So sánh ảnh hưởng của Phật giáo đến văn hóa Trung Quốc với Việt Nam hiện nay

Xuất phát từ Ấn Độ, Phật giáo du nhập vào Trung Quốc và Việt Nam, đóng góp vai trò lớn đối với sự phát triển của văn hóa Việt Nam và Trung Quốc. Với hơn hai nghìn năm phát triển ở Việt Nam, trong quá trình và phát triển của mình, Phật giáo đã đóng góp cho dân tộc Việt Nam trên nhiều phưởng diện. Hơn hai nghìn năm ở Việt Nam là hơn hai nghìn năm Phật giáo đã nhập thân vào dân tộc và để lại dấu ấn sâu đậm của mình trong lối sống của con người Việt Nam trong lịch sử cũng như hiện nay.

TÔN GIÁO ĐÔNG BẮC Á

So sánh ảnh hưởng của Phật giáo đến văn hóa Trung Quốc với

Việt Nam hiện nay

Họ tên: Phạm Thị Minh Trang

MỤC LỤC

A, Giới thiệu chung về Phật giáo 3

B, Vài nét về Phật giáo ở Trung Quốc và Việt Nam I Trung Quốc 6

1, Sự du nhập 6

2, Sự phát triển 8

II Việt Nam 11

1, Sự du nhập 11

2, Sự phát triển 12

C, Ảnh hưởng của Phật giáo đến tư tưởng và tính cách của người dân Trung Quốc và Việt Nam, I Ảnh hưởng đến người dân Trung Quốc 13

II Ảnh hưởng đến người dân Việt Nam 18

C KÊT LUẬN 23

A Giới thiệu chung về Phật giáo

Theo truyền thuyết, người sáng lập ra Phật giáo là Siddharta Gautama, sau khi thành Phật được đệ tử tôn xưng là Xakia Muni ( Thích ca Mâu ni), con vua Sutdodana nước Capilavaxtu ở chân núi Hymalaya

Năm 29 tuổi, hoàng tử Siddharta xuất gia đi tu dể tìm kiếm con đường cứu với những khổ đau của loài người Đến năm 35 tuổi, ngài đã nghĩ ra đước cách giải thích bản chất của tồn tài, nguồn gốc của mọi khổ đau, do đó cho rằng đã tìm được con đường cứu vớt Từ đó, ông đượcc gọi là Buddha, ta quen gọi là Phật hoặc Bụt, nghĩa là “người giác ngộ”, “người đã hiểu được chân lí”

• Học thuyết Phật giáo

Nội dung chủ yếu của học thuyết Phật giáo được tóm tắt trong câu nói sau đây của Phật Thích ca: “Trước đây và ngày nay ta chỉ lí giải và nêu ra cái chân lí về nỗi đau khổ và sự giải thoát khỏi nỗi đau khổ” “ Cũng như nước đại dương chỉ có một vị mặn, học thuyết của ta chỏ có một vị là cứu vớt”

Cái chân lí về nôi đau khổ và sự giải thoát khỏi nỗi đau khổ ấy được thể hiện trong thuyết “ tứ thánh đế” hoặc còn gọi là “tứ diệu đế”, “tứ chân đế”,

“tứ đế”, nghĩa là 4 chân lí thánh Đó là khổ đế, tập đế, diệt đế, đạo đế

• Khổ đế: chân lí về các nỗi đau khổ.Theo Phật, con người có tám nỗi khổ bát khổ): sinh, lão, bệnh, tử, gần kẻ mình không ưa, xa người mình yêu, cầu mà không được, giữ lấy 5 uẩn (thủ ngũ uẫn)

• Tập đế: chân lí về nguyên nhân của các nỗi khổ

• Diệt đế: chân lí về sự chấm dứt các nỗi khổ

• Đao đế: chân lí về con đường diệt khổ tức là phương pháp thực hiện việc diệt khổ Con đường đó gọi là “bát chính đạo”

