Đổi mới phương thức lãnh đạo của đảng đối với bầu cử đại biểu hội đồng nhân dân

Những vấn đề mà Đảng cầntập trung đổi mới phơng thức lãnh đạo đối với bầu cử đại biểu Hội đồng nhândân ở nớc ta là: Thứ nhất, đổi mới nhận thức của cán bộ, đảng viên về chế độ bầu cử,coi

Để bảo đảm quyền lực chính trị thuộc về nhân dân, phát huy đầy đủ cácquyền và nghĩa vụ công dân trong việc lựa chọn những đại biểu thật sự xứng

đáng đại diện cho mình vào cơ quan quyền lực nhà nớc cao nhất, cần thựchiện một số giải pháp sau nhằm hoàn thiện chế độ bầu cử Hội đồng nhân dân

ở nớc ta

1 Đổi mới phơng thức lãnh đạo của Đảng đối với bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân

Phơng thức lãnh đạo của Đảng là hệ thống các phơng pháp, hình thức,biện pháp, quy trình, lề lối làm việc mà Đảng sử dụng để tác động vào hệthống chính trị và xã hội nhằm đạt đợc mục tiêu, nội dung lãnh đạo của Đảng-thể hiện tập trung ở đờng lối của Đảng Phơng thức lãnh đạo của Đảng là một

bộ phận có vai trò ngày càng quan trọng trong hoạt động lãnh đạo của Đảng

Nó ảnh hởng trực tiếp đến hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo của Đảng Đổi mới

ph-ơng thức lãnh đạo của Đảng là một nội dung cơ bản và quan trọng nhằm bảo

đảm giữ vững và tăng cờng vai trò lãnh đạo của Đảng, nâng cao hiệu lực, hiệuquả hoạt động của Nhà nớc, phát huy hơn nữa quyền làm chủ của nhân dân trêntất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội…

Đảng Cộng sản Việt Nam là Đảng duy nhất có vai trò lãnh đạo Nhà nớcCộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Trong quá trình Đảng lãnh đạo, củng

cố, xây dựng Nhà nớc pháp quyền của dân, do dân, vì dân, đổi mới phơng thứclãnh đạo của Đảng đối với quá trình bầu cử nói chung và bầu cử đại biểu Hội

đồng nhân dân nói riêng là một yêu cầu cần thiết Những vấn đề mà Đảng cầntập trung đổi mới phơng thức lãnh đạo đối với bầu cử đại biểu Hội đồng nhândân ở nớc ta là:

Thứ nhất, đổi mới nhận thức của cán bộ, đảng viên về chế độ bầu cử,

coi bầu cử là một trong những thể chế quan trọng nhất của nền chính trị dânchủ- pháp quyền XHCN, trong việc bảo đảm quyền lực chính trị của nhân dânlao động, phù hợp với nền dân chủ XHCN, phù hợp với truyền thống dân tộc,văn hoá chính trị, văn minh xã hội hiện nay trên thế giới Hoàn thiện chế độbầu cử cần phải theo hớng vừa sử dụng đợc những thành quả, những giá trịphổ biến của văn minh nhân loại, vừa bảo đảm các quyền dân chủ thực sự củanhân dân

Đổi mới nhận thức về tầm quan trọng của chế độ bầu cử trong điều kiệnhiện nay, Đảng cần đầu t nghiên cứu lý thuyết, kinh nghiệm bầu cử thế giới,tổng kết kinh nghiệm bầu cử trong nớc Trên cơ sở đó, hoàn thiện hệ thống

bầu cử ở nớc ta, xác định chiến lợc của Đảng trong các cuộc bầu cử, thực hiệnphơng thức lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nớc và xã hội bằng (thông qua) độingũ các nhà chính trị, những đảng viên đợc nhân dân lựa chọn, uỷ quyền quacác cuộc bầu cử

Đầu t thoả đáng cho việc nghiên cứu, tổng kết những giá trị lý luận, làm

rõ tính khoa học và thực tiễn những quan điểm của Đảng trong công cuộc đổimới đất nớc hiện nay Từ đó, Đảng lãnh đạo xây dựng, hoàn thiện Bộ luật bầu

cử ở nớc ta bảo đảm những nguyên tắc hiến định rất tiến bộ của Hiến pháp nớcCộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, xây dựng hệ thống bầu cử, thành lậpcác cơ quan chuyên trách nhà nớc về bầu cử

Hiện nay cần làm sáng tỏ cả lý luận và thực tiễn luận điểm rất quantrọng của Đảng đợc xác định tại Nghị quyết Hội nghị lần thứ VII BCH Trung -

ơng Đảng khoá IX là: “Kết hợp thực hiện chế độ tập trung dân chủ trong Đảng

và chế độ hiệp thơng dân chủ trong tổ chức Mặt trận để làm phong phú thêmnền dân chủ ở nớc ta” [15, tr.26] Đây là những nhận thức mới của Đảng vềdân chủ, về tính đặc thù của vận động và thực hiện dân chủ trong tổ chức, hoạt

động của Mặt trận với t cách là một liên minh chính trị- xã hội rộng rãi dới sựlãnh đạo của Đảng Đó là cơ sở để Đảng đổi mới phơng thức lãnh đạo của

Đảng đối với mặt trận trong quá trình phát huy sức mạnh, tập hợp đoàn kếtdân tộc, phát huy quyền dân chủ của nhân dân, đặc biệt là phát huy vai trò tolớn của Mặt trận trong quá trình hiệp thơng dân chủ

