Các thí nghiệm tỉa thưa và tỉa cành Keo Thí nghiệm tỉa thưa ở Đồng Hới Các tiến sỹ Harwood và Beadle đã xem xét và xác định hiện trường cho khảo nghiệm tỉa cành, tỉa thưa tại Đồng Hới, Q
Trang 1
Bé N«ng nghiÖp vµ Ph¸t triÓn N«ng th«n
Dù ¸n CARD: “Ph¸t triÓn bÒn v÷ng vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ cho rõng trång
c¸c loµi Keo cung cÊp gç xΔ
M· sè: 032/05 VIE
BÁO CÁO ĐIỂM MỐC 8:
C¸c thÝ nghiÖm tØa th−a vµ tØa cµnh Keo
Th¸ng 12-2006
Trang 2Điểm mốc 8 Các thí nghiệm tỉa thưa và tỉa cành Keo
Thí nghiệm tỉa thưa ở Đồng Hới
Các tiến sỹ Harwood và Beadle đã xem xét và xác định hiện trường cho khảo nghiệm tỉa cành, tỉa thưa tại Đồng Hới, Quảng Bình (đầu ra 3.1) và cùng với các cán bộ của Viện Khoa học lâm nghiệp (FSIV) bố trí một thí nghiệm tỉa thưa tại rừng trồng Keo lai dòng vô tính 2 năm tuổi do lâm trường ở địa phương quản lý Sau đó FSIV đã cử ông Đặng Thịnh Triều thiết lập thành công thí nghiệm này vào tháng 6/2006 theo bản hướng dẫn kỹ thuật do Tiến sỹ Beadle cung cấp Tất cả cây trong thí nghiệm đều được tỉa cành
Thí nghiệm gồm 4 lặp, mỗi lặp có 4 công thức tỉa thưa khác nhau, nó sẽ cung cấp các số liệu
có giá trị về ảnh hưởng của tỉa thưa tới sinh trưởng Keo lai Tổng diện tích thí nghiệm bao gồm cả các hàng đệm bao quang khoảng 1.2ha Bản hướng dẫn được viết cho việc thiết lập và quản lý thí nghiệm được đính kèm ở phụ lục 1
ảnh 1: Hình ảnh một ô đã được tỉa thưa trong thí nghiệm sau khi thiết lập các công thức tỉa thưa một thời gian ngắn
Bốn mô hình trình diễn về tỉa cành phục vụ cho khuyến lâm và các mục tiêu đào tạo của dự
án đã được xây dựng tại Thừa Thiên Huế như sau:
Thí nghiệm 1: Tỉa giữ lại 1 thân
- Loài: Keo lai 1 năm tuổi
- Địa điểm: Thuỷ Phú, Hương Thuỷ, cách Huế 20km về phía Nam
Trang 3- Địa điểm: Hương Thọ, Hương Trà, cách Huế 20km về phía tây
- Diện tích: 0.4ha (0.2 ha tác động, 0.2ha ô bên cạnh không tác động)
- Chủ rừng: Lâm trường địa phương
- Thời gian: tháng 9/2006
Thí nghiệm 3: Tỉa tạo dáng thân
- Loài: Keo lai 2 năm tuổi
- Địa điểm: Phú Bài, Hương Thuỷ, cách Huế 20km về phía nam
- Diện tích: 0.4ha (0.2 ha tác động, 0.2ha ô bên cạnh không tác động)
- Chủ rừng: Lâm trường địa phương
- Thời gian: tháng 10/2006
Thí nghiệm 4: Tỉa giữ lại 1 thân
- Loài: Keo lai 1 năm tuổi
- Địa điểm: Hương Thọ, Hương Trà cách Huế 20km về phía tây
- Diện tích: 0.4ha (0.2 ha tác động, 0.2ha ô bên cạnh không tác động)
- Chủ rừng: Lâm trường địa phương
- Thời gian: tháng 10/2006
Những mô hình trình diễn này được xây dượng bởi các lâm trường tại Huế theo sự hướng dẫn và được cấp kinh phí từ dự án CARD và được quản lý bởi FSIV Tiến sỹ Beadle đã đi thăm các mô hình này và sẽ có báo cáo chi tiết trong báo cáo 6 tháng lần thứ 2
Xây dựng thêm 0.4ha mô hình trình diễn trên rừng trồng dòng vô tính Keo lá tràm 3tuổi tại Trạm nghiên cứu Ba Vì, tỉnh Hà Tây vào tháng 1 năm 2007 Thí nghiệm tỉa cành này sẽ có giá trị cho việc đào tạo và trình diễn của dự án ở miền bắc Việt Nam
Tóm lại, để đạt được được điểm mốc 8 một thí nghiệm chính và 4 mô hình trình diễn đã
