3. Huỳnh Bá Hiếu_ Đề Cương Nckh Toán B1K11.Pdf

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐỒNG THÁP HUỲNH BÁ HIẾU PHÁT TRIỂN TƯ DUY BIỆN CHỨNG CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC MẠCH KIẾN THỨC ĐẠI SỐ TOÁN 8 ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC ĐỒNG[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐỒNG THÁP

HUỲNH BÁ HIẾU

PHÁT TRIỂN TƯ DUY BIỆN CHỨNG CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC MẠCH KIẾN THỨC ĐẠI SỐ - TOÁN 8

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

ĐỒNG THÁP, 10/2023

TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐỒNG THÁP

HUỲNH BÁ HIẾU

PHÁT TRIỂN TƯ DUY BIỆN CHỨNG CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC MẠCH KIẾN THỨC ĐẠI SỐ - TOÁN 8

Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán

Mã số: 8.14.01.11

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học

PGS.TS NGUYỄN DƯƠNG HOÀNG

ĐỒNG THÁP, 10/2023

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Nghị quyết số 29, Hội nghị lần thứ 8 Ban chấp hành Trung ương khóa

XI về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT đã khẳng định:

Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học (BCH TW, 2013)

Định hướng đổi mới chương trình và sách giáo khoa GD phổ thông 2018 của Bộ GD&ĐT về GD toán học cũng đã nêu rõ:

Hình thành và phát triển năng lực toán học, biểu hiện tập trung nhất của năng lực tính toán Năng lực toán học bao gồm các thành tố cốt lõi sau: năng lực TD và lập luận toán học; năng lực mô hình hóa toán học; năng lực giải quyết vấn đề toán học; năng lực giao tiếp toán học; năng lực sử dụng công cụ, phương tiện học toán, góp phần hình thành và phát triển năng lực chung cốt lõi (Bộ GD&ĐT, 2018)

Năng lực TD là một thành phần của năng lực toán học, có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển năng lực toán học cho HS, để phát triển năng lực toán học cho học sinh cần phải chú trọng phát triển về TD, đặc biệt là TDBC bởi vì TDBC trang bị cho học sinh kiến thức về thế giới quan duy vật biện chứng, giúp HS hiểu sâu sắc bản chất Toán học, nhìn nhận vấn đề một cách

toàn diện và khoa học; rèn luyện cho HS thói quen làm việc có logic giúp các

em phát triển toàn diện, năng động, sáng tạo, phù hợp với yêu cầu xã hội

Môn Toán là một trong những môn học góp phần phát triển TD cho HS, trong đó có TDBC Tuy nhiên, tình hình dạy học môn Toán ở các Trường THPT hiện nay GV chưa quan tâm nhiều đến phát triển TDBC cho HS mà chủ yếu quan tâm đến phát triển TD sáng tạo, TD logic, Điều này làm cho học sinh chưa hiểu rõ bản chất của Toán học, không thấy được sự thống nhất và mâu thuẫn giữa các đối tượng Toán học, không hiểu được lịch sử của vấn đề mình đang học nên nhìn nhận thức chúng một cách rời rạc, chủ quan Vì thế, việc phát triển TDBC cho HS trong dạy học nói chung và trong bộ môn Toán nói riêng là rất cần thiết

Trong chương trình Toán THPT, mạch kiến thức Đại số 8 giữ vai trò rất quan trọng, là nền tảng để học sinh học lên khối cao hơn Mặt khác, nội dung

và kiến thức của mạch Đại số 8 rất đa dạng, phong phú, là nội dung hoàn toàn mới đối với HS, có nhiều thuật ngữ, khái niệm mới như đa thức, phân thức đại

số, phương trình bậc nhất và hàm số bậc nhất, có nhiều mối liên hệ từ nội bộ toán học đến thực tiễn Vì thế, việc phát triển TDBC cho HS thông qua dạy học mạch kiến thức Đại số 8 sẽ giúp HS nhìn nhận vấn đề một cách hệ thống và chặt chẽ hơn, từ đó học tập mạch kiến thức Đại số tốt hơn

