Báo cáo nghiên cứu nông nghiệp " Triển khai chương trình quản lý tổng hợp dịch hại trên cây điều ở Việt Nam với ứng dụng kiến vàng là nhân tố chính " potx

Sau khi được dự lớp FFS, kiến thức của người nông dân và kỹ năng đồng ruộng đã được nâng cao ở các lãnh vực: 1 Kỹ thuật canh tác, 2 Sức khỏe người nông dân và môi trường canh tác, 3 Sâu

Ministry of Agriculture & Rural Development

Báo cáo tổng kết dự án

Gồm có Báo cáo 6 tháng lần thứ 6

Renkang Peng, Keith Christian,

Lã Phạm Lân và Nguyễn Thanh Bình

Tháng 9, 2009

5.5 Quản lý dự án _ 18

6 Báo cáo về những vấn đề giao thoa 18

6.1 Môi trường _ 186.2 Vần đề giới tính và xã hội 18

7 Vấn đề triển khai và sự bền vững 19

7.1 Triển khai 197.2 Sự bền vững _ 197.3 Những vấn đề khác _ 19

8 Các bước quan trọng kế tiếp 19

9 Kết luận 19

10 Công bố pháp lý 24

11 Bảng và Hình 31

12 Tham khảo 37

1 Thông tin cơ quan tham gia

Tên dự án Triển khai chương trình quản lý tổng hợp dịch

hại trên cây điều ở Việt Nam với ứng dụng kiến vàng là nhân tố chính

Cơ quan phía Việt Nam Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền

Nam

Chủ nhiệm phía Việt Nam Ông Lã Phạm Lân

Cơ quan phía Úc Trường Đại học Charles Darwin

Australian Personnel GS Keith Christianvà TS Renkang Peng

Thời gian bắt đầu Tháng 2, 2006

Thời gian hoàn thành (dự kiến) Tháng 1, 2009

Thời gian hoàn thành (thực tế) Tháng 4, 2009

Giai đoạn báo cáo Tháng 9/08 – Tháng 4/09 (báo cáo 6 tháng lần

thứ 6) Tháng 2/2006 – Tháng 4/2009 (báo cáo tổng kết)

Đầu mối liên hệ

Cơ quan: Đại học Charles Darwin Email: jenny.carter@cdu.edu.au

Việt Nam

Họ và tên: Lã Phạm Lân Điện thoại: 84 0913829560

Chức vụ: TP, Phòng Nghiên cứu Bảo vệ

Cơ quan: Viện Khoa học Kỹ thuật Nông

nghiệp miền Nam Email: lphlan@yahoo.com

2 Tóm tắt dự án

3 Tóm tắt công việc đã thực hiện

Bản báo cáo tổng kết này bao gồm báo cáo cáo tiến độ 6 tháng lần thứ 6 nên phần tóm tắt chính này gồm có phần tóm tắt của tiến độ 6 tháng lần thứ 6 và phần tóm tắt của

dự án đối với mục tiêu của dự án, kết quả đạt được và những hoạt động

3.1 Hoạt động của 6 tháng lần thứ 6

Trong 6 tháng lần thứ 6 của dự án, 5 hoạt động sau đây đã được hoàn thành

• Tổ chức và hoàn thành lớp tập huấn FFS năm thứ hai tại 10 tỉnh trồng điều,

• Hoàn thành các thí nghiệm đồng ruộng trong vườn trình diễn,

• Hoàn thành quy trình IPM cây điều,

• Hoàn thành sách Hướng dẫn IPM có hình ảnh minh họa, và

• Điều tra cơ bản lần 2, so sánh với kết quả lần 1

Tổng số 70 lớp FFS tại 9 tỉnh trồng điều, với sự hỗ trợ tích cực của các Chi cục Bảo

vệ Thực vật tỉnh, đã hoàn thành do các học viên TOT năm thứ nhất và thứ hai Thời gian tập huấn của mỗi lớp FFS được bao gồm các thời điểm quan trọng: ra lá non và trước ra hoa, ra hoa và đậu trái non, và thu hoạch, lớp được tập trung từ 9 – 10 lần (mỗi lần 2 ngày) Tổng số 1750 nông dân trồng điều đã tốt nghiệp từ 70 lớp tập huấn Các nông dân dự lớp FFS đều rất hài lòng với nội dung của lớp tập huấn ICI, phương pháp giảng dạy, và kết quả của vườn thực tập Đại bộ phận nông dân dự lớp FFS bằng lòng sử dụng kiến vàng trong vườn của họ trong mùa tới Do ảnh hưởng tích cực của lớp FFS đang được tổ chức mà đã có nhu cầu cao của nông dân trồng điều tại địa phương cần được tập huấn về chương trình ICI

Sau khi kết thúc thí nghiệm hai năm hợp tác với chương trình huấn luyện TOT, sự hoạt động của vườn trình diễn ở Bình Phước đã chấm dứt trong tháng 9/2008 bởi vì người chủ vườn muốn thay thế cây điều bằng cây trồng khác Tuy nhiên, thí nghiệm

Cây điều là một cây trồng quan trọng ở Việt Nam, và sự phát triển cây điều được nhà nước xem là một chương trình trọng điểm quốc gia Từ năm 2002 sản lượng điều có gia tăng nhưng việc sử dụng quá nhiều thuốc trừ sâu đã gây ảnh hưởng đến sức khỏe của nông dân, gia súc và môi trường Chương trình IPM trên cây điều có sử dụng kiến vàng do trường Đại học Charles Darwin (CDU) đề xuất không sử dụng thuốc hóa học độc hại nhưng đạt kết quả tốt về năng suất và chất lượng hạt Dự án ứng dụng chương trình IPM này để phát triển và triển khai một chương trình cải tiến tổng hợp cây điều (ICI) trong điều kiện Việt Nam Mục tiêu của dự án đã được hoàn thành Sách Cẩm nang và Hướng dẫn thực hiện chương trình ICI đã được soạn thảo và sử dụng cho lớp TOT và FFS, và có nhận được nhiều góp ý tốt Dự án đã đạt được 113 giảng viên TOT

có năng lực, họ đã tổ chức được thành công 98 lớp FFS, với 2.448 nông dân có trình

độ Vườn trình diễn đã đạt hiệu quả nhiều hơn 13% trong lô ICI so với lô nông dân Trên 95% nông dân tham dự lớp FFS hài lòng với nội dung tập huấn, phương pháp tập huấn và hiệu quả của vườn trình diễn Dự án đã tạo ra được 9 lợi ích cho hộ trồng điều sản xuất nhỏ và 7 lãnh vực về tăng cường năng lực, và sự cải thiện về điều kiện môi trường sản xuất, sức khỏe người trồng, sự bền vững cho cây trồng Hiện vẫn có nhu cầu cao cần được tập huấn của những hộ trồng điều tại địa phương

đồng ruộng tại hai vườn trình diễn ở Đồng Nai còn tiếp tục, và hoàn thành thành công Kết quả chính là:

(1) Vấn đề kiến ma trong vườn của ông Bi đã được giải quyết thành công,

(2) Kiến vàng được duy trì ở mức độ cao và ổn định trong năm,

(3) Sâu hại chính trong vườn điều này là bọ xít muỗi, bọ cánh cứng đục ngọn, sâu cuốn là, sâu đục phồng lá, rệp sáp giả, và rầy mềm Nhìn chung, mức độ thiệt hại trung bình của hoa hoặc hạt non do mỗi loại sâu hại kể trên tương đương nhau giữa lô nông dân và lô IPM,

