BỘ NÔNG NGHIỆP & PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN Báo cáo tiến độ dự án 026/05VIE Điều tra và kiểm soát sự nứt hạt lúa trên đồng ruộng và sau thu hoạch ở Đồng Bằng sông Mêkông của Việt Nam MS13
Trang 1
BỘ NÔNG NGHIỆP & PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
Báo cáo tiến độ dự án
026/05VIE
Điều tra và kiểm soát sự nứt hạt lúa trên đồng ruộng và sau thu hoạch ở Đồng Bằng sông Mêkông của Việt Nam
MS13 NĂNG LỰC CỦA CÁN BỘ NGHIÊN CỨU TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÀ CÁN BỘ
KHUYẾN NÔNG
• Đánh giá khách quan tăng cường năng lực của cán bộ trường ĐH Nông Lâm và ứng dụng nghiên cứu vào chương trình giảng dạy
• Đánh giá khách quan cán bộ khuyến nông đã qua huấn luyện trong hoạt động huấn luyện
và ứng dụng kỹ thuật thu hoạch, sấy và xử lý sau thu hoạch cải tiến
• Đánh giá khách quan tăng cường năng lực của HTX thí điểm ứng dụng kỹ thuật sấy và xay xát cải tiến
(Kết quả 3.3, 3.4 và 4.1)
Tháng 08- 2009
Trang 2ĐẠI HỌC NÔNG LÂM
MỤC LỤC
1 Thông tin về cơ quan hợp tác _ 1
2 Tóm tắt đề án 2
3 Tóm tắt công tác điều hành _ 2
4 Đánh giá khách quan nâng cao khả năng nghiên cứu của ĐH Nông Lâm TP.HCM
3
4.1 Tăng cường năng lực nghiên cứu của cán bộ ĐHNL _ 3
Học hỏi qua các hoạt động dự án _ 5
Đăng tải các nghiên cứu của dự án _ 6
4.2 Huấn luyện cán bộ tại Úc 8
4.3 Hoạt động tham quan của lãnh đạo đề án tại các viện nghiên cứu lúa gạo _ 9
5 Đánh giá khách quan năng lực của cán bộ khuyến nông trong công tác huấn luyện
và ứng dụng các kỹ thuật thu hoạch, sấy và xử lý STH cải tiến _ 10
5.1 Xây dựng năng lực của cán bộ khuyến nông _ 10
5.2 Xây dựng năng lực cho nhà cung cấp dịch vụ _ 13
6 Đánh giá khách quan tăng cường năng lực cho HTX thí điểm ứng dụng kỹ thuật
sấy và xay xát cải tiến _ 13
7 Kết luận 15
Trang 31 Thông tin về cơ quan hợp tác
Tên đề án Điều tra và kiểm soát sự nứt hạt lúa trên đồng ruộng
và sau thu hoạch ở Đồng Bằng sông Cửu Long của Việt Nam
Cơ quan Việt Nam Đại Học Nông Lâm TP.HCM
Lãnh đạo đề án Việt Nam TS Trương Vĩnh
Tổ chức phía Úc Đại Học Queensland
Nhân sự phía Úc GS Bhesh Bhandari
GS Shu Fukai
Ngày bắt đầu Tháng tư 2006
Ngày hòan thành (nguyên bản) Tháng ba 2009
Ngày hòan thành (sửa lại) Tháng 10 2009
Định kì báo cáo 6 tháng
Thông tin liên lạc
Tại Úc: Chủ nhiệm đề án
Tên: Bhesh Bhandari Điện thoại: +61733469192
Cơ quan: Đại học Queensland Email:b.bhandari@uq.edu.au
Tại Úc: Liên lạc hành chính
Tên: Ông Kerry Johnston Điện thoại: +61 7 3365 7493
Chức danh: Nhân viên hỗ trợ Fax: +61 7 33658383
Cơ quan: Đại học Queensland Email: k.johnston@research.uq.edu.au
Tại Việt Nam
Tên: Trương Vĩnh Điện thoại: 84-8-7242527
Chức vụ: Trưởng Bộ môn Công nghệ Hóa học Fax: 84-8-8960713