Về mặt thế giới quan, nôi dung cơ bản của học thuyết Phật giáo là thuyết

“Duyên khởi” Duyên khởi ;à chủ nói tắt câu” chư pháp di nhân duyên nhi khởi” nghĩa là “ các pháp đều di nhân duyên mà có”

“Pháp” là tất cả mọi sự vật, bao gồm cả vật chất và tinh thần Giáo lí của đạo Phật cũng là sự vật nên cũng gọi là “pháp”

Còn nhân duyên là nguyên nhân, nhưng trong đó, nhân là nguyên nhân chủ yếu, duyên là nguyên nhân phụ Ví dụ: Sở dĩ một cái cây có thể nảy mầm và phát triển được là nhờ có hạt giống, đất, nước, khí trời, ánh sáng, trong đó, hạt giống là nhân, đất nước, khí trời, ánh sáng là duyên

Do quan niệm duyên khởi sinh ra vạn vật nên đạo Phật chủ trương “vô tạo giả” tức là không có vị thần linh tối cao tạo ta vũ trụ Bên canh đó, đạo Phật còn nêu ra các thuyế “ vô ngã”, “vô thường”

Vô ngã là không có những thực thể vật chất tồn tại tại một cách cố định Con người cũng chỉ là sự tập hợp của 5 uẩn sắc, thụ, tưởng, hành, thức chứ không phải là một thực thể tồn tại lâu dài

Vô thường là mọi sự vật đều ở trong quá trình sinh ra, biến đổi, tiêu diệt chứ không bao giờ được ổn định

Như vậy, vể thế giới quan, tuy Đạo phật ban đầu chủ trương vô thần (vô tạo giả) nhưng chung quy vẫn là duy tâm chủ quan

Về mặt xã hội, đạo Phật không quan tâm đến chế độ đẳng cấp, vì đạo Phật cho rằng ngưồn gốc xuất thân của mỗi người không phải là điều kiện để được cứu vớt Mọi người, dù thuộc đẳng cấp nào, một khi đã tu hành theo học thuyết của Phật thì đều trở thành những thành viên bình đẳng của một Tăng đoàn

B Vài nét về Phật giáo ở Trung Quốc và Việt Nam

I Phật giáo ở Trung Quốc

1 Sự du nhập

Theo nhiều nguồn sử liệu, hai thế kỷ đầu sau ngày đức Phật Niết-bàn, địa bàn hoạt động của Phật giáo chỉ giới hạn quanh lưu vực sông Hằng của

Ấn Độ; nhưng vào nửa thế kỷ thứ III T.CN, Phật giáo bắt đầu vượt biên giới

và truyền bá sang nhiều quốc gia lân cận

Về phương diện địa lý, người ta có thể từ Ấn Độ đến Trung Quốc bằng cả đường bộ lẫn đường thủy “Lịch Sử Phật Giáo Trung Quốc” viết rằng, trước hết, từ Ấn Độ Phật giáo được truyền vào nước Đại Nhục Chi (Tukhàra), An Tức (Parthia) thuộc Bắc Ấn, sau đó phát triển sang vùng Tây Vực và cuối cùng đến Trung Quốc Theo tác phẩm trên, các nước thuộc Tây Vực nằm rải rác quanh sa mạc Takla-makan, dọc theo chân của ba dãy núi Thiên Sơn, Côn Lôn, và Thông Lĩnh mà hợp thành Con đường xuyên qua vùng này là lộ trình trọng yếu nối kết hai nền văn hóa Trung-Ấn Từ Tây Vực người ta có thể đi đến Ấn Độ bằng hai con đường, một từ phía Bắc, và một từ phía Nam Nếu đi từ phía Nam, người ta sẽ khởi hành từ Đôn Hoàng

và Ngọc Môn thuộc địa phận Trung Hoa, dọc theo phía Bắc núi Côn Lôn đi qua các nước như Lop-Nor, Khotan, Yarkand và đến Kashgar Từ Kashgar người ta đi dọc theo phía Tây núi Thông Lĩnh, rẽ về phía Nam nối kết với ngả đường Bắc Ấn Độ Nếu đi từ phía Bắc người ta cũng khởi hành từ Đôn Hoàng, Ngọc Môn rồi đi dọc theo chân núi phía Nam của dãy Thiên Sơn, xuyên qua các nước Hàmi (Y Ngô), Turfan (Cao Xương), Karashar (Yên

