Luận văn thạc sỹ thành phố Sơn La, ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, HỖ TRỢ, TÁI ĐỊNH CƯ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT

Thành phố Sơn La là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của tỉnh Sơn La, cũng như vùng miền núi phía Tây Bắc, đồng thời là đô thị chuyển tiếp giữa vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ với vùng miền núi phía Bắc. Thành phố cóNằm ở vị trí thuận lợi về địa lý, giao thông vị trí trung tâm trên các tuyến giao thông huyết mạch tạo điều kiện thuận lợi cho giao lưu, phát triển kinh tế với các tỉnh Tây Bắc và nước bạn Lào. Hạ tầng giao thông đóng vai trò quyết định trong sự hình thành, phát triển và nâng cao hiệu quả của các liên kết đa dạng nội vùng và liên vùng. Trước tình trạng tuyến Quốc lộ 6 qua thành phố Sơn La đang quá tải

TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP

ĐỀ CƯƠNG LUẬN VĂN THẠC SĨ

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kếtquả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳcông trình nghiên cứu nào khác

Nếu nội dung nghiên cứu của tôi trùng lặp với bất kỳ công trình nghiên cứunào đã công bố, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm và tuân thủ kết luận đánh giáluận văn của Hội đồng khoa học

Hà Nội, ngày tháng năm

Tác giả luận văn

Tòng Thị Hậu

Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đãnhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, độngviên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình.

Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng

và gửi lời biết cảm ơn sâu sắc tới TS Nguyễn Bá Long đã tận tình hướng dẫn,dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình họctập và thực hiện đề tài

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Phòng đào tạo sau đại học, Bộmôn Quy hoạch và Quản lý đất đai, Viện Quản lý đất và phát Phát triển nôngnghiệp, Trường Đại học Lâm nghiệp đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình họctập và hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ, công chức, viên chứcPhòng Tài nguyên và Môi trường thành phố Sơn La, Ban quản lý dự án đầu tưxây dựng thành phố Sơn La đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quátrình thực hiện đề tài

Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạomọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôihoàn thành luận văn

Hà Nội, ngày 29 tháng 03 4 năm 2023

Tác giả luận văn

Tòng Thị Hậu

MỤC LỤC iv

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT vii

DANH MỤC CÁC BẢNG viii

DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ x

TRÍCH YẾU LUẬN VĂN xi

ĐẶT VẤN ĐỀ

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Thành phố Sơn La là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của tỉnhSơn La, cũng như vùng miền núi phía Tây Bắc, đồng thời là đô thị chuyển tiếpgiữa vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ với vùng miền núi phía Bắc Thành phốcóNằm ở vị trí thuận lợi về địa lý, giao thông - vị trí trung tâm trên các tuyến giaothông huyết mạch tạo điều kiện thuận lợi cho giao lưu, phát triển kinh tế với cáctỉnh Tây Bắc và nước bạn Lào Hạ tầng giao thông đóng vai trò quyết định trong

sự hình thành, phát triển và nâng cao hiệu quả của các liên kết đa dạng nội vùng

và liên vùng Trước tình trạng tuyến Quốc lộ 6 qua thành phố Sơn La đang quátải, Hiện nay trên địa bàn thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La đãang thực hiện dự án

Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường Quốc Lộ 6 (Đoạn tuyến tránh thành phốSơn La, tỉnh Sơn La) để Sau khi hoàn thành và đưa vào khai thác sẽ góp phầngiảm ùn tắc, đảm bảo trật tự an toàn giao thông trong khu vực trung tâm thànhphố Sơn La Đồng thời dự án triển khai sẽ tạo thuận lợi cho việc di chuyển củangười dân, lưu thông hàng hóa, q Qua đó thúc đẩy sự phát triển của thành phốSơn La nói riêng và tỉnh Sơn La nói chung

Tuy nhiên, trong những năm vừa qua công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cưkhi nhà nước thu hồi đất để thực hiện dự án: Đầu tư xây dựng tuyến đường quốc

lộ 6 ( đoạn tuyến tránh thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La) gặp phải những khó khăn,việc thực hiện công tác bồi thường, GPMB còn chậm tiến độ, kéo dài nhiều nămgây chậm phát triển kinh tế, việc bố trí tái định cư, giao đất cho nhân dân để dichuyển đến chỗ ở mới còn chậm gây bức xúc và lo lắng, ảnh hưởng đến đời sốngnhân dân

Xuất phát từ thực tiễn nêu trên, để đánh giá đầy đủ hơn công tác bồithường, hỗ trợ, tái định cư của thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La, chúng tôi tiến

hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất: Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường Quốc Lộ 6 (Đoạn tuyến tránh thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La)”