Cơ quan: Đại học Nông Lâm TP.HCM Email: tv@hcmuaf.edu.vn
Trang 42 Tóm tắt dự án
3 Tóm tắt công tác điều hành
Báo cáo này trình bày công tác xây dựng năng lực của các bên liên quan đến dự án CARD 026/VIE05 trong vòng ba năm thực hiện dự án (2006-2009) Sự tham gia của các bên vào dự
án bao gồm cán bộ của trường ĐHNL, cán bộ khuyến nông và hợp tác xã đã giúp xây dựng năng lực của các đối tác này Khả năng thực hiện các nghiên cứu về lúa gạo và kiểm nghiệm lúa gạo cũng được tăng cường nhờ thành lập được một phòng thí nghiệm của chương trình CARD Các cán bộ nghiên cứu của ĐHNL đã tham gia thu thập dữ liệu cơ sở, thực hiện các nghiên cứu từ trên đồng đến phòng thí nghiệm, phân tích số liệu, viết báo cáo dự án và bài báo khoa học cũng như tham gia huấn luyện nông hộ và nhà cung cấp dịch vụ Vì vậy, các kết quả của dự án không những hữu ích cho các bên liên quan mà còn góp phần nâng cao hiểu biết cho cộng đồng khoa học về sản xuất sau thu hoạch lúa gạo bằng cách đăng tải các bài báo khoa học Đã có ba cán bộ của ĐHNL tham gia các khóa huấn luyện 3 tháng tại ĐH Queensland (Úc) và một sinh viên Việt Nam hoàn thành trình độ Thạc sĩ nghiên cứu tại ĐH
UQ (học bổng của AusAID) Chủ nhiệm đề án Việt Nam và điều phối viên dự án tại UQ đã viếng thăm các viện nghiên cứu lúa gạo hàng đầu ở Thái Lan và Philippin Bên cạnh các hội thảo huấn luyện, các cán bộ khuyến nông cũng tham gia các hoạt động khác của dự án trên địa bàn thực hiện dự án như thu thập số liệu, thực hiện thí nghiệm Các hoạt động này là những cơ hội rất tốt để cán bộ khuyến nông học hỏi thêm kinh nghiệm và chuyên môn về kỹ thuật sau thu hoạch lúa gạo Hoạt động huấn luyện đã giúp cán bộ khuyến nông có khả năng ứng dụng các kiến thức lúa gạo đạt được để tư vấn hay chuyển giao kỹ thuật lúa gạo cho các nông hộ và tổ chức các hoạt động huấn luyện của riêng họ cho các cán bộ khuyến nông hoặc nông hộ chưa qua huấn luyện Dự án cũng đã tổ chức hội thảo và các thí nghiệm về xay xát lúa gạo để cung cấp thông tin kỹ thuật xay xát cải tiến cho các nhà cung cấp dịch vụ Dự án
Giảm thu hồi gạo nguyên do nứt hạt là một trong những vấn đề chính làm giảm thu nhập
và sự sẵn có của mặt hàng thực phẩm chủ lực cho nông dân ở Đồng Bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL) Hạt lúa có thể bị nứt hoặc nứt tế vi từng phần ngay trên đồng lúa do thời điểm/ tập quán thu hoạch không đúng, do các điều kiện sấy sau thu hoạch chưa phù hợp hoặc xay xát chưa thích hợp Đề án này nhằm cải thiện chất lượng và giá trị lúa gạo nhờ sự tiếp cận tổng hợp giữa nông dân, chủ máy xay, người cung cấp dịch vụ, cán bộ khuyến nông
