thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở từ thực tiễn quận hoàn kiếm thành phố hà nội

Từ những cơ sở lý luận và thực tiễn nêu trên, tác giả chọn đề tài: “Thi hành pháp luật vềdân chủ cơ sở - Từ thực tiễn Quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội” làm đềtài luận văn thạc sĩ củamình

VŨ THỊ HƯƠNG GIANG

THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ CƠ SỞ -

TỪ THỰC TIỄN QUẬN HOÀN KIẾM, THÀNH PHỐ

HÀ NỘI

Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính

Mã số: 8 38 01 02

TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ

LUẬT HÀNH CHÍNH

HÀ NỘI - 2021

Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội

Phản biện 1:PGS.TS Nguyễn Thị Thu Hà

Học viện Hành chính Quốc gia Phản biện 2:TS Đoàn Tố Uyên

Luận văn được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận văn

thạc sĩ, Học viện Hành chính Quốc gia

Địa điểm: Phòng họp D - Học viện Hành chính Quốc

gia

Số: 77 Nguyễn Chí Thanh, quận Đống Đa, thành phố

Hà Nội

Thời gian: Ngày 26/11/2021

Có thể tìm hiểu luận văn tại Thư viện Học viện Hành chính Quốc gia hoặc trên trang Web Ban QLĐT Sau đại học, Học

viện Hành chính Quốc gia

3

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài luận văn

Dân chủ là một khái niệm, một chế độ chính trị, sự thể hiện quyền lực của quần chúng nhân dân có từ thời thế giới cổ đại Dân chủ là một hình thức tổ chức thiết chế chính trị của xã hội, trong đó thừa nhận nhân dân là nguồn gốc của quyền lực Lịch sử nhân loại đã chứng minh một thực tiễn mang tính chân lý: dân chủ là khát vọng lớn lao, là đòi hỏi bức xúc của con người, là một nhu cầu đặc biệt quan trọng mà con người mong muốn vươn tới; đồng thời, dân chủ cũng là một động lực quan trọng thúc đẩy xã hội phát triển Sự phát triển của dân chủ đánh dấu những nấc thang tiến bộ của xã hội loài người Chủ tịch Hồ Chí Minh - vị lãnh tụ kính yêu của dân tộc, nhà

tư tưởng lớn của cách mạng Việt Nam đã khẳng định rõ quan điểm về dân chủ trong việc xây dựng Nhà nước Việt Nam: “Thực hành dân chủ là cái chìa khóa vạn năng có thể giải quyết được mọi khó khăn”

Nhận thức được tầm quan trọng và ý nghĩa quyết định của dân chủ, trong quá trình lãnh đạo Cách mạng Việt Nam, Đảng Cộng sản Việt Nam luôn xác định dân chủ xã hội chủ nghĩa (XHCN) vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển của xã hội.Đặc biệt đối với cơ sở việc thực hiện dân chủ rộng rãi có ý nghĩa hết sức quan trọng, thể hiện rõ bản chất dân chủ của Nhà nước ta Nhằm phát huy đầy đủ, hiệu quả quyền làm chủ của nhân dân, ngày 18/2/1998 Bộ Chính trị đã ra Chỉ thị số 30-CT/TW về việc xây dựng và thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở

Việc triển khai thực hiện Quy chế dân chủ ở cơ sở trên phạm vi cả nước, thời gian qua đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, thu hút được sự quan tâm của tất cả các tầng lớp xã hội Điều đó chứng tỏ đây là một chủ trương đúng đắn, hợp lòng dân, đáp ứng kịp thời tâm tư, nguyện vọng, những vấn đề bức xúc của người dân, được nhân dân hưởng ứng rất nhiệt tình và tích cực thực hiện Tuy nhiên, sau nhiều năm thực hiện, một số địa phương, đơn vị cũng bộc lộ những hạn chế, yếu kém do nhận thức