Mặt trận là tổ chức tiêu biểu cho sức mạnh đoàn kết của toàn dân tộc,cho sự tập hợp và phát huy lực lợng của toàn dân tộc Là lực lợng lãnh đạo,

Đảng cần phải thông qua Mặt trận để thu hút vào mình những tinh hoa u túnhất về trí tuệ, t tởng của dân tộc và thời đại, biết làm giàu năng lực, phơngpháp và bản lĩnh lãnh đạo của mình bằng cách tập hợp và nâng cao mọi hiểubiết, sáng kiến, sáng tạo của quần chúng trong đời sống hàng ngày của xã hội

Đảng lãnh đạo Mặt trận và Mặt trận thực hiện sự lãnh đạo của Đảng khôngphải bằng cách áp đặt, ra lệnh, làm thay Mặt trận mà bằng thuyết phục và vận

động để phát huy tính chủ động, tích cự của Mặt trận Đảng đem đờng lối, chủtrơng, quan điểm của Đảng mà tuyên truyền thuyết phục, bàn bạc với Mặt trận

để tạo ra sự nhất trí, sự tự giác và tự nguyện thực hiện đờng lối chủ trơng của

Đảng trong các tổ chức thành viên và các cá nhân thành viên của Mặt trận Từ

đó tạo sự đồng thuận, sự nhất trí cao của các lực lợng xã hội xung quanh

Đảng, thực hiện thắng lợi Cơng lĩnh, mục tiêu, đờng lối của Đảng

Phát huy tác dụng hiệu quả của hiệp thơng dân chủ của tổ chức Mặttrận, chủ động hiệp thơng dân chủ trong mối quan hệ giữa Đảng với Mặt trận

Tổ quốc sẽ bảo đảm cho Đảng lãnh đạo Mặt trận một cách dân chủ, tránh đợctình trạng quan liêu, hành chính hoá, tránh đợc căn bệnh Nhà nớc hoá Đảngkhi Đảng trở thành đảng cầm quyền; bảo đảm cho Đảng có khả năng luônluôn nhận biết đợc tâm trạng, ý nguyện thực của nhân dân, thấu hiểu nhândân, từ đó đề ra đợc những chủ trơng, quyết sách đúng, phù hợp với cuộcsống, đợc nhân dân ủng hộ, tin cậy Vai trò, uy tín của Đảng đợc nâng lên

Hiệp thơng dân chủ là phơng thức và cơ chế để Đảng Cộng sản cầmquyền và Nhà nớc pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân tựmình chủ động phòng ngừa, khắc phục tình trạng độc đoán, chuyên quyền,lạm quyền và lộng quyền bằng cách phát huy sức mạnh của nhân dân, pháthuy vai trò của Mặt trận và các đoàn thể nhân dân nh là tiếng nói t vấn vàphản biện của xã hội đối với Đảng và Nhà nớc của mình

Mặt trận thực hiện tốt hiệp thơng dân chủ với Đảng sẽ làm tăng lên tínhchủ động tích cực và các năng lực sáng tạo của Mặt trận, khẳng định ví trí, vaitrò của Mặt trận đối với Đảng và xã hội; tránh cho Mặt trận bị rơi vào tìnhtrạng thụ động, hình thức trong hoạt động của mình hoặc không hoàn thànhvai trò chủ thể của quá trình hiệp thơng

Sự kết hợp giữa chế độ tập trung dân chủ trong Đảng với chế độ hiệp

th-ơng dân chủ của Mặt trận là sự kết hợp cần thiết và không thể thiếu đợc trongnền chính trị theo nguyên tắc nhất nguyên và mô hình một đảng cầm quyền

nh ở nớc ta hiện nay

Thứ hai, đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với quá trình hiệp thơng

giới thiệu, lựa chọn ngời ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân (bao gồm cả giớithiệu ứng cử và tự ứng cử) vừa bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng, đồng thời mởrộng dân chủ để nhân dân thực sự làm chủ trong việc tìm kiếm ngời xứng

đáng đại diện cho mình tham gia vào cơ quan quyền lực Nhà nớc cao nhất.Liên quan trực tiếp đến vấn đề này cần tuân thủ và giữ vững nguyên tắc cơ bảncủa Đảng là nguyên tắc tập trung dân chủ đồng thời phát huy tính chủ động,chủ thể của Mặt trận trong quá trình hiệp thơng Nâng cao vai trò, năng lựchiệu quả hoạt động của Mặt trận

Một vấn đề có tính nguyên tắc trong việc xây dựng Nhà nớc pháp quyềnXHCN và vấn đề có tính quy luật chung của các đảng chính trị khi trở thành

đảng cầm quyền và tỷ lệ đảng viên trong đại biểu Hội đồng nhân dân và cácchức vụ chủ chốt trong các cơ quan nhà nớc.

