bản báo cáo tự làm của môn kinh tế chính trị Máclênin về đề tài Cách mạng công nghiệp 4.0, những cơ hội và thách thức đối với sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa bao gồm:1. Khái quát các cuộc cách mạng công nghiệp( tập trung phân tích Cách mạng công nghiệp 4.0) 2. Vai trò của cách mạng công nghiệp với phát triển (phân tích vai trò nói chung và đi sâu vào phân tích vai trò của cách mạng công nghiệp 4.0 nói riêng ) 1. Thực trạng phát triển cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 ở VN 2. Những cơ hội và thách thức của cách mạng công nghiệp 4.0 với sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa 3. Giải pháp để thúc đẩy phát triển cách mạng công nghiệp 4.0 ở Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa
Trang 1MỤC LỤC
Đề 7: Cách mạng công nghiệp 4.0, những cơ hội và thách thức đối với sức cạnh
tranh của nền kinh tế Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa
A MỞ ĐẦU
B NỘI DUNG
I Cơ sở lý luận
1 Khái quát các cuộc cách mạng công nghiệp( tập trung phân tích Cách mạng công nghiệp 4.0)
2 Vai trò của cách mạng công nghiệp với phát triển (phân tích vai trò nói chung và
đi sâu vào phân tích vai trò của cách mạng công nghiệp 4.0 nói riêng )
II Vận dụng
1 Thực trạng phát triển cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 ở VN
2 Những cơ hội và thách thức của cách mạng công nghiệp 4.0 với sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa
3 Giải pháp để thúc đẩy phát triển cách mạng công nghiệp 4.0 ở Việt Nam trong
xu thế toàn cầu hóa
C.KẾT LUẬN
D DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
Trang 2A MỞ ĐẦU
Hiện nay, cách mạng công nghiệp 4.0 đang là vấn đề được quan tâm và thảo luận nhiều nhất trong cộng đồng kinh tế Đối với sự phát triển nhanh tróng của cách mạng cộng nghiệp 4.0 đề cập đến sự kết hợp giữa các cộng nghệ hóa, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật để tạo ra một mạng lưới thông minh và tự động Cách mạng công nghiệp 4.0 đã tạo nên nhiều cơ hội và thách thức cho nền kinh tế của thế giới, bao gồm Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa
Với sự bùng nổ của cách mạng 4.0, Việt Nam có rất nhiều cơ hội và thách thức Cùng với lợi thế tốt về ví trí địa lý thuận lợi, nhân lực trẻ và gái thành sản xuất thấp Việt Nam có thể tận dụng cơ hội để áp dụng công nghệ mới vào sản xuất và quản lý giúp tăng cường năng lực cạnh tranh, tạo cơ hội cho các ngành công
nghiệp mới
Trong xu thế toàn cầu hóa cùng cách mạng công nghiệp 4.0 Việt Nam cần có chiến lược phù hợp để tận dụng cơ hôi và đối phó với thách thức, tăng cường năng lực cạnh tranh để đưa nền kinh tế Việt Nam vào vị trí dẫn đầu trong thị trường toàn cầu
Xuất phát từ những lý luận và thực trạng trên em chọn đề tài “ Cách mạng công nghiệp 4.0, những cơ hội và thách thức đối với sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa ” cho bài tiểu luận
Trang 3B NỘI DUNG
I Cơ sở lý luận
1 Khái quát các cuộc cách mạng công nghiệp
Cuộc cách mạng công nghiệp là những bước phát triển nhảy vọt về chất trình độ của tư liệu lao động trên cơ sở những phát minh đột phá về kĩ thuật và công nghệ trong quá trình phát triển của nhân loại kéo theo sự thay đổi căn bản về phân công lao động xã hội cũng như tạo bước phát triển năng suất lao động cao hơn hẳn nhờ
