Báo cáo nghiên cứu nông nghiệp " Ảnh hưởng của mật độ nuôi thả đến sinh trưởng, tỷ lệ sống và năng suất của 2 cỡ ngao giống Meretrix lyrata nuôi ở các vùng bãi triều và các lưu ý trong việc sản xuất giống ngao spat " ppt

Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Hợp tác về Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn CARD 027/05VIE Ảnh hưởng của mật độ nuôi thả đến sinh trưởng, tỷ lệ sống và năng suất của 2 cỡ n

Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn

Hợp tác về Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn

(CARD)

027/05VIE

Ảnh hưởng của mật độ nuôi thả đến sinh trưởng, tỷ lệ

sống và năng suất của 2 cỡ ngao giống Meretrix lyrata

nuôi ở các vùng bãi triều và các lưu ý trong việc sản

xuất giống ngao spat

Như Văn Cẩn (*)(1) , Chu Chí Thiết (1) and Martin S Kumar (2)

(1) Phân Viện Nghiên cứu nuôi trồng thủy sản Bắc Trung Bộ (ARSINC)

(2) Viện Nghiên cứu và Phát triển Nam Úc (SARDI), Australia

Báo cáo tham gia hội thảo “Better Aquaculture Practices”

Nha Trang, 7/2009

Tóm tắt

Bài báo này chủ yếu tập trung vào việc xác định mức độ ảnh hưởng của mật độ nuôi thả ngao trong nuôi thương phẩm Nó cũng cung cấp thong tin một cách tóm tắt về việc sản xuất giống ngao cỡ spat, một trong những kết quả đạt được góp phần hướng tới thực hành nuôi trồng thuỷ sản tốt

Thí nghiệm với 3 lần lặp lại, được bố trí trong các ô thí nghiệm có thể tích 50 m2, ngẫu nhiên ở các vùng bãi triều để đánh giá ảnh hưởng của mật độ thả đến sự sinh

trưởng, tỷ lệ sống và năng suất ngao Meretrix lyrata (Sowerby, 1851) Hai cỡ ngao giống

kích thước (chiều cao vỏ) là 1.0±0.2 và 1.7±0.1 cm được thả lần lượt với mật độ 0,05; 0,1; 0,2; 0,3 kg.m-2 và 0,34; 0,68; 1,36; 2,03 kg.m-2, được đặt tên theo thứ tự các công thức: T1, T2, T3, T4 và T5, T6, T7, T8 Kết quả chỉ ra rằng mật độ nuôi không ảnh hưởng tới tỷ lệ thịt ngao Ngao giàu thành phần các axít béo không no, đặc biệt là axít docosahexaenoic, nhưng ở các tỷ lệ khác nhau Ngược lại, mật độ ảnh lưởng lớn tới sự sinh trưởng và tỷ lệ sống của ngao, trong đó với mật độ nuôi thấp cho tốc độ tăng trưởng (SGR) và tỷ lệ sống cao hơn Do đó, mặc dù sản lượng cuối cùng tăng rõ rệt thì tăng mật

độ thả vẫn làm giảm sinh khối thu được Tuy nhiên, SGR và tỷ lệ sống của ngao trong các công thức T1, T2 và T3 khác nhau không có ý nghĩa, điều này giải thích cho việc thu được lợi nhuận cao nhất và qua mức đầu tư ở công thức 3 Do đó, để tối đa hóa lợi nhuận trong nuôi ngao thì mật độ thả được khuyến cáo là 0,2 kg.m2

Việc xây dựng các trại sản xuất giống thong qua sự phát triển công nghệ sản xuất giống là mục tiêu quan trọng của dự án VIE 027/05 Nuôi ngao thương phẩm trong ao cũng là một mục tiêu của dự án Sản xuất nhân tạo ngao giống spat sẽ góp phần vào việc giảm áp lực khai thác con giống từ tự nhiên Điều này đóng một vai trò quan trọng của

dự án nhằm hướng tới thực hành nuôi trồng thuỷ sản tốt

Ảnh hưởng của mật độ nuôi thả đến sinh trưởng, tỷ lệ

sống và năng suất của 2 cỡ ngao giống Meretrix lyrata

nuôi ở các vùng bãi triều.