1.2 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài

- Ý nghĩa khoa học: Kết quả nghiên cứu góp phần xây dựng cơ sở lý luận

và thực tiễn về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

- Ý nghĩa thực tiễn: Nghiên cứu đánh giá được thực trạng và các yếu tố ảnhhưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất;đánh giá được điểm hợp lý và chưa hợp lý của hệ thống chính sách bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất và giúp người dân hiểu rõ thêm vềquyền lợi và nghĩa vụ của mình về việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà

nước thu hồi đất tại TP Sơn La., Kết quả của đề tài sẽ là tài liệu học tập vànghiên cứu cho sinh viên và học viên ủa HS, SV trong quá trình học tập

2 ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NGHIÊN CỨU  chuyển sang chương 2

2.1 Đối tượng nghiên cứu

Công tác tác bồi thường, GPMB tái định cư khi nhà nước thu hồi đất: Dự

án đầu tư xây dựng tuyến đường Quốc Lộ 6 (Đoạn tuyến tránh thành phố Sơn

La, tỉnh Sơn La)

- Phạm vi về nội dung:

+ Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất: Dự ánđầu tư xây dựng tuyến đường Quốc Lộ 6 (Đoạn tuyến tránh thành phố Sơn La,tỉnh Sơn La) thuộc địa bàn 02 xã (xã Hua La, xã Chiềng Cọ), 02 phường(phường Chiềng Cơi, phường Chiềng Sinh)

3 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU

3.1 Mục tiêu tổng quát

Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhànước thu hồi đất: Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường Quốc Lộ 6 (Đoạn tuyếntránh thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La) góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhànước về đất đai tại khu vực nghiên cứu

3.2 Mục tiêu cụ thể

- Đánh giá tình hình bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồiđất của dự án nghiên cứu : Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường Quốc Lộ 6 (Đoạn tuyến tránh thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La )

- Đánh giá sự hài lòng của nhân dân có đất bị thu hồi trong công tác bồithường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất: Dự án đầu tư xây dựngtuyến đường Quốc Lộ 6 (Đoạn tuyến tránh thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La )

- Đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện công tác bồi thường, hỗtrợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại : Dự án đầu tư xây dựng tuyếnđường Quốc Lộ 6 (Đoạn tuyến tránh thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La)

Theo từ điển Tiếng Việt thông dụng "Thu hồi: Lấy lại cái đã đưa ra, đã cấpphát ra hoặc bị người khác lấy" [34].

Theo từ điển giải thích thuật ngữ Luật học, thu hồi đất được hiểu là: "Cơquan nhà nước có thẩm quyền thu hồi quyền sử dụng đất của người vi phạm quyđịnh về sử dụng đất để Nhà nước giao cho người khác sử dụng hoặc trả lại chochủ sử dụng đất hợp pháp bị lấn chiếm Trường hợp thật cần thiết, Nhà nước thuhồi đất đang sử dụng của người sử dụng đất để sử dụng vào mục đích quốcphòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng" [14, tr18 Khái niệm nàythực ra cũng chưa h n là một định nghĩa rõ ràng về thu hồi đất, mặc dù có đề cậpcác trường hợp thu hồi đất của Nhà nước nhưng nội hàm của khái niệm nàychưa bao quát hết các trường hợp thu hồi đất của Nhà nước Nhà nước khôngchỉ thu hồi đất của người có hành vi vi phạm về sử bdụng đất hay thu hồi đất t

để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công

cộng, mà còn thu hồi đất khi có vi phạm từ phía cơ quan quản lý như đất đượcgiao không đúng đối tượng, không đúng thẩm quyền hoặc thu hồi khi người sửdụng đất chết mà không có người thừa kế.

Trong từng thời kỳ, khái niệm thu hồi đất được pháp luật ghi nhận như sau:Luật Đất đaiLuật Đất đai năm 1987 và Luật Đất đaiLuật Đất đai năm 1993

ra đời, đã đề cập vấn

đề thu hồi đất, nhưng chưa định nghĩa rõ thế nào là thu hồi đất mà chỉ liệt

kê các trường hợp bị thu hồi đất (Điều 14 Luật Đất đaiLuật Đất đai năm 1987

và Điều 26 Luật Đất đaiLuật Đất đai năm 1993).