áp dụng một cách phổ biến những tính năng mới trong kĩ thuật công nghệ đó vào đời sống xã hội Cách mạng công nghiệp diễn ra đầu tiên ở nước Anh bắt đầu với những phát minh tiên tiến trong ngành dệt may vào những năm 1750 - 1760 của thế kỉ 18, sau đó lan sang các nước Mỹ, Pháp, Đức, Cuộc cách mạng này kéo dài đến giữa thế kỉ 19 Sự bùng nổ của cách mạng công nghiệp giúp đẩy mạnh sản xuất, làm thay đổi cơ bản những điều kiện kinh tế - xã hội, văn hóa, khoa học kỹ thuật của loài người
Trong lịch sử ta biết được cuộc cách mạng công nghiệp đầu tiên diễn ra từ cuối những năm 1700 đến đầu những năm 1800 với trọng tâm là sử dụng năng lượng nước, hơi nước và cơ giới hóa sản xuất để hỗ trợ con người Những phát minh tận dụng năng lượng mới là sắt và than đá đã giúp cho lực lượng sản xuất phát triển mạnh mẽ, chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang sản xuất trên cơ sở khoa học Tiếp đến đầu thế kỷ 20, thể giới bước sang cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ hai Đặc trưng của lần này là sử dụng năng lượng điện và các dây chuyền sản xuất hàng loạt ra đời Đồng thời, ngành điện lực, vận tải, sản xuất thép và sản xuất hàng tiêu dùng cũng đạt được tầm cao mới Vào năm 1969, cuộc cách mạng của máy tính và công nghệ thông tin được xem như cách mạng công nghiệp lần ba Giai đoạn này
Trang 4tạo nên tiền đề cho cơ cấu sản xuất tiết kiệm chi phí, hướng đến tự động hóa nhiều hơn Điển hình như một số đơn vị đã tiên phong thực hiện chuyển đổi số và ứng dụng phần mềm ngay từ đây Bây giờ, cuộc Cách mạng Công nghiệp Thứ tư đang nảy nở từ cuộc cách mạng lần ba, nó kết hợp các công nghệ lại với nhau, làm mờ ranh giới giữa vật lý, kỹ thuật số và sinh học
Cách mạng công nghiệp 4.0 là một khái niệm đề cập đến sự tiến hóa và thay đổi của ngành công nghiệp hiện đại, dựa trên phương tiện kỹ thuất số, trí tuệ nhân tạo Internet of things và các công nghệ mới khác nhằm áp dụng để tối ưu hóa các quá trình sản xuất , phân phối, quản lý sản phẩm để tạo ra nhiều giá trị hơn và tối ưu hóa năng suất
Hiện nay, cách mạng công nghiệp 4.0 đang bùng nổ bắt nguồn từ cách mạng công nghiệp 3.0 là nơi các công nghiệp kỹ thuật số đầu tiên sử dụng để tăng cường quản
lý sản xuất và giảm giá thành sản suất Khái niệm cách mạng 4.0 được xuất hiện vào năm 2013 trong một bài báo cáo của Đức nhằm đề cập đến chiến lược công nghệ cao, điện toán hóa sản xuất mà không còn cần đến sự tham gia của con người Đến năm 2023, công nghiệp 4.0 đã vượt ra khỏi khuôn khổ dự án của Đức, lan rộng ra nhiều nước và trở thành một xu thế tất yếu của việc phát triển kinh tế, xã hội… Tính đến năm 2023, Công nghiệp 4.0 đã vượt ra khỏi khuôn khổ dự án của Đức, lan rộng ra nhiều nước và trở thành một xu thế tất yếu của việc phát triển kinh tế, xã hội…
Gần đây tại Việt Nam giống như trên những diễn đàn kinh tế thế giới việc sử dụng thuật ngữ cách mạng công nghiệp lần thứ tư mang theo hàm Ý có một sự thay đổi
về chất trong lực lượng sản xuất của nền kinh tế thế giới Cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang hình thành trên cơ sở cuộc cách mạng số gắn với sự phát triển và phổ biến của internet Kết nối vạn vật với nhau Cách mạng công nghiệp lần thứ tư
Trang 5có biểu hiện đặc trưng là sự xuất hiện của công nghệ mới có tính đột phá về chất như trí tuệ nhân tạo, big data, in 3D
2 Vai trò của cách mạng công nghiệp đối với phát triển
* Cách mạng công nghiệp đối với phát triển khái quát thành ba vai trò
Một là thúc đẩy sự phát triển lực lượng sản xuất
