Dưới đây là các hoạt động chính: • Tập huấn • Tập huấn trong nước Tập huấn cho những nông dân điển hình Tập huấn cán bộ ARSINC Hội thảo và thăm quan cho cán bộ và nông dân • Tập hu
Trang 1B ộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn
Hợp tác về Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn
(CARD)
027/05VIE
Phát triển nghề nuôi ngao nhằm cải thiện và đa dạng hoá sinh kế cho cộng đồng cư dân nghèo
ven biển miền Trung Việt Nam
MS12: Báo cáo về năng lực cán bộ
Tháng 6 năm 2009
Trang 2Mục lục
1 Thông tin về đơn vị nghiên cứu 3
2 Cơ quan liên lạc 3
3 Tóm tắt dự án 4
4 Bối cảnh và giới thiệu 4
4.1 Mục tiêu cụ thể: 5
4.2 Kết quả mong đợi đạt được trong việc xây dựng năng lực cho cán bộ: 5
5 Tiến độ thực hiện 5
5.1 Các nội dung nổi bật 5
5.1.1 Quá trình xây dựng năng lực 5
5.1.2 Tập huấn, hội thảo, tham quan thực tế 6
5.1.3 Thử nghiệm thực tế (Trình diễn) 8
5.1.4 Thiết lập và quản lý trại giống, chuyển giao công nghệ 9
5.2 Xây dựng năng lực 10
5.2.1 ARSINC 10
5.2.2 Cán bộ các tỉnh 11
5.2.3 Nông dân 11
5.2.4 Sinh viên từ các trường đại học 12
6 Kết luận 12
Phụ lục A: Danh sách đại biểu tham dự tập huấn/hội thảo vào tháng 8 năm 2007 13
Phụ lục B: Danh sách đại biểu tham dự tập huấn/hội thảo tháng 3 năm 2008 15
Phụ lục C: Danh sách nông dân thăm quan thực địa tháng 4 năm 2008 16
Phụ lục D: Danh sách cán bộ các tỉnh tham gia các hoạt động của dự án 17
Phụ lục E: Danh sách các hộ gia đình tham gia trang trại thử nghiệm từ năm 2008 18 Phụ lục F: Danh sách sinh viên và tên luận văn dưới sự hướng dẫn của ARCINC/SARDI 19
Trang 31 Thông tin về đơn vị nghiên cứu
hoá sinh kế cho cộng đồng cư dân nghèo ven biển miền Trung Việt Nam (Dự án 027/05VIE)
Viện nghiên cứu ở Việt Nam Phân viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản Bắc
Trung Bộ, Việt Nam (ARSINC)
Ban quản lý dự án ở Việt Nam Ông Chu Chí Thiết- Giám đốc dự án
(SARDI)
Tiến sỹ Bennan Chen- Nhà khoa học, nghiên cứu viên chính
Ngày kết thúc dự án (ban đầu) Tháng 3 năm 2009
Ngày kết thúc dự án (điều chỉnh)
2 Cơ quan liên lạc
Phía Úc: Ban Quản lý dự án
trình hệ thống sinh học kết hợp, Công nghệ sinh học và quản lý nguồn lợi kết hợp
Cơ quan Viện Nghiên cứu và Phát triển
Nam Úc (SARDI)
Email: kumar.martin@saugov.sa.gov.au
Phía Úc: Liên lạc hành chính
Phía Việt Nam
trồng Thuỷ sản Bắc Trung Bộ
Trang 43 Tóm tắt dự án
4 Bối cảnh và giới thiệu
Mục tiêu chính là phát triển và mở rộng công nghệ nuôi ngao (bao gồm công nghệ sản xuất giống và nuôi ngao thương phẩm) nhằm đảm bảo sinh kế cho cộng đồng cư dân nghèo ở các tỉnh miền Trung; và phát triển chiến lược góp phần vào việc quản lý môi trường thuỷ sản bền vững thông qua việc nuôi ngao để cải thiện và tận dụng nước thải từ
ao nuôi tôm Mục tiêu của dự án là:
a) cung cấp cho cộng đồng cư dân nghèo một nguồn thu nhập khác góp phần vào việc an toàn thực phẩm;
b) cải tiến công nghệ và nâng cao năng lực cho các bên liên quan; và
c) giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực của việc nuôi tôm thông qua việc thực hiện một chiến lược quản lý môi trường và sử dụng các nguồn nước thải hợp lý
Mục tiêu chính của dự án là phát triển và mở rộng công nghệ nuôi ngao (bao gồm công nghệ nuôi thương phẩm và sản xuất giống) nhằm duy trì ổn định sinh kế cho cộng đồng