4

về dân chủ còn hạn chế; một số cán bộ, đảng viên còn có biểu

hiện thiếu trách nhiệm trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo, thiếu

gương mẫu; thực hành dân chủ còn mang tính hình thức; trình độ

dân trí của một bộ phận nhân dân còn hạn chế, thậm chí, tại nhiều

địa phương còn để xảy ra tình trạng một số phần tử xấu đã lợi

dụng dân chủ, vi phạm pháp luật, làm mất trật tự xã hội Trước

tình hình đó, vấn đề nghiên cứu pháp luật và thực tiễn thi hành

pháp luật về dân chủ cơ sở để đề xuất những giải pháp thích hợp,

nhằm nâng cao chất lượng pháp luật về dân chủ cơ sở trở thành

yêu cầu khách quan, cấp bách

Từ những cơ sở lý luận và thực tiễn nêu trên, tác giả chọn

đề tài: “Thi hành pháp luật vềdân chủ cơ sở - Từ thực tiễn Quận

Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội” làm đềtài luận văn thạc sĩ

củamình, với mong muốn góp phầnhoàn thiện hệ thống pháp luật,

nâng cao chất lượng thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở và phát

huy quyền làm chủ của nhân dân ở địa bàn nghiên cứu và nhân

rộng ra các địa phương có đặc điểm tương đồng trong cả nước

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn

Ở Việt Nam hiện nay, vấn đề pháp luật về dân chủ nói

chung và thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở đã thu hút được

sự quan tâm của nhiều nhà chính trị, các nhà khoa học, những

người làm công tác lý luận nghiên cứu ở nhiều khía cạnh, góc độ

khác nhau, có thể kể đến một số công trình như:

- PGS.TS Dương Xuân Ngọc, 2000, Quy chế thực hiện dân

chủ cấp xã – một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị Quốc

gia

- PGS.TS Nguyễn Cúc, 2002, Thực hiện quy chế dân chủ ở

cơ sở trong tình hình hiện nay – một số vấn đề lý luận và thực tiễn,

Nxb Chính trị Quốc gia

- Viện Khoa học pháp lý - Bộ Tư pháp, TS Nguyễn Văn

Hiển, 2014, Về thi hành Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã,

phường, thị trấn năm 2007, Nxb Chính trị Quốc gia

20

KẾT LUẬN

Luận văn đã hệ thống hóa những vấn đề lý luận về thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở, nghiên cứu một số khái niệm như: khái niệm thi hành pháp luật, khái niệm dân chủ, dân chủ cơ sở, thi hành phap luật về dân chủ cơ sở Đồng thời, nghiên cứu mối quan hệ của dân chủ và pháp luật, đặc điểm, vai trò của thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở, các yếu tố ảnh hưởng đến thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở

Luận văn đã phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật hiện hành về dân chủ cơ sở, chỉ ra những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế Trên cơ sở đó, tác giả luận văn phân tích thực trạng thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở tại Quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội trên các nội dung sau: phân tích, đánh giá làm rõ thực trạng thực hiện việc công khai cho nhân dân được biết, thực trạng tổ chức cho nhân dân được bàn, nhân dân tham gia giám sát,… Từ đó, tác giả rút ra kết luận đánh giá ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của hạn chế làm cơ sở cho việc đề xuất các giải pháp hoàn thiện

Luận văn đã đề xuất các yêu cầu thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở Trên cơ sở những hạn chế về pháp luật dân chủ

cơ sở cũng như những hạn chế trong thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở tại Quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội, tác giả đã đề xuất 2 nhóm giải pháp đó là: Hoàn thiện pháp luật về dân chủ

cơ sở và Nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở tại Quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội Các giải pháp đều có

cơ sở khoa học và có tính khả thi

24

Thứ hai,gắn việc thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở

với việc phát triển kinh tế - xã hội, củng cố an ninh quốc phòng

Thứ ba,Đẩy mạnh cuộc đấu tranh phòng chống quan liêu,

tham nhũng, lãng phí, xây dựng chính quyền cơ sở thực sự trong

sạch vững mạnh

Thứ tư,kịp thời sơ kết, tổng kết rút kinh nghiệm và đề

xuất những kiến nghị nhằm từng bước bảo đảm thi hành pháp

luật về dân chủ ở cơ sở

Thứ năm, Tăng cường đối thoại giữa người dân và các cơ

quan nhà nước trong việc thực hiện quy chế dân chủ

Thứ sáu,Tăng cường công tác tuyên truyền nâng cao nhận

thức cho các chủ thể về thi hành pháp luật về dân chủ cở sở

5

- Nguyễn Thị Ngân, 2003, Quá trình thực hiện Quy chếdân chủcơsở ởmộtsố tỉnh đồng bằng sông Hồng hiện nay,Đềtài khoa

học Cấp bộ, Hà Nội

- Nguyễn Tiến Thành, 2016, Hoàn thiện cơchếpháp lý thực hiện dân chủcơsở ở Việt Nam hiện nay, Luận án tiến sĩchuyên

ngành Lý luận và Lịch sửNhà nước và Pháp luật, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội

- Đỗ Thị Thạch, 2006, “Ý nghĩa của Quy chế dân chủ cơ sở

với phát triển kinh tế - xã hội”, Tạp chí Lý luận chính trị

- Lưu Ngọc Tố Tâm, 2017, "Một số giải pháp phát huy dân

chủ cơ sở", Tạpchí Tổ chức Nhà nước

Bên cạnh đó, Vấn đề dân chủ, thực hiện dân chủ cơ sở được các học giả nước ngoài quan tâm nghiên cứu, cho đến nay đã có khá nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề này trên mọi khía cạnh

từ xã hội học, văn học, luật học… Một số công trình tiêu biểu như sau:

Virginia Beramandi, Andrew Elis và các tác giả khác, 2014,

Dân chủtrực tiếp: Sổtay IDEA Quốc tế”, Nxb Đại học Quốc gia

Hà Nội, Hà Nội

Robert Alan, Dalh, 1991, Democracy and its Critics (Dânchủ và sự phê phán), New Haven: Yale University Press

- Harold Hongju Koh, 2000, The right to Democracy, Towards acommunity of democracy (Quyền dân chủ, Hướng tới một cộng đồng dân chủ), Issue of Democracy

Các công trình khoa học nêu trên đã nghiên cứu vấn đề pháp luật về dân chủ và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở dưới nhiều góc độ khác nhau, tuy nhiên chưa thật sự đi sâu nghiên cứu việc thi hành dân chủ ở xã, phường, thị trấn, đặc biệt là tại Quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội Bên cạnh đó, đến nay chưa có tác giả

nào nghiên cứu đề tài “Thi hành pháp luật vềdân chủ cơ sở - Từ thực tiễn Quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội” Vì vậy, với luận

văn này tác giả muốn góp phần nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện những mặt còn hạn chế trong việc thực hiện pháp luật về dân chủ

cơ sở ở cơ sở, trên cơ sở tiếp thu những kết quả nghiên cứu về lý

6

luận thi hành pháp luật nói chung của các nhà nghiên cứu đi trước

và thực tiễn thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở tại Quận Hoàn

Kiếm, thành phố Hà Nội

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

- Mục đích:

Nghiên cứu một số vấn đề lý luận của thi hành pháp luật về

dân chủ cơ sở Đồng thời, thông qua thực tiễn, đánh giá thực trạng

thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở tại Quận Hoàn Kiếm, thành

phố Hà Nội để đề xuất những phương hướng, giải pháp nhằm nâng

cao chất lượng pháp luật và thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở

trong giai đoạn hiện nay

- Nhiệm vụ:

Để đạt mục đích trên luận văn có những nhiệm vụ sau:

Thứ nhất, nghiên cứu, làm rõ những vấn đề lý luận về dân

chủ cơ sở và thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở

Thứ hai, đánh giá thực trạng pháp luật và thi hành pháp luật

dân chủ cơ sở tại Quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội những mặt

đã đạt được, những tồn tại hạn chế, nguyên nhân của những hạn

chế

Thứ ba, đề xuất phương hướng, giải pháp nhằm bảo đảm thi

hành pháp luật về dân chủ cơ sở trên địa bàn Quận Hoàn Kiếm,

thành phố Hà Nội trong giai đoạn hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

- Đối tượng nghiên cứu:

Hiện nay, pháp luật về dân chủ cơ sở điều chỉnh 3 loại hình cơ

bản: ở xã, phường, thị trấn (theo Pháp lệnh

34/2007/PL-UBTVQH11); trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước và

đơn vị sự nghiệp công lập (theo Nghị định số 04/2015/NĐ-CP), tại

nơi làm việc (theo Nghị định 60/2013/NĐ-CP) Tuy nhiên, trong

giới hạn của luận văn này, dưới góc độ của chuyên ngành Luật Hiến

pháp và Luật Hành chính, tác giả tập trung nghiên cứu quy định của

pháp luật và quá trình thi hành pháp luật về dân chủ ở các phường

tại Quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội theo tinh thần Pháp lệnh

