bảo rằng đường nối nằm trên cùng một mặt, đặt song song với bề mặt đất để cho phép không làm cản trở rễ và sự phát triển của các chồi non Khi các cây giống đã đủ lớn (xấp xỉ khoảng 10- 15 cm hoặc khi hình thành được 6- 8 lá) và khi mà sức phát triển đầu tiên đã được khẳng định, thì trồng chúng vào trong 09 các túi trồng hình chữ L để tránh sự cong vẹo và bện xoắn các rễ Để duy trì sự thoát nước tốt và giảm các bệnh ở mức tối thiểu, giữ hộp đựng hạt và các túi bầu xa khỏi mặt đất trên các tấm nâng hoặc trên nền trải sỏi

Trồng cây con trong vườn ươm mới tại Yên Thủy

Vòng xoắn Xiết chặt Móc tay quai Hình cổ nghỗng

Rễ dày đặc Xoắn ốc Phát triển tốt

4.5 Sự phát triển

Các cây giống sẵn sàng để ghép, phải có từ 12- 18 tháng tuổi Chúng phải là các cây phát triển tốt có lóng dài để dễ ghép Cách ly những cây non có cùng độ lớn và loại bỏ những cây kém phát triển

4.6 Các cây trồng trong hộp

Sự thuận lợi chính của các cây trồng trong các túi nhựa mỏng là dễ dàng phát triển, ít dập gẫy

hệ thống rễ ở thời điểm trồng và có khả năng miễn một số bệnh về rễ Trong một chừng mực

lý tưởng, các túi trồng nên có độ sâu ít nhất là 300 mm (9L là thích hợp - 6L là tối thiểu) để tạo ra một bộ khung thẳng và bộ rễ phát triển tốt Các cây có thể được giữ trong các túi này cho đến 24 tháng

Thật cẩn thận để không bón quá nhiều phân cho các cây non Rất dễ làm rối loạn lượng phốt pho, cân bằng lượng sắt và hậu quả là lá trở nên vàng và kém phát triển Cách tiếp cận tốt nhất

là một ít và thường xuyên Chế độ phân bón an toàn là sử dụng hàng tháng lượng phân dưới dạng lỏng Một hỗn hợp thông thường gồm 2 thìa cà phê Aquasol® hoặc Thrive®, 01 thìa cà phê đạm urê và 01 thìa cà phê chất sắt kèm theo 10 lít nước Hỗn hợp này được bổ sung thêm phân được trộn lẫn trong một cái thùng, đặc biệt nếu các hỗn hợp tan chậm thì không được sử dụng hỗn hợp này Việc pha chế phân phun qua lá có tính chất thương mại cũng thích hợp tương đương

Tưới nước cho các cây một cách đều đặn Việc tưới nước cho các cây hàng ngày được yêu cầu phụ thuộc vào kích cỡ, thờI điểm trong năm và trọng lượng vật liệu bầu Kiểm tra định kỳ một cách đều đặn để đảm bào các cây không thiếu nước hoặc thừa nước Cắt bỏ tất cả các mầm cạnh để thúc đẩy thân cây to khoẻ và thẳng tạo thuận lợi cho việc ghép Sâu bọ và côn trùng như sâu phá hoại mầm non, ve bét, và sâu bướm là vấn đề chính ở vườn ươm và có thể phá huỷ cây giống một cách nhanh chóng

5 Ghép cành và ghép mầm

Các gốc ghép Macadamia sẵn sàng cho việc ghép mầm hoặc ghép cành khi chúng được khoảng 1 m chiều cao và 10 -15 mm đường kính Cả gốc ghép và mầm cần phải được ở trong tình trạng tốt (sức sống tốt và không dịch bệnh) Ghép cành và mùa xuân là tốt hơn cả nhưng cũng có thể thực hiện vào bất cứ thời gian nào, miễn là các cây cho thân phải được bảo vệ khỏi các điều kiện thời tiết nóng, sương giá hoặc gió Nhớ rằng với việc ghép cành, chồi ghép cần phải được buộc 6- 12 tuần trước đó, giống như việc vạch ra hình dáng sớm hơn trong phần cắt này Ghép mầm thường khó hơn nhưng nhanh và ít lãng phí về mầm ghép Đối với việc ghép mầm, các đoạn gốc ghép phải xấp xỉ 7 mmm đường kính điểm ghép phải đạt 25 cm

từ mặt đất là lý tưởng Trồng các cây được ghép sau khi đã có lớp vỏ thứ hai từ mầm ghép đã được tạo ra Trong lúc chờ đợi, hãy tháo bỏ dải buộc ghép cành và tất cả các chồi cạnh và rễ giác mút Các cành ghép kết hợp sẽ ghép cành hoặc mầm các cây cho một đơn giá trên 01 cây Điều này thường có thể lựa chọn khi nhân giống với số lượng lớn