Trong thực tế, đã có nhiều công trình nghiên cứu về phát triển TDBC cho HS, chẳng hạn như:

* Nguyễn Cảnh Toàn (1997), Phương pháp luận duy vật biện chứng với việc học, dạy, nghiên cứu Toán học – Tập 1, NXB Đại học Quốc gia, Hà Nội Nội dung sách gồm sáu chương nói về việc vận dụng các cặp phạm trù như “cái chung và cái riêng”, “nội dung và hình thức”, “bản chất và hiện tượng”, “vận động và đứng im”, “ngẫu nhiên và tất nhiên”, “chủ quan và khách quan”, “suy

diễn và quy nạp”, “phân tích và tổng hợp”, “cụ thể và trừu tượng” vào việc học, dạy và nghiên cứu toán học

* Nguyễn Thanh Hưng (2009), Phát triển TDBC của HS trong dạy học hình học ở trường THPT, Luận án Tiến sĩ GD học, Trường Đại học Vinh Luận

án đã hệ thống hoá các cơ sở lý luận về TD, TDBC, các hoạt động TD trong dạy học môn Toán, đề xuất năm định hướng, bảy biện pháp góp phần rèn luyện

và phát triển TDBC cho HS thông qua dạy học hình học ở trường THPT

* Nguyễn Hiếu Trung (2021), Phát triển TDBC cho HS qua dạy học hình học không gian lớp 11, Luận văn Thạc sĩ khoa học GD, Trường Đại học Đồng Tháp Luận văn về cơ bản đã hệ thống hoá được cơ sở lý luận về TD, TD toán học và TDBC trong dạy học Toán, đồng thời đề xuất bốn định hướng và năm biện pháp góp phần phát triển TDBC cho HS thông qua dạy học môn hình học không gian lớp 11

* Nguyễn Thị Thanh Quyên (2022), Phát triển TDBC cho HS thông qua dạy học chương Giới hạn – Đại số và giải tích 11, Luận văn Thạc sĩ khoa học

GD, Trường Đại học Đồng Tháp Luận văn về cơ bản đã hệ thống hoá được cơ

sở lý luận về TD, TD toán học và TDBC trong dạy học Toán, đồng thời đề xuất năm định hướng và năm biện pháp góp phần phát triển TDBC cho HS thông qua dạy học Đại số và Giải tích 11

Tuy nhiên chưa thấy có công trình nào nghiên cứu về phát triển TDBC cho HS thông qua dạy học mạch kiến thức Đại số – Toán 8 Đó là lí do chúng

tôi chọn đề tài nghiên cứu “Phát triển tư duy biện chứng cho học sinh trong dạy học mạch kiến thức Đại số - Toán 8”

2 Mục đích nghiên cứu

Đề xuất các biện pháp phát triển tư duy biện chứng cho học sinh trong dạy học mạch kiến thức Đại số - Toán 8 nhằm góp phần phát triển tư duy trong

dạy học toán 8 đáp ứng mục tiêu giáo dục phổ thông

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về tư duy, tư duy biện chứng trong dạy học Toán phổ thông

3.2 Xác định các đặc trưng cơ bản của tư duy, tư duy biện chứng trong

dạy học mạch kiến thức Đại số - Toán 8

3.3 Tìm hiểu thực trạng phát triển Tư duy biện chứng qua dạy học mạch kiến thức Đại số - Toán 8 ở một số trường THCS trên địa bàn huyện Giồng Riềng

3.4 Đề xuất các biện pháp để phát triển Tư duy biện chứng trong dạy học mạch kiến thức Đại số - Toán 8

3.5 Thực nghiệm sư phạm để kiểm tra tính khả thi của các đề xuất ở trường PT DTNT THCS Giồng Riềng

4 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất được các biện phát triển TDBC cho học sinh thông qua dạy

học mạch kiến thức Đại số - Toán 8 và vận dụng thích hợp vào giảng dạy thì sẽ

góp phần phát triển tư duy cho học sinh, nâng cao hiệu quả dạy học Toán ở trường phổ thông, thực hiện mục tiêu giáo dục chương trình giáo dục phổ thông