được xây dựng ở miền trung và mô hình trình diễn thứ năm sẽ sớm được xây dựng ở miền bắc việt Nam Tổng diện tích đạt khoảng 3.6ha, các thí nghiệm đều được đặt ở những điểm có giao thông thuận lợi, có độ dốc thấp vừa phải vì vậy học viên của các khoá đào tạo có thể dễ dàng tham quan học tập tại đó Hơn thế nữa các mô hình trình diễn ở miền trung Việt Nam
đều thuộc sở hữu của các lâm trường địa phương tại Huế, chúng nằm trên đất gần với rừng trồng của các hộ trồng rừng và sẽ có tác động người dân
Trang 4Phụ lục 1: Hướng dẫn kỹ thuật tỉa thưa rừng trồng Keo lai tại Đồng Hới
Dự án: Phát triển bền vững và hiệu quả kinh tế cho rừng trồng các loài Keo cung cấp gỗ xẻ ở Việt Nam
Thuộc chương trình hợp tác nông nghiệp và nông thôn
Mục tiêu 3, đầu ra 3: Ba khảo nghiệm 1 ha được tỉa thưa/tỉa cành ở các rừng trồng trẻ tuổi, viết quy trình quản lý và đo đếm
Kiểm chứng: Báo cáo về xây dựng các khảo nghiệm và các bản hướng dẫn được gửi tới văn phòng CARD
Thí nghiệm tại Đồng Hới
Thông tin chung
Thí nghiệm tại Đông Hới sẽ là thí nghiệm hạt nhân cho mục tiêu 3, các thí nghiệm khác
sẽ được tiến hành vào cuối năm đầu của dự án ở miền trung Việt Nam và cũng có thể muộn hơn và ở một nơi khác tại Việt Nam nhưng tất cả chúng chỉ là các mô hình trình diễn, những yêu cầu về những thí nghiệm này đã được xác định Tuy nhiên chúng nhỏ và chỉ bao gồm 2 ô, một ô cho các tác động thông thường và một ô kết hơpk giữa việc tỉa cành và tỉa thưa Những mô hình thí nghiệm nhỏ này sẽ được xây dựng tại các hộ trồng rừng kết hợp với chủ đất
Điểm để xây dựng thí nghiệm tại Đồng Hới được chọn ngày 3/4/006 và các ô được đánh dấu và ngày hôm sau, rừng trồng này nằm ở phía tây thị xã Đồng Hới, diện tích khoảng 5ha
do công ty Long Đại quản lý Đây là rừng trồng Keo lai được trồng vào tháng 12/2003, khoảng cách trồng 4x2,5m các cây có hình thân và sinh khối tốt, khoẻ mạnh, chiều cao khoảng 6-8m tán nhỏ Có thể thấy rằng trong lần tỉa thưa đầu tiên các cây trong lâm phần sẽ
có chiều cao phổ biến khỏang 8m và được quản lý cho mục đích gỗ xẻ Tốc độ tăng trưởng
ước đạt trên 20m3/ha/năm cho cả luân kỳ Số cây một thân chiếm tỉ lệ rất cao, vì tất cả những
lý do trên mà lâm phần này đã đạt được các tiêu chuẩn cho việc quản lý một lâm phần Keo cho mục đích gỗ xẻ
Sẽ tiến hành phát dọn thực bì trên toàn bộ diện tích sẽ bố trí thí nghiệm trước khi tiến hành tỉa thưa Không sử dụng thuốc diệt cỏ
Mục tiêu
Mục tiêu chính của nghiên cứu này là đánh giá ảnh hưởng của các mức độ tỉa thưa khác nhau tới sinh trưởng chiều cao và đường kính của Keo lai, mức độ tăng trưởng trong các ô thí nghiệm và tăng trưởng đường kính của các cá thể giữa các công thức sẽ được sử dụng làm cơ
sở để đánh giá tỉa thưa như thế nào để tối đa được cả hai chỉ tiêu là trữ lượng gỗ (ô thí nghiệm) và chất lượng gỗ (kích thước cây)
Trang 5thời gian của thí nghiệm bởi sự cạnh tranh giữa các cây vì thế tỉ lệ tồn tại trung bình của các cây sẽ nhỏ hơn 100%, số cây trung bình trong ô không tỉa sẽ nhỏ hơn số cây khi bắt đầu thí nghiệm là 1000cây/ha
Thí nghiệm được thiết kế theo khối ngẫu nhiên hoàn toàn đầy đủ, có 4 khối (xin lưu ý các khối ở đây tương đương với các lặp) Tất cả 4 công thức tỉa thưa sẽ được phân bố ngẫu nhiên trong từng khối
Bảng 1: Các công thức tỉa thưa và kích cỡ các ô trong thí nghiệm tỉa thưa tại Đồng Hới
Số cây/ ô 1
Công thức