Kỳ), Kuccha (Khâu Tư), Aksu (Cô Mặc), Ush (Ôn Túc), đến Kashgar, nối liền với con đường ở phía Nam Ấn Độ

Các đoàn thương gia và truyền giáo cũng có thể từ Ấn Độ đến Trung Quốc bằng đường biển Những hải cảng chính ở Vịnh Bengal là cảng Kaveripattanam nằm tại cửa sông Cauvery, và cảng Tamralipti nằm ở cửa sông Hằng Vào thời điểm đó, tàu đi Trung Quốc sẽ khởi hành từ Bharukaccha (ngày nay là Broach) nằm ở bờ Tây Ấn Độ Sau khi rời các cảng trên, tàu ghe có thể xuôi buồm thẳng đến Java, hoặc đi theo bờ biển dọc quanh bán đảo Malay cho đến khi đến Tonkin hoặc Canton thuộc phía Nam Trung Quốc Vào đầu nửa thế kỷ thứ VII khi quyền lực của Trung Hoa không còn ảnh hưởng lớn đến vùng Trung Á, ngày càng có nhiều Tỷ-kheo chọn đường biển làm phương tiện chính trong việc qua lại giữa hai nước Ấn-Hoa Ví dụ, vào năm 671 Nghĩa Tịnh rời Trung Hoa để chiêm bái Ấn

Độ bằng đường biển; rồi vào năm 695 ngài cũng trở về lại quê hương bằng con đường này

Vào khoảng thế kỷ thứ I T.CN Phật giáo thật sự đã định hình một cách

ổn cố ở vùng Trung Á Sau đó, nhiều phái đoàn truyền giáo vượt qua dải sa mạc đầy hiểm nguy để đưa Phật giáo vào các trung tâm văn minh và thịnh vượng của Trung Hoa Vào thời điểm đó, đế chế hùng cường và bành trướng Hán Triều đang trị vì đất nước Trung Quốc Trong khi ấy, tận miền Tây của đại lộ giao thông thuộc châu Á, dân tộc Scythians đang củng cố lãnh địa của họ; tại đây Phật giáo đã có một nền tảng vững chắc Giới lái buôn, thương nhân thường có những chuyến du hành qua lại giữa hai trung

tâm văn minh này Vào đầu kỷ nguyên Thiên chúa giáo, một số đoàn truyền

bá Phật giáo cũng hiện diện trong số đó và cuộc giao thoa ấy đã mở ra một trong những bước chuyển động văn hóa vĩ đại nhất trong lịch sử Trung Hoa

2 Sự phát triển của Phật giáo

Mới đầu nhiều người nghĩ rằng, đạo Phật là một tông phái của đạo Lão (Lão Tử) Sự hiểu lầm này bắt nguồn từ quan điểm chung của hai tôn giáo này; cả hai đều hướng đến giải thoát Có người cho rằng, mới đầu người Trung Quốc không hiểu đạo Phật vì ngôn ngữ chữ Hán thời đó không tiếp cận được với các khái niệm hoàn toàn trừu tượng của Phật giáo và khi dịch kinh sách Phật giáo, người ta đành dùng ngôn ngữ đạo Lão Vì vậy về sau, khi đạo Phật đã phổ biến, công các dịch giả rất lớn và tên tuổi của họ còn lưu truyền đến ngày nay Khoảng thế kỉ thứ 3, các nhà dịch kinh bắt đầu dịch từ Phạn ngữ ra tiếng Hán, mà những đại diện kiệt xuất là An Thế Cao (安世高), người chuyên dịch các kinh Tiểu thừa, và Chi Khiêm (支謙), người chuyên dịch các tác phẩm Đại thừa