23

nên bổ sung quy định về minh bạch trong việc công khai (phạm vi nội dung của mỗi loại việc công khai đến đâu, bao gồm những vấn

đề gì; thời điểm công khai; thời gian công khai…).Về hình thức công khai thông tin cho Nhân dân biết cũng nên ghi nhận thêm hình thức công khai thông qua trang thông tin điện tử (Internet) của chính quyền các cấp

Thứ ba, cần hoàn thiện nội dung, hình thức Nhân dân bàn

và quyết định.Chuyển một số nội dung Nhân dân tham gia ý kiến trước khi cơ quan có thẩm quyền quyết định thành nội dung Nhân dân bàn, biểu quyết để cấp có thẩm quyền quyết Về nội dung Nhân dân bàn, biểu quyết để cấp có thẩm quyền quyết định:Xây dựng cơ chế giám sát việc thực thi quy ước và chế tài

xử lý đối với việc vi phạm quy định của quy ước và nên bỏ hình thức hòm thư góp ý ở nội dung Nhân dân tham gia ý kiến trước khi cơ quan có thẩm quyền quyết định

Thứ tư,cần hoàn thiện nội dung, hình thức Nhân dân tham

gia giám sát Cần ban hành một số quy định dưới dạng quy chế mới phù hợp với tính chất hoạt động của Ban Giám sát đầu tư cộng đồng: điều chỉnh thu hẹp nội dung giám sát để phù hợp hơn với tính chất giám sát của giám sát đầu tư cộng đồng là giám sát của Nhân dân; quy định cụ thể hơn nữa trách nhiệm, quyền hạn và cách thức hoạt động của Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng; tăng cường mối quan hệ phối hợp chặt chẽ giữa các

cơ quan, tổ chức trong việc thực hiện quản lý về công tác giám sát đầu tư cộng đồng.Đối với Ban Thanh tra nhân dân (từ dưới đây viết tắt là TTND) cácthiết chế nên được quy định tập trung

ở các văn bản về thực hiện dân chủ cơ sở và nên kéo dài nhiệm

kỳ của TTND

3.2.2 Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở tại Quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội

Thứ nhất,đổi mới và nâng cao chất lượng hoạt động của

hệ thống chính trị ở các phường gắn với việc thực hiện nội dung pháp luật về dân chủ ở cơ sở

22

Chương 3:

GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ BẢO ĐẢM

THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ DÂN CHỦ CƠ SỞTẠI QUẬN

HOÀN KIẾM, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 3.1 Phương hướng thi hành pháp luật về dân chủ cơ

sở

Thứ nhất, Tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, quán triệt sâu

sắc các quan điểm, chủ trương của Đảng và các quy định của

Nhà nước về thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở

Thứ hai, Tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của cấp uỷ

đảng, phát huy vai trò tiên phong gương mẫu của đảng viên

trong thực hiện dân chủ ở cơ sở

Thứ ba, phát huy vai trò của Mặt trận, các đoàn thể trong

việc thực hiện dân chủ đại diện; đồng thời vận động nhân dân phát

huy dân chủ trực tiếp trong quá trình thực hiện quy chế dân chủ ở

cơ sở

Thứ tư, Tiếp tục cũng cố, kiện toàn, nâng cao chất lượng

hoạt động của Ban chỉ đạo quy chế dân chủ ở các cấp, tăng

cường công tác kiểm tra của Đảng đồng thời đẩy mạnh xây dựng

các điển hình, kịp thời khen thưởng tập thể, cá nhân thực hiện tốt

quy chế dân chủ ở cơ sở

3.2 Các giải pháp hoàn thiện pháp luật và bảo đảm thi

hành pháp luật về dân chủ cơ sở

3.2.1 Nhóm giải pháp hoàn thiện các quy định của

pháp luật về dân chủ cơ sở

Thứ nhất, cần nâng Pháp lệnh thực hiện dân chủ ở xã,

phường, thị trấn năm 2007 lên thành luật.Đây là yêu cầu thực tế,

là đòi hỏi của các tầng lớp Nhân dân trong thời gian qua Việc

ghi nhận thực hiện dân chủ ở cấp xã ở tầm một đạo luật sẽ càng

khẳng định sự quan trọng của vấn đề này, thể hiện sự quan tâm

của Nhà nước đối với Nhân dân, tạo cơ sở tốt hơn cho việc thực

hiện quyền làm chủ của Nhân dân

Thứ hai,cần hoàn thiện về nội dung, hình thức công khai để

Nhân dân biết Luật về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

7

34/2007/PL-UBTVQU11 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa XI

về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn

- Phạm vi nghiên cứu:

