Cơ sở lý luận của vấn đề lựa chọn người lãnh đạo và chuyển giao quyền lãnh đạo trong nội bộ đảng cộng sản cầm quyền

Cầm quyền không chỉ nắm và lãnh đạo chínhquyền, mà còn là nắm và sử dụng tất cả các loại sức mạnh khác, các nhân tốkhác, hớng chúng phục vụ đắc lực nhất cho mục tiêu xây dựng và bảo vệ T

Cơ sở lý luận của vấn đề lựa chọn ngời lãnh đạo và chuyển giao quyền lãnh đạo

trong nội bộ đảng cộng sản cầm quyền

1.1 Các khái niệm

1.1.1 Đảng cầm quyền

Lịch sử xã hội loài ngời từ khi có giai cấp là lịch sử đấu tranh giai cấp

Đó là cuộc đấu tranh giữa các giai cấp đối kháng nhau, là cuộc đấu tranh giữanhững kẻ áp bức bóc lột và những ngời bị áp bức bóc lột Trong các cuộc đấutranh giai cấp ấy bao giờ cũng xuất hiện các lực lợng, các tổ chức đứng ra lãnh

đạo phong trào, thể hiện bằng các hình thức tổ chức khác nhau và hình thức tổchức cao nhất là sự ra đời của các chính đảng của các giai cấp, hay còn gọi làcác đảng chính trị

Đảng chính trị là sản phẩm của cuộc đấu tranh giai cấp và là yêu cầu tất

yếu của đấu tranh giai cấp Đó là tổ chức tự nguyện của ngững ngời có cùngmục tiêu, lý tởng, theo đuổi cùng một mục đích chính trị nhất định, hớng đếnthiết lập sự thống trị của giai cấp mình Đảng chính trị không phải là toàn bộgiai cấp mà là một bộ phận của giai cấp, gắn bó hữu cơ với giai cấp, và đây là

bộ phận bao gồm những phần tử u tú nhất, tiên tiên nhất trong giai cấp, là bộphận nòng cốt, tiên phong của giai cấp Tính chất tiền phong và vai trò nòngcốt của đảng chính trị thể hiện ở chỗ, nói nh C.Mác và Ph.ăngghen, nó khôngnhững là ngời đại biểu cho lợi ích của toàn bộ phong trào giai cấp mà còn làngời luôn đi đầu, dẫn dắt, thúc đẩy sự phát triển của phong trào theo mục đíchchính trị của giai cấp Bàn về vai trò của chính đảng trong cuộc đấu tranh giaicấp của giai cấp công nhân, C.Mác và Ph.ăngghen viết: “Trong cuộc đấutranh của mình chống quyền lực liên hợp của các giai cấp hữu sản, giai cấpcông nhân, chỉ khi đợc tổ chức thành một chính đảng độc lập đối lập với tất cảcác chính đảng cũ do các giai cấp hữu sản lập nên, thì mới có thể hành độngvới t cách là một giai cấp”1

Khi giành đợc thắng lợi, lật đổ đợc chính quyền cũ, thiết lập đợc chínhquyền mới, thì đảng chính trị lãnh đạo chính quyền ấy thực hiện sự nghiệp xâydựng xã hội mới mang hình ảnh giai cấp của nó Nh vậy, đảng chính trị đó trởthành đảng lãnh đạo chính quyền nhà nớc, đảng nắm chính quyền nhà nớc, chi

1 C.Mác và Ph ăngghen Toàn tập, Nxb CTQG, H 1995, tập 18, tr 203

phối chính quyền nhà nớc, và do đó, trở thành đảng cầm quyền Vậy là, đảngcầm quyền là kết quả của cuộc đấu tranh giai cấp; và chỉ khi nào đảng chínhtrị giành đợc chính quyền, nắm chính quyền nhà nớc thì khi đó mới trở thành

đảng cầm quyền

Đảng cầm quyền ở đây có một số thuật ngữ có liên quan cần phải thống

nhất nhận thức: “đảng chấp chính”, “đảng nắm chính quyền”, “đảng lãnh đạochính quyền” Các khái niệm “đảng cầm quyền”, “đảng chấp chính”, “đảngnắm chính quyền”, “đảng lãnh đạo chính quyền” tuy diễn đạt khác nhau nhng

đều thống nhất là một, nhằm biểu đạt vị trí, vai trò của một đảng chính trị đãnắm đợc chính quyền Các khái niệm trên đã đợc dùng từ lâu trong lịch sử ởcác nớc phơng Tây để phân biệt giữa đảng chính trị đã nắm đợc chính quyềnnhà nớc với các đảng chính trị khác không nắm chính quyền, hoặc ở vị trí đốilập Giai cấp thống trị tổ chức ra bộ máy nhà nớc và sử dụng bộ máy nhà nớc