Cách mạng công nghiệp đã giúp tăng năng suất lao động và hiệu quả sản xuất bằng cách sử dụng các công nghệ mới, ứng dụng máy móc, dây chuyền sản xuất tự động
và động cơ hơi nước Điều này tăng cường khả năng sản xuất của xã hội, giúp đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường và tạo ra nhiều sản phẩm và dịch vụ hơn
Hai là, thúc đẩy hoàn thiện quan hệ sản xuất
Cách mạng công nghiệp đã tạo ra một hệ thống sản xuất tập trung và hiệu quả hơn, giúp cải thiện quan hệ sản xuất Các công ty lớn được thành lập để tập trung sản xuất và tăng năng suất, điều này tạo ra sự phân hoá giai cấp và đưa ra nhiều vấn đề
về quan hệ lao động Tuy nhiên, cách mạng công nghiệp đã đặt nền tảng cho sự phát triển của các phong trào công nhân và lao động, đưa ra nhiều đòi hỏi về quyền lợi và điều kiện làm việc tốt hơn
Ba là, thúc đẩy đổi mới phương thức quản trị phát triển
Cách mạng công nghiệp đã đưa ra một phương thức quản trị mới, dựa trên việc tập trung sản xuất và quản lý, đưa ra các quy trình sản xuất và quản lý hiệu quả hơn Điều này đã giúp tăng cường khả năng quản lý và điều hành của các tổ chức và doanh nghiệp, giúp đưa ra các quyết định đúng đắn hơn và tạo ra sự phát triển bền vững cho kinh tế và xã hội
* Vai trò cách mạng công nghiệp 4.0 đối với phát triển
Trang 6Cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đã làm thay đổi phương thức sản xuất, chế tạo Cách mạng công nghiệp 4.0 có vai trò làm cải thiện hiệu quả sản xuất, giảm chi phí sản xuất, tăng năng xuất, cải thiện chất lượng sản phẩm bằng nhưng công nghệ máy móc đều được kết nối internet và cùng liên kết với nhau qua một hệ thống tự
tư duy và đưa ra quyết định Không chỉ vậy, nó còn tạo cho các doanh nghiệp tính cạch tranh và phát triển thị trường bằng cách cải thiện được khả năng tương tác của khách hàng và giúp đáp ứng nhu cầu khách hàng một cách dễ dàng hơn
Những đột phá công nghệ diễn ra trong nhiều lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, internet kết nối vạn vật, công nghệ nano, công nghệ sinh học, khoa học vật liệu, lưu trữ năng lượng, truyền thông đám mây , với tốc độ phát triển nhanh và sự tương tác thúc đẩy nhau cùng phát triển đang tạo nên một thế giới được số hóa, tự động hóa ngày
một phát triển và hiệu quả hơn.
II Vận dụng
1 Thực trạng phát triển cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 ở VN
Hiện nay, chúng ta đã được nghe về cuộc cách mạng 4.0 từ rất nhiều nguồn như ở trường học, báo trí, tin tức trên tivi, rằng đây là một cơ hội và thách thức để phát triển đất nước trong xu thế toàn cầu hóa
Tuy nhiên trên thực tế, đất nước chúng ta vẫn còn đang ở trong giai đoạn công nghiệp 1.0 và 2.0 đây là giai đoạn cơ khí hóa, cơ sở hạ tầng, hệ thống cầu đường, bến cảng sân bay đang được xây dựng mạnh mẽ
Đường sắt Việt Nam rất lạc hậu, tốc độ tàu thấp do khổ đường ray hẹp từ thời Pháp thuộc, thường xuyên có tai nạn do xung đột với giao thông đường bộ Mặc dù sản xuất được điện từ lâu nhưng chúng ta chưa chế tạo được nhiều chủng loại động cơ, chưa sản xuất được các máy công cụ vốn là động lực chính cho dây chuyền lắp ráp, sản xuất hàng loạt, một đặc trưng của CMCN 2.0 Chúng ta chỉ chế tạo được động
Trang 7cơ không đồng bộ công suất nhỏ và vừa cho các ứng dụng đơn giản như bơm nước, quạt gió, băng tải Hầu hết các dây chuyền công nghệ và dây chuyền lắp ráp hiện nay được nhập ngoại