Năm 355, Tăng-gia được thành lập Kể từ thế kỉ thứ 4, nhiều trường phái Bát-nhã-ba-la-mật-đa ra đời với Cao tăng Chi Độn (支遁; Chi Đạo Lâm) là nhân vật quan trọng nhất Năm 399, Pháp Hiển đi Ấn Độ và sau đó một số Cao tăng khác như Nghĩa Tịnh và Huyền Trang cũng lên đường đi

Ấn Độ

Năm 629, Huyền Trang cũng lên đường đi Ấn Độ và đã mang về một

số lượng đồ sộ kinh thư từ Ấn Độ Sau đó ông đã dành trọn phần đời còn lại

để dịch những kinh thư này Các bản dịch của ông có độ chính xác cao.,trở thành bản dịch tiêu chuẩn, rất được ưa chuộng tại Trung Hoa, Nhật Bản và Triều Tiên (cũng như Việt Nam)

Trong thế kỉ thứ 5, thứ 6, Phật giáo phát triển mạnh mẽ và được sự ủng hộ của triều đình Nhờ vậy trong thời gian này, nhiều chùa chiền được xây cất, nhiều tác phẩm ra đời Vào năm 466 và 574-577 có hai lần Phật giáo bị bức hại nhưng vẫn phát triển mạnh Trong thời kì này, hai vị có công lớn nhất trong việc dịch kinh điển là Cưu-ma-la-thập ( 鳩 摩 羅 什 , sa kumārajīva) và Chân Đế (真諦, sa paramārtha) Với trình độ văn chương rất cao, hai vị này đã làm cho hầu hết các kinh Tiểu thừa và Đại thừa đều có mặt tại Trung Quốc Đóng vai trò quan trọng trong Phật giáo Trung Quốc là Nhập Lăng-già kinh (入楞伽經, sa laṅkāvatārasūtra), Đại bát-niết-bàn kinh (zh 大般涅槃經, sa mahāparinirvāṇa-sūtra) và Thành thật luận (zh 成實

論, sa satyasiddhi) Từ đó, các tông phái như Tam luận tông (zh 三論宗), Thành thật tông (zh 成實宗) và Niết-bàn tông (zh 涅槃宗) ra đời

Giữa thế kỉ thứ 6 và thứ 10, Phật giáo Trung Quốc phát triển rực rỡ Các tông Hoa Nghiêm (zh 華嚴), Thiên Thai (天台), Thiền (禪), Tịnh độ (淨土), Pháp tướng (法相) ra đời, trong đó người ta nhắc nhở đến các vị Cao tăng như Huyền Trang Tam tạng (玄奘), Trí Khải (智顗), Đỗ Thuận (杜順) Với sự hiện diện của Huệ Năng (慧能) và các môn đệ kế thừa, Thiền tông phất lên như một ngọn lửa sáng rực đời nhà Đường

Với thời gian, giáo hội Phật giáo, nhờ không bị đánh thuế, đã trở thành một tiềm lực kinh tế và có những điểm mâu thuẫn với triều đình Nhiều nông dân cúng dường đất cho nhà chùa rồi thuê lại đất đó để trốn thuế Năm

845, Phật giáo bị bức hại, giáo hội bị triệt hạ, tăng ni bị buộc phải hoàn tục

Từ thời điểm đó, Phật giáo Trung Quốc không bao giờ trở lại được thời đại huy hoàng như trước, nhưng vẫn để lại những dấu ấn quan trọng trong nền văn hoá nước này