cư dân nghèo ven biển các tỉnh miền Trung và phát triển một chiến lược góp quản lý bền vững môi trường thuỷ sinh thông qua việc nuôi ngao để cải thiện môi trường nước thải của hoạt động nuôi tôm Để đạt được các mục tiêu đề ra của dự án, năng lực của cán bộ là một trong những yếu tố đặc biệt quan trọng Từ khi bắt đầu thực hiện dự án đến nay, đã có rất nhiều hoạt động được triển khai với mục đích xây dựng năng lực không những cho cán
bộ của Phân viện Nghiên cứu Nuôi trồng Thủy sản Bắc Trung Bộ (ARSINC) mà còn cho cán bộ các tỉnh cũng như sinh viên từ các trường đại học Dưới đây là các hoạt động chính:
• Tập huấn
• Tập huấn trong nước
Tập huấn cho những nông dân điển hình
Tập huấn cán bộ ARSINC
Hội thảo và thăm quan cho cán bộ và nông dân
• Tập huấn ở nước ngoài (Úc)
Tập huấn xây dựng mô hìnhkỹ thuật
Thăm quan
• Mô hình trình diễn
• Xây dựng thử nghiệm các mô hình sản xuất trình diễn tại 6 tỉnh Hội thảo
• Hợp tác trong việc thiết lập, quản lý trại giống và chuyển giao công nghệ
• Hướng dẫn sinh viên thực hiện luận văn
Quá trình xây dựng năng lực và thông tin chi tiết của các hoạt động được trình bầy ở trong báo cáo này
Trang 54.1 Mục tiêu cụ thể:
Các mục tiêu của dự án này (027/05VIE) bao gồm:
• phát triển và mở rộng công nghệ nuôi ngao (bao gồm cả công nghệ sản xuất giống và nuôi thương phẩm);
• đảm bảo sinh kế bền vững cho cư dân nghèo ven biển miền Trung Việt Nam; và
• phát triển chiến lược góp phần vào việc quản lý bền vững môi trường thuỷ sinh thông qua việc nuôi tôm để cải thiện và tận dụng nguồn nước từ ao nuôi tôm
4.2 Kết quả mong đợi đạt được trong việc xây dựng năng lực cho cán bộ:
Thông qua các hoạt động đào tạo của dự án, ít nhất 4 cán bộ chủ chốt từ ARSINC tham gia trong việc thiết lập và quản lý cơ chế vận hành các trại giống cũng như chuyển giao công nghệ cho các công ty nuôi trồng thủy sản tư nhân và họ cũng là cán bộ đào tạo kỹ thuật sinh sản, nuôi ngao thương phẩm cho cán bộ lãnh đạo các tỉnh
Thông qua các hoạt động đào tạo của dự án ít nhất 30 cán bộ Ban lãnh đạo Sở Thủy sản ở các tỉnh, các cán hộ này là những người hướng dẫn cho nông dân về thực hành quản lý nuôi ngao
5 Tiến độ thực hiện
5.1 Các nội dung nổi bật
5.1.1 Quá trình xây dựng năng lực
Để xây dựng năng lực, các phương thức cơ bản sau đã được áp dụng:
• Tập huấn
• Trình diễn
• Đào tạo
Chương trình tập huấn được tổ chức cả ở trong nước và nước ngoài (Úc) Chương trình tập huấn ở nước ngoài chủ yếu cho cán bộ của ARSINC và cán bộ của tỉnh là những người tích cực tham gia vào các hoạt động của dự án Tập huấn ở nước ngoài bao gồm cả tập huấn xây dựng mô hình (lý thuyết và thực hành) và đi thăm quan thực địa Tập huấn trong nước không chỉ tập trung cho đội ngũ cán bộ mà còn cho cả nông dân và sinh viên
Trong mối quan hệ hợp tác với trường Đại học Vinh, một số sinh viên đã thực hiện luận văn với chủ đề nghiên cứu thuộc nội dung của dự án và đã hoàn thành luận văn tốt nghiệp với sự giúp đỡ của cán bộ ARSINC/SARDI và đặc biệt là với sự hướng dẫn của giám đốc