(4) Năng suất hạt trung bình trên cây của lô IPM tương đương hoặc cao hơn lô nông dân, và hạt sạch hơn và sáng hơn, và

(5) So sánh với lô nông dân, lợi nhuận cuối cùng của lô ICI cao hơn 13%

Quyển Cẩm nang về chương trình cải tiến tổng hợp cây điều (ICI) có sử dụng kiến vàng là thành phần chính đã được triển khai đến giảng viên ICI và khuyến nông viên

ở Việt Nam, và đã được sử dụng cho lớp TOT Quyển Hướng dẫn có hình ảnh đã được triển khai và sử dụng cho lớp tập huấn FFS Hai tài liệu này đã nhận được những góp ý tốt

Điều tra cơ bản lần 2 được thực hiện trong thời gian từ tháng 11-12/2008 với phiếu câu hỏi soạn sẵn Tổng số 220 phiếu câu hỏi đã được thực hiện với những nông dân

đã tốt nghiệp lớp FFS năm thứ nhất, hoàn thành trong thời gian tháng 4-5/2008, tại 10 huyện trồng điều thuộc năm tỉnh trồng điều chính Tổng số phiếu điều tra thu lại là

197 phiếu Sau khi được dự lớp FFS, kiến thức của người nông dân và kỹ năng đồng ruộng đã được nâng cao ở các lãnh vực:

(1) Kỹ thuật canh tác,

(2) Sức khỏe người nông dân và môi trường canh tác,

(3) Sâu hại cây điều, bệnh hại, và thiên địch, và

(4) Ý kiến của nông dân về sử dụng kiến vàng liên quan đến năng suất và chất lượng hạt điều

Trên 95% nông dân hài lòng với chương trình tập huấn FFS, với phương pháp tập

huấn, và kết quả của vườn trình diễn của lớp FFS Chương trình tập huấn ICI đã thành công và được nông dân trồng điều ủng hộ

3.2 Sự hoàn thành của dự án đối với mục tiêu của dự án, kết quả, và

đã phát triển tại Úc, và

(3) Đánh giá hiệu quả của kiểu mẫu FFS về gia tăng kiến thức nông dân và giảm

sử dụng thuốc trừ sâu trong sản xuất điều

Những mục tiêu này đã được hoàn thành thành công Tổng số 113 giảng viên TOT đã

tốt nghiệp từ lớp huấn luyện TOT, và họ có đủ năng lực thực hiện lớp tập huấn FFS

Những giảng viên TOT này đã tổ chức thành công 98 lớp FFS tại địa phương, với

tổng số 2.448 nông dân có kiến thức

Quy trình cây điều “Chương trình cải tiến tổng hợp cây điều (ICI) có sử dụng kiến

vàng là thành phần chính – Sổ tay giảng viên chương trình ICI và khuyến nông viên ở Việt Nam” đã được soạn thảo xong Sổ tay gồm các nội dung

• Đặc tính thực vật cây điều,

• Tuyển chọn dòng,

• Kỹ thuật canh tác,

• Bệnh hại và biện pháp kiểm soát,

• Côn trùng hại và sự gây hại,

• Thiên địch,

• Biện pháp kiểm soát tổng hợp,

• Vai trò của kiến vàng,

• Chăm sóc kiến vàng,

• Thu hoạch,

• Bảng liệt kê kỹ thuật ICI ở các giai đoạn sinh trưởng của cây điều, và

• Bốn phụ lục hướng dẫn tổ chức lớp TOT và FFS, và kiểm tra định kỳ dịch hại

và kiến vàng

Sách hướng dẫn ICI có hình ảnh “Chương trình cải tiến tổng hợp cây điều (ICI) có

sử dụng kiến vàng là thành phần chính – Sách Hướng dẫn cho người trồng điều

ở Việt Nam” đã soạn thảo xong Sách gồm các nội dung

• Kiểm soát dịch hại tổng hợp,

• Vai trò của kiến vàng,

• Kỹ thuật chăm sóc kiến vàng, và

• Tóm lược chương trình ICI

Chúng tôi đã nhận được nhiều góp ý tốt về 2 tài liệu từ các giảng viên chính TOT, các giảng viên TOT, và Chi cục trưởng các Chi cục Bảo vệ Thực vật

Hiệu quả của lớp tập huấn FFS về kiến thức người nông dân và kỹ năng đồng ruộng

được đánh giá qua điều tra cơ bản Trên 95% nông dân rất hài lòng với nội dung tập huấn, phương pháp tập huấn, và kết quả của vườn trình diễn của lớp FFS Hơn 80%

nông dân chắc chắn rằng kiến vàng có khả năng kiểm soát côn trùng hại chính và sẽ

cải thiện được năng suất vườn điều và chất lượng hạt điều Trên 80% nông dân đã biết

cách sử dụng kiến vàng, và sẽ ứng dụng kiến vàng và bảo cho bạn bè và nông dân khác sử dụng kiến vàng Kiến thức của người nông dân về côn trùng hại, bệnh hại, thiên địch cũng như kỹ năng đồng ruộng đã được nâng cao đáng kể Sau khi dự lớp

tập huấn FFS, có 24% nông dân ngưng sử dụng thuốc trừ sâu bởi vì sự gây hại của

côn trùng hại giảm đáng kể vì kiến vàng Khi người nông dân tiếp thu được nhiều và nhiều kinh nghiệm hơn nữa về sử dụng kiến vàng, tỷ lệ nông dân hiện tại (24%) có sử

dụng kiến vàng sẽ gia tăng đáng kể Ngoài ra, có 92% nông dân thể hiện kiến thức

đầy đủ về sử dụng thuốc trừ sâu khi nào và sử dụng ra sao một cách hợp lý

Đối tượng hưởng lợi

Theo kết quả điều tra đối với 197 nông dân trồng điều đã được bồi dưỡng từ các lớp FFS năm thứ nhất, lợi ích từ dự án của những hộ sản xuất nhỏ trồng điều gồm có:

• Kiến thức về kỹ thuật canh tác được nâng cao,

• Kiến thức về sâu hại, bệnh hại, và vai trò của thiên địch được nâng cao,

• Hệ thống kiểm soát dịch hại có sử dụng kiến vàng là thành phần chính có hiệu quả kinh tế,

• Việc giảm đáng kể sử dụng thuốc trừ sâu trong khi năng suất được giữ cao,

• Chất lượng hạt điều được cải thiện đáng kể,

• Cơ hội sản xuất hạt điều ‘hữu cơ’,

• Sự cải thiện về môi trường trong đó người nông dân đang sống, và

• Sức khỏe của người nông dân được cải thiện

Kết quả của vườn trình diễn đã gợi ý rằng, so với lợi nhuận từ kiểu canh tác thông

thường, hộ sản xuất nhỏ có thể đạt lợi nhuận nhiều hơn 13% khi họ áp dụng chương

trình ICI

Tăng cường năng lực

7 lãnh vực về tăng cường năng lực sau đây đã được tạo nên:

• Sổ tay ICI cho giảng viên TOT và khuyến nông viên đã được soạn thảo và sử dụng cho lớp TOT

• Sách hướng dẫn ICI có hình ảnh dành cho người trồng điều ở Việt Nam đã được soạn thảo và được sử dụng bởi các giảng viên TOT trong lớp FFS