+ Phạm vi nội dung: Luận văn nghiên cứu các quy định của pháp luật và quá trình thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở tại Quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội

+ Phạm vi không gian: Quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội + Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2020

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

- Phương pháp luận:

Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật, về thực hiện dân chủ cơ sở nhằm cung cấp thế giới quan và phương pháp luận cách mạng và khoa học, từ đó vận dụng vào thực tiễn của Việt Nam nói chung và của từng địa phương nói riêng

- Phương pháp nghiên cứu:

Luận văn được tiến hành nghiên cứu bằng cách sử dụng một

số phương pháp nghiên cứu khoa học pháp lý và khoa học hành chính như:

- Nghiên cứu lý thuyết, tài liệu liên quan đến đề tài, đặc biệt

là các văn bản quy phạm pháp luật, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước

- Thu thập, phân tích, tổng hợp, so sánh các số liệu, kết quả trong phạm vi thời gian nghiên cứu

- Sử dụng các số liệu thu thập được từ các điều tra xã hội học, thống kê để khái quát và tổng kết kinh nghiệm làm tư liệu phục vụ nghiên cứu nhằm làm sáng tỏ các vấn đề được đặt ra

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

- Ý nghĩa lý luận: Các kết quả nghiên cứu của luận văn có ý

nghĩa thiết thực góp phần bổ sung và hoàn thiện những vấn đề lý luận về dân chủ cơ sở, thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở, tập trung

ở cấp xã

8

- Ý nghĩa thực tiễn:

Các phương hướng, giải pháp rút ra từ việc nghiên cứu đề

tài luận văn có ý nghĩa thực tiễn thiết thực góp phần hoàn thiện

các giải pháp bảo đảm thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở nói

chung và trên địa bàn tại Quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội nói

riêng

Có giá trị tham khảo trong việc nghiên cứu chính sách, giảng dạy,

học tập

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo

và phụ lục, luận văn được trình bày với 03 chương:

Chương 1 Những vấn đề lý luận về thi hành pháp luật dân chủ cơ

sở;

Chương 2 Thực trạng pháp luật và thi hành pháp luật về

dân chủ cơ sở tại Quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội;

Chương 3 Phương hướng, giải pháp hoàn thiện pháp luật và

bảo đảm thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở tại Quận Hoàn Kiếm,

thành phố Hà Nội

21

Bốn là, một bộ phận nhân dân nhận thức về chủ trương,

chính sách, pháp luật, mối quan hệ dân chủ với kỉ cương pháp luật, quyền lợi với nghĩa vụ công dân còn chưa đầy đủ nên còn

bị lợi dụng, lôi kéo, khiếu kiện đông người, gây rối trật tự công cộng làm ảnh hưởng đến an ninh trật tự, sản xuất và đời sống nhân dân, gây khó khăn trong công việc chỉ đạo, điều hành

Năm là,trình độ chuyên môn, năng lực và kinh nghiệm

của cán bộ, công chức trong BCĐ QCDC ở một số đơn vị còn hạn chế, thiếu kinh nghiệm so với yêu cầu thực tế đặt ra Bên cạnh đó, thành viên BCĐ QCDC quận và các phường tham gia vào rất nhiều các ban chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ khác nhau nên việc dành thời gian cho hoạt động của BCĐ QCDC còn