đó để thực thi quyền lực chính trị của giai cấp mình Khi đó, quyền lực chínhtrị của giai cấp thống trị trở thành quyền lực nhà nớc; nh thế, nhà nớc nàocũng là công cụ của giai cấp thống trị, đợc giai cấp ấy sử dụng để áp đặt ý chícủa mình đối với các giai cấp khác và toàn xã hội; đồng thời để chống lại, đèbẹp, đập tan mọi sự chống đối của các giai cấp và lực lợnh chính trị khác

Đảng cầm quyền có nghĩa là Đảng nắm chính quyền nhà nớc, lãnh đạonhà nớc và xã hội Lãnh đạo, theo nghĩa chung nhất là “Dẫn dắt tổ chức phongtrào theo đờng lối cụ thể”2 Cầm quyền, lãnh đạo chính quyền, tức là Đảng đề

ra đờng lối, chủ trơng, các chính sách lớn, định hớng cho sự phát triển của nhànớc và kiểm tra việc tổ chức thực hiện đờng lối, chủ trơng, chính sách của

Đảng và Hiến pháp, pháp luật của nhà nớc Nh vậy, khái niệm Đảng cầmquyền, theo một nghĩa chung nhất, có thể quan niệm là Đảng nắm chínhquyền nhà nớc, cơ quan quyền lực của toàn xã hội, thông qua đó thực hiệnviệc “cai trị”, quản lý, tổ chức xây dựng xã hội vì lợi ích của giai cấp mà Đảng

đại diện

“Đảng cầm quyền là Đảng chính trị có số đảng viên chiếm đa số trongQuốc hội, là lực lợng chi phối toàn bộ phơng hớng hoạt động, chính sách củachính quyền, giữ các cơng vị chủ chốt nhất của bộ máy quyền lực nhà nớc”3.Theo định nghĩa này, đảng cầm quyền tức là sự cầm quyền của đảng chính trị,

2 Đại từ điển Tiếng Việt, Nxb Văn hoá Thông tin, H 1998, tr 979

3 Tìm hiểu một số khái niệm trong văn kiện Đại hội IX của Đảng, Nxb CTQG, H 2001, tr 32

thể hiện tập trung ở ba vấn đề chính: một là, đảng viên của đảng đó phải chiếm đa số trong quốc hội, cơ quan quyền lực nhà nớc cao nhất; hai là, đảng

đó là lực lợng chi phối toàn bộ phơng hớng hoạt động, chính sách của chính

quyền; ba là, đảng đó nắm giữ các cơng vị chủ chốt nhất của bộ máy quyền

lực nhà nớc

ở đây cần phải luận giải hai trờng hợp cơ bản trong lịch sử đời sốngchính trị thế giới là vấn đề đảng cầm quyền trong những quốc gia thực hiệnchế độ đa đảng và trong các quốc gia thực hiện chế độ một đảng

Trong các quốc gia có thể chế chính trị đa đảng, một đảng nào đó chiếm

đợc đa số (sau thắng lợi trong cuộc bầu cử), nhng cha đạt đến mức độ tuyệt

đối thì phải liên minh với một số đảng khác tạo thành một liên minh cầmquyền; khi đó giữa các đảng có sự dàn xếp với nhau, điều hòa về các vị trí chủchốt trong nội các, điều hòa về chính sách, về quyền lực Đảng nào chiếm sốlợng cử tri đông nhất thì đảng đó có nhiều đại biểu trong quốc hội, có nhiềughế trong chính phủ, chiếm nhiều vị trí chủ chốt trong chính quyền Theo đó,

đảng cầm quyền có nghĩa là đảng chính trị có số đảng viên chiếm đa số trongquốc hội, chi phối toàn bộ phơng hớng hoạt động, chính sách của chính quyền

và chiếm giữ các cơng vị chủ chốt của bộ máy quyền lực nhà nớc

Trong các nớc thực hiện chế độ một đảng, thì tính chất quyết định và sựnắm quyền của đảng chính trị thể hiện rõ hơn, tuyệt đối hơn trên toàn bộ cácyếu tố cấu thành nội dung của đảng cầm quyền

Đảng Cộng sản cầm quyền Đảng Cộng sản, chính đảng của giai cấp

công nhân ra đời là đòi hỏi tất yếu khách quan của cuộc đấu tranh giai cấp củagiai cấp công nhân chống lại giai cấp t sản Để thực hiện sứ mệnh lịch sử củamình, giai cấp công nhân phải tổ chức ra chính đảng của giai cấp mình, đó làquy luật Đảng Cộng sản ra đời là sản phẩm của sự kết hợp giữa chủ nghĩaMác - Lênin với phong trào công nhân Sự ra đời của Đảng Cộng sản là nhân

tố đảm bảo cho phong trào công nhân phát triển từ tự phát trở thành tự giác, lànhân tố quyết định việc thực hiện sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân.V.Lênin viết: “Chỉ có chính đảng của giai cấp công nhân, tức là đảng cộngsản, mới có thể tập hợp, giáo dục, tổ chức đội tiền phong của giai cấp vô sản