Luật Đất đaiLuật Đất đai năm 2003 giải thích thuật ngữ thu hồi đất tạiKhoản 5 Điều 4: “Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thulại quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, Ủy ban nhân dân xã,phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật này"

Luật Đất đaiLuật Đất đai năm 2013 đã được Quốc hội thông qua ngày29/11/2013, có hiệu lực vào ngày 01/7/2014, tại khoản Khoản 11, Điều 4 đã quyđịnh: "Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước quyết định thu lại quyền sử dụngđất của người được Nhà nước trao quyền sử dụng đất hoặc thu lại đất của người

sử dụng đất vi phạm pháp luật về đất đai"

Từ những phân tích trên, có thể hiểu một cách khái quát về thu hồi đất như sau:

Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại đất và quyền sử dụng đất đã giao cho các chủ thể sử dụng đất theo quy định của pháp luật đất đaiLuật Đất đai ".

1.1.1.2 Bồi thường thiệt hại

Ở nước ta, đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu

Vì vậy, bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền

sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất

Có 2 loại bồi thường: Bồi thường về đất và bồi thường về tài sản:

Bồi thường về đất là bồi thường đối với toàn bộ diện tích đất Nhà nước thuhồi theo nguyên tắc diện tích đất bị thu hồi bao nhiêu thì bồi thường bấy nhiêu.Diện tích đất bồi thường là diện tích đất hợp pháp được xác định lại trên thực

địa - thực tế đo đạc diện tích thu hồi của từng chủ sử dụng đất.

Bồi thường về tài sản hiện có gắn liền với đất và các chi phí đầu tư vào đất

bị Nhà nước thu hồi gồm: Nhà, các công trình, vật kiến trúc, cây cối hoa màu,

mồ mả, công trình kết cấu hạ tầng kỹ thuật gắn liền với đất đai bị thu hồi

1.1.1.3.Giá đất bồi thường

Giá đất được xác định là cầu nối các mối quan hệ về đất đai thị trường

-sự quản lý của Nhà nước Nhà nước điều tiết quản lý đất đai qua giá hay nói mộtcách khác giá đất là công cụ kinh tế để người quản lý và người sử dụng đất tiếpcận với cơ chế thị trường Đồng thời, đây cũng là căn cứ để đánh giá sự côngbằng trong phân phối đất đai, để người sử dụng đất thực hiện theo nghĩa vụ củamình và Nhà nước điều chỉnh các quan hệ đất đai theo quy hoạch sử dụng vàpháp luật

Giá đất để tính bồi thường là giá đất theo mục đích đang sử dụng tại thờiđiểm có quyết định thu hồi đất do UBND tỉnh công bố vào ngày 01 tháng 01hàng năm theo quy định của Chính phủ; không bồi thường theo giá đất sẽ đượcchuyển mục đích sử dụng

Vì vậy, giá đất tính bồi thường thiệt hại càng sát với giá thị trường baonhiêu càng làm cho công tác BTHT & TĐC để GPMB được tiến hành nhanhchóng, thuận lợi bấy nhiêu

+ Các tài sản khác gắn liền với đất đai

+ Các tài sản khác do pháp luật quy định

Bất động sản là loại hàng hoá đặc biệt, tuy nó không thể di chuyển đượcnhưng có thể đem lại lợi ích cho chủ sở hữu Do đó, bất động sản có tầm quantrọng đối với hoạt động KT - XH Vì thế, việc định giá bất động sản để áp giábồi thường cần quy định rõ ràng, cụ thể để công tác BTHT & TĐC được đẩy

nhanh tiến độ.

1.1.1.5 Định giá đất

Định giá đất là một nghệ thuật và khoa học để xác định giá trị tài sảncho những mục đích nhất định và trong khoảng thời gian xác định Hay nóicách khác, định giá đất được hiểu là sự ước tính về giá trị của quyền sử dụngđất bằng hình thái tiền tệ cho một mục đích sử dụng đất đã được xác định,tại một thời điểm xác định

Định giá đất là cơ sở để Nhà nước thu tiền sử dụng đất khi giao đất, tínhtiền cho thuê đất, tính giá trị tài sản khi giao đất, tính thuế chuyển quyền sửdụng đất, góp vốn bằng giá trị quyền sử dụng đất, bồi thường thiệt hại về đất khithu hồi đất; là cơ sở để giải quyết tranh chấp về đất đai và giải quyết mua bán,

ổn định giá trên thị trường

Trường hợp giá đất do UBND tỉnh công bố chưa sát với giá chuyển nhượngquyền sử dụng đất thực tế trên thị trường trong điều kiện bình thường, UBND tỉnhgiao cho cơ quan chức năng xác định lại giá đất cụ thể để quyết định giá đất tính bồithường cho phù hợp và không bị giới hạn bởi quy định về khung giá các loại đất