và cơ quan nghiên cứu Một trong những mục tiêu then chốt của đề án này là cải thiện kiến thức cho tiểu nông hộ bằng cách tổ chức hội thảo và thao diễn tại các hợp tác xã và nông dân trong vùng để họ quan sát việc thu hoạch và kỹ thuật xử lý hạt nhằm hoàn thiện chất lượng hạt Các hoạt động tương tự tổ chức cho chủ nhà máy xay nhỏ để khuyến cáo
họ lắp đặt các máy sấy hay để cung cấp cho họ kiến thức kỹ thuật về chế độ sấy tối ưu
thực tế Một mục tiêu khác của đề án là cải thiện năng lực cán bộ khuyến nông bằng
cách cung cấp các thông tin cập nhật Lý thuyết sấy hạt tiên tiến sẽ cải thiện thiết kế máy sấy tương lai Các tổ chức giáo dục có liên quan trong đề án sẽ cùng nhau làm việc để nâng cao năng lực cán bộ Đại Học Nông Lâm TP.HCM
Trang 5này cũng mang đến cho các nông hộ các kiến thức và kỹ thuật trước và sau thu hoạch lúa gạo thông qua các buổi huấn luyện, trình diễn và hỗ trợ trang thiết bị cho các HTX thí điểm để áp dụng các kỹ thuật thu hoạch, sấy và xay xát Nhờ đó, đã có sự biến chuyển về Kiến thức, Thái độ và Kỹ năng của HTX và các tiểu nông hộ như là phơi nắng ít hơn, thu hoạch bằng máy nhiều hơn, thu hoạch đúng thời điểm và sấy lúa đúng kỹ thuật nhiều hơn
4 Đánh giá khách quan tăng cường năng lực nghiên cứu của ĐH Nông Lâm TP.HCM
4.1 Tăng cường năng lực nghiên cứu của cán bộ ĐHNL
Xây dựng phòng thí nghiệm phân tích lúa gạo
Năng lực nghiên cứu và kiểm nghiệm lúa gạo của ĐHNL đã được tăng cường nhờ chương trình CARD đã xây dựng được phòng thí nghiệm lúa gạo Phòng thí nghiệm này được trang
bị với các thiết bị phân tích do chương trình CARD hỗ trợ và chi phí sửa chữa của ĐHNL Tất cả các thiết bị do dự án mua được đặt tại phòng thí nghiệm này (Hình 1-3) Các thiết bị gồm có các loại máy sấy, hệ thống xay xát phòng thí nghiệm, tủ ấm, máy phân tích cấu trúc v.v… Ngoài ra, dự án cũng trang bị nhiều bộ công cụ thí nghiệm lúa gạo để thực hiện nghiên cứu và kiểm nghiệm các mẫu lúa gạo Các trang thiết bị khác liên quan đến nghiên cứu lúa gạo cũng được hỗ trợ bởi các nguồn lực khác bên ngoài nhà trường Phòng thí nghiệm lúa gạo này không những được sử dụng để kiểm nghiệm hàng ngàn mẫu gạo cho các nghiên cứu của dự án mà còn là nơi nghiên cứu của nhiều đề tài liên quan đến chất lượng lúa gạo và cấu trúc thực phẩm do cán bộ ĐHNL và sinh viên năm cuối thực hiện (Hình 4) Bảng 1 liệt kê một số đề mục nghiên cứu do sinh viên năm cuối thực hiện tại phòng thí nghiệm lúa gạo trong 2 năm qua Việc xây dựng phòng thí nghiệm lúa gạo tại ĐHNL đã minh chứng cam kết của ĐHNL về sự phát triển năng lực nghiên cứu dài hạn Có thể nói qui trình sản xuất chế biến lúa gạo và phân tích lúa gạo đã và đang được kết hợp trong công tác giảng dạy tại ĐHNL bằng các hình thức khác nhau