và của tất cả quần chúng lao động…, và lãnh đạo tất cả những hành động liên, và lãnh đạo tất cả những hành động liênhợp của toàn bộ giai cấp vô sản, tức là lãnh đạo giai cấp đó về mặt chính trị,

và thông qua giai cấp đó, mà lãnh đạo tất cả quần chúng lao động”4 Chủ tịch

Hồ Chí Minh khi trả lời cho câu hỏi đặt ra: “Cách mệnh trớc hết phải có cáigì?”, đã chỉ rõ: “Trớc hết phải có Đảng cách mệnh, để trong thì vận động và tổchức dân chúng, ngoài thì liên lạc với dân tộc bị áp bức và vô sản giai cấp mọinơi Đảng có vững cách mệnh mới thành công, cũng nh ngời cầm lái có vữngthuyền mới chạy”5

Khi Đảng Cộng sản đã giành đợc chính quyền, nắm đợc chính quyền nhànớc là sự tiếp tục thực hiện sự lãnh đạo của mình trong điều kiện mới, điềukiện xây dựng chế độ mới xã hội chủ nghĩa, nhằm hoàn thành sứ mệnh lịch sửcủa giai cấp công nhân Đảng Cộng sản cầm quyền là đảng thực hiện sự lãnh

đạo của mình đối với nhà nớc và xã hội sau khi đã giành đợc đợc chính quyềnnhà nớc, thiết lập chính quyền nhà nớc mới của giai cấp công nhân và nhândân lao động Đảng Cộng sản cầm quyền hoặc Đảng Cộng sản lãnh đạo chínhquyền là hai khái niệm đồng nhất về bản chất Khái niệm Đảng Cộng sản cầmquyền biểu đạt rõ tính chất toàn diện, tuyệt đối và trực tiếp sự lãnh đạo của

Đảng đối với nhà nớc và xã hội Cầm quyền không chỉ nắm và lãnh đạo chínhquyền, mà còn là nắm và sử dụng tất cả các loại sức mạnh khác, các nhân tốkhác, hớng chúng phục vụ đắc lực nhất cho mục tiêu xây dựng và bảo vệ Tổquốc xã hội chủ nghĩa, phát huy đầy đủ quyền làm chủ của nhân dân lao động.Nội dung Đảng Cộng sản cầm quyền thể hiện trên những vấn đề cơ bảnlà: Đảng là lực lợng duy nhất lãnh đạo nhà nớc và xã hội, không chia sẻ chobất kỳ lực lợng chính trị nào; Đảng nắm và lãnh đạo chính quyền, thông quachính quyền nhà nớc tổ chức xây dựng xã hội mới; Đảng nắm và sử dụng mọisức mạnh phục vụ cho sự nghiệp cải tạo và xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa,phát huy đầy đủ quyền làm chủ của nhân dân trên các lĩnh vực của đời sốngxã hội Đảng Cộng sản Việt Nam chỉ rõ: “Đảng lãnh đạo Nhà nớc thông quaviệc đề ra đờng lối, chủ trơng, các chính sách lớn, định hớng cho sự phát triển

và kiểm tra việc tổ chức thực hiện đờng lối, chủ trơng của Đảng và Hiến pháp,pháp luật của Nhà nớc”6 Đảng lãnh đạo còn bằng hành động nêu gơng củacán bộ, đảng viên của Đảng; còn thông qua việc giới thiệu những đảng viên u

4 V.I.Lênin Toàn tập, Nxb TB M 1978, tập 43, tr 112-113

5 Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb CTQG, H 1995, tập 2, tr 267

6 ĐCSVN, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb CTQG, H 2001, tr 144

tú có đủ năng lực và phẩm chất vào hoạt động trong các cơ quan lãnh đạochính quyền, theo đúng pháp luật của nhà nớc.

Quyền lực của Đảng thực chất là quyền lực của giai cấp công nhân vànhân dân lao động; nhân dân trao cho các tổ chức đảng và đảng viên của Đảngquyền nắm, sử dụng các quyền lực nhà nớc để quản lý, tổ chức xây dựng xãhội mới Đảng cầm quyền không có nghĩa là Đảng làm thay nhà nớc, càngkhông phải là “đảng trị” Đảng lãnh đạo nhà nớc bằng cơng lĩnh, đờng lối, các

định hớng về chính sách, chủ trơng công tác; bằng công tác tuyên truyền,thuyết phục, vận động, tổ chức, kiểm tra; bằng hành động gơng mẫu của đảngviên Đảng phải chịu trách nhiệm trớc lịch sử về vận mệnh phát triển của dântộc, về sự phát triển của xã hội, về sự phồn vinh của đất nớc, về hạnh phúc củanhân dân

Đặc điểm, vị trí, vai trò của Đảng Cộng sản cầm quyền có khác so với khicha có chính quyền nhà nớc Nếu nh trớc kia, trong giai đoạn đấu tranh giànhchính quyền, Đảng cha có chính quyền nhà nớc, thì sau khi lật đổ chính quyền

cũ, thiết lập chính quyền mới của giai cấp công nhân và nhân dân lao động,

Đảng đã có nhà nớc, nắm chính quyền nhà nớc; thông qua nhà nớc, Đảngquản lý, tổ chức xây dựng xã hội mới