Giới thiệu

Trong 2 thập kỷ vừa qua, sản lượng động vật thân mềm đã tăng một cách đáng kể (Gibbs, 2004) và đạt tổng sản lượng là 13.25 triệu tấn, chiếm khoảng 23.3% tổng sản lượng thủy sản thế giới năm 2004 (Tacon và Halwart, 2006) Trong số các loại động vật thân mềm, thì loài 2 mảnh vỏ không chỉ là sản phẩm hải sản được ưu thích, mà còn mang lại hiệu quả kinh tế đối với loại hình nuôi sinh thái này Bên cạnh đó, các loài 2 mảnh vỏ

là một loài ăn lọc nước, vì thế có thể được sử dụng chúng như là một hệ thống lọc sinh học để cải thiện chất lượng nước (Mazzola and Sara, 2001; Shpigel and Blaylock, 1991; Shpigel et al., 1997; Shpigel et al., 1993), do đó chúng đóng góp vào phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững

Ngao thuộc loài 2 mảnh vỏ, nhưng chúng khác những loại khác bởi vì chúng sống ở đáy Các nghiên cứu nuôi thương phẩm các loài ngao khác nhau đã được tiến hành (Cigarrıa và Fernandez, 2000; Shpigel và Spencer, 1996; Zhang và Yan, 2006) và đã sử dụng ngao là sinh vật cải thiện chất lượng nước (Jara-Jara et al., 1997; Shpigel và

Fridman, 1990) Ở Việt Nam, ngao nước lợ địa phương Meretrix lyrata là một loài nuôi

phổ biến cho nuôi trồng thủy sản ven biển, do chúng là loại hải sản ưa thích ở cả thị

trường trong và ngoài nước M lyrata phân bố tự nhiên ở các vùng bãi triều thuộc các bờ

biển phía Nam, được biết đến như “Ngao Bến Tre” bởi vì sản lượng đánh bắt hầu như có nguồn gốc từ Bến Tre, phía Nam của Việt nam Gần đây, vì nhu cầu tiêu thụ ngao tăng

cao, M lyrata đã đang được nuôi và mở rộng đến các tỉnh phía Bắc như Nam định,

Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh Tuy nhiên, sản lượng ngao vẫn chưa ổn định và khó dự đoán do thiếu năng lực quản lý, các thông tin kỹ thuật về nuôi ngao vẫn còn hạn chế Do

đó, nghiên cứu để thiết lập các quy trình nuôi chuẩn để nâng cao sản lượng và lợi nhuận trong nuôi ngao là cần thiết

Trong số các yếu tố ảnh hưởng tới sự sinh trưởng và sản lượng thì thức ăn và phương thức ăn là một trong các yếu tố quan trọng Các nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng tỷ lệ

ăn sạch thức ăn có ảnh hưởng tỷ lệ thuận tới kích thước cơ thể và trong một phạm vi tập trung thức ăn thì nền đáy (Zhuang và Wang, 2004), độ mặn và nhịp điệu có ảnh hưởng tới phương thức ăn của ngao (Zhuang, 2006) Để tối đa hóa sản lượng và lợi nhuận, Zhang và Yan (2006) đã mô tả một phương pháp nuôi 3 giai đoạn cho trang trại nuôi ngao Manila ở Trung quốc Trong phương pháp này, giống được sản xuất nhân tạo trong trại sản xuất và nuôi qua mùa đông Giai đoạn nuôi lớn được bố trí ở vùng bãi triều với mật độ, kich cỡ giống và nền đáy phù hợp Ở các vùng bãi triều phụ thuộc vào thức ăn tự

nhiên, khó kiểm soát và hay thay đổi, thì mật độ nuôi trở thành yếu tố quan trọng để tăng

sự sinh trưởng và sản lượng của ngao Mục đích của nghiên cứu này là để đánh giá ảnh

hưởng của mật độ thả giống của 2 cỡ ngao M lyrata khác nhau đến sự sinh trưởng và tỷ

lệ sống để nâng cao sản lượng và lợi nhuận trong nuôi ngao Các yếu tố khác trong hệ thông nuôi không bị thay đổi vì hệ thống nuôi là một hệ sinh thái tự nhiên giống như điều kiện đánh bắt ở ngoài tự nhiên

Vật liệu và phương pháp nghiên cứu

Thí nghiệm được bố ở các vùng bãi triều thuộc huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa Thí nghiệm bao gồm 8 công thức với 3 lần lặp lại và được bố trí ở 24 ô, diện tích mỗi