Hình 1 Máy sấy tầng sôi sử dụng trong các thí
nghiệm sấy lúa ẩm độ cao
Hình 2 Hệ thống xay xát qui mô thí nghiệm
do CARD hỗ trợ
Trang 6Hình 3 Máy phân tích cấu trúc ở phòng thí
nghiệm phân tích lúa gạo sử dụng để đo tính
chất cơ học của hạt gạo
Hình 4 Sinh viên ĐHNL đang kiểm tra độ nứt gãy gạo tại phòng thí nghiệm lúa gạo
Bảng 1 Danh sách các đề tài tốt nghiệp thực hiện tại phòng thí nghiệm phân tích lúa gạo (2006-2009)
hiện
Khoa/Bộ môn trực thuộc
Năm thực hiện
1 Nghiên cứu chất lượng nấu của 4
giống gạo Việt Nam thông dụng
Phạm Đức Hậu Nguyễn Đình Duy
Công nghệ Thực phẩm 2009
2 Nghiên cứu quy trình sấy tầng sôi
và phương pháp đo đạc hồ hóa tinh
bột gạo
Trần Thanh Tuấn
Lê Phượng Mai
Công nghệ Hóa học 2008
3 Quy trình chế biến gạo ăn liền bổ
sung acid folic
Nguyễn Thị Bích Quyên
Nguyễn Thị Thanh Hương
Công nghệ Hóa học 2008
4 Nghiên cứu quy trình chế biến gạo
bổ sung sắt
Khâu Thị Yến Anh Công nghệ Hóa học 2008
5 Cải tiến quy trình chế biến gạo sấy
ăn liền
Lưu Thị Phương Hải
Công nghệ Thực phẩm 2006
6 Nghiên cứu ảnh hưởng của phơi
năng và sấy lúa đến chất lượng xay
xát của các giống gạo khác nhau
Ngô Bình Công nghệ Thực phẩm 2006
Trang 7Học hỏi qua các hoạt động dự án
Các hoạt động nghiên cứu, khuyến nông, huấn luyện đã huy động một số lượng lớn các cán
bộ của ĐHNL (bảng 2) Dưới sự điều phối và hướng dẫn của chủ nhiệm dự án (PGS.TS Trương Vĩnh) và các điều phối viên dự án tại UQ (GS Bhesh Bhandari và GS Shu Fukai), các cán bộ của ĐHNL đã thực hiện thu thập thông tin cơ bản, các thí nghiệm nghiên cứu từ thực tế trên đồng đến phòng thí nghiệm (Hình 5), thực hiện phân tích dữ liệu và viết báo cáo
dự án và bài báo khoa học Các hoạt động này đã giúp cán bộ ĐHNL tăng cường kỹ năng nghiên cứu, kỹ năng viết cũng như cọ sát thực tế sản xuất lúa gạo Ngoài ra, khả năng giao tiếp của cán bộ ĐHNL cũng được tăng cường thông qua xây dựng các mối quan hệ với trung tâm khuyến nông, HTX và tiểu nông hộ (Hình 6) để thúc đẩy tiến trình thực hiện dự án, thực hiện điều tra khảo sát nông hộ và giúp các bên liên quan nhận thức các yếu tố ảnh hưởng khác nhau đến nứt gãy hạt và thực hành sản xuất lúa gạo đúng kỹ thuật Kỹ năng trình bày cũng được nâng cao với các hoạt động giảng dạy, trình bày trong các buổi huấn luyện và trình diễn (Hình 7) Nhìn chung, ở một mức độ nhất định nào đó dự án hợp tác giữa ĐHNL
và UQ đã mang đến động lực bên trong học Anh ngữ cho các cán bộ ĐHNL có liên quan đến
dự án do họ phải trao đổi với các thành viên người Úc và viết báo cáo bằng Anh ngữ
Bảng 2 Các cán bộ ĐHNL và cộng tác viên tham gia thực hiện dự án
Trương Vĩnh Công nghệ Hóa học Điều phối viên
