Các chỉ tiêu tính chất đất đã được đo tại thời điểm bắt đầu thí nghiệm để cung cấp số liệu thống kê cơ bản về các biến số của đất bao gồm pH, nitơ, carbon và photpho dễ tiêu và các catio
Trang 1
Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn
Chương trình hợp tác Nông nghiệp và phát triển nông thôn (CARD)
DỰ ÁN VIE: 032/05 Phát triển bền vững và hiệu quả kinh tế cho rừng trồng các loài
Keo cung cấp gỗ xẻ
Báo cáo các điểm mốc của dự án
Điểm mốc 13: Báo cáo kỹ thuật về các kết quả khảo nghiệm
lâm sinh giai đoạn 24 tháng
Trang 2
Khảo nghiệm lâm sinh được xây dựng tại Trạm thực nghiệm Đông Hà, Trung tâm nghiên cứu lâm nghiệp Bắc Trung bộ, Viện khoa học lâm nghiệp Việt Nam, tỉnh Quảng Trị Địa điểm được chọn đáp ứng yêu cầu nghiên cứu lâu dài, do là khu đất thuộc quyền quản lý của Viện, và có thể không chịu áp lực của việc chuyển quyền sử dụng đất Khu đất khá bằng phẳng và đã được rào để ngăn sự tác động của việc chăn thả gia súc
Khảo nghiệm được thiết kế để kiểm tra năng suất của lâm phần qua các luân kỳ 5 năm hoặc hơn và đánh giá những thay đổi lâu dài về tính chất đất Các chỉ tiêu tính chất đất đã được đo tại thời điểm bắt đầu thí nghiệm để cung cấp số liệu thống kê cơ bản về các biến số của đất bao gồm pH, nitơ, carbon và photpho dễ tiêu và các cation dễ trao đổi khác
Sử dụng đất từ một lâm phần Keo lai, 10 năm tuổi, đã được khai thác vào tháng 5/ 2007 Các
ô thí nghiệm được ước tính để đạt, ở giai đoạn 9 năm tuổi, sinh khối gỗ cây đứng (không vỏ)
là 168 m3/ha, tương đương với sinh khối trung bình hàng năm đạt khoảng 19 m3/ ha, điều này
là tiêu chuẩn đặt ra đối với các rừng trồng keo lai quản lý tốt trên loại đất chất lượng trung bình như ở miền Trung Việt Nam
Các khối gỗ xẻ và cành lớn đã được chuyển đi và những phần gỗ nhỏ còn lại và cành lá được trải đều trên bề mặt các ô thí nghiệm Nó được xem như lớp thực bì phân hủy nhanh trong mùa mưa và cung cấp dinh dưỡng cho lớp đất mặt (ảnh 1)
Ảnh 1 Hình ảnh khu thí nghiệm tháng 10/ 2007 Ảnh hưởng của phần dư sau khai thác
đến lớp đất mặt
Khảo sát đất và lấy mẫu rộng được tiến hành tại khu thí nghiệm Các kết quả, chi tiết ở Phụ lục 1, đã cho thấy khu đất này được coi là đại diện cho đất đồi của miền trung và bắc Việt Nam, và có hàm lượng carbon hữu cơ, nitơ và photpho dễ tiêu thấp
Mục tiêu đầu tiên của khảo nghiệm luân kỳ thứ 2 được trồng sau khi khai thác lâm phần trước là để đánh giá sự ảnh hưởng của photpho đối với sinh trưởng của cây và để xác định tỷ
lệ tối ưu cần áp dụng Mục tiêu thứ hai là để so sánh những ảnh hưởng của việc kiểm soát thực bì toàn diện (bằng thuốc trừ cỏ) so với phương pháp nhổ cỏ bằng tay của địa phương hiện tại Các công thức thí nghiệm được trình bày ở Bảng 1
Trang 3Bảng 1 Các công thức thí nghiệm tại khảo nghiệm ở Đông Hà
Công
thức (ID) Công thức dinh dưỡng Quản lý thực bì