(Số cây/ha) Bao gồm cả hàng bao phần ô lõi
Kích thước các chiều (m ì m) 28 ì 22.5 20 ì 17.5
1
Số lượng cây cho mỗi ô là số lượng cây trong mỗi ô sau khi đã tỉa thưa
Thiết kế ô thí nghiệm: có hai loại ô
Ô lõi là phần diện tích bao gồm 5 hàng cây và mỗi hàng có 7 cây , các cây trong phần ô này
sẽ được đo đếm số liệu (các cây có nền vàng trong hình 1) Vì vậy ô lõi trong công thức không tỉa sẽ có 5x7=35 cây, giảm số lượng cây trong các ô khá theo yêu cầu ở bảng 1 để đạt
được số lượng cây theo các công thức tỉa thưa
Trang 66 7
5 4 3 2 1
9 8
10 11 12 13 14
20 21
19 18 17 16 15
23 22
24 25 26 27 28
34 35
33 32 31 30 29
28 m
20 m
22.5 m 17.5 m
Thinning Trial at Dong Hoi (1000 stems ha -1 )
6 7
5 4 3 2 1
9 8
10 11 12 13 14
20 21
19 18 17 16 15
23 22
24 25 26 27 28
34 35
33 32 31 30 29
6 7
5 4 3 2 1
9 8
10 11 12 13 14
20 21
19 18 17 16 15
23 22
24 25 26 27 28
34 35
33 32 31 30 29
28 m
20 m
22.5 m 17.5 m
Thinning Trial at Dong Hoi (1000 stems ha -1 )
5 4 3
1
9 8
11 12 13
20 19 18
15
22
24
26 27
34 35
32
29
28 m
20 m
22.5 m 17.5 m
Thinning Trial at Dong Hoi (600 stems ha -1 )
5 4 3
1
9 8
11 12 13
20 19 18
15
22
24
26 27
34 35
32
29
28 m
20 m
22.5 m 17.5 m
Thinning Trial at Dong Hoi (600 stems ha -1 )
Hình 1: miêu tả các ô (a) trước tỉa thưa và (b) sau khi tỉa thưa tới 600cây/ha Lưu ý Phần lõi ô
có nền màu vàng còn phần đệm có nền xanh Các cây được loại bỏ trong ô tỉa thưa là những cây nhỏ Biểu đồ cho thấy điều quan trọng là phân bố của các cây sau khi tỉa thưa phải đều
Trang 7Ô tổng (bao gồm cả hàng bao) có 7hàng, mỗi hàng 9 cây, hàng ngoài cùng là hàng bao xung quanh ô lõi (các cây có nền xanh trong hình 1) lúc đầu các ô này nếu đầy đủ cây sẽ có (7hàng
x 9cây) 63 cây Trong các công thức tỉa thưa các hàng bao này cũng tỉa với cùng cường độ như ô lõi vì vậy chúng tạo thành một hàng đệm giữa ô lõi và các công thức bên cạnh
Vì cây được trồng với khoảng cách hàng cách hàng 4m, cây cách cây 2,5m nên ô lõi sẽ có diện tích là 0,035ha (20 x 17,5m =350m2) và ô bao gồm cả hàng bao là 0,063ha (28 x 22,5m
=630m2) (bảng 1)
Bố trí ô
Vào ngày 4/4/2006 4 khối đã được đánh dấu bằng các dải băng mầu để xác định 4 gốc của mỗi ô tổng
Để bố trí ngẫu nhiên các công thức trong các khối chúng ta có thể làm theo cách sau:
• Với mỗi khối đi tới điểm cuối cùng gần đường nhất và đứng ở góc bên trái, mặt quay vào
ô (lưng quay ra đường) đó là điểm mốc cho mỗi khối, ô đầu tiên sẽ là ô 1 và 3 ô tiếp theo trong mỗi khối sẽ là ô2 ô3 và ô4 Đó là minh hoạ cho hai loại khối chúng tôi đã sử dụng trong thí nghiệm (hình 2) mặc dù không phải tất cả các ô đều nằm cạnh nhau
Hai điểm chú ý quan trọng:
• Số cây của 1 hay 2 ô trong hai khối xa đường nhất vào thời điểm xác định ít hơn 1000 cây/ha bởi một số cây bị mất (có thể chỉ khoảng 850 đến 900 cây/ha), chúng ta cần tránh
bố trí các công thức đối chứng (không tỉa) vào các ô đó Nếu trong trường hợp bố trí ngẫu nhiên mà các ô đối chứng rơi vào các ô đó thì tiến hành bố trí ngẫu nhiên lại tới khi nào không gặp phải vấn đề đó nữa
• Trong thực tế, sự chính xác đối với các cây được trồng được thấy khá cao ở khoảng cách hàng cách hàng 4m và cây cách cây 2,5m Tuy nhiên kích thước ô (theo bảng 1) cần phải