Trong đời nhà Tống (thế kỉ 10-13), Phật giáo hoà nhập với Khổng giáo và Lão giáo thành một nền văn hoá, trong các tông phái chỉ còn Thiền

và Tịnh độ là quan trọng Dưới thời nhà Minh (thế kỉ 14-17), có một khuynh hướng hợp nhất giữa Thiền và Tịnh độ (Thiền Tịnh hợp nhất 禪淨合一) và gây được ảnh hưởng đáng kể Nhân vật nổi bật thời này là Vân Thê Châu Hoằng

Giữa thế kỉ thứ 17 và 20, Phật giáo Tây Tạng bắt đầu gây ảnh hưởng tại Trung Quốc Qua thế kỉ 20, Phật giáo Trung Quốc lại bị bức hại, nhất là trong thời kì cách mạng văn hoá (1966-1976)

II Phật giáo ở Việt Nam

để buôn bán,đạo Phật đã theo bằng đường thủy qua Srilanca, Java, Inddônêxia, Ân Độ Chi Na và Trung Quốc Ở những nơi thương nhân ghé lại, nơi thừa tự được Lâp để nguyện câù bình an, may mắn Từ đó, tư tưởng tôn giáo được thiết lập

Theo cuốn “Ngô chí” của Trung Quốc vào đời Hán thì có nói: Sĩ Nhiếp trong buổi loạn lạc đã giữ yên quận Giao Châu, giúp dân an cư lạc nghiệp Vì thế ông được người dân bản xứ tôn kính Đi đâu ông cũng có người Hồ đi theo hai bên đường Mà theo Sylvainlevi, Hồ là từ mà người Trung Quốc dùng để chỉ người Trung Á hay Ân Độ Như vậy, người Ân

Độ , kể cả các nhà sư có nhiều ở Giao Châu lúc bấy giờ Bản thân Sĩ Nhiếp cũng đã theo đạo Phật, đi đâu cũng có các nhà sư đi theo…Như thế chứng tỏ

là đạo Phật đã do các nhà sư Ân Độ đem vào Việt vào hạ bán thế kỉ thứ 2

Và con một số sách khác cho thấy rằng: Sinh hoạt Phật giáo đã bắt đầu

ở Việt Nam từ đầu thế kỷ do các nhà buôn đem vào Rồi thực sự có các nhà

sư theo thuyền buôn đến truyền đạo vào cuối thế kỷ thứ 2 và đầu thế kỷ thứ

3 bằng hai con đường là đường thủy và đường bộ Vào các thế kỷ đầu ở Giao Châu, Phật giáo đã cố một trung tâm lớn tại Luy Lâu - một trong ba trung tâm lớn của đế quốc nhà Hán

Trụ sở của quận Giao Chỉ là Luy Lâu đã sớm trở thành trung tâm quan trọng của Phật giáo Tại đây với hoạt động truyền giáo của Khâu-Đà-La (Kasudla) đã xuất hiện truyền thuyết đầu tiên về Phật giáo Việt Nam với Thạch Quang Phật và Mang Nương Phật Mẫu Từ đây những nhà sư Ân Độ như Ma-ha-kỳ-vực (Marajivaka), Khâu Đà La (Kasudara), Khương Tăng Hội ( K’ang-seng-houei ), Chi Cương Lương Lâu (Kalaruci), Mâu Bác (meou-pô)

Thời kỳ Lý – Trần ( thế kỷ XI – XV) là thời kỳ cực thịnh của Phật Giáo Việt Nam.Phật giáo đóng vai trò là hệ tư tưởng xã hội, chính trị và đạo đức, trong xã hội Các vua nhà Lý, nhà Trần được đào tạo và trưởng thành

từ chùa như Lý Công Uẩn Nhiều bậc đế vương có công nghiên cứu truyền

bá Phật giáo và trở thành sư tổ của nhiều môn Phái Lý Thái Tôn là sư tổ đời thứ 12 của thiền Vô ngôn thông, Lý Thánh Tông là sư tổ đời thứ 12 của

thiền Thảo Đường, Trần Nhân Tông là sư tổ của pháu thiền Trúc Lâm Việt Nam ( Trúc Lâm Yên Tử) Các nhà sư thời Lý-Trần không chỉ có công lao với đạo pháp, mà còn có những đóng góp lớn với đất nược Họ đã tham gia triều chính, góp phần xây dựng nhà nước đương thời và cùng nhân dân ta giữ nước,