Nh vậy, đặc điểm cơ bản của Đảng Cộng sản cầm quyền gồm những vấn

đề chính sau:

Một là, nhiệm vụ chính trị của Đảng đã có sự thay đổi căn bản, đó là lãnh

đạo toàn bộ sự nghiệp cải tạo và xây dựng chủ nghĩa xã hội;

Hai là, Đảng đã có chính quyền nhà nớc và thông qua đó Đảng thực hiện

quản lý, tổ chức xây dựng đất nớc, chăm lo hạnh phúc cho nhân dân;

Ba là, trong điều kiện cầm quyền, phơng thức lãnh đạo của Đảng có sự

thay đổi;

Bốn là, những nguy cơ về quan liêu, tham nhũng dễ phát triển làm suy

giảm uy tín của Đảng;

Năm là, những yêu cầu mới về cơ cấu thành phần, trình độ, phẩm chất

của đội ngũ đảng viên có sự khác trớc

Những đặc điểm cơ bản trên của Đảng Cộng sản cầm quyền đòi hỏi phải

đợc nhận thức thấu đáo, để có biện pháp đúng đắn xây dựng, chỉnh đốn Đảng

đáp ứng với nhiệm vụ của thời kỳ lịch sử mới, xứng đáng với vị trí, vai trò của

Đảng cầm quyền Không nhận thức đúng những đặc điểm đó, thì không thểxác định chính xác những yêu cầu và biện pháp lãnh đạo phù hợp, cũng nhkhông thể thực hiện tốt việc xây dựng, chỉnh đốn Đảng, để Đảng ngang tầmvới đòi hỏi nhiệm vụ của một Đảng cầm quyền.

1.1.2 Ngời lãnh đạo

Khái niệm “ngời lãnh đạo” hay “ngời lãnh đạo chính trị” đồng nghĩa vớicác khái niệm “thủ lĩnh chính trị”, “lãnh tụ chính trị”, “cán bộ lãnh đạo chínhtrị” Đó là những khái niệm để chỉ ngời đứng đầu, ngời dẫn dắt, lãnh đạo mộttập thể, một tổ chức chính trị, một lực lợng chính trị, một phong trào chính trịnhất định Có trờng hợp ngời lãnh đạo là bao gồm cả một tập chể, một chính

đảng chính trị, nh Đảng Cộng sản Việt Nam là ngời lãnh đạo cách mạng ViệtNam Hồ Chí Minh viết: “Đảng ta là một đội ngũ tiên tiến nhất và tổ chức chặtchẽ nhất của giai cấp công nhân, là ngời lãnh đạo của giai cấp công nhân vànhân dân lao động”7 Trờng hợp này không nằm trong khái niệm ngời lãnh

đạo mà luận văn đề cập Khái niệm “ngời lãnh đạo” đợc bàn ở đây nhằm chỉmột cá nhân đứng đầu một tổ chức, đứng đầu đảng, đứng đầu nhà nớc Trongthực tiễn, những ngời lãnh đạo nh vậy có thể tùy theo tính chất của tổ chức vàcác giai đoạn lịch sử khác nhau mà có các tên gọi cụ thể khác nhau nh nhàvua, tổng thống, chủ tịch nớc, chủ tịch đảng, tổng bí th…, và lãnh đạo tất cả những hành động liên Các tên gọi khácnhau đó đều phản ánh tính chất đứng đầu, tính chất thủ lĩnh, ngời lãnh đạo caonhất của đảng chính trị, của chính quyền nhà nớc, của đất nớc

Chủ nghĩa Mác - Lênin cho rằng, quần chúng nhân dân là ngời sáng tạo

ra lịch sử; đồng thời lãnh tụ chính trị, ngời lãnh đạo, thủ lĩnh chính trị xuấthiện, trởng thành từ phong trào đấu tranh cách mạng của quần chúng nhândân, đến lợt nó lại góp phần rất quan trọng thúc đẩy phong trào quần chúngphát triển Những lãnh tụ chính trị là những ngời nhận thức đợc quy luật kháchquan của xã hội, lãnh đạo phong trào cách mạng của quần chúng nhân dân,thúc đẩy tiến trình phát triển của lịch sử Trong mỗi giai đoạn lịch sử, ngờilãnh đạo chính trị có những nét đặc trng riêng

Nh vậy, ngời lãnh đạo là nhân vật xuất sắc trong lĩnh vực hoạt động

chính trị, xuất hiện trong những điều kiện lịch sử nhất định; giác ngộ sâu sắcmục tiêu, lý tởng chiến đấu và lợi ích của giai cấp; có khả năng nắm bắt và