Chúng ta biết rằng việc giành giữ, thực thi quyền lực nhà nớc là vấn đềcơ bản của mọi cuộc cách mạng xã hội Bất cứ đảng chính trị nào cũng đặt lênhàng đầu việc giành lấy đa số phiếu trong Hội đồng nhân dân và các chức vụchủ chốt trong Chính phủ, xây dựng một chế độ chính trị bảo vệ quyền lãnh

đạo của Đảng đó và thực thi quyền lực có hiệu quả Có thể quan sát khá rõnhững vấn đề này ở các nớc phát triển Chẳng hạn ở Mỹ, từ khi thành lậpchính quyền Họ thờng nói nớc Mỹ là nớc dân chủ, pháp quyền và đa đảng,nhng thực chất chỉ có hai đảng, còn những đảng khác vai trò rất yếu, mờ nhạt

và không có khả năng chiến thắng trong các cuộc bầu cử Đảng nào giành đợc

đa số ghế trong bầu cử Hội đồng nhân dân và đặc biệt là chiến thắng trongcuộc bầu cử Tổng thống thì họ hoàn toàn tự do (theo Hiến pháp của Hợpchủng quốc Hoa Kỳ) trong việc cử, bổ nhiệm nhằm thực thi các chính sách cólợi cho đảng của họ Nhìn bề ngoài, đó là nhà nớc dân chủ phân quyền theonguyên tắc tam quyền phân lập, có sự phân biệt các quyền lập pháp, hànhpháp, t pháp Nhng thực chất, một khi đảng nào đã nắm đợc quyền lực nhà nớc,

có đa số ghế trong Hội đồng nhân dân và chức vụ Tổng thống do đảng đó nắmgiữ thì “phân lập” lại biến thành “tập trung” chuyên chế

Đảng Cộng sản Việt Nam là Đảng cầm quyền Tỷ lệ đảng viên của

Đảng tham gia vào Hội đồng nhân dân và các cơ quan Nhà nớc là đúng quyluật và rất cần thiết Vấn đề mấu chốt là việc tổ chức đảng lựa chọn đảng viên

để giới thiệu tham gia ứng cử nh thế nào? Đảng không phải chờ đến kỳ bầu cửmới bàn tính tới việc “chọn cử”, mới “đốt đuốc tìm nhân tài” Chăm lo xâydựng đội ngũ cán bộ là vấn đề cốt tử của Đảng, là công việc thờng xuyên vàliên tục của công tác xây dựng Đảng Xây dựng đội ngũ đảng viên vững vàng

về chính trị, giỏi về chuyên môn, có phẩm chất đạo đức trong sáng, có uy tínvới quần chúng nhân dân… đáp ứng đợc yêu cầu của cách mạng trong mọithời đại đi liền với công tác chỉnh đốn Đảng Đảng phải coi trọng công táckiểm tra lãnh đạo và thực hiện kỷ luật Đảng, kiên quyết đấu tranh với mọihiện tợng đảng viên thoái hoá, biến chất, củng cố xây dựng tổ chức đảng trongsạch, vững mạnh, nâng cao vai trò, uy tín và sức chiến đấu của Đảng Những

đảng viên u tú đợc các tổ chức cơ sở đảng trong sạch, vững mạnh giới thiệu(thông qua Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, theo đúng luật bầu cử Hội đồng nhân

dân) để nhân dân lựa chọn, uỷ thác Đó thực sự là phơng sách chăm lo xâydựng phát hiện và tiến cử ngời hiền tài cho đất nớc.

Để thực hiện phơng sách này cần thực hành dân chủ Trớc hết là dânchủ trong Đảng Đảng phải thể hiện là lực lợng tiên phong, mẫu mực trongthực hành dân chủ Tổ chức đảng, các cấp uỷ đảng phải thực sự công khai,công minh, trung thực, thẳng thắn và dũng cảm trong việc lựa chọn các đảngviên ra ứng cử Không nên hạn chế đảng viên tự ứng cử tổ chức cơ sở đảngphải có trách nhiệm tạo mọi điều kiện cho đảng viên đủ tiêu chuẩn, năng lực

ra ứng cử, gánh vác công việc đất nớc Đây vừa là trách nhiệm của Đảng trớcdân vừa là trách nhiệm đối với uy tín của Đảng Sự tín nhiệm của nhân dân đốivới những đảng viên ra ứng cử (đợc giới thiệu và tự ứng cử) đại biểu Hội đồngnhân dân là dịp để Đảng đánh giá, kiểm tra và lợng hoá đợc mức độ uy tín của

mình Cử tri bỏ phiếu cho đảng viên ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân có thể coi là dịp nhân dân bỏ phiếu tín nhiệm Đảng.

Đề bảo đảm chất lợng đại biểu của Đảng trong Hội đồng nhân dân, cáccấp uỷ đảng cần coi trọng và làm tốt công tác đào tạo, bồi dỡng, quy hoạchcán bộ Quy hoạch cán bộ phải đợc coi là khoa học trong công tác cán bộ,phải đợc nghiên cứu, làm thận trọng, không đợc cẩu thả Xây dựng đề án quyhoạch cần đảm bảo tính khách quan và có tính khả thi cao; có quy trình cụthể, có sự phân công trách nhiệm cho các tổ chức cơ quan và giao nhiệm vụcho cá nhân cán bộ đợc quy hoạch, tạo điều kiện cho cán bộ quy hoạch phấn

đấu rèn luyện, đợc thử thách… Quy hoạch phải đi liền với sử dụng Tránh tìnhtrạng quy hoạch để mà quy hoạch, không sử dụng; hoặc quy hoạch rồi không

sử dụng đợc; hoặc cán bộ, đảng viên nằm trong diện quy hoạch không đợc tạo

điều kiện để rèn luyện, phấn đấu, khẳng định mình Do đó họ bị rơi vào tìnhtrạng “chết yểu”, “tiến thoái lỡng nan” gây tâm lý chán nản, phát sinh t tởng.Quy hoạch phải đi liền với đào tạo, bồi dỡng, rèn luyện và sử dụng Vận độngbầu cử là một dịp để rèn luyện đội ngũ cán bộ của Đảng Cán bộ quy hoạchphải đợc đào tạo một cách bài bản cả về lý luận, phẩm chất chính trị, đạo đức,