2018

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

5.1 Đối tượng nghiên cứu

Quá trình phát triển TDBC cho học sinh khi dạy học mạch kiến thức Đại

số - Toán 8

5.2 Phạm vi nghiên cứu

- Phạm vi kiến thức: Luận văn tập trung giới hạn sách giáo khoa mạch

Đại số - Toán 8

- Phạm vi khảo sát: Các lớp 8 của trường PT DTNT THCS Giồng Riềng, huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang

- Thời gian thực hiện từ tháng 11/2023 đến tháng 11/2024

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

Nghiên cứu các văn kiện Đảng, Nhà nước và của ngành Giáo dục có liên quan đến việc phát triển Tư duy và năng lực

Nghiên cứu tài liệu về Tư duy biện chứng trong Triết học, tài liệu bàn

về vận dụng Tư duy biện chứng vào hoạt động dạy học; nghiên cứu các tài liệu tâm lý học, lý luận dạy học, nghiên cứu lịch sử hình thành và phát triển của toán 8

Tìm hiểu, nghiên cứu một số tài liệu về tư duy biện chứng, sách giáo khoa, sách bài tập, sách giáo viên toán 8, một số sách tham khảo Luận văn liên quan Tư duy biện chứng

6.2 Phương pháp điều tra, quan sát

Điều tra bằng phiếu, quan sát vở ghi của học sinh, quan sát tiết dạy của

đồng nghiệp

6.3 Phương pháp thực nghiệm

Thực hiện giảng dạy ở trường PT DTNT THCS Giồng Riềng, huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang Tiến hành thực nghiệm sư phạm giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng một số tiết Đại số - Toán 8, từ đó đánh giá tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đã được đề xuất trong luận văn

6.4 Phương pháp thống kê

Lập bảng số liệu, so sánh điểm kiểm tra theo học lực của học sinh và tính được các thông số đặc trưng của mẫu từ đó rút ra các kết luận liên quan đến nội dung được phân tích

7 Dự kiến đóng góp của đề tài

7.1 Về mặt lý luận

- Luận văn này góp phần làm sáng tỏ, hệ thống hóa những vấn đề liên quan đến năng lực tư duy, tư duy biện chứng trong dạy học Toán, trên cơ sở đó xác định các đặc trưng của nó

- Xác đinh các định hướng và đề xuất các biện pháp phát triển TDBC cho học sinh qua dạy học mạch kiến thức Đại số - Toán 8

7.2 Về mặt thực tiễn

- Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận và làm rõ những vấn đề liên quan

đến phát triển TDBC cho HS trong dạy học mạch kiến thức Đại số - Toán 8

- Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho GV, sinh viên sư phạm ngành Toán, các học viên cao học chuyên ngành lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán

8 Bố cục của đề tài

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm có ba chương:

Chương 1: Cơ Sở lí luận và thực tiễn

Chương 2: Một số biện pháp rèn luyện và phát triển tư duy biện chứng trong dạy học mạch kiến thức Đại số - Toán

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1.1 Tổng quan về tư duy

1.2.1 Khái niệm về tư duy

1.2.2 Các thao tác của tư duy

1.3 Tư duy biện chứng của học sinh trong dạy học toán

1.3.1 Khái niệm về tư duy biện chứng

1.3.2 Các đặc trưng cơ bản của tư duy biện chứng

1.3.3 Mối quan hệ giữa tư duy biện chứng với tư duy logic và tư duy sáng tạo

1.3.4 Sự cần thiết phải rèn luyện và phát triển tư duy biện chứng cho học sinh trong dạy học môn Toán

1.4 Nội dung mạch kiến thức Đại số – Toán 8 dưới quan điểm tư duy biện chứng

1.4.1 Mục tiêu, nội dung mạch kiến thức Đại số – Toán 8 (sách kết nối

tri thức với cuộc sống)

1.4.2 Những biểu hiện tư duy biện chứng của học sinh trong học tập mạch kiến thức Đại số – Toán 8 (sách kết nối tri thức với cuộc sống)