Dụng cụ ghép cây được sử dụng tại

Australia

Chuẩn bị ghép nối có sử dụng bào bằng tay loại nhỏ, phương pháp được ưa chuộng sử dụng tại Austrlia

Chỗ ghép nối dài và tốt tạo ra độ kết hợp khỏe và khu vực liên kết lớn

hơn của thượng tầng

Ghép đỉnh Ghép nối Ghép cạnh

5.1 Ghép nối

Kỹ thuật ghép nối và buộc chặt đoạn ghép là kỹ thuật ghép khá đơn giản và hiệu quả, nó được

sử dụng phổ biến nhất trong các kỹ thuật ghép cây Maca Để ghép cây, cần tạo ra các vết cắt phù hợp và vát (nghiêng) ở cành ghép và trên phần gốc ghép với độ dài khoảng 30 mm Sử dụng dao sắc để cắt Sử dụng cả bào gỗ nhỏ để tạo ra các bề mặt phẳng hoàn hảo cho việc tiếp xúc Nếu đường kính của cây lớn hơn 10 mm nên tạo ra các vết cắt vát dài hơn Trước khi cắt

bỏ phần trên của gốc ghép, việc phù hợp giữa độ dày của gốc ghép và cành ghép sẽ giúp tạo

ra một sự tương thích tốt giữa thượng tầng của gốc ghép và cành ghép Nếu gốc ghép và cành ghép không cùng kích cỡ, chỉ cần tạo ra sự phù hợp của thượng tầng ở một phía Thượng tần

là tầng sẫm hơn nằm ngay dướI lớp vỏ cây và được tách rờI cùng lớp vỏ Buộc chặt cành vào gốc ghép bằng băng co giãn Có thể sử dụng cọc để giữ chồI được cố định Luôn luôn phảI quấn băng từ dướI lên trên để tạo độ trùng khớp nhằm giúp chỗ ghép không bị nước bào Sơn phần chồI và dây bằng matít đặc hiệu để mối nối không bị khô Khi cành ghép sinh ra được chồi non thì nghĩa là việc ghép đã thành công Kỹ thuật ghép được sử dụng phổ biến ở các vườn ươm những với những người mới làm thì cũng gặp khó khăn Tuy nhiên, khi đã thành thạo thì đây là một phương pháp ghép cây nhanh

Ghi chú: Việc sử dụng Băng Florist cho ghép nối đã cho thấy nó rất thành công Băng có tính co dãn hơn và vì vậy có thể xoắn lại được thay vì cột chặt và gắn keo Vì thế dùng băng này không cần phải có sơn Băng cũng dễ bị bong ra dưới ánh sáng mặt trời do đó không cần phải di chuyển cây trồng để tránh việc phải lột bỏ vỏ cây để lây đi băng dán Toàn bộ điều này góp phần tạo ra những lợi ích từ việc tiết kiệm thời gian một cách đáng kể

5.2 Ghép chồi

Ghép chồi cho phép sự tương thích hoàn hảo nhất giữa chồi và gốc ghép thông qua việc sử dụng cùng công cụ để tách lớp vỏ ra khỏi gốc ghép và lớp vỏ vớI chồI non từ cây giống tốt nhất nên thực hiện ghép chồi vào mùa xuân nhưng cũng có thể thực hiện ghép chồi vào bất cứ thời điểm nào với điều kiện là có dòng nhựa ở cả gốc ghép và cây chồi Dòng nhựa được nhậ

ra bằng cách quan sát xem lớp vỏ có thể tách ra khỏi thân cây dễ dàng hay không và bẻ cong lớp vỏ về phía sau bằng ngón cái và ngón trỏ để phát hiện ra có nhựa hay không

Chọn vị trí lóng trên gốc ghép cách mặt đất khoảng 25 cm Từ cành chồi lựa chọn ra một đỉnh chồI thích hợp Tách một phần lớp vỏ một lỗ theo hình ôvan Tách chồi từ cành chồi với lỗ có kích thước tương tự và cố định chồi lên trên gốc ghép Bọc toàn bộ chồi bằng băng chuyên dụng Chỉ bỏ băng dán ra sau 6 tuần Tại thời điểm này, nếu chồi xanh và khỏe mạnh, cắt gốc ghép tại lóng trên chồi Sơn lên chồi đó và vết cắt trên gốc ghép bằng matit chuyên dụng để gắn vết thương Nếu xuất hiện chồi non nào trên gốc ghép thì nên cắt bỏ đi Cắt phần gốc còn lại nằm phía trên chồi sau khi chồi phát triển