ô 50 m2 Ngao giống nhỏ với kích cỡ 1.0±0.2 cm được rải ở 4 mật độ khác: 0.05, 0.10, 0.20 và 0.30 kg.m-2 và theo thứ tự là các công thức T1, T2, T3 và T4 Ngao giống với kích cỡ lớn hơn 1.7±0.1 cm được nuôi ở 4 mật độ khác nhau 0.34, 0.68, 1.36 và 2.03 kg.m2, theo thứ tự là các công thức T5, T6, T7 và T8 Thí nghiệm được thực hiện trong thời gian165 ngày

Các yếu tố như nhiệt độ (nhiệt kế), DO, pH và độ đục (đĩa sechi), độ muối (khúc xạ kế) của nước trong các ô thí nghiệm được đo hàng ngày ở 3 điểm thí nghiệm khác nhau trong cùng một khu vực thí nghiệm

Sự tăng trưởng của ngao, được thể hiện bằng trung bình cao của vỏ (cm) và trọng lượng tươi trung bình (g), được đo 2 tuần một lần bằng cách lấy ngẫu nhiên 30 con ngao

Tỷ lệ tăng trưởng (SGR) được tính toán dựa theo công thức của Jara-Jara et al., (1997) SGR(%.ngày-1) = 100*(LnWf-LnWi)/t

Trong đó: Wi and Wf theo thứ tự là trọng lượng ban đầu và trong lượng cuối cùng, t là

số lượng ngày thí nghiệm

Sự thay đổi kích cỡ của ngao được đánh giá theo Wang et al (1998) trong đó hệ số tương quan trung bình (CV) của 3 lần lặp lại được sử dụng để kiểm tra sự khác nhau giữa các cá thể ngao ở mỗi công thức: CV(%)=100*SD/M, trong đó M là trọng lượng tươi trung bình, SD là độ lệch chuẩn của ngao ở mỗi công thức

Tỷ lệ thịt (% trọng lượng thịt trên tổng trọng lượng tươi) của ngao được tính bằng cách tách riêng ngẫu nhiên trọng lượng thịt của 20 con ngao Sử dụng khăn giấy để loại

bỏ nước

Kết thúc thí nghiệm, lấy mẫu ngao ngẫu nhiên và được bảo quản trong dung dịch nitơ (YDS-3, -196%) để phân tích axít béo Hàm lượng axít béo (mg.g-1 trọng lượng khô) được triết xuất bằng cách đặt mẫu ngao trong ống thí nghiêm 35 mL có nút Teflon, sau

đó thêm 5 mL hỗn hợp methanol/toluene (3:2 v/v) và thêm chính xác 0.1 mL dung dịch tiêu chuẩn có chứa 4.78 mg.mL-1 20:2(n-6) axít béo hòa tan trong iso-octane Sau đó thêm hỗn hợp acetylchloride/methanol (1:20 v/v) đã chuẩn bị cho mỗi lần phân tích như

là hóa chất este Ống thí nghiệm chứa đầy khí nitơ và được đậy chặt trước khi khuấy đều

và đun cách thủy ở nhiệt độ 100oC Sau 1 giờ, để cho ống thí nghiệm nguội, thêm vào 5

mL nước cất và 5 mL hexane và sau đó tiến hành ly tâm mẫu Hỗn hợp hexane được làm khô bằng cách lọc qua natri sulphate khan rất nhanh và các FAME được hòa tan trong 0.5

mL iso octane và chuyển sang lọ thủy tinh nhỏ để đưa vào Finnigan Trace GC untra bằng ống dẫn BP-70 (50m x 0.32mm x 0.25µm)

Số liệu của các công thức được kiểm tra về sự khác nhau bằng Turky test trong phân tích một nhân tố ANOVA để so sánh các trung bình ở mức ý nghĩa p < 0.05 Các số liệu được thể hiện bằng TB ± SD (độ lệch chuẩn) và phân tích thống kê được tính toán bằng cách sử dụng phần mềm GraphPad Prism 4.0 và Microsoft Office EXCEL cho Window