• Tổng số 6 thành viên của Viện KHKTNNMN được huấn luyện chuyên sâu về phương pháp sử dụng kiến vàng Hiện nay họ có thể thực hiện tốt và giảng dạy thành công kỹ thuật sử dụng kiến vàng

• Tổng số 113 giảng viên TOT tốt nghiệp từ 2 khóa huấn luyện TOT có đầy đủ

kiến thức về chương trình ICI, và có năng lực tổ chức lớp FFS tại địa phương

• Tổng số 2448 nông dân trồng điều đã tốt nghiệp từ các lớp FFS có kiến thức

được nâng cao về kỹ thuật đồng ruộng, sâu hại, bệnh hại, và thiên địch, lợi ích của kiến vàng và chi phí giảm, v.v

• Trường Đại học Charles Darwin đã cấp một học bổng Ph.D cho một thành viên của IAS trong thời gian 3 năm để thực hiện công việc trong dự án liên quan đến chương trình cải thiện tổng hợp trên cây điều

• Hai nhân viên của Trung tâm bảo tồn động vật hoang dã ở miền Bắc đã được huấn luyện tổng quát về kỹ thuật chăm sóc kiến vàng

Quản lý dự án

Từ khi dự án bắt đầu, chủ nhiệm dự án và các nghiên cứu viên chính đã quản lý tốt dự

án Họ đã phối hợp với nhau để thực hiện các vườn trình diễn và các lớp TOT, FFS,

và soạn thảo quyển Sổ tay ICI và sách Hướng dẫn có hình ảnh

Môi trường

Môi trường canh tác đã được cải thiện tích cực với sự triển khai của dự án Kết quả

điều tra nông dân sau khi được tập huấn FFS cho thấy, 89% nông dân tin tưởng rằng

sẽ có sự cải thiện đáng kể của môi trường canh tác và 95% nông dân tin tưởng rằng

sức khỏe của họ được cải thiện đáng kể

Sự triển khai

Sự triển khai của chương trình ICI đã được thực hiện thành công và hoàn thành Trên 95% nông dân hài lòng về chương trình tập huấn FFS, phương pháp tập huấn, và kết quả của vườn trình diễn, chỉ rằng chương trình ICI đã được chấp nhận Điều quan trọng là có nhu cầu cần được tập huấn về chương trình ICI đối với nhưng nông hộ nhỏ trồng điều chưa được tập huấn Đó là do hiệu quả tích cực từ những nông dân đã hoàn thành lớp tập huấn FFS Nhu cầu cao về lớp tập huấn FFS sẽ kích thích Chi cục Bảo

vệ Thực vật địa phương với sự ủng hộ của chính quyền địa phương tiếp tục triển khai chương trình ICI sau khi dự án chấm dứt

Sự bền vững

Sự bền vững của nền sản xuất điều ở Việt Nam là trọng tâm của dự án Tất cả các mục tiêu, cách tiếp cận, phương pháp triển khai và chương trình huấn luyện đều liên kết với vấn đề này Dự án đã cho thấy rằng sử dụng kiến vàng là thành phần chính để quản lý sâu hại chính trên cây điều có lợi nhuận và có hiệu quả Phần lớn nông dân dự lớp FFS góp ý rằng chương trình ICI sẽ đạt được một nền sản xuất điều bền vững bởi

vì những kỹ thuật canh tác sử dụng trong chương trình ICI sẽ cải thiện cấu trúc đất và

độ phì nhiêu của đất Sự giảm đáng kể thuốc trừ sâu độc hại cũng sẽ giúp cho vườn điều hồi phục từ mối liên hệ mất cân bằng hiện tại giữa dịch hại và thiên địch

Những vấn đề khác

Các giảng viên chính của lớp TOT, các giảng viên TOT, các kỹ thuật viên bảo vệ thực vật trong các tỉnh có trồng điều và các nông dân đã tốt nghiệp từ lớp FFS rất thích thú

có được quyển tài liệu về sách Sổ tay ICI và Hướng dẫn ICI có hình ảnh để tham khảo

và hướng dẫn nông dân khác Theo báo giá của Nhà Xuất bản nông nghiệp TpHCM,

chi phí in sách cần được hỗ trợ thêm Au$3200 từ Văn phòng CARD để hoàn thành

3000 bản quyển Hướng dẫn ICI và 500 bản cho quyển Sổ tay ICI

4 Mục tiêu của dự án và phương pháp

Mục tiêu của dự án là gia tăng năng suất điều và chất lượng hạt điều và cải thiện môi trường qua việc sử dụng kiến vàng và sử dụng thuốc trừ sâu không độc hại Mục tiêu

cụ thể của dự án gồm có:

(1) Tổ chức lớp huấn luyện TOT về IPM trên cây điều cho các giảng viên TOT sẽ tổ chức thực hiện lớp FFS tại địa phương,

(2) Xây dựng quy trình IPM trên cây điều và sổ tay hướng dẫn có hình ảnh minh họa

để sử dụng trong điều kiện của Việt Nam trên cơ sở quy trình đã được thực hiện ở Úc,

Dự án sẽ chú trọng về (1) Sử dụng phương pháp nông dân cùng tham gia thí nghiệm,

có liên quan đến lớp TOT và FFS, và (2) Xây dựng quy trình IPM cây điều, sổ tay hướng dẫn có hình ảnh minh họa dựa trên những kết quả điều tra đồng ruộng, quan sát

và thí nghiệm thực hiện bởi thí nghiệm viên, học viên TOT, và học viên của lớp FFS Phương pháp triển khai gồm có thiết lập vườn trình diễn cho lớp TOT, lớp huấn luyện TOT và FFS, xây dựng tài liệu kỹ thuật về quy trình IPM và sổ tay hướng dẫn IPM,

và điều tra cơ bản Vùng dự án là 8 tỉnh trồng điều chính, có diện tích cây điều 300.700 ha, chiếm khoảng 86% diện tích điều cả nước

5 Tiến độ thực hiện

Theo khung dự án, bản báo cáo này sẽ gồm hai lãnh vực: (1) hoạt động 6 tháng lần thứ 6 và (2) những đạt được của dự án đối với mục tiêu của dự án, đầu ra, và hoạt động

5.1 Hoạt động trong 6 tháng lần thứ 6

Trong 6 tháng lần thứ 6, theo kế hoạch có 5 hoạt động được thực hiện và hoàn thành

1 Tổ chức và hoàn thành lần tập huấn nông dân FFS năm thứ hai tại 10 tỉnh có trồng điều

2 Hoàn thành các thí nghiệm tại vườn trình diễn,

3 Hoàn thành quy trình cải tiến ICI trên cây điều,

4 Hoàn thành sách hướng dẫn ICI có hình ảnh, và

5 Tổ chức điều tra lần thứ hai, và so sánh kết quả với lần điều tra đầu tiên Phần sau đây là tiến độ thực hiện đối với những hoạt động đề nghị

5.1.1 Lớp tập huấn nông dân FFS tại mười tỉnh có trồng điều

Trong số 81 lớp FFS tại 10 tỉnh trồng điều theo kế hoạch (Peng et al 2008f), 70 lớp