7 Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb CTQG, H 1995, tập 9, tr 285

vận dụng quy luật khách quan; có năng lực tập hợp và tổ chức quần chúng đểgiải quyết những nhiệm vụ chính trị do lịch sử đặt ra Những lãnh tụ chính trị,những ngời lãnh đạo xuất sác không phải ngẫu nhiên mà có Sự xuất hiện của

họ là kết quả của quá trình đấu tranh cách mạng của quần chúng nhân dân,của cả quá trình lịch sử tạo ra những điều kiện nhất định cho việc xuất hiện họ

để giải quyết những nhiệm vụ nhất định do lịch sử đặt ra Ph.ăngghen viết:

“Việc một vĩ nhân này hay chính vĩ nhân ấy xuất hiện trong một thời điểmnhất định ở một nớc nhất định dĩ nhiên là ngẫu nhiên hoàn toàn Nhng nếucon ngời đó bị gạt bỏ thì xuất hiện nhu cầu phải có ngời thay thế ông ta và tìm

đợc ngơì thay thế đó - một ngời thay thế đạt ít nhiều, nhng cùng với thời gian,thì tìm đợc”8

Rõ ràng, tác dụng và vai trò của ngời lãnh đạo đối với lịch sử, đối vớiphong trào quần chúng nhân dân là tất yếu và rất lớn Ngời lãnh đạo chính trị

có vai trò to lớn trong cuộc đấu tranh của các giai cấp, của các lực lợng chínhtrị trong lịch sử Mỗi thời đại lịch sử có những lãnh tụ đặc trng, những ngờilãnh đạo đặc trng với những phẩm chất riêng để có thể giải quyết đợc nhữngnhiệm vụ mà thời đại lịch sử đó đặt ra V.I.Lênin viết: “Trong lịch sử, cha hề

có một giai cấp nào giành đợc quyền thống trị, nếu nó không đào tạo ra đợctrong hàng ngũ của mình những lãnh tụ chính trị, những đại biểu tiền phong

có khả bnăng tổ chức và lãnh đạo phong trào”9 Vai trò tích cực hay tiêu cựccủa ngời lãnh đạo chính trị phụ thuộc quyết định vào tính chất tiến bộ hay lạchậu của giai cấp, của lực lợng chính trị mà ngời lãnh đạo đó đại diện, đứng

đầu Ngời lãnh đạo có vai trò thực sự tích cực, cách mạng khi mà nó là ngời

đứng đầu giai cấp tiến bộ, giai cấp cách mạng, thúc đẩy sự phát triển của lịch

sử Sức mạnh của ngời lãnh đạo là sức mạnh của quần chúng Phong trào cáchmạng của giai cấp cách mạng sản sinh ra ngời lãnh đạo cách mạng, tiến bộ,tích cực Các giai cấp phản động thì sản sinh ra những thủ lĩnh chính trị, ng ờilãnh đạo chính trị phản động, có vai trò tiêu cực, kìm hãm sự phát triển củalịch sử

Trong lịch sử có những trờng hợp, ở giai cấp tiến bộ vẫn có những ngờilãnh đạo thiếu tài, kém đức, không đáp ứng đợc yêu cầu, làm đổ vỡ phong tràocách mạng, thậm chí phản bội lại mục tiêu, lý tởng của giai cấp Nh vậy, vai

8 C,Mác-Ph.ăngghen, Toàn tập, Nxb CTQG, H 1999, tập 39, tr 272

9 V.I.Lênin Toàn tập, Nxb TB M 1974 tập 4, tr 473

trò tích cực hay tiêu cực của ngời lãnh đạo do sự quy định của vị thế giai cấpxuất thân và còn do sự tự rèn luyện, tự tu dỡng, phấn đấu của bản thân ngờilãnh đạo Dù có xuất thân là giai cấp tiến bộ, nhng nếu không chịu tu dỡng,rèn luyện thì ngời lãnh đạo không thể đáp ứng đợc yêu cầu của phong trào, vàngời lãnh đạo đó không sớm thì muộn, nhất định sẽ bị phong trào đào thải,chứ không phải đợc thay thế do chuyển giao theo nghĩa tích cực phân tích ởtrên Vì thế, để luôn xứng đáng là ngời lãnh đạo của giai cấp tiến bộ, ngời lãnh

đạo càng phải ra sức học tập, rèn luyện, tu dỡng và phấn đấu không ngừng cả

về đức và tài thì mới có thể đáp ứng đợc vai trò, vị trí của ngời đứng đầu, ngờilãnh đạo chính trị của giai cấp Cũng cần thấy rằng, lãnh tụ của giai cấp bóclột không phải bao giờ cũng là tiêu cực, phản tiến bộ, mà trong điều kiện giaicấp bóc lột đó đang là giai cấp đại diện cho sự tiến bộ của lịch sử, thì nhữnglãnh tụ của họ thờng có vai trò tích cực

Ngời lãnh đạo bao giờ cũng phải có những phẩm chất, năng lực nhất

định, tiêu biểu, có thể đáp ứng yêu cầu dẫn dắt phong trào cách mạng pháttriển đi đến thắng lợi Phẩm chất, năng lực đó vừa là sản phẩm vừa là yêu cầucủa thực tiễn đấu tranh cách mạng Có thể khái quát một cách chung nhấtphẩm chất của ngời lãnh đạo trên những vấn đề chính sau:

Một là, có trình độ trí tuệ, nhận thức và t duy khoa học cao.