Kết quả và thảo luận

Điều kiện môi trường của thí nghiệm

Thí nghiệm được bố trí ở các vùng bãi triều gần cửa sông nơi mà ngao được nuôi nhiều trong những năm gần đây Các yếu tố môi trường như DO, nhiệt độ, pH và độ măn (Bảng 1) nằm trong điều kiện tốt nhất cho sự phát triển của ngao Sự biến đổi nồng độ muối cao là đặc trưng cho các vùng sinh thái cửa sông Nhiệt độ trung bình là từ 23.59±2.40oC, nhiệt độ này thấp hơn so với nhiệt độ nước bình thường ở miền Nam, Việt

nam, nơi mà M lyrata phân bố tự nhiên Điều này có nghĩa là ngao không bị ảnh hưởng

bởi các yếu tố đó, vẫn tăng trưởng tốt và tỷ lê sống bình thường Tuy nhiên, nhiệt độ thấp

có thể ảnh hưởng tới sinh trưởng, và sự tăng trưởng và tỷ lệ sống của M lyrata có thể không cao như là M lyrata nuôi ở miền Nam Soudanta et al (2004) đã mô tả, ngao

Manila được thí nghiệm ở 4 địa điểm nuôi với các đặc điểm sinh thái khác nhau, nhận thấy các điều kiện môi trường đã ảnh hưởng tới các yếu tố sinh lý và miễn dịch học

Sự tăng trưởng

Sự tăng trưởng của cả 2 cỡ giống ngao M lyrata ở các mật độ nuôi khác nhau được

thể hiện bằng tỷ lệ tăng trưởng SGR, trong lượng vỏ cuối cùng và trọng lượng tươi cuối cùng cũng như sự khác nhau về kích cỡ được tổng hợp trong Bảng 2 và 3

Đối với nhóm cỡ giống nhỏ, không có sự khác nhau về tỷ lệ tằng trưởng SGR và trong lượng cuối cùng giữa các công thức T1, T2 và T3 (Bảng 2), điều này chỉ ra rằng mật độ nuôi dưới 0.2 kg.m-2 không ảnh hưởng tới sự tăng trưởng của ngao Kích cỡ cuối

cùng của ngao M lyrata khác nhau nhiều ở công thức có mật độ thấp (T1) và mật độ cao

(T4) so với các công thức có mật độ trung bình (T3 và T4) Sản lượng thịt được thể hiện bằng tỷ lệ phần trăm lượng thịt trên tổng trong lượng ngao, yếu tố này được xem như là phần quan trọng nhất của ngao và không khác nhau có ý nghĩa (p > 0.05) giữa các công thức

Sự tăng trưởng của ngao M lyrata ở cỡ giống 1.7 cm giảm khi mật độ nuôi tăng

(Bảng 3) Ở mật độ nuôi cao (T7 và T8), tỷ lệ tăng trưởng SGR là thấp và khác nhau

không có ý nghĩa Kích thước và trọng lượng cuối cùng của ngao ở công thức T8 thấp hơn có ý nghĩa so với các công thức khác Tuy nhiên, mật độ nuôi khác nhau không ảnh hưởng đến sự biện đổi về kích cỡ của ngao

Nhìn chung, ở giai đoạn nhỏ, các loài động vật có tỷ lệ tăng trưởng tốt hơn Trong trường hợp của ngao, với cùng một mật độ, ngao giống cỡ nhỏ (1.0 cm) sinh trưởng tốt hơn ngao giống cỡ lớn (1.7 cm) Ở các vùng bãi triều, điều kiện môi trường và thức ăn tự nhiên không được kiểm soát và hoàn toàn phụ thuộc vào tự nhiên Sự thay đổi thủy triều, sóng tạo ra nguồn tảo sẵn có và các vật chất hữu cơ làm thức ăn cho ngao Tuy nhiên, vì ngao là loài ăn lọc và sống thụ động ở đáy, nên khi trọng lượng của ngao tăng đến một mức độ nhất định, nguồn thức ăn tự nhiên sẽ không đủ cung cấp cho sự tăng trưởng Hơn thế nữa, ở các công thức có cùng một cỡ giống, việc tăng về trọng lượng dẫn tới tăng sự canh tranh của các yếu tố môi trường khác như môi trường sống, DO và tăng quá trình thải các chất thải tích tụ như phân, những yếu tố này cản trở sự sinh trưởng của ngao (Yan et al., 2006) Đồng thời thí nghiệm ở cùng một điều kiện nhiệt độ, thì tỷ lệ làm sạch thức ăn và tỷ lệ tiêu hóa tăng theo cấp số mũ so với việc tăng kích cỡ (Zhuang and Wang, 2004) Kết quả tăng trưởng (Bảng 3) chỉ ra rằng ở mật độ nuôi cao (hơn 0.3 kg.m-2), thì