Vì vậy, đối với Việt Nam hiện nay chúng ta không thể nghĩ đến việc hoàn thành cách mạng công nghiệp 2.0 và không nên nghĩ rằng đất nước đã thực hiện cách mạng 3.0 bởi vì đối với việc tự động hóa toàn diện sản xuất vẫn còn xa vời với Việt Nam
Dù vậy, một số doanh nghiệp ở Việt Nam đã bắt đầu ứng dụng các công nghệ Cách mạng công nghiệp 4.0 để tăng cường hiệu quả sản xuất và quản lý sản xuất Nhiều doanh nghiệp đã áp dụng trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật , blockchain và các công nghệ khác để nâng cao năng suất, giảm chi phí và cải thiện chất lượng sản phẩm Tuy nhiên, số lượng các doanh nghiệp này vẫn còn khá nhỏ so với tổng số các doanh nghiệp ở Việt Nam và đa số là trong quá trình thử nghiệm
2 Những cơ hội và thách thức của cách mạng công nghiệp 4.0 với sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa
Trong bối cảnh xu thế toàn cầu hóa, cách mạng công nghiệp 4.0 mang lại nhiều cơ hội cà thách thức cho nền kinh tế Việt Nam
Cơ hội
Cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ 4 đang diễn ra sôi động trên toàn thế giới được đánh giá là mang lại cơ hội lớn cho các quốc gia Theo các chuyên gia kinh
tế, Cách mạng Công nghiệp 4.0 giúp các doanh nghiệp có cơ hội mở rộng thị trường phát triển DN ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất sản phẩm, sẽ có
sự thay đổi lớn từ phía cung hàng hóa thông qua việc tiết giảm chi phí và tăng năng suất lao động Cùng với đó, chi phí giao thông vận tải và thông tin liên lạc sẽ giảm
Trang 8xuống, hậu cần và chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ trở nên hiệu quả hơn, các chi phí thương mại được giảm bớt Từ đó, thị trường của DN sẽ được mở rộng
Riêng tại Việt Nam, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhận định: “”Việt Nam hoàn toàn có thể tiến lên cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 vì chúng ta có lợi thế người đi sau, không vướng bận thành công trong quá khứ” Giải thích rõ hơn về điều này, PGS TS Trần Đình Thiên cho rằng Việt Nam dù đi sau nhưng vẫn có cơ hội phát triển từ công nghiệp 4.0 bởi chúng ta không phải tốn quá nhiều chi phí trong các cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 2, thứ 3 cũng như không bị vướng bận các thành công quá lớn trong quá khứ mà có thể tập trung cho tương lai của mình Điều này tạo cho Việt Nam những cơ hôi
Một là, tăng cường năng xuất và hiệu quả sản xuất
Cách mạng công nghiệp 4.0 nhờ công nghệ cùng hệ thống hiện hiện đại giúp tăng cường năng suất và hiệu quả trong việc sản xuất hàng loạt thông qua sự tự động hóa của máy móc và ứng dụng công nghệ Việc này sẽ giúp cho các doanh nghiệp trong nước tăng cường cạnh tranh và phát triển thị trường
Hai là, áp dụng trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu
Các công nghệ trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu sẽ các doanh nghiệp Việt Nam quản lý và sử dụng công nghệ để tối ưu hoạt động, nâng cao lợi thế cạnh tranh, tối
ưu hóa hoạt dộng sản xuất đồng thời tìm ra những giải pháp đột phá về cách kinh doanh mới
Ba là, các sản phẩm và dịch vụ mới
Cách mạng công nghiệp 4.0 cho phép các doanh nghiệp tạo ra và phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới giúp các doanh nghiệp Việt Nam tăng cường sự cạnh trạnh với các doanh nghiệp trên thế giới trong xu thế toàn cầu hóa
Trang 9 Thách thức