1.1.1.6.Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất

Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để didời đến địa điểm mới

Bao gồm các loại hỗ trợ sau: Hỗ trợ di chuyển, hỗ trợ tái định cư đối vớitrường hợp thu hồi đất ở, hỗ trợ ổn định cuộc sống và sản xuất, hỗ trợ đào tạochuyển đổi nghề và tạo việc làm đối với trường hợp thu hồi đất nông nghiệp; hỗtrợ khi thu hồi đất nông nghiệp trong khu dân cư, đất vườn, ao không được côngnhận là đất ở

1.1.1.7.Tái định cư

Tái định cư là quá trình thiết lập lại cuộc sống cho người bị thu hồi đất phải

di chuyển chỗ ở đến nơi ở mới ổn định cả về mặt vật chất lẫn tinh thần

Khu TĐC là địa bàn được quy hoạch để bố trí các điểm TĐC, hệ thống cơ

sở hạ tầng, công trình công cộng và khu vực sản xuất Trong khu TĐC có ít nhất

một điểm TĐC.

Người sử dụng đất khi Nhà nước thu hồi đất theo quy định của pháp luật

mà phải di chuyển chỗ ở thì được bố trí TĐC bằng một trong các hình thức sau:+ Bồi thường bằng nhà ở

+ Bồi thường bằng giao đất ở mới

+ Bồi thường bằng tiền để tự lo chỗ ở mới

1.1.2 Phân biệt giữa bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

Khi nghiên cứu pháp luật về BT khi Nhà nước NTHĐ, ta thấy giữa BT với

HT và TĐC có quan hệ mật thiết với nhau Tuy nhiên, giữa chúng cũng thể hiệnnhững điểm khác biệt cơ bản, đó là:

Về nguyên tắc:, BT khi NNNhà nước THĐ là việc Nhà nước trả lại giá trịquyền sử dụng đất đối với diện tích đất bị thu hồi cho người bị thu hồi đất đốivới diện tích đất bị thu hồi khi thỏa mãn điều kiện được BT đã quy địnhtrong luật Còn hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người

bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để

di dời đến địa điểm mới Tái định cư là quá trình thiết lập lại cuộc sống chongười bị thu hồi đất phải di chuyển chỗ ở đến nơi ở mới ổn định cả về mặt vậtchất lẫn tinh thần

Về nội dung:, có 2 loại bồi thường,: gồm Bồi bồi thường về đất và bồithường về tài sản Hỗ trợ được chia thành nhiều loại hơn, bao gồm: Hỗ trợ dichuyển, hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp thu hồi đất ở, hỗ trợ ổn định cuộcsống và sản xuất, hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề và tạo việc làm đối với trườnghợp thu hồi đất nông nghiệp; hỗ trợ khi thu hồi đất nông nghiệp trong khu dân

cư, đất vườn, ao không được công nhận là đất ở Còn Tái định cư thì có 3 hìnhthức: BT bằng nhà ở, BT bằng giao đất ở mới, BT bằng tiền để tự lo chỗ ở mới

1.2 Về vị trí, vai trò:, BT khi NNNhà nước THĐ là khái niệm xuất phát từngành luật dân sự mang tính tương xứng với nguyen nguyên tắc chủ thể nào gâythiệt hại thì chủ thể đó phải bồi thường và thiệt hại đến đâu thì bồi thường đến

đó Trong khi đó, khái niệm hỗ trợ là giúp đỡ, mang tính chính sách, thể hiện

việc cộng thêm vào nên không mang tính tương xứng như Bồi thường Việc Nhànước thực hiện chính sách Hỗ trợ nhằm mục đích ổn định cuộc sống của ngườidân sau khi bị THĐ Còn khái niệm TĐC thì khá độc lập với BT, nếu BT thiên

về tính tương xứng thì TĐC thiên về chính sách tạo lập chỗ ở (Nghị định

số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất).