Hai là, có phẩm chất của ngời đứng đầu phong trào chính trị, trung thành

với mục tiêu, lý tởng giai cấp

Ba là, có năng lực tập hợp quần chúng và tổ chức hoạt động thực tiễn,

thúc đẩy phong trào tiến lên

Bốn là, có đạo đức, tác phong mẫu mực, tiêu biểu cho hình ảnh của giai

cấp

Năm là, có sức khoẻ với khả năng làm việc cao

Những phẩm chất trên của ngời lãnh đạo là do đòi hỏi khách quan củaphong trào quần chúng trong đấu tranh cách mạng và không ngừng đợc thửthách, tôi luyện, hoàn thiện trong quá trình đấu tranh ấy Ngời lãnh đạo nàokhông đáp ứng đợc đầy đủ những yêu cầu về năng lực và phẩm chất của ngời

đứng đầu, hoặc là không phát triển đợc năng lực trong thực tiễn khi thực thựctiễn đã và đang có sự biến đổi to lớn thì quần chúng nhân dân phải lựa chọnngời khác xứng đáng hơn, thì phong trào cách mạng lại có thể sản sinh ra ngời

lãnh đạo mới khác phù hợp thay thế họ ở những ngời lãnh đạo cao nhất, cótrọng trách lớn nhất đối với sự phát triển của phong trào thì càng đòi hỏi cao

sự hoàn thiện và thăng hoa những phẩm chất lãnh đạo Sự đầy đủ, hoàn thiện

và thăng hoa về phẩm chất và năng lực của ngời lãnh đạo có ý nghĩa rất to lớn

đối với sự phát triển của phong trào cách mạng

Ngời lãnh đạo Cộng sản đợc sinh ra từ phong trào đấu tranh cách mạng

của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, là ngời đứng đầu Đảng Cộngsản; trong điều kiện cầm quyền thì đó còn là ngời đứng đầu nhà nớc Chủ tịch

Hồ Chí Minh chỉ rõ: “Đảng phải lựa chọn những ngời rất trung thành và rấthăng hái, đoàn kết họ thành một nhóm trung kiên lãnh đạo”10 Ngời lãnh đạoCộng sản còn đợc gọi là lãnh tụ, ngời cán bộ lãnh đạo chính trị Đó là nhữngngời có đức, có tài đáp ứng đợc yêu cầu của phong trào vô sản, tuyệt đối trungthành với chủ nghĩa Mác - Lênin, với mục tiêu, lý tởng của giai cấp côngnhân; hết lòng phục vụ giai cấp, phục vụ nhân dân; luôn đi đầu và có khả năngdẫn đắt giai cấp công nhân và nhân dân lao động trong đấu tranh cách mạngnhằm thủ tiêu chủ nghĩa t bản, xây dựng chủ nghĩa xã hội Sự trung thành vớilợi ích giai cấp công nhân, sự sáng suốt và khả năng nắm bắt đợc tình hìnhcũng nh tơng lai phát triển của phong trào; tài năng tập hợp lực lợng và tổchức thực tiễn, đạo đức cách mạng sáng trong…, và lãnh đạo tất cả những hành động liên là những phẩm chất cần có ởngời lãnh đạo Cộng sản Đó là những ngời có uy tín nhất trong phong trào đấutranh của cấp công dân V.I.Lênin viết: “Thông thờng thì các chính đảng đềunằm dới quyền của những nhóm ít nhiều có tính chất ổn định, gồm những ng-

ời có uy tín nhất, có ảnh hởng nhất, có kinh nghiệm nhất, đợc bầu ra giữnhững trách nhiệm trong yếu nhất và ngời ta gọi là các lãnh tụ”11

Những lãnh tụ Cộng sản vĩ đại luôn luôn là tấm gơng tiêu biểu về tinhthần công hiến, sự rèn luyện, tu dỡng cả về năng lực, phẩm chất, luôn là tấmgơng sáng trong về đạo đức cách mạng Sức lôi cuốn, sự vĩ đại của những lãnh

tụ Cộng sản đối với sự nghiệp cách mạng của giai cấp công nhân đợc bắtnguồn không chỉ bởi từ sự uyên bác về trí tuệ, tài năng tổ chức hoạt động thựctiễn, mà còn bởi phẩm chất đạo đức cách mạng mẫu của họ Những lãnh tụ

nh C.Mác, Ph ăngghen, V.I.Lênin, Hồ Chí Minh là những ngời lãnh đạo tiêubiểu của giai cấp công nhân, sinh ra và trởng thành trong thực tiễn đấu tranh

10 Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb CTQG, H 1995, tập 5, tr 249