được kiểm tra bằng thước Nếu sai số không nằm trong khoảng 10% diện tích (630m2 cho các ôtổng) thì phải điều chỉnh góc của các ô cho phù hợp với điều kiện Cuối cùng số cây
đưa ra trong mỗi ô như bảng 1 nhưng chúng có thể nhiều hoặc ít hơn so với trong bảng đó
4 (300)
3 (450)
2 (1000)
3
Reference point
Reference point
4 (300)
3 (450)
2 (1000)
1 (600)
4 (300)
3 (450)
2 (1000)
3 1
3
Reference point
Reference point
Trang 8Hình 2: Hai kiểu bố trí khối tại Đồng Hới bằng đánh số, số 1 ở bên trái rồi bố trí ngẫu nhiên các công thức trong khối Việc bố trí ngẫu nhiên 4 công thức trong mỗi khối đã hoàn thành cho khối 1 vào ngày 4/4/2006, hình 2 thể hiện việc bố trí các công thức
Đo đếm số liệu trước tỉa thưa
Các công việc được thực hiện như sau:
• Đánh số 35 cây trong ô lõi như đã chỉ ra trong hình 1 những cây được đánh số này bao gồm cả những cây bị mất
• Đo đếm đường kính ngang ngực cho toàn bộ các cây trong 16 ô
Phương pháp tỉa thưa (600 cây/ha)
Như đã thảo luận cho ô1 khối 1 (600cây/ha) vào 4/4/2006, số lượng cây cuối cùng cho ô lõi là
21 cây/ô (bảng 1), nếu ô có đủ cây là 35 cây thì sẽ có 14 cây cần được tỉa đi Để đáp ứng
được yêu cầu này 4 trong số 7 hàng cây sẽ tỉa bỏ 3 cây, và 1 hàng sẽ tỉa bỏ 2 cây Nếu số cây
ít hơn 35 thì số cây tỉa bỏ sẽ ít hơn
Tỉa ô lõi trước hết phải dựa vào cơ sở các hàng
Đi theo hàng từ cây 1-7 và chọn 2 cây cho tỉa thưa, lặp lại động tác này cho các cây 8-14,
15-21, 22-28 và 29-35 Sau đó chọn thêm 1 để tỉa thưa từ 4 trong số 5 hàng Cây được chọn để tỉa thưa phải dựa vào các cơ sở sau:
Trước hết là hình thân xấu
• Loại bỏ những cây có hình thân xấu ở 4,5m cao đầu tiên của thân cây Lý do là việc phân cành lớn ở điểm phân cành trong đoạn này sẽ tạo thành cây có 2 ngọn Các cây có hình thân xấu cần phải được loại bỏ Điều này không thành vấn đề ở khảo nghiệm này vì có rất
ít cây như vậy
• Với cây có nhiều thân từ mặt đất, có thể giữ lại một thân có hình thân tốt trong đoạn 4,5m
đầu tiên, ưu tiên nếu nó có đường kính lớn
Đường kính nhỏ
• Loại bỏ những cây có đường kính nhỏ nhất
Điều cũng quan trọng để đạt được khoảng cách tối ưu giữa các cây còn lại là không tỉa bỏ những cây đứng cạnh nhau trong hàng thậm chí chúng là những cây có đường kính nhỏ nhất Mục đích chính là để đạt được sự phân bố đồng đều giữa các cây trong ô (theo Hình 1b để có mô hình tỉa thưa như thế nào)
Sử dụng tiêu chuẩn như vậy để tỉa thưa các hàng đệm để có được số lượng cây theo yêu cầu
Ví dụ trong công thức 600cây/ha sẽ có 63-35=28 cây trong vùng đệm nếu có đầy đủ số lượng
Trang 9Đo đếm sau tỉa thưa
Các số liệu sau đây cần được đo đếm cho tất cả các cây trong các ô lõi
• Đường kính ngang ngực (1.3m) bằng mm, Việc này đã tiến hành trước tỉa thưa
• Chiều cao cây được tính bằng m với độ chính xác 0.1m, ví dụ 7.6m
• Chiều cao dưới cành, số liệu này xác định tại điểm phân cành thấp nhất
• Độ rộng tán Xác định đường kính lớn nhất của tán theo chiều dọc và chiều ngang hàng Cần phải chắc chắn rằng việc đo đếm này tuân theo một trật tự cố định
Sau khi việc đo đếm hoàn thành tất cả các cây trong các ô (ô lõi và ô tổng) được tỉa cành đến chiều cao 2.3m Khi tiến hành loại bỏ cành chú ý tỉa càng sát gốc cành càng tốt mà không làm tổn thương gốc cành