sự tăng trưởng của ngao có thể bị cản trở và tỷ lệ tăng trưởng giảm theo sự tăng của trọng lượng Cần chú ý rằng mùa đông, nhiệt độ thường thấp, không thích hợp cho sự tăng

trưởng của M lyrata, một loài ngao nhiệt đới

Tỷ lệ sống

Tổng trọng lượng giống thả ảnh hưởng tới tỷ lệ sống ở cả hai cỡ ngao giống Tỷ lệ sống đạt cao ở công thức có trọng lượng thả giống nuôi thấp (T1) và gần như giống nhau

ở các công thức T2 và T3 Tỷ lệ sống ở công thức T1 khác nhau có ý nghĩa (p < 0.05) so với công thức 4 (Đồ thị 1) Ở nhóm với cỡ giống lớn, tỷ lệ sống của ngao ở công thức T5

là cao nhất, tiếp theo là công thức T6 Tỷ lệ sống ở công thức T7 và T8 là rất thấp và khác nhau không có ý nghĩa (Đồ thị 2) Mặt khác, kết quả trong đồ thị 1 và 2 chỉ ra rằng

tỷ lệ sống của ngao không chi bị ảnh hưởng khối lượng thả giống mà còn bị ảnh hưởng bởi mật độ thả giống Điều kiện môi trường và nguồi thức ăn sẵn có được xem như là những lý do chính cho sự ảnh hưởng của khối lượng thả giống lên tỷ lệ sống

Kích cỡ giống thả được nhận thấy là có ảnh hưởng tới sự sống sót của ngao Manila, trong đó, cỡ giống nhỏ thì tỷ lệ chết cao, không chỉ bởi vì do nền đáy hoặc địch hại (Cigarrıa and Fernandez, 2000), mà bởi vì kích cỡ giống của các loài này khi nuôi ở bãi triều là nhỏ 1.0 cm (Zhang and Yan, 2006) Trong thí nghiệm của chúng tôi, ở cùng một mật độ thả giống (0.30 and 0.34 kg.m-2), tỷ lệ sống của công thức T4 (1.0 cm) là rất thấp (55%) so với công thức T5 (1.7 cm) có tỷ lệ sống 90% Trong cùng một kích cỡ giống 1.7

cm, công thức T7 và T8 có tỷ lệ sống thấp hơn so với công thức T5 và T6, điều này có nghĩa là các mật độ thả giống là quá cao để ngao phát triển

Sản lượng và chất lượng

Sản lượng của ngao xuất phát từ cả sự tăng trưởng và tỷ lệ sống Sản lượng ngao tỷ lệ thuận với mật độ thả giống, mặc dù sự tăng trưởng và tỷ lệ sống bị ảnh hưởng không tốt Trong nhóm ngao giống cỡ nhỏ, sản lượng tăng theo sự tăng sinh khối và khác nhau không có ý nghĩa (p > 0.05) giữa các công thức T1 và T2 hoặc T3 và T4 (Bảng 4) Ngược lại, tỷ lệ phần trăm tăng sinh khối có xu hướng giảm khi tăng mật độ thả giống Không có

sự khác nhau giữa các công thức T1 và T4 Thực tế thì việc tăng sinh khối có ảnh hưởng tiêu cực tới sự tăng trưởng và tỷ lệ sống của ngao

Ở nhóm ngao giống cỡ lớn (1.7 cm), sản lượng cuối cùng của ngao tăng có ý nghĩa (p

< 0.05) khi tăng trọng lượng thả giống Ngược lại, tỷ lệ phần trăm tăng sinh khối giảm khi tăng mật độ thả giống ở các công thức T5, T6 và T7 (Bảng 5) Tuy nhiên, sự khác nhau không có ý nghĩa (p > 0.05) về tăng sinh khối ở công thức T5 và T6 hay ở các công thức T7 va T8 Trong cả 2 cỡ ngao giống, việc tăng mật độ thả giống đã ảnh hưởng không tốt đến sản lượng ngao