T1 Đối chứng – không bón phân
T2 P1 10 g P, sử dụng superphosphate
T3 P2 20 g P, sử dụng superphosphate
T4 P3 (=P2 + 10 g K mỗi cây, sử dụng
potassium sulphate), tiếp theo là thêm
20 g P, sử dụng superphosphate 1 năm sau trồng
Thuốc trừ cỏ được phun trước khi trồng, 2 lần mỗi năm để kiểm soát hoàn toàn cỏ dại, với tỷ lệ 4l Roundup/ ha
T5 Đối chứng – không bón phân Không phun thuốc trừ cỏ nhổ cỏ
bằng tay 2 lần/ năm theo tiêu chuẩn luyện tập tại Trạm Đông Ha
Có 4 lặp, với mỗi công thức trên mỗi lặp được đại diện bằng ô tiêu chuẩn (60 cây/ô) (6 hàng,
10 cây/ hàng, diện tích ô 21.5 x 20m) Các ô tiêu chuẩn được phân cách bởi các khu đệm gồm 3 cây theo mỗi cạnh của ô với hàng đệm đầu tiên xung quanh mỗi ô tiếp nhận cùng một công thức thí nghiệm Sơ đồ công thức thí nghiệm được chỉ ra ở Hình 1 dưới dây Các cách tính toán tỷ lệ phân bón được đưa ra ở Phụ lục 1
Đường (hướng nam, đỉnh đồi)
chân đồi (hướng bắc)
Hình 1 Sơ đồ các ô thí nghiệm tại khảo nghiệm Đông Hà
Một hàng rào dây thép được dựng để ngăn sự phá hoại của trâu và các gia súc chăn thả khác vào tháng 10/ 2007 Bởi vì sự đi lại của gia súc sẽ phá hại cây, ảnh hưởng đến kết cấu đất và dinh dưỡng ở các ô thí nghiệm
Khảo nghiêm được trồng vào tháng 12/ 2007 Vật liệu di truyền được sử dụng trong khảo nghiệm bao gồm 6 dòng keo lai ưu trội được chọn lọc, phát triển và kiểm nghiệm bởi Trung tâm nghiên cứu giống cây rừng
Khảo nghiệm được duy trì tốt, với tỷ lệ sống lên tới 80% ở giai đoạn 16 tháng sau trồng, đủ cho tất cả các công thức thí nghiệm
Trang 4Việc đo đếm sinh trưởng của cây được tiến hành tại giai đoạn 10 và 16 tháng tuổi đã cho thấy
sự sai khác có ý nghĩ thống kê đối với các công thức bón phân lân khác nhau, số liệu ở Bảng
2
Bảng 2 Chiều cao trung bình của cây ở các công thức thí nghiệm tại khảo nghiệm Đông
Hà giai đoạn 10 và 16 tháng sau trồng
Công thức Chiều cao cây trung
bình 10 tháng tuối (m)
Chiều cao cây trung bình 16 tháng tuối (m)
Sự sai khác giữa các công thức là có ý nghĩa (P<0,001) ở giai đoạn 10 tháng và duy trì đến giai đoạn 16 tháng (ở mức ý nghĩa P<0,05) nếu số liệu từ một ô sinh trưởng chậm (công thức
2, lặp 3) được loại trừ khi phân tích thống kê
Những hướng dẫn cho việc thu thập số liệu, quản lý số liệu và cất trữ số liệu được phát triển
và được tóm tắt trong Báo cáo điểm nhấn 7
Trang 5Phụ lục 2 Mô tả về đất và lấy mẫu đất
Mô tả về đất
Quan sát ban đầu được tiến hành vào giữa năm 1996 Các ô tiêu chuẩn được đo tại 10 ô ngẫu nhiên và trong mỗi ô này đào những hố sâu 30cm và các đặc tính hình thái được ghi lại Khảo sát này được thiết lập tại rừng trồng nơi khá đồng đều về số lượng cây và sinh trưởng Các diện tích ô tiêu chuẩn tại các ô thí nghiệm khác nhau dao động từ 15,6 đến 21,5 m2/ ha Đất cũng thể hiện khác nhau rất rõ, đặc biệt là màu sắc và độ cứng Những sai khác này được quan tâm trong khi thiết kế và xây dựng thí nghiệm