Để hoàn thành mục tiêu này, không thể tránh khỏi việc nhà nước NNTHĐ củacác chủ thể đang sử dụng Do đó, việc BT, HT, TĐC khi NNTHĐ đóng vai tròhết sức quan trọng được thể hiện trên các phương diện sau đây:

Thứ nhất, với việc LĐĐ 2013 quy định rất cụ thể các trường hợp được BT,

HT, TĐC đã thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với việc đền bù cho ngườidân ổn định cuộc sống, đồng thời góp phần giải quyết bài toán quyền lợi giữaNhà nước, người bị THĐ và doanh nghiệp đầu tư

Thứ hai, việc BT, HT, TĐC khi NNNhà nước THĐ là để đảm bảo côngbằng, lẽ phải Mặc dù đất đai thuộc về toàn dân, nhưng do Nhà nước đại diệnquản lý, nẻn vì một số sự phát triển chung, không thể tránh khỏi việc THĐ, làmảnh hưởng đến cuộc sống của một bộ phận người dân và tổ chức Do đó, việc thihành các chính BT, HT, TĐC sẽ giúp người dân nhận thấy sự thỏa đáng đồngthời tạo đồng thuận trong nhân dân, sẽ tạo thuận lợi cho việc THĐ

Thứ ba, thông qua các chính sách về BT, HT, TĐC, Nhà nước thể hiện

chức năng đảm bảo đời sống nhân dân của mình Khác với các chủ thể khác,Nhà nước không chỉ mua đứt bán đoạn với người dân, mà bên cạnh việc THĐ,trả BT với giá trị tương xứng còn đi kèm các chính sách nhằm ổn định đờisống cho nhân dân sau khi nhà cửa, đất đai bị thu hồi Bao gồm các chính sách

hỗ trợ di chuyển, đào tạo nghề, hỗ trợ vốn,… cũng như việc thiết lập chỗ ở mớicho người dân nếu cần thiết (Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014

của Chính phủ quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất).

(Trích dẫn nguồn)

1.1.2 Vai trò của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.1.2.1 Đảm bảo lợi ích công cộng

Thông qua việc thu hồi đất Nhà nước tạo được một quỹ đất sạch cần thiết

để phục vụ vào phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật, đảm bảo an ninh quốc phòng,

an sinh xã hội và phát triển kinh tế; phát triển các cơ sở kinh tế, các khu côngnghiệp, các cơ sở sản xuất - kinh doanh, khu đô thị, khi vui chơi giải trí, côngviên cây xanh Qua đó làm tăng thêm khả năng thu hút đầu tư từ các nhà đâu tưtrong nước và ngoài nước, phục vụ phát triển kinh tế

Việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tốt làm tăng tiến độthu hồi đất góp phần gián tiếp vào việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướnggiảm tỷ trọng sản xuất nông nghiệp, tăng tỉ trọng sản xuất công nghiệp, dịch vụ.Khi diện tích đất sản xuất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp, Nhà nước thựchiện các biện pháp hỗ trợ cho người nông dân bị mất đất sản xuất trong việc đàotạo chuyển đổi nghề nghiệp, tìm kiếm việc làm mới Qua đó, góp phần rút bớtmột lực lượng lao động ở nông thôn chuyển sang làm việc trong khu vực sảnxuất phi nông nghiệp và dịch vụ

1.1.2.2 Đảm bảo giải quyết hài hòa lợi ích của Nhà nước và lợi ích của người bị thu hồi đất

Việc thu hồi đất của Nhà nước đối với người SDĐ để sử dụng vào cácmục đích khác nhau sẽ gây ra những thiệt hại và ảnh hưởng trực tiếp đến đời

sống của những người bị thu hồi đất Nếu không thực hiện tốt công tác bồithường, hỗ trợ, tái định cư cho người bị thu hồi đất sẽ dẫn đến tình trạng làtrong khi các công trình phúc lợi được xây dựng trên những diện tích đất bịthu hồi mang lại lợi ích cho cộng đồng thì trái ngược lại người bị thu hồi đấtlại rơi vào tình trang khó khăn về sản xuất và đời sống do bị mất đất sản xuấthoặc mất nhà ở.

Khi thay đổi nơi ở đó là phải chuyển đến khu tái định cư, việc quy hoạchkhu tái định cư không quan tâm đến phong tục tập quán sinh hoạt của người dândẫn đến nhiều khó khăn hơn cho người dân phải tái định cư, chất lượng côngtrình tái định cư cũng là một trong những nỗi ám ảnh của người dân phải táiđịnh cư Do đó, vấn đề bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đấtphải giải quyết hài hòa các mối quan hệ về lợi ích của Nhà nước, của xã hội vừa

để đảm bảo nhu cầu sử dụng đất đai phục vụ cho việc thực hiện các mục tiêuphát triển kinh tế - xã hội của đất nước; vừa bảo vệ quyền lợi và lợi ích hợp phápcủa người SDĐ, bồi hoàn cho họ những thành quả lao động, kết quả đầu tư bịthiệt hại do việc thu hồi đất gây ra

1.1.2.3 Góp phần vào duy trì ổn định chính trị, trật tự, an toàn xã hội

Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất có vai trò quantrọng trong sự phát triển của đất nước Các công trình phục vụ mục đích an ninh,quốc phòng, lợi ích quốc gia, mục đích phát triển kinh tế đều cần tới mặt bằng