dự án phía Việt nam và Lãnh đạo dự án phía Úc Sinh viên có được kỹ năng cơ bản cho tương lai và chương trình đã đạt được kết quả tốt Chi tiết được trình bầy ở mục tiếp theo Chương trình trình diễn là một trong những hoạt động đạt hiệu quả nhất trong việc xây dựng năng lực Những người nông dân điển hình được lựa chọn trên cơ sở các tiêu chí đã
đề ra để tham gia các mô hình trình diễn Những nông dân tham gia trang trại thử nghiệm
và mô hình trình diễn sẽ là người hướng dẫn cho những nông dân khác Biểu đồ dưới đây
sẽ thể hiện rõ quá trình xây dựng năng lực:
Trang 6Biểu đồ: Biểu thị quá trình xây dựng năng lực
5.1.2 Tập huấn, hội thảo, tham quan thực tế
5.1.2.1 Tập huấn, tham quan thực tế ở nước ngoài:
Từ 30/10 đến 10/11/2006, 3 cán bộ kỹ thuật của ARCINS và Giám đốc Trung tâm khuyến ngư của tỉnh Thanh Hoá đã tham gia lớp tập huấn tại SARDI, Úc về sản xuất thức
ăn tươi sống, xử lý số liệu, dinh dưỡng và quản lý chất lượng nước cũng như tham quan
hệ thống nuôi kết hợp sử dụng nước thải và các hoạt động nuôi trồng thuỷ sản khác có sử dụng hệ thống sinh học hoàn lưu khép kín ở Nam Úc
Tháng 8 năm 2007, SARDI đã tổ chức 10 ngày tập huấn cho 2 cán bộ nghiên cứu của ARSINC và cán bộ tỉnh Nghệ An Chương trình tập huấn bao gồm các nội dung về phân tích và xử lý số liệu, kỹ năng viết các bài báo khoa học– đây là một trong những điểm yếu của cán bộ khoa học của ARSINC Lớp tập huấn thực sự rất hữu ích và góp phần hỗ trợ rất nhiều trong việc viết báo cáo khoa học cũng như các bài báo khoa học xuất bản ở các tạp chí quốc tế
Tổng số đã có 6 cán bộ đã được tham dự các lớp tập huấn ngắn hạn ở nước ngoài
5.1.2.2 Tập huấn/Hội thảo, tham quan thực tế ở Việt nam:
22-24/9/2007, hội thảo đầu tiên đã được tổ chức thành công ở Cửa Lò, Nghệ An Mục đích của cuộc hội thảo là giới thiệu kết quả ban đầu đạt được của dự án về trại sản xuất
Quá trình xây dựng năng lực
Đào tạo
Luận văn sinh viên
Nước ngoài (Úc)
Trong nước
Cán bộ ARSINC
Cán bộ khuyến ngư
Nông dân điển hình
Cán bộ khuyến ngư
Cán bộ ARSINC
Nông dân điển hình
Cán bộ khuyến ngư
Cán bộ ARSIC
SV các trường đại học
Cán bộ ARSINC/SARDI
Trang 7giống ngao, ngao bố mẹ và thảo luận kế hoạch mở rộng hợp tác đối với mô hình trình diễn
Ảnh 1: Hình ảnh đi thăm quan thực địa và dự hội thảo
Hội thảo đã mời đại biểu là đại diện lãnh đạo của Viện nghiên cứu nuôi trồng thủy sản 1, cán bộ lãnh đạo và chuyên viên của Trung tâm khuyến ngư Quốc gia cán bộ khuyến ngư
và đại diện những nông dân quan tâm đến nuôi ngao từ 6 tỉnh (Phụ lục A) Tại hội thảo các đại biểu đã đưa ra rất nhiều gợi ý, ý kiến cũng như những quan tâm của họ về kỹ thuật nuôi ngao Các cán bộ kỹ thuật và nông dân cũng bày tỏ quan tâm của họ đến việc nuôi ngao trong các ao nuôi nước lợ, nuôi kết hợp với tôm và đề xuất có thêm nhiều thông tin nghiên cứu hơn nữa có yêu cầu nhiều hơn nữa các thông tin nghiên cứu and requested more research information (Báo cáo 9)
Trang 8Để chính thức giới thiệu về công nghệ nuôi ngao thương phẩm và hướng dẫn quy trình vận hành mô hình trình diễn tại nông hộ, dự án đã tổ chức hội thảo tại khách sạn Giao