Tỷ lệ sinh khối thu được cao đã khăng định rằng mật độ thả giống là một yếu tố cản trở đến sự phát triển của ngao Tuy nhiên, sự tăng về sinh khối cũng nhu sản lượng chỉ ra rằng lợi nhuận có thể đạt được nếu xác định được mật độ thả giống hợp lý Do đó hiệu quả kinh tế là yếu tố cơ bản để tối đa hóa lợi nhuận đầu tư

Thành phần axít béo

Thành phần axít béo khác nhau ở các công thức có mật độ thả giống khác nhau FAME tổng số biến đổi từ 134.4 đến 193.7 mg.g-1 trọng lượng khô (Bảng 6) Tuy nhiên, hoàm lượng HUFA cao, đặc biệt là DHA (29.00 - 62.77 mg.g-1 trọng lượng khô) chỉ ra giá trị của ngao là một sản phẩm thủy sản Tỷ lệ axít béo khác nhau của ngao có thể liên quan đến sự phát triển buồng trứng và/hoặc giai đoạn sinh trưởng tích lũy axít béo Kết

quả của chúng tôi đã xác định sự khác nhau về hàm lượng axít béo của ngao Ruditapes decussates ương trong nước biển và nước thải từ trang trại nuôi cá ở Galicia (Jara-Jara et

al., 1997) Sự khác nhau về thành phần axít béo và các yếu tố ảnh hưởng đến nó cần được nghiên cứu hơn nữa

Đánh giá hiệu quả kinh tế

Ước tính lợi nhuận kinh tế trong nuôi ngao ở bãi triều được chỉ ra ở Bảng 7 Lợi nhuận thực được tính toán dựa trên tổng chi phí và tổng thu nhập và giá của ngao

Chi phí chính cho nuôi ngao M lyrata là mua giống Chi phí cho giống chiếm khoảng

46-81% đối với ngao cỡ nhỏ (1.0 cm) ở 4 công thức (T1, T2, T3 & T4) Các chi phí khác không đổi Mạc dù tổng sản lượng tăng khi tăng mật độ thả giống, phân tích kinh tế rõ rang chỉ ra rằng lợi nhuận thực tế giảm hơn ở mật độ thả giống 2 tấn.ha-1 (T3) Công thức T4 với mật độ thả 3 tấn.ha-1 có sản lượng ít hơn lợi nhuận thực tế so với công thức T3 Điều này có thể được giải thích là do tỷ lệ chí phí cho viêc mua giống cao trong khi sinh

khối đạt được thấp hơn bởi vì sự tăng trưởng và tỷ lệ sống thấp Do đó, mật độ nuôi 2 tấn.ha-1 được khuyến cáo cho nuôi ngao M lyrata ở cỡ giống 1.0 cm

Đối với các công thức T5, T6, T7 và T8, chi phí cho giống tăng từ 73.8% đến 92.9% Bởi vì giá mua giống cao hơn giá bán ngao sản phẩm, trong khi sinh khối thu được giảm khi tăng mật độ nuôi, lợi nhuận thực tế bị giảm và thấp hơn so với các công thức ương ngao với cỡ giống 1 cm Chúng tôi khuyến cáo rằng ngao giống cỡ 1.7 cm không nên ương ở mật độ hơn 6.8 tấn.ha-1

Kết luận

Kết quả của thí nghiệm này chỉ ra rằng M lyrata tăng trưởng rất tốt ở các vùng bãi

triều ở bờ biển miền Bắc của Việt nam trong mùa đông với nhiệt độ 23.59±2.40oC Mật