Có thể nói công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được thực hiện nhanh chóng,hiệu quả thì công trình thực hiện đã hoàn thành được một nửa Quá trình thựchiện công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ảnh hưởng trực tiếp tới đời sống củangười dân tại thời điểm bị thu hồi đất và sau này Do diện tích đất sản xuất củangười dân bị thu hồi dẫn đến tình trạng thiếu việc làm, người dân không có thunhập làm ảnh hưởng đến kinh tế của mỗi hộ gia đình cá nhân Thiếu việc làm lànguyên nhân chính dẫn đến tình trạng mất tình hình trật tự an ninh Đời sống củanhân dân sau khi bị thu hồi đất có thể được nâng cao một cách nhanh chóngnhưng không bền vững do người dân không biết sử dụng khoản tiền hỗ trợ đểchuyển đổi nghề nghiệp dẫn đến tình trạng ăn tiêu lãng phí dễ dàng mắc phải các tệ

nạn xã hội.

Việc thu hồi đất không đúng mục đích, các dự án treo dẫn đến mất đất sảnxuất, người dân không có việc làm đây là một trong những nguyên nhân dẫn đếntình trạng người dân bị kích động bởi các thế lực chống đối gây mất trật tự anninh quốc phòng, mất niềm tin của Nhân dân vào Đảng và Nhà nước Chính vìvậy, vai trò của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư rất quan trọng, công tácbồi thường hỗ trợ, tái định cư với mục tiêu không chỉ là làm thế nào để thực hiệnthu hồi đất một cách nhanh chóng mà phải tạo ra được bài toán ổn định và pháttriển bền vững cho người dân sau khi bị thu hồi đất

1.4 Cơ sở lý luận của chính sách pháp luật quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất.

1.3.1 Chính sách bồi thường , hỗ trợ, tái định cư của các tổ chức tài trợ

Các dự án do Ngân hàng thế giới (WB), Ngân hàng phát triển Châu Á

(ADB) cho vay phải được các Bộ chủ quản dự án thông qua như các chươngtrình TĐC đặc biệt và khi tổ chức thực hiện cũng thường gặp các khó khăn nhấtđịnh, đặc biệt trong việc gây ra bất bình đẳ ng giữa các cá nhân và hộ gia đìnhtrong cùng một địa phương nhưng lại ảnh hưởng các chính sách bồi thường thiệthại khác nhau của các dự án khác nhau

Mục tiêu chính sách BT, HT, TĐC của WB và ADB là việc BT, HT, TĐCphải đưa ra những biện pháp khôi phục để giúp người bị ảnh hưởng cải thiệnhoặc ít ra phải giữ được mức sống, khả năng thu nhập và mức độ sản xuất nhưtrước khi chưa có dự án Các biện pháp phục hồi được cung cấp là bồi thườngtheo giá thay thế nhà cửa và các kết cấu khác, bồi thường đất nông nghiệp là lấyđất có cùng hiệu suất và phải gần gũi với đất đã bị thu hồi, bồi thường đất thổ cư

có cùng diện tích được người bị ảnh hưởng chấp nhận, giao đất TĐC với thờihạn ngắn nhất Đối với đất đai và tài sản được bồi thường, chính sách của WB

và ADB là phải bồi thường theo giá xây dựng mới đối với tất cả các công trìnhxây dựng và quy định thời hạn BT, HT, TĐC hoàn thành trước một tháng khi dự

án triển khai thực hiện Việc lập kế hoạch cho công tác BT, HT, TĐC được WB

và ADB coi là điều bắt buộc trong quá trình thẩm định dự án Mức độ chi tiết

của kế hoạch phụ thuộc vào số lượng người bị ảnh hưởng và mức độ tác độngcủa dự án Ngoài ra, còn phải áp dụng các biện pháp sao cho người bị di chuyểnhòa nhập được với cộng đồng mới Để thực hiện các biện pháp này, nguồn tàichính và vật chất cho việc di dân luôn được chuẩn bị sẵn.