FFS, với sự hỗ trợ tích cực của chi cục Bảo vệ Thực vật, đã hoàn thành thành công bởi các học viên TOT năm thứ nhất và năm thứ hai (Bảng 1) Có 11 lớp bị thiếu là do: (1) Chi cục Bảo vệ Thực vật tỉnh Bình Dương dự kiến sẽ thực hiện 10 lớp nhưng giấy tờ chứng từ quyết toán quá phức tạp để hoàn thành đựa đến sự thất bại trong việc ký hợp đồng triển khai với IAS (để thực hiện lớp FFS, mỗi Chi cục Bảo vệ Thực vật cần phải ký hợp đồng với IAS, có đầy đủ các chứng từ chứng minh để quyết toán theo quy định của Phòng Tài vụ của IAS) (Bảng 1), và

(2) Các học viên TOT của Chi cục BVTV Bà Rịa – Vũng Tàu và Trà Vinh quá bận rộn với công việc phòng trừ sâu hại lúa (việc ưu tiên của tỉnh) để tổ chức với số lượng lớp FFS theo kế hoạch (Bảng 1)

Các lớp FFS bắt đầu từ giữa tháng 10/2008 hoặc tháng 2/2009 và hoàn thành trong tháng 4/2009 tùy theo điều kiện cụ thể tại địa phương (Bảng 1) Thời gian tập huấn của mỗi lớp FFS bao gồm các giai đoạn quan trọng: trước ra hoa, ra hoa kết trái và thu hoạch Mỗi lớp FFS có 9 – 10 lần tập trung, và mỗi lần kéo dài 2 ngày Tổng số 1750 nông dân đã hoàn thành chương trình tập huấn từ 70 lớp FFS (Bảng 1) Kết quả chính

và góp ý chính từ những nông dân dự FFS được tóm tắt như sau:

(1) Nông dân lớp FFS hài lòng chấp nhận chương trình ICI bởi vì chương trình này không cần nhiều đầu tư, nhưng duy trì được năng suất cao và chất lượng hạt Đặc biệt người nông dân đề cặp rằng kỹ thuật kiến vàng rất hữu ích cho những vườn điều trồng ở nơi đất dốc khó sử dụng thuốc trừ sâu

(2) Hiện tại, người trồng điều chỉ có thể thu lợi nhuận thấp do giá cả cao của thuốc trừ sâu, phân bón, và thuốc trừ bệnh, và sự không ổn định của giá điều hạt Những điều này đã đưa đến hậu quả sự dịch chuyển từ cây điều sang cây cao

su có giá cả cao hơn Bởi vì chi phí của chương trình ICI thấp, phần lớn người nông dân sẽ không đốn bỏ cây điều, mà tiếp tục sản xuất (xin xem Bảng 5 và 9

về phân tích kinh tế)

(3) Chính quyền địa phương và Hội Nông dân rất hưởng ứng chương trình ICI, và

họ hết sức hỗ trợ các lớp FFS, như là tổ chức nông dân, chọn lựa nơi tổ chức lớp tập huấn và vườn trình diễn, cung cấp điều kiện thích hợp cho nông dân di chuyển giữa các xã, ấp, v.v

(4) Nông dân dự lớp FFS rất hài lòng với nội dung tập huấn, phương pháp, và kết quả của vườn trình diễn của lớp FFS

(5) Sau khi được trông thấy tận mắt hiệu quả kiểm soát nhiều loại sâu hại của kiến vàng tại vườn thực tập của lớp FFS và tại vườn của mình, phần lớn người nông dân dự lớp FFS sẽ sử dụng trong một phần vườn của họ trong mùa tới để thử nghiệm và để làm quen với phương pháp quản lý kiến vàng

(6) Nông dân dự lớp FFS rất hài lòng vì kiến thức của họ được nâng cao về sâu và bệnh hại

(7) Đa số nông dân hài lòng với sự cải thiện của môi trường họ đang sống và làm việc bởi vì thuốc trừ sâu độc hại không cần thiết sử dụng trong chương trình ICI

(8) Do ảnh hưởng tích cực của lớp FFS đang tiến hành, đã có nhu cầu cao của nông dân trồng điều địa phương cần được tập huấn chương trình ICI

(9) Phần lớn nông dân FFS cần có nhiều cơ hội được tập huấn, lớp FFS có nhiều thời gian thực tập hơn, nhất là với kiến vàng

(10) Sách Hướng dẫn ICI có hình ảnh rất cần thiết cho nông dân tham khảo sau này

Bởi vì có một số nông dân trong lớp FFS năm thứ nhất bày tỏ sự quan tâm về khía cạnh kiến vàng bảo vệ rầy mềm và rệp sáp giả, trong thời điểm này, các giảng viên TOT đã có tập trung về vấn đề này và thu thập dữ liệu đồng ruộng để trình bày hiệu quả kiểm soát rầy mềm và rệp sáp giả của thiên địch Điều này đã làm nhẹ đi sự quan tâm của nông dân về sự thiệt hại gây nên bởi rầy mềm và rệp sáp giả sau khi sử dụng kiến vàng

5.1.2 Thí nghiệm trong vườn trình diễn

Ba vườn trình diễn được sử dụng cho dự án từ năm thứ hai của dự án Việc theo dõi vườn trình diễn ở Bình Phước chấm dứt từ tháng 9/2008 sau khi chúng tôi chấm dứt thí nghiệm hai năm trong hợp tác với lớp tập huấn TOT hai năm Bởi vì một số cây trong vườn bị thiệt hại nặng do gió trong mùa mưa năm 2008, và chủ vườn muốn đốn

bỏ để trồng cây trồng khác Tuy nhiên, hai vườn trình diễn ở Đồng Nai vẫn còn được theo dõi trong năm thứ 3

Trong vườn trình diễn ở Đồng Nai (vườn ông Bi), thí nghiệm năm thứ ba đã kết thúc thành công Sau khi kiến ma được xác định là yếu tố chính gây nên sự thất bại trong kiểm soát côn trùng hại chính của kiến vàng trong năm thứ nhất và năm thứ hai (Peng

et al 2008d), để tránh sự cạnh tranh giữa kiến vàng và kiến ma, đàn kiến vàng có sẵn

ở các cây hàng bìa được sử dụng cùng với việc chăm sóc các cây hàng bìa này Phương pháp này thành công với việc duy trì quần thể kiến vàng cao và ổn định trên cây điều Kết quả được tóm tắt như sau:

(1) Độ phong phú của kiến vàng ở mức độ trên 60% trong thời gian từ 11/2008 đến 5/2009, quần thể kiến vàng ổn định trong suốt thời gian cây điều ra hoa và kết trái (Hình 1)

(2) Kết quả quan sát định kỳ cho thấy, ngược với kết quả của 2 năm đầu (Peng et

al., 2008d), kiến vàng có hành vi bình thường, và rất hoạt động thu lượm thức

ăn trên các chồi non, hoa và trái hạt đang phát triển Không có sự cạnh tranh giữa kiến vàng và kiến ma

(3) Số trung bình chồi non và hoa tương đương nhau giữa lô IPM và lô nông dân (Bảng 2)

(4) Các loại côn trùng hại chính trong vườn gồm có bọ xít muỗi, bọ cánh cứng đục ngọn, sâu cuốn lá, sâu đục phồng lá, rệp sáp giả và rầy mềm (Bảng 3) Mức độ thiệt hại trung bình trên hoa và trái non do mỗi loại dịch hại tương đương nhau giữa lô nông dân và lô IPM, ngoại trừ mức độ gây hại của rầy mềm cao trong lô IPM so với lô nông dân (Bảng 3) Tuy nhiên, sự thiệt hại do rầy mềm thấp hơn 2% (Bảng 3)