1.5 Thực trạng phát triển tư duy biện chứng trong dạy học mạch kiến thức

Đại số – Toán 8

1.5.1 Mục đích khảo sát

1.5.2 Đối tượng, phạm vi khảo sát

1.5.3 Nội dung khảo sát

1.5.4 Kết quả khảo sát

1.7 Kết luận Chương 1

CHƯƠNG 2 MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN TƯ DUY BIỆN CHỨNG CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC MẠCH KIẾN THỨC ĐẠI SỐ – TOÁN 8

2.1 Một số định hướng đề ra các biện pháp phát triển tư duy biện chứng cho học sinh trong dạy học mạch Đại số – Toán 8

2.2 Một số biện pháp phát triển tư duy biện chứng cho học sinh dạy học mạch Đại số – Toán 8

2.3 Kết luận chương 2

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

3.1 Mục đích thực nghiệm

3.1.1 Mục đích, tổ chức thực nghiệm sư phạm

3.1.2 Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm

3.1.3 Tổ chức thực nghiệm sư phạm

3.2 Nội dung thực nghiệm sư phạm

3.3 Tổ chức thực nghiệm

3.3.1 Đối tượng và thời gian thực nghiệm sư phạm

3.3.2 Tiến hành thực nghiệm

3.3.3 Phương pháp đánh giá kết quả thực nghiệm

3.4 Đánh giá kết quả thực nghiệm

3.4.1 Phân tích định tính

3.4.2 Phân tích định lượng

3.5 Kết luận chương 3

KẾT LUẬN CHUNG

KẾ HOẠCH NGHIÊN CỨU

STT Công việc/ Nội

dung

Thời gian thực hiện

Địa điểm thực hiện

Dự kiến kết quả

1

- Suy nghĩ, lên ý

tưởng chọn đề tài phù

hợp với sở thích

- Xây dựng nội dung,

nghiên cứu các tài

liệu có liên quan đến

đề tài

Tháng 10/2023

- Chọn được đề tài và lên ý tưởng xây dựng đề tài, tìm kiếm các tài liệu có liên quan đến đề tài