1.3.2 Chính sách bồi thường, hỗ trơ, tái định cư một số nước trên thế giới

Đối với bất cứ một quốc gia nào trên thế giới, đất đai là nguồn lực cơ bản,quan trọng nhất của mọi hoạt động đời sống kinh tế - xã hội Vì vậy, nhiều nướctrên thế giới cố gắng không ngừng trong việc hoàn thiện chính sách pháp luật vềđất đai trong đó có chính sách về BT, HT, TĐC của cơ quan quản lý Nhà nước.Dưới đây là một số kinh nghiệm quản lý đất đai của các nước trên thế giới phầnnào giúp ích cho chính sách BT, HT, TĐC ở nước ta

* Hàn Quốc:

Ở Hàn Quốc, vào những năm 70 của thế kỷ trước, trước tình trạng di dân ồ

ạt từ các vùng nông thôn vào đô thị, thủ đô Xơ-un đã phải đối mặt với tình trạngthiếu đất định cư trầm trọng trong thành phố Để giải quyết nhà ở cho dân nhập

cư, chính quyền thành phố phải tiến hành thu hồi đất của nông dân vùng phụcạn Việc đền bù được thực hiện thông qua các công cụ chính sách như hỗ trợ tàichính, cho quyền mua căc hộ do thành phố quản lý và chính sách tái định cư.Các hộ bị thu hồi đất có quyền mua hoặc nhận căn hộ do nhà nước quản

lý, được xây tại khu đất được thu hồi có bán kính cách Xơ-un khoảng 5km Khithị trường bất động sản bùng nổ, hầu hết các hộ có quyền mua căn hộ có thể bánlại quyền mua căn hộ của mình với giá cao hơn nhiều lần so với giá gốc

với trước khi bị thu hồi đất.

Theo quy định của pháp luật Trung Quốc, khi Nhà nước thu hồi đất thìngười nào sử dụng đất sau đó có trách nhiệm đền bù Người bị thu hồi đất đượcthanh toán ba loại tiền: tiền đền bù đất đai, tiền trợ cấp về TĐC, tiền trợ cấp đền

bù hoa màu trên đất Cách tính tiền đền bù đất đai và tiền trợ cấp TĐC căn cứtheo tổng giá trị tổng sản lượng của đất đai những năm trước đây rồi nhân với hệ

số Tiền đền bù cho hoa màu, cho các loại tài sản trên đất được tính theo giá cảhiện tại

Mức đền bù cho giải phóng mặt bằng (GPMB) được thực hiện theo nguyêntắc đảm bảo cho người dân có cuộc sống bằng hoặc cao hơn nơi ở cũ Việc quản

lý GPMB được giao cho các cục quản lý tài nguyên đất ở địa phương đảmnhiệm Tổ chức, cá nhân được quyền sử dụng thửa đất nào sẽ trả tiền thuê mộtđơn vị giải tỏa mặt bằng

Để giải quyết nhà ở cho người dân khi GPMB, phương thức chủ yếu củaTrung Quốc là trả tiền và hỗ trợ bằng cách tính ba khoản sau: Một một là, giá cảxây dựng lại nhà mới và nhà cũ; Hai hai là, giá đất tiêu chuẩn; Ba ba là, trợ cấp

về giá cả Ba khoản này cộng lại là tiền đền bù về nhà ở

Bên cạnh những thành công như vậy, chính sách đền bù, hỗ trợ và TĐC củaTrung Quốc cũng bộc lộ những tồn tại nhất định mà chủ yếu là vấn đề việc làm;tốc độ TĐC chậm, thiếu đồng bộ, thực hiện GPMB trước khi xây xong nhàTĐC

* Thái Lan:

Quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, mọi giao dịch về đất đai đều do

cơ chế thị trường điều tiết Tuy nhiên, với những dự án do Chính phủ quản lý,việc đền bù được tiến hành theo trình tự: tổ chức nghe ý kiến người dân; định giáđền bù

Công tác đền bù, GPMB và bố trí TĐC ở Thái Lan được thực hiện trên cơ sởluật và các văn bản hướng dẫn dưới luật BE 2530, Luật trưng dụng bất động sản Chính phủ Thái Lan căn cứ mức giá do Uỷ ban của Chính phủ xác địnhtrên cơ sở giá chuyển nhượng thị trường bất động sản làm giá đền bù Giá đền

bù phụ thuộc vào từng khu vực, từng dự án Nếu một dự án mang tính chiếnlược quốc gia thì Nhà nước đền bù với giá rất cao so với giá thị trường Nhìnchung, khi tiến hành lấy đất của dân, Nhà nước hoặc cá nhân đầu tư đều đền bùvới mức giá hơn giá thị trường.