đặc biệt phải đợc rèn luyện và trởng thành qua thực tiễn Cán bộ quy hoạchphải đợc khẳng định và trởng thành từ ý thức, trách nhiệm, hiệu quả phục vụnhân dân, đợc lớn lên trong sự yêu thơng, tin cậy uỷ quyền; Đảng là tổ chứcgiới thiệu và bảo đảm Có nh vậy ý Đảng và lòng dân mới là một Ngời đạibiểu Hội đồng nhân dân đó mới thực sự xứng đáng Đảng cần thiết kế (xâydựng) một lộ trình giới thiệu mang tính chiến lợc về công tác cán bộ của Nhà

nớc nói chung và của Hội đồng nhân dân nói riêng Bên cạnh đó cần đẩymạnh cuộc đấu tranh chống tham nhũng một cách có hiệu quả, xây dựng tổchức cơ sở đảng trong sạch vững mạnh, tạo niềm tin ngày càng vững chắctrong nhân dân và sự lãnh đạo của Đảng

Trớc khi chính thức giới thiệu đảng viên ứng cử đại biểu Hội đồng nhândân, tổ chức đảng nên có cách thăm dò, lấy ý kiến nhân dân để có thông tin

đánh giá chính xác về u, khuyết, nhợc điểm của từng ngời Đây chính là

ph-ơng pháp Lênin nít bởi vì “chú trọng đến những lời chỉ đẫn của những ngời lao

động ngoài đảng là một việc lớn Công việc đó sẽ mang lại cho chúng tanhững kết quả đáng kể” [31, tr.152] Theo Lênin, cách này sẽ làm cho Đảng

có liên hệ vững chắc hơn với nhân dân và do đó Đảng mới trở thành đội tiênphong thực sự của dân

Trong đổi mới phơng thức lãnh đạo của Đảng đối với quá trình hiệp

th-ơng, cùng với việc đổi mới quá trình giới thiệu ứng cử viên của Đảng ra ứng

cử bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân, cần phải đổi mới sự lãnh đạo của Đảnglàm sao khuyến khích những công dân có tài, có đức hăng hái tham gia gánh

vác việc nớc Kết hợp hài hoà giữa định hớng cơ cấu của Đảng với quyền ứng

cử, đề cử của công dân và các tổ chức xã hội, phát huy quyền làm chủ của công dân Muốn vậy các cấp uỷ cần tập trung trí tuệ, công sức, công minh, có

đủ bản lĩnh để phát hiện ngời có đức, tài, động viên, ủng hộ ra ứng cử đại biểuHội đồng nhân dân; động viên nhân dân tìm kiếm, giới thiệu ngời ra ứng cử…

Có nhiều ngời ra ứng cử là thể hiện lòng hăng hái muốn tham gia gánh váccông việc nớc nhà của công dân, đồng thời cũng có thêm nhiều đối tợng để cửtri cân nhắc, so sánh lựa chọn và quyết định

Ngoài hai nội dung cơ bản trên trong điều kiện đổi mới, xây dựng Nhànớc pháp quyền, thực hiện nền dân chủ XHCN, đã đến lúc Đảng cần lãnh đạonghiên cứu xây dựng hệ thống lý luận bầu cử, hệ thống quy trình tổ chức thựcthi bầu cử, hệ thống pháp luật bầu cử ngày càng hoàn thiện… tất cả những yếu

tố tạo thành hệ thống bầu cử hoàn thiện để bầu cử nói chung và bầu cử đạibiểu Hội đồng nhân dân nói riêng thực sự là một thể chế chính trị quan trọnghàng đầu trong hệ thống chính trị ở nớc ta

2 Hoàn thiện hệ thống pháp luật bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân

Pháp luật bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân là cơ sở pháp lý đảm bảoquyền bầu cử, ứng cử của công dân và triển khai quá trình bầu cử trong thựctiễn có hiệu quả, bảo đảm yêu cầu đầu vào của đại biểu Hội đồng nhân dân

Các cuộc bầu cử chỉ có thể thực hiện thành công trên cơ sở các quy địnhcủa pháp luật bầu cử rõ ràng, cụ thể, khoa học, bảo đảm quyền dân chủ, tự do,bình đẳng của mọi công dân Ngợc lại, khi các quy định của pháp luật bầu cửkhông đảm bảo tính khách quan, khoa học, phù hợp với những yêu cầu đòi hỏicủa thực tiễn sẽ không bảo đảm các quyền dân chủ, tự do, bình đẳng của côngdân, đồng thời cản trở quá trình hiện thực hoá các quyền đó trong thực tiễnbầu cử Hơn nữa, xã hội không ngừng phát triển, yêu cầu, nhiệm vụ và đòi hỏicủa mỗi giai đoạn cách mạng luôn thay đổi, do đó, vấn đề sửa đổi, bổ sung,thay đổi, hoàn thiện các quy định của pháp luật bầu cử đại biểu Hội đồngnhân dân là rất quan trọng và cần thiết

* Cần hoàn thiện các quy định về quyền bầu cử, ứng cử của công dân.Quyền bầu cử, ứng cử của công dân là nội dung rất quan trọng của phápluật bầu cử Trớc đây, quyền bầu cử, ứng cử của công dân đợc quy định dớidạng nguyên tắc chung Cần tiến hành sửa đổi các quy định của luật bầu cử