Tế, thị xã Cửa Lò, Nghệ An từ 24 – 28 tháng 3/2008 Các thành viên tham gia hội thảo bao gồm ban quản lý dự án phía Úc, nhóm cán bộ dự án từ ARSINC, các cán bộ kỹ thuật của các Sở thuỷ sản, Trung tâm Khuyến ngư các tỉnh trong vùng dự án và nông dân có nguyện vọng tham gia vào việc nuôi ngao từ 6 tỉnh Bắc Trung Bộ (Phụ lục B) Bên cạnh việc giới thiệu về dự án, vai trò của nông dân/ARSINC, các tiêu chí lựa chọn nông dân bài hướng dẫn kỹ thuật với nội dung về nuôi ngao bãi triều, nuôi ngao trong ao cũng như nuôi ngao luân canh trong ao nuôi tôm, phương pháp thu thập số liệu cũng đã được trình bày
Ngày 23/4/2008, 12 nông dân từ 6 tỉnh đã được tham quan trang trại nuôi ngao mới được xây dựng ở Lý Nhân, Cần Giờ, Hồ Chí Minh Chương trình thăm quan này đã được triển khai như một phần của chương trình tập huấn về việc thực hiện mô hình trình diễn tại nông hộ, thông qua việc nông dân được đến thăm các vùng ương nuôi ngao tự nhiên và
nơi xuất hiện của loài ngao Mertrix lyrata, được vận chuyển tới miền Bắc và miền Trung
Việt Nam Trong chuyến tham quan, nông dân còn được đến thăm trại sản xuất giống ngao lúc đó mới được thành lập ở Lý Nhân thông qua chương trình hợp tác giữa ARSINC và Trường Cao đẳng Vạn Xuân, thành phố Hồ Chí Minh Danh sách 12 nông dân tham gia chuyến thăm quan thực địa được ghi ở phụ lục C
5.1.3 Thử nghiệm thực tế (Trình diễn)
Mô hình trình diễn bắt đầu vào tháng 5 năm 2008 Tổng số 36 nông dân đã tham gia trình diễn với 3 mô hình, được chia thành 2 giai đoạn: giai đoạn đầu có 24 nông dân tham gia hai mô hình, một là mô hình sản xuất ngao bao gồm nuôi ngao trong ao và hai là nuôi ngao vùng bãi triều, tiếp theo đó 12 nông dân tham gia mô hình nuôi ngao luân canh với nuôi tôm trong ao Danh sách các hộ nông dân tham gia mô hình trình diễn thử nghiệm được ghi ở phụ lục D
Chương trình trình diễn đã nhận được sự trợ giúp nhiệt tình về kỹ thuật cũng như giám sát của cán bộ của ARSINC, cán bộ khuyến ngư của tỉnh (ảnh 2)
Trang 9Ảnh 2 cho thấy sự tham gia của nông dân tại trang trại trình diễn, cán bộ đến thăm để hỗ trợ kỹ thuật và giám sát chương trình Nông dân đã tham gia trong việc thu thập số liệu
5.1.4 Thiết lập và quản lý trại giống, chuyển giao công nghệ
ARSINC đã hợp tác với một số trại giống tư nhân trong việc sản xuất ngao giống cho việc trình diễn cũng như chuyển giao công nghệ đã được ARSINC/SARDI xây dựng:
- Công ty TNHH Hải Tuấn, xã Kim Sơn, huyện Kim Bảng, tỉnh Ninh Bình
- Trung tâm sản xuất giống hải sản, xã Hoàng Thanh, huyện Hoàng Hoá, tỉnh Thanh Hoá
Trang 10- Trại sản xuất ngao giống tại Lý nhân, huyện Cần Giờ, Thành phố Hồ Chí Minh (trên cơ sở hợp tác với trường Cao đẳng Vạn xuân)
Có một số trung tâm, trại giống đã yêu cầu được chuyển giao công nghệ nuôi ngao ví dụ như Trung tâm sản xuất giống thủy sản ở Huế, trại giống tư nhân ở huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình
5.2 Xây dựng năng lực
5.2.1 ARSINC
Từ tháng 4 năm 2006 đến tháng 4 năm 2008, 19 cán bộ đã tham gia các hoạt động khác nhau của dự án với tổng số 4998 ngày làm việc (Bảng 1)
Bảng 1: Danh sách cán bộ và số ngày làm việc
Số ngày làm việc
Họ và tên
4-9/2006 10/2006-3/2007 4-10/2007 11/2007-4/2008
8 Nguyễn Bá Lương 105 105 105 105
10 Trần Viết Tuấn 105 105
13 Lê Thị Mây 105
14 Lê Văn Khôi 63
15 Hà Đức Thắng 63