hạn chế

20

Thứ ba, hiện nay có nhiều cuộc họp được tổ chức dẫn đến

tốn kém thời gian và thực chất nhiều cử tri hoặc đại diện thường

xuyên vắng mặt vì lý do công việc, sức khỏe… làm ảnh hưởng

đến chất lượng cuộc họp cũng như tốn kém cho chính quyền

Thứ tư,công tác kiểm tra, giám sát thực hiện QCDC ở cơ

sở tại một số đơn vị chưa được tiến hành thường xuyên Hoạt

động của BCĐ QCDC một số đơn vị chưa đều, công tác thông

tin báo cáo việc thực hiện QCDC chưa kịp thời

Thứ năm, vai trò của Ban thanh tra nhân dân và Ban giám sát

đầu tư của cộng đồng chưa thực sự được chú trọng đúng mức Các

ban chỉ được lập ra cho đủ theo quy định của pháp luật mà chưa có

cơ chế giám sát việc hoạt động của họ Cơ chế giám sát, phản biện

của Mặt trận, đoàn thể còn chậm được cụ thể hóa, trong thực hiện

còn lúng túng, hiệu quả chưa cao

Thứ sáu,trách nhiệm và các biện pháp cụ thể xử lý khi có

vi phạm pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở chưa được quy

định tại Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH11 Quy định pháp

luật hiện hành sơ sài về tính chịu trách nhiệm cá nhân, trách

nhiệm của người đứng đầu về việc tuân thủ hoặc không tuân

thủ pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở Do đó, khi có vi

phạm xảy ra, bị phát hiện, tính kịp thời trong xử lý vi phạm về

thực hiện dân chủ cơ sở còn lúng túng, bị động, thiếu nghiêm

minh và căn cứ để xử lý

- Nguyên nhân của hạn chế:

Một là, pháp lệnh 34/2007/PL-UBTVQH11 về thực hiện

dân chủ ở xã, phường, thị trấn và các văn bản hướng dẫn đã bộc

lộ nhiều bất cập và không còn phù hợp

Hai là,một số cấp ủy đảng, chính quyềnchưa nhận thức

đầy đủ các quan điểm chỉ đạo của Đảng, quy định định của Nhà

nước về xây dựng và thực hiện QCDC ở cơ sở; chỉ đạo thực

hiện QCDC chưa sâu sát, thiếu kiểm tra đôn đốc

Ba là,công tác tuyên truyền, phổ biến các chủ trương của Đảng,

pháp luật của Nhà nước về xây dựng và thực hiện QCDC ở một số đơn

vịcòn hạn chế

5

Chương 1:

NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THI HÀNH PHÁP

LUẬT DÂN CHỦ CƠ SỞ 1.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò thi hành pháp luật dân chủ cơ sở

1.1.1 Kháiniệmthi hành pháp luật dân chủ cơ sở

1.1.2.1 Khái niệm dân chủ:

Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, có thể hiểu: “Dân chủ

là hình thức tổ chức thiết chế chính trị của xã hội dựa trên việc thừa nhận nhân dân là nguồn gốc của quyền lực, thừa nhận nguyên tắc bình đẳng và tự do Dân chủ cũng được vận dụng vào các tổ chức và hoạt động của những tổ chức và thiết chế xã hội nhất định”

1.1.2.2 Khái niệm dân chủ cơ sở:

Cơ sở là “tế bào” của hệ thống Cơ sở là không gian quản

lý nhỏ nhất của nhà nước đối với xã hội, là “địa chỉ” cuối cùng,

là “điểm đến” cuối cùng của quản lý nhà nước

Theo GS.TSKH Đào Trí Úc: “Dân chủ ở cơ sở là một đòi hỏi tất yếu của quá trình thực hiện dân chủ ở nước ta

1.1.1.3 Khái niệm thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở Thi hành pháp luật được hiểu một cách thống nhất là quá

trình hoạt động có mục làm cho các quy định của pháp luật đi vào cuộc sống, trở thành hành động thực tế, hợp pháp của các chủ thể

Từ các khái niệm trên, có thể đưa ra khái niệm về “thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở” như sau:

Thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở là hành vi hành động

có mục đích, mang tính chủ động, tích cực của các cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân thực hiện những quy định của pháp luật

về dân chủ cơ sở đi vào cuộc sống nhằm phát huy cao độ quyền làm chủ, sức sáng tạo của nhân dân trong phát triển kinh tế, văn hoá – xã hội đáp ứng yêu cầu xây dựng xã hội giàu đẹp, công