độ nuôi ảnh hưởng lớn tới sự sinh trưởng và tỷ lệ sống của ngao Đối với ngao giống với chiều dài vỏ 1.7 cm, trong số 4 mật độ nuôi khác nhau 0.34, 0.68, 1.36 and 2,04 kg.m-2, thí mật độ cao hơn thì tỷ lệ tăng trưởng thấp hơn cũng như tỷ lệ sống thấp hơn, kết quả là làm giảm lợi nhuận thực, thậm trí cho dù sinh khối cuối cùng tăng lên Đối với ngao giống cỡ nhỏ với chiều dài vỏ là 1.0 cm, trong các mật độ nuôi 0.05, 0.1, 0.2 and 0.3 kg.m-2, tỷ lệ tăng trưởng tốt hơn ở mật độ nuôi thấp hơn Tuy nhiên, tỷ lệ sống ở mật độ nuôi 0.3 kg.m-2 thấp hơn có ý nghĩa so với các công thức khác Do đó lợi nhuận thực tế cao nhất cũng như sự hoàn vốn đạt được ở mật độ nuôi 0.2 kg.m-2 Vì thế chúng tôi khuyến cáo sử dụng mật độ nuôi 0.2 kg.m-2 để tối đa hóa lợi nhuận trong nuôi ngao Chất lượng ngao được thể hiện qua tỷ lệ thịt ngao và giống nhau ở các kích thước và mật độ nuôi khác nhau Thêm vào đó, thành phần axít béo của ngao giàu HUFA, đặc biệt

là DHA và EPA và đồng thời khác nhau ở những công thức thí nghiệm khác nhau Điều này có lẽ liên quan tới nguồn thức ăn tự nhiên sẵn có hoặc ở những giai đoạn phát triển khác nhau của giai đoạn thành thục và nghiên cứu trên các vấn đề này cần được giải quyết

Các lưu ý trong việc sản xuất giống ngao spat

Phát triển công nghệ sản xuất giống

Trước khi triển khai dự án ngao (năm 2005), ngao Bến Tre Meretrix lyrata chỉ giới hạn

được nuôi trên các vùng bãi triều miền Nam và miền Bắc Việt Nam Thực tế việc nuôi bãi triều chủ yếu dựa vào con giống tự nhiên; bởi vì không có trại sản xuất giống ngao nào ở Việt Nam trong thời điểm này Công nghệ sản xuất giống ngao (sản xuất giống thương mại) chưa được phát triển Việt Nam Việc thiếu con giống là một trở ngại chính trong việc phát triển nghề nuôi ngao ở Việt Nam Chi phí chính của nghề nuôi ngao là con giống Một trong những mục tiêu chính của dự án này là phát triển công nghệ sản xuất giống ngao và xây dựng tài liệu về quy trình sản xuất giống ngao thương mại Nghiên cứu thành công đã được tiến hành tại trại sản xuất giống hải sản của ARSINC

ở Cửa Lò, tỉnh Nghệ An, xác định được điều kiện thích hợp, đặc biệt là nhiệt độ và chất lượng nước (ngưỡng độ mặn), nhu cầu thức ăn, mật độ phù hợp của ấu trùng trong ương nuôi giai đoạn bơi tự do và chuyển giai đoạn sống đáy Các thiết bị, cơ sở vật chất cho việc thanh công trong sản xuất và ương con giống cũng đã được xác định

Dựa vào các nhân tố đã thử nghiệm thì độ mặn là một trong những nhân tố quan trọng ảnh hưởng tới tăng trưởng và tỷ lệ sống của ấu trùng ngao Kết quả chỉ ra rằng ấu trùng ngao có thể chịu đựng được độ mặn trong khoảng từ 10ppt đến 30ppt Ở độ mặn 35ppt, tất cả ấu trùng bị chết trong ngày thứ 6 sau khi nở Tốc độ tăng trưởng và tỷ lệ sống của

ấu trùng ương ở thí nghiệm độ mặn 20ppt và 25ppt cao hơn có ý nghĩa thống kê (p<0,05)

và chúng đạt đến giai đoạn biến thái (chuyển sang sống đáy) nhanh hơn (ngày thứ 8 sau khi nở) so với chúng ở các thí nghiệm độ mặn khác Ở các độ mặn khác như 10ppt, 15ppt

và 30ppt, tốc độ tăng trưởng và tỷ lệ sống sai khác không có ý nghĩa thống kê Nghiên cứu của chúng tôi chỉ ra rằng độ mặn 20ppt và 25ppt là phù hợp cho sự phát triển của ấu trùng ngao

Việc xây mới trại ngao giống đã được tiến hành, tập trung vào 6 tháng cuối của dự án Trong khuôn khổ mục tiêu dự án, ngoài trại sản xuất giống thuộc ARSINC có thêm ít nhất 2 trại giống khác đã được hình thành và sản xuất hơn 6,5 triệu ngao spat như đã được nêu trong kết quả của dự án trong năm 2007 Dự án VIE 027/05 đã phát triển theo các định hướng chính về công nghệ dưới đây