Thời kỳ Hậu Lê và nhà Nguyễn, Phật giáo không còn là quốc giáo Tuy nhiên, vốn đã được chấp nhận từ lâu, đến lúc này Phật giáo ddax ăn sâu bám rễ và đời sống nhân dân ta Vì vậy nó vẫn tồn tại cùng Nho giáo và Đạo giáo

Thời kỳ cống Pháp Đến thế kỷ XIX, một mặt bị Nho giáo lấn át, mặt khác Thiên chúa giáo được truyền vào mạnh mẽ đã làm cho Phật giáo bị suy giảm

C Ảnh hưởng của Phật giáo đến tư tưởng và tính cách của người dân Trung Quốc và Việt Nam hiện nay

I Ảnh hưởng đến người dân Trung Quốc

Ảnh hưởng của Phật giáo đối với tư tưởng người dân Trung Quốc chủ yếu thể hiện ở ba phương diện:

- Thứ nhất, nhấn mạnh tâm lý xuất thế

Trước khi Phật giáo truyền vào, vắn hóa truyền thống Trung Quốc không thể thiếu tư tưởng yến thế, nhưng cơ bản dừng lại ở lý tưởng trốn thế của Láo Trang Sau khi du nhập và Trung Quốc, Phật giáo đã dựa trên tue

tưởng xuất thế và giải thoát khổ nạn của mình để xây dựng nên cứu thế chủ,

có thể cứu giúp mọi người thoát khỏi khổ nạn như Bồ tát Quan Thế Âm, Phật Di Lặc, Phật giáo bàn luận về luân hồi, báo ứng, dạy con người vứt

bỏ thế giới hiện thực, để tu cho kiếp sau Những điều này đã ảnh hưởng đến tâm lý xuất thân của người dân Trung Quốc

Đặc biệt, sự du nhập và truyền bá của tư tưởng Bàn Nhược đã ảnh hưởng đến nhiều phương diện tâm lý đối với người dân Trung Quốc, trong

đó có tâm lý xuất thế Trong Kinh Bàn Nhược có không ít tư tưởng xuất thế,

tuyên truyền sự biến đổi thần thông của các vị Phật và Bồ tát, thần hóa thờ cúng Bàn Nhược Ví dụ, chỉ cần thụ trì và tuyền truyền các loại kinh Bàn Nhược, con người có thể nhận được sự bảo hộ của thiên thần, các vị Phận

và đẩy lùi mọi hiểm ác Sự tuyên truyền tôn giáo này không những thâm nhập và người lao ddiingj, khiến cho người không biết chữ cũng có thể đọc thuộc kinh văn Phật giáo, tôn Phật giáo lên làm thánh điển, mà còn được cả các nhân sĩ thượng tầng trong xã hội phong kiến Trung Quốc tiếp nhận

- Thứ hai, nhấn mạnh tâm lý linh hồn bất tử:

Văn hóa truyền thống Trung Quốc thường có thái độ trốn tránh vấn đề thế giới sau khi con người qua đời; tuy có tư tưởng linh hồn bất tử nhưng còn sơ lược và chưa có hệ thống Trong Nho giáo tồn tại tư tưởng linh hồn bất tử, nhưng không bàn luận nhiều về nó Trong Đạo giáo tồn tại tư tưởng xuất thế thoát tục siều phàm, tong quảng đại các giai tầng xã hội của linh hồn sau khi chết, nhưng không quan niệm về thế giới bên kia hoàn chỉnh và