Phan Hiếu Hiền Trung tâm Năng lượng và Máy NN Nghiên cứu viên dự án
Nguyễn Lê Hưng Phòng Hợp tác Quốc tế Nghiên cứu viên dự án
Nguyễn Văn Xuân Trung tâm Năng lượng và Máy NN Nghiên cứu viên dự án
Trần Văn Khanh Trung tâm Năng lượng và Máy NN Nghiên cứu viên dự án
Vương Khánh Quân DN cơ khí CoTanTien Cộng tác viên
Lâm Thanh Hùng Trung tâm Khuyến Công tỉnh Kiên
Giang
Cộng tác viên Nguyễn Duy Đức Phân viện Cơ điện và STH phía Nam Cộng tác viên
Lê Văn Tính Trung tâm Khuyến nông Khuyến
công Cần Thơ
Cộng tác viên Nguyễn Thanh Nghị Trung tâm Năng lượng và Máy NN Cán bộ dự án
Trương Thục Tuyền Công nghệ Thực phẩm Nghiên cứu viên dự án
Đoàn Kim Sơn Công nghệ Hóa học Cán bộ hỗ trợ dự án
Trần Nguyễn Hạ Trang Công nghệ Hóa học Cán bộ hỗ trợ dự án
Nguyễn Bảo Việt Công nghệ Hóa học Cán bộ hỗ trợ dự án
Vũ Thùy Anh Công nghệ Hóa học Cán bộ hỗ trợ dự án
Lê Hồng Phượng Công nghệ Hóa học Cán bộ hỗ trợ dự án
Mai Huỳnh Cang Công nghệ Hóa học Cán bộ hỗ trợ dự án
Nguyễn Hữu Anh Tuấn Công nghệ Hóa học Cán bộ hỗ trợ dự án
Nguyễn Minh Hiếu Công nghệ Hóa học Thư ký dự án
Trang 8Có một thành viên tham gia dự án là cán bộ ĐHNL và sinh viên UQ (Cô Trương Thục Tuyền) đã hoàn tất chương trình Thạc sĩ nghiên cứu tại ĐH UQ (do AusAID cấp học bổng) nghiên cứu về khái niệm thư giãn cấu trúc và ảnh hưởng của sấy, ủ và bảo quản đến chất lượng xát và đặc tính nứt gãy của gạo Một phần của các thí nghiệm đã được thực hiện tại Việt Nam trong phòng thí nghiệm phân tích lúa gạo tại ĐHNL sử dụng máy sấy tầng sôi và máy phân tích cấu trúc để đo đạc tính chất cơ học của nhân gạo dưới các điều kiến sấy và ủ khác nhau (Hình 8) Các trang thiết bị này đã hỗ trợ xác định các điều kiện sấy tầng sôi nhiệt
độ cao và chế đủ ủ tối ưu cho lúa ướt thu hoạch tại ĐBSCL Hiện tại, Cô Tuyền đang làm việc cho dự án ngay cả sau khi trở về Việt Nam
Hình 5 Anh Đoàn Kim Sơn đang thí nghiệm
thời điểm thu hoạch tại HTX Tân Phát A
Hình 6 Anh Nguyễn Thanh Nghị đang trả lời câu hỏi của nông dân về máy sấy
Hình 7 PGS.TS Trương Vĩnh đang giảng bài
thời điểm thu hoạch lúa gạo
Hình 8 Sinh viên UQ-cán bộ ĐHNL đang đo độ cứng nhân gạo bằng máy phân tích cấu trúc của chương trình CARD cung cấp
Đăng tải các nghiên cứu của dự án
Nhờ các hoạt động phong phú của dự án từ trên đồng ruộng đến phòng thí nghiệm, các kết quả thu được không những hữu ích cho đối tác của dự án mà còn mang đến các kiến thức về quy trình sau thu hoạch lúa gạo trên góc độ khoa học Chất lượng của các nghiên cứu trong
dự án đã được minh chứng bằng những bài báo khoa học được đăng tải trên các tạp chí quốc
tế và hội nghị quốc tế (Hình 9 và 10)
Trang 9Cho đến thời điểm báo cáo dự án, đã có hai bài báo khoa học được đăng tải từ kết quả nghiên