đại biểu Hội đồng nhân dân theo hớng phân biệt rõ ràng và cụ thể hai kháiniệm đề cử và ứng cử Đề cử là việc một cơ quan, tổ chức, đơn vị nào đó giớithiệu ngời của cơ quan, tổ chức, đơn vị mình ra ứng cử đại biểu Hội đồng nhândân ứng cử là việc một cá nhân nào đó xét thấy mình có đủ tiêu chuẩn thì làm

hồ sơ ứng cử Chỉ khi phân biệt đợc hai khái niệm này mới xác định đợc cơchế, phơng thức và các thủ tục từ khi nộp hồ sơ ứng cử cho đến các vòng hiệpthơng của cả ngời đợc đề cử và ngời tự ứng cử Hiện nay luật bầu cử đại biểuHội đồng nhân dân quy định cha rõ ràng vấn đề này Thế nên, trong quá trìnhhiệp thơng, lựa chọn và lập danh sách chính thức những ngời ứng cử đại biểuHội đồng nhân dân vẫn còn sự khác nhau, còn nhiều ý kiến cho rằng cha thực

sự bình đẳng và cơ hội trúng cử của ngời tự ứng cử rất ít Mặt khác những quy

định về tự ứng cử còn quá lỏng lẻo Trong khi các ứng cử viên do tổ chức cơquan, đơn vị giới thiệu phải trải qua các thủ tục giới thiệu khá chặt chẽ từ việc

có biên bản giới thiệu của Hội nghị lãnh đạo (Đảng, chính quyền, đoàn thể) cơquan, đơn vị; tổ chức lấy ý kiến cử tri nơi công tác sau đó mới làm thủ tục nộp

đơn ứng cử Nh vậy, thực tế ứng cử viên đó đã trải qua hai bớc lựa chọn, và họtrở thành ngời đại diện cho tổ chức, cơ quan, đơn vị đó tham gia ứng cử đạibiểu Hội đồng nhân dân Họ luôn đợc bảo vệ khi cần thiết trong quá trình hiệpthơng, tranh cử, tiếp xúc gặp gỡ cử tri… Còn đối với ngời tự ứng cử thì luậtcha có một quy định nào về điều kiện để tự ứng cử ngoài tiêu chuẩn của đạibiểu Hội đồng nhân dân là quy định chung cho cả ngời đợc giới thiệu ứng cử

và ngời tự ứng cử Vì thế, ngời tự ứng cử không bị ràng buộc gì, quá tự do,không biết đại diện cho nhóm xã hội nào, tổ chức, cơ quan nào, không phảichịu trách nhiệm nào cả, không phải có thủ tục lấy ý kiến cử tri trớc khi nộp

đơn ứng cử Nh thế, không đúng với tính chất, nguyên tắc của đại biểu Hội

đồng nhân dân và có thể dẫn đến tự do vô chính phủ Và cũng chính vì thế màngời tự ứng cử không có đại diện bảo vệ cho họ trong quá trình hiệp thơng,tranh cử, tiếp xúc cử tri… Do đó cơ hội trúng cử của họ rất ít Luật bầu cử đạibiểu Hội đồng nhân dân cần có quy định riêng về điều kiện, tiêu chuẩn, thủtục, trình tự cho việc tự ứng cử bảo đảm quyền của công dân, khuyến khích đ-

ợc ngời có tài, đức ra gánh vác công việc đất nớc, đồng thời ngăn chặn đợctình trạng tự do vô chính phủ, lợi dụng dân chủ

- Cần bỏ quy định cứng về thời gian nộp hồ sơ ứng cử nh hiện nay Bởivì qua hai lần hiệp thơng, có thể ngời đợc lựa chọn giới thiệu sẽ không đảmbảo theo số lợng và cơ cấu dự kiến Do đó đề nghị nghiên cứu nên để quy địnhtrong Luật là: Trong trờng hợp cần thiết, có thể cho tổ chức giới thiệu bổ sung

và quy định việc nộp bổ sung hồ sơ ứng cử đại biểu Hội đồng nhân dân sauhiệp thơng lần hai

- Cần xây dựng và thực hiện một nguyên tắc dân uỷ quyền có điều kiện

và có thời hạn Nguyên tắc này sẽ tạo cho các chủ thể cầm quyền phải có tráchnhiệm cao hơn, năng động hơn, sáng tạo hơn, thờng xuyên trau dồi và vơn lêntrong thời gian đảm nhiệm chức vụ, đồng thời tạo ra động lực mới cho sự vận

động, phấn đấu vơn lên chung của toàn xã hội Ngời đợc uỷ quyền phải đảmbảo đầy đủ các điều kiện về phẩm chất, năng lực, trình độ, uy tín… Và chỉ đ-

ợc tham gia nhiều nhất là bao nhiêu khoá Hội đồng nhân dân? Nếu trong quátrình làm đại biểu Hội đồng nhân dân không còn đủ điều kiện thì buộc phải rakhỏi Hội đồng nhân dân một cách dễ dàng (xin từ chức, hoặc bị bãi miễn)

- Phải xây dựng thể chế bãi miễn đại biểu một cách cụ thể, rõ ràng,chính xác, thuận tiện, nhằm hạn chế sự tha hoá quyền lực, chống sự độc đoánchuyên quyền Hiện nay pháp luật bầu cử cha ban hành những quy định cụ thể

rõ ràng cho việc bãi miễn đại biểu Nếu khi xây dựng Luật bầu cử đại biểuHội đồng nhân dân với những quy định để bầu cử đợc một đại biểu Hội đồngnhân dân càng chặt chẽ, khó khăn bao nhiêu thì việc quy định bãi miễn đạibiểu Hội đồng nhân dân phải đợc xây dựng theo hớng dễ dàng thực hiện bấynhiêu Lênin đã chỉ rõ rằng:

Mọi cơ chế đợc bầu ra… đều có thể coi là có tính chất dân chủ chânchính và đại biểu thực sự cho ý chí của nhân dân, khi nào quyền bãi miễn của

cử tri đối với những ngời trúng cử đợc thừa nhận và đợc áp dụng… từ chốikhông áp dụng bãi miễn, trì hoãn thi hành quyền đó, hạn chế nó thì nh thế tức

là phản lại dân chủ và hoàn toàn từ bỏ nguyên tắc chủ yếu và nhiệm vụ củacác cuộc cách mạng XHCN đã bắt đầu ở nớc Nga [29, tr126]

Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IX đã khẳng định: “Thực hiệntốt quy chế dân chủ, mở rộng dân chủ trực tiếp ở cơ sở, tạo điều kiện để nhândân tham gia quản lý xã hội, thảo luận và quyết định những vấn đề quan trọng.Khắc phục mọi biểu hiện dân chủ hình thức Xây dựng Luật trng cầu ý dân”[14, tr134] Có nh vậy chất lợng đại biểu Hội đồng nhân dân mới luôn đảmbảo, hiệu quả hoạt động của Hội đồng nhân dân mới đợc nâng lên Vì yêu cầu

về chất lợng của đại biểu Hội đồng nhân dân, vì hiệu quả hoạt động của Hội

đồng nhân dân cần thiết có quy định giữa nhiệm kỳ Hội đồng nhân dân(Nhiệm kỳ 5 năm) bầu lại 1/3 số đại biểu Hội đồng nhân dân đơng chức

* Các quy định về vấn đề phân bổ cơ cấu, thành phần đại biểu Hội đồngnhân dân

Các khoá bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân gần đây, mặc dù đã cónhiều cố gắng nhng thực tiễn bầu cử vẫn cha giải quyết tốt mối quan hệ giữatiêu chuẩn và cơ cấu Đề lựa chọn đợc những ngời bảo đảm tiêu chuẩn với mộtcơ cấu hợp lý, cần tiến hành sửa đổi bổ sung các quy định cụ thể của luật bầu

cử đại biểu Hội đồng nhân dân hiện hành bằng cách quy định việc lựa chọnứng cử cho cơ cấu nào cũng phải trải qua sự tuyển chọn rộng rãi của cơ cấu

đó, theo cấp độ từ rộng đến hẹp, với một số lợng ngời giới thiệu phù hợp đểkhi đa ra bầu, cử tri có điều kiện lựa chọn ngời xứng đáng hơn, tránh tìnhtrạng “đệm, lót”, hoặc chỉ vì đảm bảo cơ cấu mà hạ thấp tiêu chuẩn nh đã xảy

ra ở các kỳ bầu cử trớc đây

Để lựa chọn một cơ cấu kết hợp (nữ, đân tộc thiểu số, tre, ngoài Đảng,

có trình độ đại học) thì trớc hết cần tiến hành vòng lựa chọn rộng rãi của cácdân tộc thiểu số trong cả nớc, qua các bớc hiệp thơng cuối cùng sẽ có một sốngời nhất định đợc giới thiệu ứng cử Cử tri sẽ lựa chọn những ngời xứng đánghơn trong số đó Việc giới thiệu ứng cử viên theo tổ chức xã hội, tổ chức chínhtrị- xã hội, theo thành phần kinh tế cũng nên giao cho các tổ chức này lựachọn từ rộng đến hẹp

* Sửa đổi quy trình hiệp thơng Cần sửa đổi các quy định của Luật bầu

cử đại biểu Hội đồng nhân dân theo hớng chia nhỏ các bớc của quy trình; cáchthức tiến hành các bớc và sắp xếp lại trình tự của các bớc một cách hợp lý hơn,

từ phạm vi rộng đến phạm vi hẹp, từ ý kiến giới thiệu của rộng rãi cử tri, các

tổ chức, cơ quan, đơn vị mới đến hiệp thơng, bàn bạc thống nhất của các Uỷban bầu cử trên cơ sở số lợng, cơ cấu, thành phần đại biểu Hội đồng nhân dân

do Uỷ ban Thờng vụ Hội đồng nhân dân phân bổ, chứ không phải nh hiện nay,

đã hiệp thơng, thống nhất rồi mới đa ra lấy ý kiến cử tri Trình tự của các bớchiệp thơng nh Luật bầu cử đại biểu Hội đồng nhân dân hiện nay làm cho cử tri

bị động, quyền giới thiệu ứng cử viên của cử tri ít Họ chỉ đợc có quyền ý kiến

về những ứng cử viên do các tổ chức, cơ quan đơn vị mà không có quyền giớithiệu ngời mà họ tín nhiệm Cho nên cử tri cảm thấy việc đi bầu cử chỉ mangtính hình thức, hợp thức hoá sự sắp xếp của cấp trên mà thôi chứ họ không đợc

đi bầu để chọn những ngời họ thực sự tín nhiệm, thực sự có thể đại diện cho

họ

* Về việc lập và công bố danh sách những ngời ứng cử

- Danh sách những ngời ứng cử ở mỗi đơn vị bầu cử phải đợc Luật quy

định thống nhất có số d ứng cử viên chênh ít nhất là 75% so với số đại biểu đợcbầu ở đơn vị đó, không đợc bằng hoặc chênh quá ít nh vẫn còn xảy ra ở một số ít