(5) Năng suất hạt trung bình trên cây của lô IPM cao hơn lô nông dân (Bảng 4) Cũng vậy hạt trong lô IPM sạch hơn và có màu sắc sáng hơn hạt của lô nông dân

(6) Lợi nhuận thuần trong lô nông dân là 11.684.000 đồng/ha (Bảng 5), trong khi lợi nhuận của lô ICI là 13.698.000 đồng/ha (Bảng 5) So với lô nông dân, lô

ICI đạt lợi nhuận thuần cao hơn 17.2%

(2) Kết quả quan sát ngoài đồng cho thấy kiến vàng rất hoạt động thu lượm thức

ăn trên chồi non, hoa, và trái hạt đang phát triển trên cây điều, trong khi đó kiến ma thu lượm thức ăn trên cỏ hoà bản, cỏ lá rộng và các chồi non tái sinh của gốc điều đã đốn giữa các hàng cây Không có sự cạnh tranh giữa kiến vàng và kiến ma

(3) Số chồi non và hoa trung bình tương đương nhau giữa lô IPM và lô nông dân (Bảng 6)

(4) Kết quả quan sát định kỳ cho thấy những loại côn trùng hại chính trong vườn gồm có bọ xít muỗi, bọ cánh cứng đục ngọn, sâu cuốn lá, sâu đục phồng lá, rệp sáp giả và rầy mềm (Bảng 7) Mức thiệt hại trung bình của các chồi non, hoa, hoặc hạt non do bọ cánh cứng đục ngọn, sâu cuốn lá, sâu đục phồng lá tương đương nhau giữa lô nông dân và lô IPM (Bảng 7) Mặc dù bọ xít muỗi trong lô IPM cao hơn so với lô nông dân (Bảng 7), sự thiệt hại do bọ xít muỗi

là thấp hơn < 5 %, và thấp hơn ngưỡng thiệt hại đề xuất bởi Peng et al (1997)

Sự thiệt hại do rệp sáp giả và rầy mềm trong lô IPM cao hơn so với lô nông dân, nhưng mức thiệt hại trung bình là < 1% và < 2% đối với rệp sáp giả và rầy mềm, theo thứ tự (Bảng 7)

(5) Năng suất hạt trung bình trên cây tương đương nhau giữa lô IPM và lô nông dân (Bảng 8), nhưng hạt trong lô IPM có sạch hơn và sáng hơn so với lô nông dân

(6) Lợi nhuận thuần của lô nông dân đạt 4.005.400 đồng/ha (Bảng 9), trong khi đó của lô ICI đạt 4.376.600 đồng/ha (Bảng 9) So sánh với lô nông dân, lô ICI đạt

lợi nhuận thuần cao hơn 9,3% Kết quả này xác định rằng kết quả đạt được

trong năm 2007-08 rằng lô ICI đạt lợi nhuận thuần cao hơn lô nông dân 13,3%

5.1.3 Quy trình ICI trên cây điều

Quy trình ICI trên cây điều đã được soạn thảo Sổ tay chương trình ICI có sử dụng kiến vàng là thành phần chính – dành cho giảng viên ICI và khuyến nông viên đã hoàn thành trong tháng 10/2008 Bản tiếng Anh đã đệ trình cho Văn phòng CARD, và được chấp thuận Bản tiếng Việt đã đệ trình trong tháng 9/2009

Quyển Sổ tay gồm có 9 phần cùng với 4 phụ lục về hướng dẫn thực hiện lớp tập huấn TOT, lớp tập huấn nông dân (FFS), và biểu mẫu điều tra đồng ruộng (Peng et al.,

2008a)

• Phần 1 cung cấp tổng quan về ngành sản xuất điều trong nước và thế giới, và những cơ hội trong tương lai, nêu ra những mục tiêu của quốc gia và nhu cầu cần có một chương trình ICI tiết kiệm chi phí

• Phần 2 và 3 trình bày phương pháp tiếp cận trên cơ sở sinh thái, chi tiết ảnh hưởng của các yếu tố vô sinh và hữu sinh đến sức sản xuất của cây điều, và trình diễn phương pháp áp dụng những kỹ thuật canh tác được cập nhật để trồng cây điều khỏe

• Phần 4 và 5 trình bày về sâu hại, bệnh hại, tầm quan trọng kinh tế đến sản xuất điều, thiên địch, mối quan hệ với kiến vàng, và chiến lược kiểm soát Thông tin sử dụng trong 2 phần này có xuất xứ chủ yếu từ những thí nghiệm, điều tra

và nuôi sâu trong phòng thí nghiệm thực hiện trong thời gian của dự án

• Phần 6 trình bày kết quả của vườn trình diễn, nêu ra hiệu quả của việc sử dụng kiến vàng để quản lý phức hệ sâu hại và tầm quan trọng của việc duy trì quần thể kiến vàng cao và ổn định

• Phần 7 mô tả cơ sở sinh học và sinh thái học của kiến vàng và cung cấp kỹ năng quản lý đàn kiến vàng

• Phần 8 gợi ý một kiểu mẫu trồng mới một vườn điều liên quan đến sử dụng kiến vàng

• Phần 9 cung cấp bảng liệt kê công việc của chương trình ICI theo các giai đoạn sinh trưởng của cây điều cùng với những chi tiết tham khảo cho các phần liên quan của quyển Sổ tay

5.1.4 Sách Hướng dẫn ICI cây điều có hình ảnh

Quyển Hướng dẫn ICI có hình ảnh dành cho người trồng điều ở Việt Nam được hoàn thành trong tháng 10/2008 Bản tiếng Anh đã đệ trình cho Văn phòng CARD trong tháng 10/2008, và đã được chấp thuận Bản tiếng Việt đã đệ trình trong tháng 4/ 2009

Quyền sách gồm có 7 phần với 321 hình ảnh và biểu đồ (Peng et al., 2008b)

• Phần 1: có 41 hình ảnh và biểu đồ mô tả những kỹ thuật canh tác chính để đạt một vườn điều khỏe mạnh,

• Phần 2: có 198 hình ảnh và biểu đồ trình bày những loại sâu hại chính, thiên địch của chúng, và biện pháp kiểm soát liên quan đến kiến vàng,

• Phần 3: có 14 hình ảnh trình bày những bệnh hại chính và biện pháp kiểm soát,

• Phần 4: có 4 hình ảnh và biểu đồ trình bày tóm lược kết quả năng suất và chất lượng hạt của vườn trình diễn, nhấn mạnh vai trò của kiến vàng,

• Phần 5: có 30 hình ảnh mô tả đặc điểm sinh thái và sinh học của kiến vàng,

• Phần 6: có 34 hình ảnh và biểu đồ mô tả từng bước kỹ thuật sử dụng kiến vàng, và

• Phần 7: bảng liệt kê công việc nhằm nhắc nhở người trồng điều thực hiện các biện pháp kỹ thuật đúng thời điểm