2

- Liên hệ giảng viên

hướng dẫn

- Thống nhất tên đề

tài

- Viết đề cương luận

văn

Tháng 10/2023

- Hoàn thành đề cương luận văn

3 - Báo cáo bảo vệ đề

cương

Tháng 10/2023

- Bảo vệ thành công đề cương

- Tìm tài liệu có liên

quan đến đề tài

4

- Viết nội dung

chương 1

- Xin ý kiến giảng

viên hướng dẫn về

nội dung chương 1 và

cấu trúc của chương

2

Tháng 11,12/2023

- Hoàn thành nội dung chương 1 của luận văn

5

- Viết nội dung

chương 2

- Chuẩn bị nội dung

thực nghiệm lần thứ

nhất

- Thực nghiệm lần

thứ nhất

- Xin ý kiến giảng

viên hướng dẫn về

nội dung chương 2

Tháng

01, 02/2024

- Hoàn chỉnh chương 1

- Hoàn thành chương 2

- Thực nghiệm xong lần thứ nhất

- Xử lí kết quả thực nghiệm và

số liệu thống kê

6

- Viết nội dung

chương 3

- Rút kinh nghiệm

thực nghiệm lần thứ

nhất

- Chuẩn bị thực

nghiệm lần thứ hai

Tháng

03, 04 /2024

- Hoản chỉnh nội dung chương 2

- Thực nghiệm xong lần thứ hai

- Xử lí kết quả thực nghiệm và

số liệu thống kê lần thứ hai

- Thực nghiệm lần

thứ hai

- Xin ý kiến của

giảng viên hướng dẫn

về nội dung chương 3

7

- Hoàn thành nội

dung chương 3

Nửa cuối tháng 04/2024

- Hoàn chỉnh chương 3

8

- Rà soát tổng thể

luận văn

Tháng 05/2024

- Hoàn chỉnh các nội dung còn thiếu, kiểm tra các sai sót trong luận văn

9

- Xin ý kiến giảng

viên hướng dẫn

- Seminar

Tháng 06/2024

- Hoàn chỉnh

luận văn

10

- Cập nhật và hoàn

thiện những sai sót

sau khi bảo vệ

seminar

- Gửi bản in cho

giảng viên hướng dẫn

Tháng

06, 07, 08/2024

- Khắc phục

những sai sót sau khi bảo vệ

seminar

11 - Bảo vệ luận văn Tháng

11/2024

- Bảo vệ luận văn

thành công

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Ban Chấp hành Trung ương (2017) Nghị quyết số 29 – NQ TW ngày

04/11/2013 về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế

[2] Bộ Giáo dục và Đào tạo (2018) Chương trình giáo dục phổ thông - Chương

trình tổng thể (ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ trưởng Bộ GD-ĐT)

[3] Chu Cẩm Thơ (2014) Phát triển tư duy thông qua dạy học môn Toán ở

trường phổ thông NXB Đại học Sư phạm

[4] Cung Thế Anh – Nguyễn Huy Đoan (2023), Sách bài tập toán 8 (Tập 1, 2),

NXB Giáo dục Việt Nam

[5] Đào Tam (Chủ biên) và Trần Trung (2010) Tổ chức hoạt động nhận thức

trong dạy học môn Toán ở trường THPT Hà Nội: NXB Đại học Sư phạm

[6] Phan Đức Chính (2005), Sách giáo viên toán 8 (Tập 1, tập 2), NXB Giáo

dục, Thành phố Hồ Chí Minh

[7] Hoàng Ngọc Anh – Nguyễn Dương Hoàng – Nguyễn Tiến Trung (2017),

Đổi mới quá trình dạy học môn Toán thông qua các chuyên đề dạy học,

NXB Giáo dục Việt Nam

[8] Hoàng Chúng (1997) Phương pháp dạy học Toán ở trường phổ thông

THCS Hà Nội: NXB Giáo dục

[9] G Polya (1995) Toán học và những suy luận có I Hà Nội NXB Giáo dục

[10] Nguyễn Văn Lộc (1995) Bài giảng Tư duy và hoạt động Toán học, Trường

Đại học Vinh Hà Nội

[11] Nguyễn Cảnh Toàn (1997), Phương pháp luận duy vật biện chứng với việc

học, chọc nghiên cứu Toán học - Tập 1 NXB Đại học Quốc gia, Hà Nội

[12] Nguyễn Quang Điển, Huỳnh Bá Lân và Phạm Đình Nghiệm (2003) C

Mic, Ph.Ăngghen V.LLê-Nên về những vấn đề Triết học Thành phố Hồ Chí Minh: NXB Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh

[13] Nguyễn Bá Kim (2009) Phương pháp dạy học môn Toán Hà Nội: NXB

Đại học Sư phạm

[14] Nguyễn Thanh Hung (2009) Phát triển tư chạy biện chứng của học sinh

trong dạy học hình học ở trường THPT Luận án Tiến sĩ Giáo dục học Trường Đại học Vinh Hà Nội

[15] Nguyễn Dương Hoàng (2021) Bài giảng phát triển tư duy cho học sinh

trong dạy học môn Toán Trường Đại học Đồng Tháp Đồng Tháp

[16] Nguyễn Hiếu Trung (2021) Phát triển tư duy biện chúng cho học sinh qua

dạy học hình học không gian lớp 11 Luận văn Thạc sĩ khoa học giáo dục Trường Đại học Đồng Tháp Đồng Tháp

[17] Nguyễn Thị Thanh Quyên (2022), “Phát triển tư duy biện chứng cho học

thông qua dạy học chương Giới hạn và - Đại số và Giải tích 11”, Luận văn Thạc

sĩ khoa học giáo dục, Trường Đại học Đồng Tháp

[18] Tôn Thân (1998) Đổi mới phương pháp dạy học Toán ở trường trung học

cơ sở theo luning phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh Thông tin Khoa học Giáo dục, số 70, Hà Nội