đơn vị bầu cử hiện nay (ví dụ: đơn vị bầu cử đợc bầu 03 ngời thì ít nhất danhsách bầu cử phải có 05 ngời, nhiều hơn càng tốt), để tạo sự công bằng cho tất cảnhững ngời ứng cử ở các đơn vị bầu cử trong cả nớc…

- Luật cần quy định cho ứng cử viên đợc chọn nơi ứng cử nh trớc đâychứ không do sự phân bổ của Uỷ ban bầu cử tỉnh, thành phố trực thuộc Trung

ơng và Hội đồng bầu cử Trung ơng nh hiện nay

Để đảm bảo chất lợng của đại biểu Hội đồng nhân dân và hoạt động củaHội đồng nhân dân, Luật cần có quy định cụ thể và tiêu chẩn đại biểu Hội

đồng nhân dân chuyên trách, chỉ tiêu số lợng đại biểu chuyên trách cho các

đơn vị bầu cử

Việc bầu cử các đại diện của các cơ quan Trung ơng, các tổ chức chínhtrị- xã hội và các tổ chức khác nên bầu theo một danh sách chung toàn quốchoặc để cho các tổ chức đó tự lựa chọn

* Vấn đề tranh cử và vận động bầu cử

Việc tranh cử vận động tranh cử cần đợc xem xét từ nhiều góc độ Thôngqua vận động tranh cử, cử tri biết rõ năng lực của ứng cử viên và chơng trình

hành động của họ ứng cử viên có trách nhiệm hơn với nhiệm vụ của mình trớc

cử tri khi họ phải có các biện pháp cụ thể dể thực hiện thành công chơng trình

đó, phục vụ lợi ích của nhân dân mà ứng cử viên là ngời đại diện Đây cũng làdịp để giáo dục chính trị, giáo dục ý thức trách nhiệm với bầu cử cho cả cử tri vàứng cử viên Ngời dân phải thật sự chủ động tự giác thực hiện đầy đủ các quyền

và nghĩa vụ của mình trong bầu cử Khác với các nớc t bản chủ nghĩa, Đảng taphải tạo cơ hội ngang nhau cho các ứng cử viên của mình chứ không để lừa bịp

đánh bóng hình ảnh chính trị của các đảng phái trong chủ nghĩa t bản mà ứng cửviên là ngời đại diện Có các quy định về tranh cử, vận động bầu cử sẽ góp phầnnâng cao tính khoa học của quá trình bầu cử, tiết kiệm đợc các chi phí, và về lâudài phát triển ý thức chính trị trong nhân dân

Hiện nay ở nớc ta vận động tranh cử vẫn cha thật sự đợc coi trọng tơngxứng với vai trò của nó trong quá trình bầu cử Luật bầu cử có những quy định

cụ thể về vấn đề vận động bầu cử cho tất cả các ứng cử viên ngay khi họ bắt

đầu ghi tên ra ứng cử Ngoài việc quy định nguyên tắc tiến hành vận độngtranh cử, Luật bầu cử cần quy định rõ yêu cầu, trách nhiệm, cách thức tiếnhành, nội dung, kinh phí, số lợng các lần tiếp xúc cử tri, thời gian, mức độ sửdụng các phơng tiện thông tin đại chúng để vận động tranh cử của tất cả cácứng cử viên Đồng thời quy định rõ trách nhiệm của các cử tri phải tham giacác cuộc tiếp xúc với ứng cử viên, có trách nhiệm theo dõi, phân tích thu thậpthông tin về các ứng cử viên để có sự lựa chọn một cách khách quan, và cótrách nhiệm cao trong việc lựa chọn của mình Cử tri còn phải tiếp tục theo dõikết quả thực hiện các chơng trình tranh cử của các ứng cử viên sau khi đợcbầu làm đại biểu Hội đồng nhân dân

* Cách tính tỷ lệ phiếu để xác định kết quả bầu cử

Hiện nay, cách tính tỷ lệ phiếu để xác định kết quả của từng ứng cửviên là dựa vào số phiếu hợp lệ Ngời trúng cử phải thu đợc quá nửa số phiếuhợp lệ và nhiều phiếu hơn các ứng cử viên khác Luật bầu cử cần sửa đổi quy

định này thành cách tính tỷ lệ phiếu phiếu bầu để xác định kết quả bầu cử dựatrên tổng số ngời tham gia bỏ phiếu Nh vậy sẽ đánh giá đầy đủ hơn sự tínnhiệm của cử tri với từng ứng cử viên Tuy nhiên, cách tính kết quả bầu trên sẽdẫn đến tình trạng số đơn vị bầu cử thêm sẽ tăng lên và kinh phí bầu cử cũng

sẽ tăng

Cách xác định kết quả bầu cử ở các vòng sau nên quy định theo đa số

t-ơng đối Bằng cách này sẽ xác định đủ số lợng Hội đồng nhân dân của mỗikhóa Quốc hội Công cuộc đổi mới đã và đang làm cho đất nớc ta thay đổi

không ngừng trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội Nhữngyêu cầu mới của cách mạng và nhận thức, nhu cầu của nhân dân ngày càngcao, đặc biệt trong điều kiện xây dựng Nhà nớc pháp quyền Việt Nam củadân, do dân, vì dân thì quá trình hình thành và thực thi quyền lực của Nhà nớcmột cách dân chủ càng phải đợc bảo đảm bằng hệ thống pháp luật hoàn thiện.Hoàn thiện và hệ thống pháp luật bầu cử là quá trình liên tục, thờng xuyêntheo hớng ngày càng mở rộng dân chủ và dân chủ hóa quá trình chính trị quantrọng này, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của cơ quan nhà n-