5.1.5 Điều tra lần thứ hai, so sánh với kết quả cuộc điều tra lần thứ nhất

Điều tra cơ bản lần thứ hai được thực hiện trong thời gian 10-12/2008 với phiếu câu hỏi soạn sẵn Tổng số 220 phiếu đã được thực hiện đối với những nông dân đã tham

dự và hoàn thành lớp FFS năm thứ nhất trong tháng 4-5/2008, tại 10 huyện thuộc năm tỉnh trồng điều Tổng số phiếu thu lại là 197 phiếu Kết quả của cuộc điều tra này

được so sánh với kết quả điều tra vào thời gian đầu của dự án (Peng et al., 2006a)

Nhìn chung, kiến thức của người nông dân và kỹ năng đồng ruộng được nâng cao đáng kể sau khi được tập huấn ở các lãnh vực sau:

(1) Kỹ thuật canh tác thông thường,

(2) Sức khỏe người nông dân và môi trường canh tác,

(3) Côn trùng hại điều, bệnh hại điều và thiên địch, và

(4) Sự sử dụng kiến vàng của người nông dân liên quan đến năng suất và chất lượng hạt (Peng et al., 2009 - báo cáo đánh giá)

Trong số 196 nông dân góp ý về chất lượng tập huấn FFS, có 98%, 95% và 96% nông dân hài lòng về chương trình tập huấn của lớp FFS, phương pháp tập huấn, và kết quả của vườn trình diễn của lớp FFS, theo thứ tự Chương trình huấn luyện rộng rãi và tập trung của chương trình ICI cây điều là thành công và được sự hoan nghênh của người trồng điều (Peng et al., 2009) Vườn trình diễn FFS và vườn của người nông dân có kiến vàng đã cung cấp cho người nông dân về kiến vàng một bức ảnh đầy đủ về kiến vàng có thể đem lại lợi ích cho họ như thế nào

5.2 Sự hoàn thành của dự án đối với mục tiêu, đầu ra, và hoạt động

của dự án

Mục tiêu cụ thể của dự án gồm có

(1) Tổ chức lớp huấn luyện TOT về IPM trên cây điều cho các giảng viên TOT sẽ thực hiện lớp FFS tại địa phương,

(2) Xây dựng quy trình IPM trên cây điều và sổ tay hướng dẫn có hình ảnh minh họa

để sử dụng trong điều kiện của Việt Nam trên cơ sở quy trình đã được thực hiện ở Úc,

“chương trình quản lý tổng hợp dịch hại (IPM) Cụm từ “ICI” sẽ được sử dụng trong quyển sổ tay và quyển hướng dẫn có hình ảnh, và cụm từ này được sử dụng trong phần còn lại của bản báo cáo

5.2.1 Lớp huấn luyện TOT về IPM cây điều cho các giảng viên TOT để tổ chức

thực hiện lớp FFS tại địa phương

Mục tiêu này đã hoàn thành Tổng số 113 giảng viên TOT đã tốt nghiệp từ chương trình huấn luyện TOT (56 học viên năm thứ nhất và 57 học viên năm thứ hai (Peng et

al., 2008e); Bảng 10), và họ rất có năng lực trong tổ chức thực hiện lớp tập huấn FFS

(Peng et al., 2008c) Những giảng viên TOT này đã thực hiện thành công 98 lớp FFS

ở địa phương, với kết quả là 2,448 nông dân đã tốt nghiệp với kiến thức được nâng cao và kỹ năng đồng ruộng được nâng cao liên quan đến chương trình ICI (Bảng 10; Peng et al., 2009) Sự phân phối số lượng giảng viên TOT, số lớp FFS và nông dân tốt nghiệp từ các lớp FFS của mỗi tỉnh được trình bày trong Bảng 10

So sánh với số lượng 120 học viên TOT đề xuất, chỉ có 113 học viên TOT tốt nghiệp

do tùy thuộc vào số lượng nhân viên có sẵn của các chi cục BVTV đã có kinh nghiệm

về IPM hoặc FFS So với số lượng nông dân 3750 nông dân đề xuất, chỉ có 2448 nông dân tham gia lớp FFS Sự thiếu hụt 1302 nông dân có nguyên do chính từ

(1) Thời điểm của sự bùng phát rầy nâu trên lúa trùng lặp với thời điểm tổ chức lớp FFS trong 2007 và 2008 (lúa là cây trồng chính quan trọng nhất ở Việt Nam) Từ đó các học viên TOT đã rất bận rộn để tổ chức nhiều lớp FFS theo

5.2.2 Xây dựng quy trình IPM trên cây điều và sách hướng dẫn IPM cây điều

có hình ảnh thực hiện trong điều kiện Việt Nam

Mục tiêu này đã được hoàn thành Quy trình IPM trên cây điều được xây dựng dựa trên những thí nghiệm đồng ruộng dài hạn và điều tra đồng ruộng ở những tỉnh trồng

điều chính (Peng et al., 2008d) Quy trình này có đề tựa là “Chương trình cải tiến tổng

hợp cây điều (ICI) có sử dụng kiến vàng là thành phần chính – Sổ tay cho người huấn luyện và khuyến nông ở Việt Nam” Theo kế hoạch, quyển sổ tay gồm có những thông tin được cập nhật về

• Đặc tính thực vật cây điều,

• Tuyển chọn giống trồng,

• Kỹ thuật canh tác,

• Bệnh hại điều và biện pháp kiểm soát,

• Côn trùng hại điều và sự gây hại,

• Bốn phụ lục về hướng dẫn tổ chức lớp TOT và FFS và điều tra định kỳ sự gây

hại của dịch hại và sự phong phú của kiến vàng (Peng et al., 2008a)

Sách hướng dẫn ICI trên cây điều có hình ảnh minh họa cũng được xây dựng dựa theo những kết quả thí nghiệm đồng ruộng dài hạn, những điều tra đồng ruộng, và nuôi sâu

trong phòng thí nghiệm (Peng et al., 2008d), kiểu trình bày này tốt hơn là các

áp-phích mà chúng tôi đã đề xuất ban đầu Sách hướng dẫn gồm các lãnh vực

• Biện pháp kiểm soát tổng hợp,

• Vai trò của kiến vàng,

• Kỹ thuật chăm sóc kiến vàng, và

• Tóm lược chương trình ICI (Peng et al., 2008b)

Trước khi đệ trình bản thảo sổ tay ICI và sách hướng dẫn ICI cho Văn phòng CARD, chúng tôi đã nhận được những góp ý chính từ các giảng viên TOT, học viên TOT, và Chi cục trưởng các chi cục BVTV tỉnh:

(1) Quyển sổ tay có thiết kế tốt và dễ thực hiện,

(2) Cả hai quyển sổ tay và hướng dẫn sẽ ứng dụng được trong điều kiện canh tác cây điều cụ thể ở Việt Nam, và

(3) Sách hướng dẫn có hình ảnh rất có ích cho người trồng điều

Bản tiếng Anh của quyển sổ tay và hướng dẫn có hình ảnh đã được sự chấp thuận của Văn phòng CARD với những góp ý tốt (xin xem Báo cáo đánh giá quy trình IPM trên

cây điều) Bản tiếng Việt của quyển hướng dẫn ICI có hình ảnh đã được đệ trình, và bản tiếng Việt của quyển sổ tay ICI, có rất nhiều từ để dịch, sẽ được đệ trình trong tháng 9/2009

5.2.3 Hiệu quả của mô hình FFS trong tăng cường kiến thức của người nông

dân và giảm sử dụng thuốc trừ sâu trong canh tác điều

Hiệu quả của lớp tập huấn FFS đến kiến thức của người nông dân và kỹ năng canh tác