11 V.I.Lênin Toàn tập, Nxb TB M 1978, tập 41, tr 130

cách mạng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động; đồng thời có vai trò

to lớn thúc đẩy sự phát triển của phong trào, thúc đẩy sự phát triển của tiếntrình cáh mạng thế giới, làm nên những thắng lợi vĩ đại của giai cấp công nhântrong hơn một thế kỷ qua

1.1.3 Chuyển giao quyền lãnh đạo

Chuyển giao quyền lãnh đạo Theo từ điển tiếng Việt, chuyển giao có

nghĩa là “Giao lại cho nghời khác nhận”12; Quyền có nghĩa là, “Thế, sứcmạnh, lợi lộc đợc hởng do pháp luật công nhận hoặc do địa vị đem lại”13 Theo

đó, khái niệm chuyển giao quyền lãnh đạo, nói một cách chung nhất, là sự

chuyển giao quyền lãnh đạo, quyền lực chính trị từ ngời lãnh đạo này sang

ng-ời lãnh đạo khác, từ thế hệ lãnh đạo này sang thế hệ lãnh đạo khác nhằm đápứng sự phát triển và duy trì liên tục của đảng chính trị, đảng cầm quyền Đó làquá trình tự nhiên, tất yếu của bất cứ đảng chính trị nào Đó là sự chuyển giaotrong nội bộ một đảng chính trị, chứ không phải là sự chuyển giao quyền lãnh

đạo từ đảng chính trị này sang đảng chính trị khác Sự chuyển giao đó diễn ratrong nội bộ đảng chính trị từ ngời lãnh đạo cao nhất, cơ quan lãnh đạo caonhất có thể đến từng tổ chức đảng ở cơ sở, gắn với những thời điểm quan trọngtrong đời sống chính trị, trong đấu tranh cách mạng Khi đảng chính trị đó là

đảng cầm quyền thì sự chuyển giao quyền lãnh đạo mang tính chất và ý nghĩacủa chuyển giao quyền lực chính trị, chuyển giao việc nắm chính quyền nhànớc, chuyển giao quyền lực nhà nớc

Trong lịch sử nhân loại đã diễn ra sự chuyển giao quyền lực từ chế độmẫu quyền sang chế độ phụ quyền; từ giai cấp bóc lột này sang giai cấp bóclột khác đợc thực hiện bằng đấu tranh giai cấp và cách mạng xã hội trong xãhội có giai cấp và đấu tranh giai cấp; từ đảng phái chính trị này sang đảngphái chính trị khác trong nội bộ của giai cấp thống trị nh trong thể chế chínhtrị t sản Các thể chế chính trị khác nhau có những hình thức chuyển giaoquyền lực khác nhau Trong xã hội t bản, nội bộ giai cấp t sản thờng nảy sinhnhững mâu thuẫn và xung đột giữa các nhóm, phe phái, đảng phái xoay quanhcác vấn đề quyền lực và lợi ích Các đảng phái t sản có thể liên minh với nhau

để thống trị và bóc lột quần chúng nhân dân, nhng chúng luôn tìm mọi cách

để giành lấy u thế có lợi cho đảng phái mình, loại bỏ đảng phái khác Vì thế,

12 Đại từ điển Tiếng Việt, Nxb Văn hoá Thông tin, H 1998, tr 407

13 Đại từ điển Tiếng Việt, Nxb Văn hoá Thông tin, H 1998, tr 1383

cuộc tranh giành quyền lực ở các nớc t bản thờng xuyên diễn ra trên sân khấuchính trị của giới cầm quyền với những thủ đoạn đấu đá tinh vi, xảo quyệt,thâm độc, nham hiểm thanh toán, lật đổ lẫn nhau một cách tàn bạo Đề tàiluận văn không tập trung nghiên cứu những sự “chuyển giao” quyền lực nêutrên.

Khái niệm chuyển giao quyền lãnh đạo ở đây cần đợc hiểu là sự chuyểngiao quyền lãnh đạo, quyền lực chính trị từ ngời lãnh đạo này sang ngời lãnh

đạo khác, từ thế hệ lãnh đạo này sang thế hệ lãnh đạo khác trong nội bộ đảngchính trị, đảng cầm quyền, nhằm đáp ứng sự phát triển và duy trì liên tụcquyền lực của đảng chính trị, đảng cầm quyền Đảng cầm quyền chuyển giaoquyền lãnh đạo trong đảng, diễn ra trong nội bộ đảng, nhng ảnh hởng quantrọng đến đời sống chính trị đất nớc, ảnh hởng trực tiếp đến sự phát triển củaxã hội, đến việc phát huy vai trò lãnh đạo của đảng đối với nhà nớc và xã hội

Đây là một hiện tợng lịch sử phức tạp gắn liền với lợi ích và hoạt động của conngời, của các thế hệ; phản ánh mối quan hệ lợi ích giữa các chủ thể có vai tròchi phối trực tiếp về quyền lực