ớc nói chung, Hội đồng nhân dân nói riêng

3 Nâng cao năng lực, trách nhiệm của hệ thống chính trị đối với quá trình tổ chức thực hiện các cuộc bầu cử

Hệ thống chính trị là tổ chức và thiết chế hợp pháp có mối quan hệ vớinhau về chức năng và mục đích thực hiện (hoặc tham gia thực hiện) quyền lựcchính trị

Hệ thống chính trị ở Việt Nam về mặt thể chế (tổ chức) gồm: ĐảngCộng sản Việt Nam, Nhà nớc, Mặt trận tổ quốc, các đoàn thể nhân dân (Công

đoàn, Đoàn thanh niên, Hội nông dân, Hội cựu chiến binh)

Hệ thống chính trị và thể chế bầu cử có mối liên hệ chặt chẽ với nhau.Chế độ bầu cử là phơng thức, phơng tiện để hình thành nên các tổ chức, thiếtchế, bảo đảm tính hợp lý, hợp pháp của các thiết chế, tổ chức của Hệ thốngchính trị; góp phần củng cố chất lợng, hiệu quả hoạt động, phản ánh tính chất,bản chất của Hệ thống chính trị Nhng Hệ thống chính trị, đến lợt mình là lựclợng vật chất quyết định chất lợng, nội dung, hiệu quả hiện thực hóa (triểnkhai thực hiện) thể chế bầu cử Những nguyên tắc hoạt động, mô hình tổ chứccủa hệ thống chính trị quy định tính chất, nội dung của thể chế bầu cử Đểngày càng hoàn thiện chế độ bầu cử Hội đồng nhân dân nớc ta theo hớng mởrộng dân chủ XHCN, bảo đảm các quyền dân chủ thực sự của nhân dân, cầnnâng cao năng lực, trách nhiệm của cả Hệ thống chính trị và sự phối hợp đồng

bộ giữa các thiết chế trong hệ thống

* Đối với Đảng: Bộ Chính trị, Ban chấp hành Trung ơng cần sớm cónhững chỉ thị, nghị quyết chỉ đạo các cấp ủy đảng, cơ quan chức năng, các tổchức chính trị – xã hội về công tác bầu cử Tiến hành triển khai, kiểm tra,

đôn đốc việc thực hiện các chỉ thị, nghị quyết và pháp luật một cách nghiêmtúc, chặt chẽ và sâu sát; kịp thời phát hiện những bất cập, sai trái để xử lý,

điều chỉnh kịp thời, khen thởng những tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc

và kỷ luật nghiêm khắc đối với các tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật bầu cử,chỉ thị, nghị quyết của Đảng, vi phạm quyền làm chủ của nhân dân, gây hậuquả xấu.

Cần có sự chỉ đạo đồng bộ, phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ chứcTrung ơng và địa phơng, xác định rõ ràng chức năng, nhiệm vụ của từng cơquan, tổ chức làm công tác bầu cử; kiểm tra, hớng dẫn, giải quyết kịp thờinhững vấn đề liên quan trong suốt quá trình triển khai công việc bầu cử

Chú trọng công tác tuyên truyền sâu rộng trong nhân dân về Luật bầu

cử Hội đồng nhân dân; bồi dỡng nghiệp vụ, kiến thức pháp luật cho cán bộlàm công tác bầu cử

Đổi mới sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thểnhằm phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể trong việc hiệpthơng giới thiệu ngời ra ứng cử và vận động nhân dân tham gia bầu cử Đảnglãnh đạo chủ yếu là sự định hớng, xác định vai trò, vị trí, chức năng, nhiệm vụcủa các tổ chức; xác định các biện pháp để thực hiện sự kết hợp giữa nguyêntắc tập trung dân chủ của Đảng với hiệp thơng dân chủ của Mặt trận, bảo vệcác quyền bầu cử, ứng cử của công dân, tạo điều kiện cho các ứng cử viên tiếnhành vận động tranh cử một cách công khai, tự do bình đẳng… tránh hiện t-ợng can thiệp hay gò ép

Đảng quan tâm lãnh đạo hệ thống thông tin đại chúng tham gia tíchcực, có hiệu quả vào công tác bầu cử

Đảng lãnh đạo các cấp ủy và đảng viên tích cực gơng mẫu và là hạtnhân lãnh đạo các cuộc bầu cử tại cơ sở

* Đối với Nhà nớc: Xây dựng và củng cố Nhà nớc pháp quyền XHCNViệt Nam Đổi mới tổ chức và hoạt động của Hội đồng nhân dân nhằm thựchiện tốt hai chức năng cơ bản là lập pháp và giám sát tối cao Hoàn thiệnnhững quy định của pháp luật về nhiệm vụ, trách nhiệm và quyền của Đại biểuHội đồng nhân dân để Đại biểu Hội đồng nhân dân thực hiện tốt chức năng,nhiệm vụ của mình, góp phần vào việc nâng cao chất lợng và hiệu quả hoạt

động chung của Hội đồng nhân dân

ủy ban Thờng vụ Quốc hội cần chủ động sớm có kế hoạch khoa học,chi tiết cho việc tổ chức các cuộc bầu cử; nghiên cứu tổng kết kinh nghiệmcác cuộc bầu cử làm cơ sở cho Quốc hội điều chỉnh, bổ sung và hoàn thiện cácquy định của pháp luật bầu cử