Cách mạng Công nghiệp 4.0 sẽ giúp doanh nghiệp tăng khả năng tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu cũng như khu vực Nhưng thực tế cho thấy, việc các doanh nghiệp Việt Nam chưa tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu do áp dụng công nghệ lạc hậu, sử dụng nhiều nhân công nên chi phí sản xuất cao, khiến khả năng cạnh tranh của hàng hóa thấp Điều này tạo cho Việt Nam những thách thức
Một là, thiếu nhân lực có trình độ cao
Những yếu tố mà Việt Nam đã và đang tự coi là ưu thế như lực lượng lao động thủ công trẻ, dồi dào sẽ không còn là thế mạnh Bởi vì, trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 cần đỏi hỏi nhân lực có trình độ chuyên môn cao và kỹ năng tốt Nhưng
mà hiên nay, nguồn nhân lực Việt cần thời gian dài mới có thể nâng cấp và đáp ứng với nhu cầu của xu thế toàn cầu hóa Vì thế, các doanh nghiệp Việt Nam đang gặp khó khăn trong việc tìm kiếm và giữ chân nhân lực có trình độ cao
Hai là, chi phí đầu tư ban đầu cao
Đối với các doanh nghiệp sản xuất việc đầu tư đồng bộ, thì việc thay thế nhân công bằng các thiết bị, máy móc cần đến khoản chi phí khổng lồ đặc biệt là thay đổi cơ
sơ hạ tầng và đầu tư các thiết bị phần mềm mới
Ba là, thách thức về bảo mật thông tin
Các công nghệ Cách mạng công nghiệp 4.0 có thể đưa ra nhiều thách thức về bảo mật thông tin và an toàn mạng Điều này yêu cầu các doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn vào các biện pháp bảo mật và an toàn mạng
Bốn là, áp lực cạnh tranh
Cách mạng công nghiệp 4.0 đã tạo ra những thách thức đối với sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh thế giới đang tiến hành quá trình toàn cầu
Trang 10hóa Cuộc cách mạng công nghệ 4.0 cũng ảnh hưởng đến các doanh nghiệp vừa và nhỏ Gia tăng sức cạnh tranh giữa các doanh nghiệp, khiến một số doanh nghiệp nhỏ phải chịu số phận “cá lớn nuốt cá bé”. Các doanh nghiệp Việt Nam phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ trong khu vực và trên toàn thế giới, đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất và xuất khẩu Để cạnh tranh thành công, các doanh nghiệp cần phải nhanh chóng thích nghi với cách mạng công nghiệp 4.0 bằng cách áp dụng các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, đám mây, và internet vạn vật
3 Giải pháp để thúc đẩy phát triển cách mạng công nghiệp 4.0 ở Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa
Hiên nay, Viết Nam đang có rất nhiều cơ hội, tiềm năng trong cách mạng công nghiệp 4.0 Tuy nhiên, Việt Nam vẫn còn rất nhiều thách thức phải vượt qua vì nước ta phải thúc đẩy cách mậng công nghiệp 4.0 Mà để thúc thúc đẩy phát triển cách mạng công nghiệp 4.0 ở Việt Nam trong xu thế toàn cầu hóa ta cần phải tập trung thực hiện một số khuyến nghị và giải pháp sau
Về phía Nhà nước
Một là, phải tạo ra một chiến lược đổi mới quốc gia phù hợp với cách mạng công nghiệp 4.0, đặc biệt là tập trung vào việc đào tạo nguồn nhân lực có kỹ năng phù hợp với cách mạng công nghiệp 4.0 Khẩn trương đổi mới lĩnh vực giáo dục, đào tạo, dạy nghề theo hướng hội nhập quốc tế, tạo và bổ sung để phát triển nguồn nhân lực có kỹ năng phù hợp, có thể tiếp thu và làm chủ công nghệ thời kỳ cách mạng công nghiệp 4.0
Hai là, Nhà nước cần đặt doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của hệ thống đổi mới
quốc gia; tiếp tục nỗ lực xây dựng Chính phủ kiến tạo phát triển, phục vụ người dân Tạo ra một môi trường kinh doanh bình đẳng và thuận lợi cho các doanh