6

bằng, dân chủ, văn minh, xây dựng hệ thống chính trị ở cơ sở

trong sạch, vững mạnh

1.1.2 Đặc điểm thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở

Thứ nhất, thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở là hoạt

động có mục đích chung thống nhất là làm cho các quy định của

pháp luật thực hiện trong cuộc sống trở thành những hành động

thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật

Thứ hai, thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở là hoạt động

mang tính tổ chức

Thứ ba,bản chất thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở là

mang tính chủ động và tích cực thực hiện pháp luật về dân chủ

cơ sở dưới hình thức “hành vi hành động”

Thứ tư, chủ thể thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở trước

hết là thôn, bản, tổ dân phố, chính quyền (Hội đồng nhân dân,

Uỷ ban nhân dân) cấp xã, các tổ chức chính trị, tổ chức chính

trị - xã hội ở cơ sở xã và các cơ quan Nhà nước có liên quan

đến việc thực hiện quyền dân chủ ở xã, các công dân sinh sống

trong địa bàn xã

1.1.3 Vai trò của thi hànhpháp luật về dân chủ cơ sở

Thứ nhất, thi hành pháp luật về dân chủ ở cơ sở góp phần

mở rộng dân chủ, đảm bảo các quyền và lợi ích hợp pháp của

nhân dân

Thứ hai, việc thi hành pháp luật về dân chủ ở cơ sở xã,

phường, thị trấn vừa là điều kiện, vừa là yêu cầu nhằm kiện

toàn và nâng cao chất lượng hoạt động của hệ thống chính trị ở

cơ sở Thông qua việc thi hành pháp luật về dân chủ ở cơ sở mà

hệ thống chính trị ngày càng nâng cao năng lực tổ chức triển

khai nhiệm vụ, phát triển và bồi dưỡng nguồn cán bộ kế cận

cho đội ngũ cán bộ, công chức, đổi mới phương thức lãnh đạo,

tập hợp đoàn viên, hội viên điều hòa và gắn kết các nhóm lợi

ích, những vấn đề nảy sinh được phát hiện kịp thời, các khó

khăn được tháo gỡ và ngày càng thu hút được sự tham gia rộng

rãi của người dân vào các công việc quản lý nhà nước, quản lý

xã hội

19

Thứ hai, việc thi hành pháp luật về dân chủ cơ sởđã trở

thành động lực to lớn thúc đẩy sự phát triển, đổi mới trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội của Quận Hoàn Kiếm

Thứ ba, các cấp chính quyền đã tăng cường chỉ đạo thực hiện

công khai, minh bạch theo quy định của hệ thống pháp luật; tiếp công dân, giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo; chấn chỉnh kỷ luật,

kỷ cương hành chính, đạo đức công vụ; cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh…

Thứ tư, Ban chỉ đạo thực hiện quy chế dân chủ đã phát huy cao

vai trò, tích cực tuyên truyền, vận động quần chúng nhân dân quận thấy được tầm quan trọng và trách nhiệm của mình trong việc xây dựng dân chủ ở cơ sở

Thứ năm, chính quyền cơ sở đã phối hợp với MTTQ phường

và các tổ chức thành viên cơ bản thực hiện tốt nội dung này trên nguyên tắc bảo đảm dân chủ, bảo đảm quyền của dân được biết trên một số lĩnh vực nhạy cảm như: kế hoạch vay vốn cho nhân dân; kết quả bình xét hộ nghèo; Các quy định của pháp luật về thủ tục hành chính,

Thứ sáu, về hình thức, phương thức thực hiện quyền dân chủ ở

phường được tiến hành qua các hình thức khác nhau, như: tăng cường đối thoại trực tiếp; tổ chức họp với các đồng chí là đảng viên đang sinh hoạt tại phường và sinh hoạt 2 chiều; phát thanh trên hệ thống loa truyền thanh phường

2.2.4.2 Hạn chế và nguyên nhân của hạn chế

- Hạn chế:

Thứ nhất,việc công khai các nội dung để Nhân dân biết theo

Pháp lệnh 34/2007/PL-UBTVQH11 có lúc, có nơi còn hình thức, một số lĩnh vực nội dung công khai chưa đầy đủ, kịp thời, thiếu cụ thể, chưa tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận thông tin

Thứ hai,việc thi hành pháp luật về dân chủ cơ sở ở một

số đơn vị còn hình thức; các quy chế, quy ước xây dựng còn tình trạng sao chép, chưa kịp thời sửa đổi, bổ sung, có nội dung không phù hợp với thực tế của đơn vị