đã được đánh giá qua cuộc điều tra Trong số 197 phiếu điều tra thu về từ các nông

dân đã tham dự lớp FFS năm thứ nhất, có trên 95% nông dân hài lòng với nội dung tập huấn, phương pháp tập huấn, và kết quả của vườn trình diễn FFS Có trên 80%

nông dân chắc chắn rằng kiến vàng có thể kiểm soát những loại côn trùng hại chính và

cải thiện tốt năng suất và chất lượng hạt điều Có trên 80% nông dân biết cách sử

dụng kiến vàng, sẽ sử dụng kiến vàng, và sẽ nói cho bạn bè và nông dân khác sử dụng kiến vàng Kiến thức của người nông dân trồng điều về các loại côn trùng hại, bệnh hại, và thiên địch cũng như các kỹ năng canh tác thông thường đã được nâng cao rõ rệt (xin xem Peng et al., 2009 về chi tiết)

Với mối quan tâm về việc giảm sử dụng thuốc trừ sâu, 91% nông dân đã sử dụng thuốc trừ sâu trước khi dự lớp FFS nhưng sau đó chỉ có 67% nông dân có sử dụng

thuốc trừ sâu, kết quả là giảm 24% (Peng et al., 2009), do sự gây hại của sâu hại trong

vườn giảm đi sau khi sử dụng kiến vàng trong vườn Tuy nhiên, với sự ứng dụng chương trình ICI, chúng tôi kỳ vọng tỷ lệ nông dân có sử dụng thuốc trừ sâu hiện tại (67%) sẽ giảm xuống trong tương lai khi mà người nông dân có nhiều và nhiều kinh

nghiệm hơn nữa về sử dụng kiến vàng Ngoài ra có khoảng 92% nông dân thể hiện sự

hiểu biết về thời điểm sử dụng và cách sử dụng thuốc trừ sâu trong vườn điều (Peng et al., 2009) Mặt khác, trong kết quả điều tra cơ bản, có khoảng 80% nông dân đã trải qua kinh nghiệm về những triệu chứng ngộ độc thuốc trừ sâu trong khi họ sử dụng và

sau khi sử dụng thuốc trừ sâu (Peng et al., 2006a)

5.3 Đối tượng hưởng lợi

5.3.1 Đối tượng hưởng lợi trong 6-tháng lần thứ 6 của dự án (9/2008 – 4/2009)

Theo phản hồi từ các học viên TOT và từ các nông dân FFS năm thứ hai, các nông dân bày tỏ sự quan tâm của họ đến lớp tập huấn FFS bởi vì họ đã thấy kết quả về sự kiểm soát của kiến vàng đối với các sâu hại chính trong vườn thực tập của lớp FFS và trong vườn của họ Họ cũng tin tưởng rằng sức khỏe của bản thân và môi trường sẽ được cải thiện bởi vì không có thuốc trừ sâu độc hại được sử dụng trong chương trình ICI Do ảnh hưởng của các nông dân đã tham dự lớp FFS nhiều nông hộ nhỏ trồng điều trong vùng đã yêu cầu được tập huấn FFS (Peng et al., 2009)

Lợi nhuận thuần từ vườn trình diễn gợi ý rằng, so với lợi nhuận từ cách quản lý thông

thường, nông hộ có khả năng đạt được lợi nhuận 13,3% nhiều hơn khi họ áp dụng

chương trình ICI

5.3.2 Đối tượng hưởng lợi từ dự án (2/2006 – 4/2009)

Từ kết quả điều tra 197 nông dân trồng điều đã tham dự lớp FFS năm thứ nhất (Peng

et al., 2009), lợi ích từ dự án của nông hộ nhỏ trồng điều được tóm lược như sau:

(1) Kiến thức được nâng cao về kỹ thuật canh tác, bao gồm

a Tầm quan trọng của việc chọn lựa giống trồng,

b Kỹ năng trồng cây,

c Kỹ thuật xén tỉa,

d Nguyên tắc trồng xen,

e Tầm quan trọng của phân hữu cơ,

f Phương pháp áp dụng phân hóa học,

c Vai trò của thiên địch trong vườn điều

(3) Hệ thống kiểm soát dịch hại có sử dụng kiến vàng là thành phần chính tiên tiến và có hiệu quả kinh tế,

(4) Sự giảm đáng kể thuốc trừ sâu trong khi vẫn duy trì được năng suất điều cao, (5) Chất lượng hạt điều được cải thiện đáng kể do sử dụng kiến vàng,

(6) Cơ hội sản xuất hạt điều “hữu cơ”,

(7) Sự cải thiện môi trường người nông dân đang sinh sống, và

(8) Sức khỏe người nông dân được cải thiện

Vườn trình diễn gợi ý rằng, so với lợi nhuận thuần của vườn được quản lý theo cách

thong thường, nông hộ nhỏ có thể đạt được lợi nhuận với 13.3% cao hơn khi họ áp

dụng chương trình ICI

5.4 Tăng cường năng lực

5.4.1 Tăng cường năng lực torng 6-tháng lần thứ 6 của dự án (9/2008 – 4/2009)

Trong khoảng thời gian 6-tháng lần thứ 6, Dr Peng đã đến thăm Việt Nam trong tháng 10/2008 để kiểm tra vườn trình diễn và các hoạt động tập huấn lớp FFS Tại vườn trình diễn ở Đồng Nai, kiến ma vẫn còn cạnh tranh với kiến vàng bởi vì có sự khó khăn trong việc duy trì cỏ dại hòa bản và lá rộng do sự phát triển của tán cây, và mật

độ quần thể kiến ma còn rất cao trong lô IPM Tuy nhiên, trong một khảo sát kỹ lưỡng, TS Peng tìm thấy có một quần thể kiến vàng, đang cư ngụ trên những cây tràm

(Acacia sp.) trồng ở bờ ranh vườn, đã phát tán quần thể sang một số cây trong lô nông

dân mà kiến ma đã chiếm cứ những cây này trước đó, và giờ đã bị kiến vàng chiếm cứ

và đuổi kiến ma vào hướng giữa lô Kiểu phát triển này cũng được nhận thấy ở bờ khác của cây hàng rào Với kiểu phát triển lý thú này, Dr Peng đã cùng làm việc chặc chẽ với các thành viên IAS để cải tiến điểm trình diển này bằng cách sử dụng một số cây của lô nông dân sáp nhập vào lô IPM và một số cây của lô IPM sáp nhập vào lô nông dân để sử dụng mối quan hệ hỗ tương tích cực này, hơn là tốn kém nhiều thời gian để phòng trừ kiến ma đang khu trú ở trung tâm lô IPM với một quần thể quá cao

pháp tập huấn, và họ đã học được những gì, họ cần những gì cho sự quản lý vườn điều tốt nhất DR Peng cũng trả lời nhiều câu hỏi do nông dân đặt ra Vào cuối mỗi lớp FFS, Dr Peng đã thảo luận trao đổi thông tin với các giảng viên TOT và Chi cục trưởng chi cục BVTV và đưa một số góp ý để nâng cao chất lượng tập huấn FFS trong tương lai Những góp ý gồm có:

(1) Điều kiện lý tưởng là chọn và có được ít nhất một nông dân có ít nhiều hiểu biết về kiến vàng cho mỗi lớp FFS,