• Cấu trúc và thiết kế trại sản xuất giống

• Lựa chọn và nuôi vỗ ngao bố mẹ

• Các nhu cầu thức ăn bao gồm sản xuất thức ăn sống

• Các công nghệ sinh sản và kích thích sinh sản

• Quản lý ương nuôi ấu trùng bơi tự do và sống đáy

• Quản lý trại sản xuất

Sự xây dựng trại sản xuất giống thương mại

Sau 2 năm triển khai, sự thành công trong các thí nghiệm nghiên cứu về sản xuất giống ngao đã mở ra triển vọng việc sản xuất đại trà ngao giống spat Tiêu chuẩn chủ yếu được xem xét để lựa chọn và xây dựng một trại sản xuất ngao giống là: sự phù hợp nề vị trí trại

giống và các nhu cầu về nguồn lực trong việc vận hành trại giống Các yếu tố quan trọng dưới đây được xem xét để lựa chọn vị trí và xây dựng trại sản xuất giống

• Nguồn nước và việc kiểm soát chất lượng nguồn nước

• Cơ sở hạ tầng thiết bị để sản xuất đại trà ít nhất cho 3 loài tảo biển đơn bào

• Thiết bị và diện tích đủ cho việc nuôi vỗ và kích thích sinh sản ngao bố mẹ

• Trang thiết bị cho ương ấu trùng bơi tự do và ấu trùng sống đáy

• Thiết bị và diện tích phù hợn cho ương nuôi con giống spat

Một hội thảo đã được tổ chức tại Nghệ An ngày 23 và 24 tháng 9 năm 2007 nhằm giới thiệu kết quả của việc nuôi ngao Các thanh viên tham gia từ 6 tỉnh vùng Bắc Trung

Bộ đã bày tỏ quan tâm của họ về công nghệ sản xuất ngao giống nhân tạo, là một nhu cầu cao về con giống cho nuôi trồng

Một mô hình trại sản xuất giống ngao (M lyrata) spat đã được xây dựng tại Phân viện

Nghiên cứu Nuôi trồng Thuỷ sản Bắc Trung Bộ (ARSINC) với đầy đủ trang thiết bị và

cơ cở hạ tầng đầy đủ Một vài mẻ sản xuất ngao giống spat đã thanh công bằng việc sử dụng các thiết bị này Trại giống này được sử dụng cho cả hai mục địch là sản xuất đại trà

và nghiên cứu phát triển

Một trại giống ở Thanh Hoá (một trong tỉnh được lựa chọn cho dự án) đã được xây

dựng dựa trên việc nâng cấp các trang thiết bị phù hợp đề sản xuất giống đại trà ngao M lyrata spat Việc sản xuất ngao giống ở trại này cũng đang được bắt đầu triển khai

Nằm trong một phần hoạt động của dự án, ARSINC đã liên kết với một vài trại sản xuất giống tư nhân ở Thanh Hoá, Hồ Chí Minh và Ninh Bình để trình diễn sản xuất ngao giống Việc liên kết không những chỉ sản xuất mà còn được ARSINC/SARDI chuyển giao công nghệ sản xuất ngao giống tới các địa phương này Các trại giống này và trại giống của ARSINC sẽ cung cấp ngao giống cho các mô hình trình diễn Việc việc gia tăng về công suất thì nhu cầu về ngao giống sẽ được đáp ứng một phần

Thêm nữa, theo yêu cầu của một số địa phương đối với công nghệ sản xuất giống ngao do nhu cầu cao từ cộng đồng nuôi, trung tâm Khuyến Nông Khuyến Ngư Quốc Gia

đã cam kết hỗ trợ sản xuất giống ngao tại Thanh Hoá và Huế

Kết luận

Sự phát triển công nghệ sản xuất giống ngao nhân tạo và xây dựng các trại sản xuất giống đại trà là các mục tiêu quan trọng đối với kết quả mà dự án VIE 027/05 đạt được Việc sản xuất ngao giống trong ao là một mục tiêu quan trọng khác cần phải đạt Sản xuất nhân tạo ngao giống spat sẽ góp phần giảm áp lực lên việc khai thác nguồn giống từ tự nhiên Đây là một trong những đóng góp quan trọng của dự án đối với việc thực hành nuôi trồng thuỷ sản tốt hơn