Lấy mẫu đất và chất hữu cơ:
Như bước đầu tiên trong sơ đồ thí nghiệm lâu dài, cán bộ dự án đánh dấu các ô thí nghiệm (5 công thức, xem Bảng 1) và các lặp (4 lặp) tại khu khao nghiệm
Các mẫu đất ban đầu được lấy (ở độ sâu 0 – 10 cm) ngẫu nhiên từ 5 vị trí (một ở mỗi ô) trong mỗi lặp Đất quá cứng và khô để lấy mẫu bằng khoan Do đó, mỗi điểm lấy mẫu phải đào hố kích thước hố 20 x 20 x 10 cm và trộn đều lượng mẫu đào được để lấy mẫu Các mẫu được trộn hỗn hợp trong mỗi lặp Điều này đã được làm từ tháng 9/ 2006 và các mẫu được chuyển tới phòng thí nghiệm của Viện khoa học lâm nghiệp VN tại TP Hồ Chí Minh và Hà Nội cho phân tích tính chất lý hóa
Khu thí nghiệm đã tích lũy một lượng nhỏ chất hữu cơ Các mẫu chất hữu cơ được thu tại các điểm bên cạnh các điểm lấy mẫu đất Các mẫu được lấy từ các ô (30 x 30 cm) cố gắng tránh
sự pha tạp của lớp đất mặt Chúng được trộn hỗn hợp với mỗi mẫu đất và chuyển về phòng thí nghiệm
Các tính chất cơ lý chính của đất cần được đo là:
• Tỷ lệ hóa đá và phần đất mềm ( < 2.0mm),
• Kết cấu đất
• Mật độ
Các tính chất hóa học chính của đất cần được đo là:
• pH ở KCl và H2O
• Nito tổng số
• Carbon hữu cơ tổng số
• Lân dễ tiêu
• Các cation dễ trao đổi
Mẫu chất hữu cơ được phân loại, như lá, cành và quả, sấy ở nhiệt độ 700C, nghiền và cất trữ
để phân tích dinh dưỡng
Các cán bộ dự án Việt Nam đã tiến hành một số phép đo cơ bản trong phòng thí nghiệm trên các mẫu Chúng tôi đã xây dựng một hệ thống phân tích giống nhau trên cùng một bộ mẫu tại phòng thí nghiệm của Viện tại TP Hồ Chí Minh và Hà Nội Mục đích của việc này là để kiểm tra chất lượng và tính chính xác của các kết quả giữa 2 phòng thí nghiệm từ đó các kết quả đạt được tiêu chuẩn quốc tế và ổn dịnh đối với việc phân tích kết quả giữa các phòng thí nghiệm của Viện Chương trình quản lý chất lượng này đã cho thấy một số vấn đề Các cán
bộ của Úc đã tư vấn về các phương pháp cải thiện chất lượng phân tích và đào tạo cán bộ phòng thí nghiệm Việc nâng cấp phòng thí nghiệm đang được tiến hành
Trang 6Vào tháng 10/ 2007, các quan sát chung về đất đã cho thấy lớp hữu cơ đã ngăn được sự xói mòn và cứng của lớp đất mặt Điều này khác hẳn với việc phát dọn hoàn toàn ở khu kề cận Lấy thêm mẫu đất trước và sau khai thác để xác định tính chất hóa học của đất được tiến hành vào tháng 12/ 2007
Các hướng dẫn lấy mẫu đất đã được viết ở báo cáo điểm mốc 7
Các kết quả của phân tích mẫu đất và chất hữu cơ về tính chất cơ lý hóa
Các kết quả của mẫu đất và chất hữu cơ trước và sau khai thác được tóm tắt ở Bảng 4 đến Bảng 9 dưới đây
Nhìn chung, các kết quả ban đầu đạt được đến nay đã cho thấy tính chất đất là đại diện cho loại đất suy thoái của miền trung và bắc Việt Nam Kết quả cũng cho thấy sự biến động qua các lặp, củng cố yêu cầu lấy mẫu một cách thống kê trong tương lai Lượng nitơ tổng số và carbon hữu cơ là khá thấp, cần xem xét khi tiến hành một luân kỳ trồng keo lai Carbon hữu