cứu của dự án (Hình 9) Bài báo “Ảnh hưởng của sấy tầng sôi và ủ nhiệt độ cao đến độ nứt
gãy và chất lượng xay xát của các giống gạo Việt Nam” đã được đăng tải trên tạp chí quốc tế
“Drying Technology” chương 27, số 3, trang 486-494 vào tháng 03 năm 2009 Một bài báo
khác “Đo nhiệt độ chuyển pha của gạo bằng phép đo bền cơ nhiệt TMCT” đã được đăng tải trên tạp chí quốc tế “International Journal of Food Properties” chương 13, số 1, trang
176-183 năm 2010 Dự án mong đợi sẽ đăng tải thêm một số bài báo khoa học trong tương lai từ những kết quả công việc hiện tại của dự án
Hình 9 Các bài báo đã đăng tải từ kết quả nghiên cứu của dự án
Trang 10Bản tóm tắt “Ảnh hưởng của thời điểm thu hoạch xung quanh ngày chín sinh lý đến độ nứt gãy và tỉ lệ thu hồi gạo nguyên ở ĐBSCL Việt Nam” đã được giới thiệu trong sự kiện “Sau thu hoạch 2009-Hội nghị và Triển lãm lúa gạo” tổ chức vào tháng 07 năm 2009 tại Bangkok, Thái Lan (Hình 10)
Các kết quả nghiên cứu có tựa đề “Tối ưu
hóa sấy tầng sôi nhiệt độ cao bằng
phương pháp Bề mặt đáp ứng” và “Ảnh
hưởng của sấy tầng sôi nhiệt độ cao đến
độ nứt gãy của các giống gạo Việt
Nam”đã được trình bày tại Hội nghị Sấy
Châu Á Thái Bình Dương lần thứ 6 tổ
chức vào tháng 10 năm 2009 tại Bangkok
Các bài báo được đăng tải trên các tạp chí
khoa học uy tín và các Hội nghị vùng
Châu Á cho thấy năng lực nghiên cứu của
cán bộ ĐHNL về khoa học và kỹ thuật lúa
gạo thông qua chương trình CARD này là
hoàn toàn thỏa đáng
Hình 10 Tóm tắt bài báo thời điểm thu
hoạch trình bày trong sách mỏng của sự
kiện “Sau thu hoạch 2009-Hội nghị và
Triển lãm lúa gạo”
4.2 Huấn luyện cán bộ tại Úc
Trong quá trình thực hiện dự án, đã có 3 cán bộ của ĐHNL tham gia khóa huấn luyện 3 tháng tại ĐH Queensland, Úc Đó là ông Nguyễn Thanh Phong, ông Nguyễn Hữu Anh Tuấn và cô
Lê Hồng Phượng Các cán bộ này đã học hỏi các kỹ thuật phân tích nâng cao để xác định chất lượng lúa gạo bằng cách thực hiện các dự án nghiên cứu như mô tả sau đây
Ông Nguyễn Thanh Phong của ĐHNL đã tham dự chương trình huấn luyện về phân tích chất lượng lúa gạo tại ĐH Queensland từ 25.12.2006 đến 24.03.2007 Đã thực hiện các nghiên cứu về ảnh hưởng của chế độ ủ đến chất lượng lúa gạo như là đặc tính hồ hóa (chất lượng nấu), các thay đổi lý tính như độ kết tinh và màu sắc Người tham gia huấn luyện đã có cơ hội sử dụng nhiều trang thiết bị sử dụng trong phân tích chất lượng lúa gạo như RVA, nhiễu
xạ tia X và FTIR
Hai cán bộ của ĐHNL, ông Nguyễn Hữu Anh Tuấn (Hình 11) và cô Lê Hồng Phượng cũng tham dự khóa huấn luyện 3 tháng tại ĐH Queensland Ông Tuấn nghiên cứu từ tháng 10
2008 đến 31.12.2008 và cô Phượng bắt đầu công việc nghiên cứu từ tháng 02.2009 Các