Chuyển giao quyền lãnh đạo trong nội bộ Đảng Cộng sản cầm quyền

Cũng nh bất cứ một đảng chính trị nào khác, việc chuyển giao quyền lãnh

đạo trong nội bộ Đảng Cộng sản cả giai đoạn khi cha cầm quyền và giai đoạncầm quyền đều là tất yếu khách quan Quyền lãnh đạo của Đảng Cộng sảntrong điều kiện Đảng cầm quyền do vai trò, vị trí, vị thế, sức mạnh của Đảngquy định, đợc hiến pháp và pháp luật nhà nớc thừa nhận Theo quan niệm trên

về chuyển giao quyền lãnh đạo, có thể hiểu chuyển giao quyền lãnh đạo trong

nội bộ Đảng Cộng sản cầm quyền là sự chuyển giao quyền lãnh đạo nhà nớc

và xã hội, chuyển giao quyền lực chính trị từ lãnh tụ này sang lãnh tụ khác,ngời đứng đầu này sang ngời đứng đầu khác và từ thế hệ này sang thế hệ kháctrong nội bộ Đảng Cộng sản cầm quyền nhằm duy trì và đảm bảo quyền lãnh

đạo của Đảng đối với nhà nớc và xã hội, đáp ứng yêu cầu mới của sự nghiệpcách mạng xã hội chủ nghĩa

Sự chuyển giao này là sự chuyển giao trong nội bộ Đảng Cộng sản cầmquyền, chứ không phải là sự chuyển giao quyền lãnh đạo cho các lực lợngchính trị khác Đó là sự chuyển giao trong xu hớng vận động phát triển củabản thân Đảng Cộng sản trong điều kiện có chính quyền nhà nớc Chuyển

giao quyền lãnh đạo trong nội bộ Đảng Cộng sản cầm quyền mang tính tíchcực, tiến bộ, là một tất yếu khách quan, đòi hỏi phải đợc thực hiện tốt, nhV.I.Lênin xác định: “Nhiệm vụ tổ chức của chúng ta chính là ở chỗ tìm ranhững nhà lãnh đạo và những nhà tổ chức trong quần chúng nhân dân Côngtác to lớn, vĩ đại ấy, ngày nay trở nên cấp thiết”14

Chuyển giao quyền lãnh đạo trong nội bộ Đảng Cộng sản cầm quyền làchuyển giao quyền lãnh đạo trong nội bộ Đảng Cộng sản ở giai đoạn Đảng đãcầm quyền, có chính quyền nhà nớc Xét về bản chất, việc chuyển giao quyềnlãnh đạo trong nội bộ Đảng Cộng sản cầm quyền là chuyển giao quyền lực,quyền hạn, trách nhiệm, nhiệm vụ giữa những ngời đại diện xứng đáng cho sự

ủy thác quyền lực của giai cấp công nhân và nhân dân lao động Bản chất củaviệc chuyển giao quyền lực trong nội bộ Đảng Cộng sản cầm quyền do bảnchất của Đảng Cộng sản quy định Điều đó hoàn toàn xa lạ với việc dùngquyền lực để mu cầu lợi ích, danh vọng riêng của cá nhân Nh vậy, về mặtkhách quan, sự chuyển giao quyền lãnh đạo trong nội bộ Đảng Cộng sản cầmquyền diễn ra trong sự đoàn kết, nhất trí, thống nhất cao, với động cơ trongsáng, lành mạnh Sự chuyển giao ấy không thể và không cho phép diễn ratrong sự mâu thuẫn, xung đột, tranh giành lẫn nhau; không thể và không chophép diễn ra trong sự lộng hành của chủ nghĩa cá nhân

Nh vậy, mục đích của sự chuyển giao là vì sự phát triển của Đảng, vì việc

đảm bảo sự nắm quyền lãnh đạo của Đảng Cộng sản đối với nhà nớc và xãhội Chuyển giao quyền lãnh đạo trong nội bộ Đảng Cộng sản cầm quyềnkhông vì mục đích nào khác, không vì lợi ích cục bộ của cá nhân nào đó Mục

đích đó vừa phản ánh bản chất và đặc điểm căn bản của vấn đề chuyển giaoquyền lãnh đạo trong nội bộ Đảng Cộng sản cầm quyền, vừa là yêu cầu cơ bảnchi phối quá trình lựa chọn và chuyển giao quyền lãnh đạo Không nhận thức

đúng vấn đề đó, để cho chủ nghĩa cá nhân lộng hành là không đúng với bảnchất và mục đích của sự chuyển giao quyền lực trong nội bộ Đảng Cộng sản,

Đảng của giai cấp tiên tiến nhất trong lịch sử nhân loại

1.2 Tính tất yếu của vấn đề lựa chọn ngời lãnh đạo và chuyển giao quyền lãnh đạo trong nội bộ Đảng Cộng sản cầm quyền

1.2.1 Xuất phát từ nhiệm vụ cầm quyền của Đảng Cộng sản

14 V.I.Lênin Toàn tập, Nxb TB M 1978, tập 35, tr 333