9 cán bộ khoa học và cán bộ kỹ thuật của dự án đã trực tiếp tham gia vào các hoạt động của dự án (4 trong số đó đã được tham dự tập huấn ở nước ngoài) 10 cán bộ khác của ARSINC cũng như của Viện NCNTTS 1 đã tham gia các hoạt động của dự án khi cần thiết Các cán bộ này đã có cơ hội để học hỏi, cập nhật các phương pháp nghiên cứu cũng như nâng cao kiến thức, kinh nghiệm cả về sản xuất giống và nuôi ngao Hiện tại, ARSINC đã có khả năng trong việc thiết kế, vận hành và quản lý các khía cạnh khác nhau trong sản xuất giống cũng như nuôi ngao thương phẩm Bên cạnh đó, kỹ năng giao tiếp đã được cải thiện thông qua các khoá tập huấn tại Úc và làm việc với các chuyên gia nước ngoài đã đến làm việc với dự án (từ năm 2006 đến tháng 4 năm 2008 đã có 13
Trang 11chuyến thăm và làm việc của các chuyên gia của SARDI với tổng số 149 ngày làm việc tại Việt Nam)
Kỹ năng viết, báo cáo và trình bày của các cán bộ ARSINC đã được cải thiện đáng kể thông qua làm việc với chuyên gia nước ngoài, tham dự các khoá tập huấn/hội thảo, viết các báo cáo hàng năm của dự án Thông tin chi tiết được trình bày dưới đây:
• Báo cáo tại Hội thảo quốc gia về nuôi biển ở Hạ long năm 2006
Nhóm cán bộ dự án đã có bài trình bày giới thiệu kết quả nghiên cứu bước đầu về sản xuất ngao
• Tập huấn hợp tác với dự án AIDA năm 2006
Dự án đã hợp tác với dự án AIDA tổ chức lớp tập huấn về công nghệ nuôi ngao cho nông dân ở Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hoá
• Báo cáo tại Diễn đàn nghề cá Châu Á tại Cochin, Ấn Độ tháng 11 năm 2007 (Như Văn Cẩn, Chu Chí Thiết, Martin Kumar)
Tên báo cáo: Ảnh hưởng của mật độ nuôi đến sinh trưởng, tỷ lệ sống và sản lượng của 2
cỡ ngao giống Meretrix lyrata nuôi ở các vùng bãi triều
• Hướng dẫn sản xuất ngao giống (Meretrix lyrata)
Hướng dẫn sản xuất giống ngao đã ghi nhân sự hợp tác nghiên cứu giữa Viện nghiên
cứu phát triển Nam Úc (SARDI) và Phân viên nghiên cứu nuôi trồng thủy sản Bắc trung
bộ (ARSINC) Tài liệu hướng dẫn được xuất bản với mục đích phổ biến rộng rãi cho các độc giả , đặc biệt là cho cán bộ nghiên cứu, sinh viên và nông dân ở Việt nam
• Bài giảng về kỹ thuật nuôi ngao (Meretrix lyrata) –Nuôi ngao trong ao và nuôi ao
bãi triều
Hướng dẫn kỹ thuật đã được chuẩn bị và trình bầy cho các đại biểu tham dự hội thảo/tập huấn vào tháng 3 năm 2008 (Báo cáo 9)
5.2.2 Cán bộ các tỉnh
Từ đầu dự án đến nay, 32 cán bộ là lãnh đạo các Sở, cán bộ khuyến ngư, cán bộ kỹ thuật
từ các tỉnh (6 cán bộ từ tỉnh Thanh Hoá, 7 cán bộ từ tỉnh Nghệ An, 6 cán bộ từ tỉnh Hà Tĩnh, 3 cán bộ từ tỉnh Quảng Trị, 4 cán bộ từ tỉnh Thừa Thiên Huế và 6 cán bộ từ tỉnh Quảng Bình) đã có cơ hội tham gia các hội thảo/tập huấn, thăm quan thực địa ở các địa điểm khác nhau (Phụ lục E) Trong số đó, 2 cán bộ nghiên cứu từ tỉnh Nghệ An và Thanh Hoá đã tham dự tập huấn, thăm quan ở nước ngoài (SARDI, Úc) Thông qua các hoạt động trên đã giúp họ không những có thêm kiến thức mà còn nâng cao kỹ năng để hướng dẫn kỹ thuật quản lý nuôi ngao đến nông dân Cán bộ ở các tỉnh chính là người trực tiếp giúp đỡ nông dân trong các hoạt động nuôi ngao và cùng với nông dân trong việc thực hiện các công việc tại mô hình trang trại trình diễn
5.2.3 Nông dân
Dự án đã tạo cho một số nông dân từ 6 tỉnh tham gia hội thảo/tập huấn, thăm quan thực địa trong năm 2007, 2008 cũng như thực hiện các mô hình trình diễn từ tháng 5 năm