(2) Học viên TOT cần để cho nông dân thực tập tại vườn nhiều hơn nữa để trình diễn một cách chọn lọc những biện pháp kỹ thuật khác nhau, và

(3) Tài liệu học tập là sách hướng dẫn có hình ảnh rất cần thiết để nâng cao chất lượng tập huấn lớp FFS

5.4.2 Vấn đề tăng cường năng lực của dự án (2/2006 – 4/2009)

Mục tiêu chính của dự án là giúp cho nông hộ nhỏ sản xuất điều năng suất gia tăng và chất lượng hạt được cải thiện thông qua việc xây dựng và triển khai chương trình ICI trên cơ sở chương trình IPM có sử dụng kiến vàng là thành phần chính đã được trường đại học Charles Darwin xây dựng Để hoàn thành, chúng tôi đã thực hiện việc huấn luyện chuyên sâu về kỹ thuật kiến vàng và những phương pháp kỹ thuật đồng ruộng tiên tiến cùng với thí nghiệm đồng ruộng dài hạn và điều tra đại trà diện rộng Chi tiết của những hoạt động này trong việc huấn luyện và thí nghiệm đồng ruộng đã được trình bày trong báo cáo 6 tháng các lần thứ nhất, thứ 2, thứ 3, thứ 4 và thứ 5

(Peng et al., 2006b; 2007a, b; 2008e, f), và sau đây là tóm lược sự hoàn thành về tăng

cường năng lực

(1) Sổ tay ICI dành cho học viên TOT và khuyến nông viên ở Việt Nam đã được xây dựng và dùng cho lớp huấn luyện TOT Bản tiếng Anh của quyển sổ tay ICI đã được Văn phòng CARD chấp thuận, và bản tiếng Việt sẽ được đệ trình trong tháng 9/2009

(2) Quyển hướng dẫn ICI dành cho người trồng điều ở Việt Nam đã được xây dựng và được các giảng viên TOT sử dụng trong lớp tập huấn FFS Bản tiếng Anh đã được Văn phòng CARD chấp thuận, và bản tiếng Việt được đệ trình trong tháng 4/2009

(3) Tổng số 113 học TOT đã hoàn thành từ hai trung tâm huấn luyện TOT với kiến thức đầy đủ về chương trình ICI, và họ có năng lực tại các lớp tập huấn FFS ở địa phương

(4) Tổng số 2448 nông dân trồng điều đã hoàn thành từ khóa tập huấn FFS với kiến thức được nâng cao về kỹ thuật đồng ruộng, côn trùng hại, sâu hại, và thiên địch, và lợi ích của kiến vàng, gồm có chi phí được tiết kiệm, v.v

(5) Tổng số 6 thành viên của Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp miền Nam (IAS) đã được tập huấn chuyên sâu về kỹ thuật kiến vàng Hiện nay, các thành viên IAS có thể thực hiện và truyền đạt thành công kỹ thuật kiến vàng (Peng et

al., 2006b, 2007a)

(6) Trường Đại học Charles Darwin đã cấp một học bổng Ph.D cho 1 thành viên IAS (Ông Nguyễn Thanh Bình) trong thời gian 3 năm để làm việc trong dự án liên quan đến chương trình ICI cây điều

(7) Hai nhân viên từ Chương trình Bảo tồn Tê tê châu Á, Vườn Quốc Gia Cúc Phương (Ông Thái và phụ tá) đã được tập huấn bao quát về kỹ thuật kiến vàng Sau khi nhận thấy rằng kiến vàng là thức ăn tốt nhất để nuôi dưỡng con

tê tê (tịch thu được từ buôn lậu), nhân viên bảo tồn động vật đã liên hệ với chúng tôi mong muốn được tham dự lớp huấn luyện để mà thiết lập một vườn

nuôi kiến Để giúp đỡ chương trình bảo tồn động vật quý hiếm, chúng tôi nhiệt tình ủng hộ và đồng ý ông Thái và phụ tá tham dự lớp huấn luyện

5.5 Quản lý dự án

Giáo sự Keith Christian và TS Renkang Peng có nhiệm vụ điều phối chung dự án và

và sẽ họp lại báo cáo những nhu cầu đòi hỏi với sự đóng góp từ phía Việt Nam khi cần thiết

TS Peng theo dõi các hoạt động của dự án, và ông ta cũng có nhiệm vụ kiểm tra tiến

độ đối với sự triển khai của chương trình ICI, huấn luyện thành viên dự án thuộc IAS

về kỹ thuật kiến vàng và kỹ thuật đồng ruộng tiên tiến, một phần lớp huấn luyện TOT, giải quyết vấn đề phát sinh từ vườn trình diễn, phân tích dữ liệu, xây dựng tài liệu sổ tay ICI, và hướng dẫn ICI có hình ảnh

Từ khi dự án triển khai, ông Lân chịu trách nhiệm quản lý nhân sự và kinh phí dự án phía Việt Nam Ông ta cũng quản lý các vườn trình diễn với sự giúp đỡ của 2 thí nghiệm viên và cộng tác chặt chẽ với 10 chi cục BVTV tỉnh về lớp tập huấn FFS

6 Báo cáo về những vấn đề giao thoa

6.1 Môi trường và sức khỏe

Môi trường canh tác được cải thiện tích cực với sự triển khai của dự án Thí nghiệm đồng ruộng dài hạn đặt trong vườn trình diễn đã cho thấy thiên địch của côn trùng hại

điều trong lô IPM nhiều hơn lô nông dân (Peng et al., 2008b)

Theo kết quả điều tra nông dân đã hoàn thành lớp FFS năm thứ nhất, có 89% nông dân tin tưởng rằng môi trường canh tác của họ được cải thiện một cách có ý nghĩa và 95% nông dân tin tưởng rằng sức khỏe của họ cũng được cải thiện đáng kể (Peng et al., 2009), bởi vì không có việc phun thuốc trừ sâu độc hại trong chương trình ICI này Mặt khác, trước khi dự lớp FFS, có khoảng 80% nông dân đã bị ảnh hưởng với nhiều triệu chứng ngộ độc thuốc trừ sâu, và 92% nông dân nhận biết rằng sử dụng thuốc trừ sâu đã gây nên những ảnh hưởng xấu đến môi trường canh tác (Peng et al.,

2006a)

6.2 Vấn đề giới tính và xã hội

Trong việc huấn luyện FFS, phụ nữ và dân tộc ít người rất được khuyến khích tham

dự Trong mỗi lớp có từ 20-30% phụ nữ Vườn trình diễn lớp TOT của chúng tôi cũng

có người dân tộc ít người tham gia trong việc quản lý

Kết quả điều tra nông dân đã tham dự lớp FFS năm thứ nhất cho thấy rằng không có

sự khác biệt về vai trò của người phụ nữ vào trước và sau khi tham dự lớp FFS (Peng

et al., 2009) Thực ra thời gian quá ngắn (chỉ có 7 tháng sau khi hoàn thành lớp FFS)

để có thể có những thay đổi thấy được trong sự tham gia lao động của gia đình Về lâu dài, chúng tôi kỳ vọng sự tham gia của người phụ nữ trong hoạt động sản xuất của nông hộ nhỏ sẽ được thúc đẩy bởi vì chương trình ICI có sử dụng kiến vàng là thành phần chính không đòi hỏi nhiều về sức lực và không liên quan đến việc phun thuốc trừ sâu độc hại