cơ thấp có thể là do tập quan canh tác của địa phương khi loại các chất hữu cơ khỏi khu đất trong các lần khai thác trước Carbon trên lớp đất mặt tăng giữa các mẫu trước và sau khai thác Điều này chủ yếu do việc giữ lại các chất hữu cơ sau khai thác Cũng chú ý rằng lặp 3
và 4 (điểm thấp hơn của khu đất) có giá trị cao hơn ở điểm đầu trong tất cả các trường hợp
Độ pH của đất cũng thấp, xong vẫn nằm trong khoảng cho phép để trồng keo nhiệt đới thành công Lượng lân dễ tiêu thấp, khẳng định quyết định kiểm tra sự ảnh hưởng của việc thêm lân đối với năng suất như là công thức chính trong thí nghiệm
Trang 7Bảng 4 Phân tích đất trước khi khai thác, tháng 10/ 2006: Các nguyên tố hóa học
Ngày lấy mẫu: 15 9 2006
Độ sâu lấy mẫu: 0 -10 cm
H2O KCl % % (mg kg-1) (cmol kg-1)
Trung bình 4.3 3.62 0.11 0.97 1.15 0.4
Lặp
pH
Bảng 5 Phân tích mẫu đất trước khai thác, tháng 10/ 2006: Tính chất cơ ký đất <2mm
Độ sâu: 0 -10 cm
Bảng 6 Phân tích mẫu đất trước khai thác, tháng 10/ 2006: Thành phần dinh dưỡng của lớp thực bì
Ngày lấy mẫu: 15 9 2006
Lặp Sinh khối Nồng độ dinh dưỡng (%) Hàm lượng dinh dưỡng (kg ha -1 )
Kích cỡ mẫu (mm) Lặp I Lặp II Lặp III Lặp IV Trung bình
(sai tiêu chuẩn)
< 0.002
0.002 to 0.02
0.02 to 1.0
1.0 to 2.0
34.7 32.2 25.6 7.6
27.5 30.5 28.6 13.4
24.0 25.3 37.9 12.7
24.3 25.5 39.3 10.9
27.6 (2.8) 28.4 (1.8) 32.9 (3.4) 11.1 (1.3)
Trang 8Bảng 7 Phân tích tính chất hóa học của đất sau khai thác, tháng 1/ 2009
Quy trình lấy mẫu 1: lấy mẫu để kiểm tra các ô đối chứng
Ngày lấy mẫu: 12 12 2007
Độ sâu
P-Citric acid
Lặp
C%
Trang 9Bảng 8 Phân tích mẫu đất sau khai thác, tháng 1/ 2009
Quy trình lấy mẫu 2: lấy mẫu để kiểm tra các lặp
Ngày lấy mẫu: 12 12 2007
P-Bray_I
P-Bray_II
P-Citric acid Lặp
Soil depth (cm)
pH-H 2 O
pH-KCl N% C% (mg kg -1 ) (mg kg -1 ) (mg kg -1 )
Bảng 9 Phân tích tính chất cơ lý đất sau khai thác
Ngày lấy mẫu: 12 12 2007
Công thức
Độ sâu tầng đất
T5
T1
T2
T3
T4
Trang 10Phụ lục 2 Cách tính các công thức bốn phân để cung cấp lượng lân theo yêu cầu cho mỗi ha và mỗi cây
Mã công thức Công thức dinh dưỡng Lượng phân bón
T2 P1 10 g P mỗi cây, sử dụng
superphosphate 143g superphosphate mỗi cây (204.2 kg/ha) T3 P2 20 g P mỗi cây, sử dụng
superphosphate
286g superphosphate mỗi cây (408.4 kg/ha)
T4 P3 =P2 + 10 g K mỗi cây, sử
dụng potassium sulphate
Một năm sau trống, bón thêm 20g P mỗi cây, sử dụng superphosphate
286g superphosphate + 20.3g potassium sulphate mỗi cây (408.4kg superphosphate và 28.99 kg potassium sulphate/ ha)
286g superphosphate mỗi cay
phân
Không phân bón
Chú ý: Các loại phân được sử dụng là superphosphate, với 16% P2O5, và potassium sulphate, với 60% K2O, của công ty phân Van Dien