1.3.3 Chính sách bồi thường,hỗ trợ, tái định cư của Nhà nước ta qua các thời kỳ

1.3.3.1.Trước khi có Luật đất đaiLuật Đất đai 2003

Trước khi có Luật đất đaiLuật Đất đai 2003, Nhà nước ta từng ban hànhLuật Cải cách ruộng đất năm 1953, ngày 14 tháng 4 năm 1959 Thủ tướng Chínhphủ ban hành Nghị định 151 – TTg quy định về thể lệ tạm thời trưng dụng ruộngđất Đây là văn bản pháp luật đầu tiên liên quan đến bồi thường và bố trí TĐC ởnước ta Sau đó lần lược Luật đất đaiLuật Đất đai 1988, Luật đất đaiLuật Đất đai

1993 được ban hành Luật đất đaiLuật Đất đai 1993 sau những lần sửa đổi, bổsung năm 1998, 2001 đã thay thế cho Luật đất đaiLuật Đất đai 1998

Luật đất đaiLuật Đất đai năm 1993 quy định các loại đất, các nguyên tắc sửdụng đối với từng loại đất, quyền và nghĩa vụ của người sử dụng đất

Sau khi Luật đất đaiLuật Đất đai năm 1994 ra đời, Nhà nước ban hànhnhiều văn bản dưới luật như:

+ Nghị định số 90/CP ngày 17/8/1994 của Chính phủ về bồi thường thiệt hạikhi Nhà nước thu hồi đất vào sử dụng mục đích an ninh, quốc phòng, lợi ích quốcgia và lợi ích công cộng

+ Nghị định số 87/CP ngày 17/8/1994 của Chính phủ về ban hành khunggiá các loại đất

+ Thông tư liên bộ số 94/TT/LB/B? B?… ngày 14/11/1994 về hướng dẫnthi hành Nghị định số 87/CP ngày 17/8/1994 của chính phủ quy định khung giácác loaiaj đất

+ Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24/02/1998 về bồi thường thiệt hạikhi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi íchquốc gia, lợi ích công cộng Vấn đề định giá và công tác thực hiện bồi thườngthiệt hại cho người dân khi GPMB trong Nghị định số 22/1998/NĐ-CP có ưu

điểm và hạn chế sau:

* Ưu điểm:

+ Thể hiện thống nhất chính sách bồi thường thiệt hại cho mọi trường hợp

bị Nhà nước thu hồi đất

+ Quy định về giá đất, giá tài sản bồi thường phù hợp hơn với giá trị thiệthại thực tế của người dân có đất bị thu hồi Song song với công tác bồi thường

về đất, tài sản gắn liền với đất, Nhà nước còn tiến hành một số chính sách hỗ trợnhằm đảm bảo ổn định cuộc sống tại nơi ở cũ hoặc nơi ở mới

+ Quy định đầy đủ phạm vi, đối tượng áp dụng, điều kiện được bồi thường,chi tiết và cụ thể hóa các trường hợp bồi thường thiệt hại về đất, nhà, các tài sảnkhác gắn liền với đất cho phù hợp với thực tế quản lý sử dụng đất, tạo điều kiệnthuận lợi cho quá trình tổ chức thực hiện

+ Đảm bảo quyền tự do lựa chọn phương thức bồi thường bao gồm bồithường về đất, bằng tiền hoặc bằng đất và bằng tiền tạo điều liện chủ động chongười dân, ngăn chặn sự áp đặt hành chính từ phía cơ quan Nhà nước

* Hạn chế:

+ Nhà nước quy định mức đất ở theo từng vùng nhưng đối với trường hợpđất dang sử dụng, nhất là ở các khu dân cư nông thôn thì chưa có quy định cụthể mức đất ở với các trường hợp sử dụng đất trước khi có Luật đất Đất đai 1993nên Hội đồng bồi thường và các địa phương gặp nhiều vướng mắc khi xác địnhdiện tích đất ở được bồi thường cho các hộ gia đình cá nhân

+ Nhà nước chưa có văn bản hướng dẫn cụ thể đất ở của hộ gia đình đượctính theo định mức hay theo hiện trạng sử dụng, theo các giấy tờ hợp pháp haygiấy tờ hợp lệ qua các thời kỳ Trước đây, các giấy tờ về đất đai chỉ ghi là đấtthổ cư chứ không có khái niệm riêng cho đất, đất vườn Quá trình thực hiện khigặp trường hợp này thì nhiều địa phương còn lúng túng về phương thức triểnkhai dự án và giải quyết bồi thường cho người dân

+ Về chính sách tái định cư và các chính sách hỗ trợ khác cho người thuhồi thì Nghị định số 22/1998/NĐ-CP có quy định nhưng chưa có văn bản hướngdẫn, quy định về quy trình lập và thẩm định kế hoạch tái định cư

+ Chưa quy định cụ thể về biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định thu hồiđất, quy định bồi thường đối với những trường hợp cố tình không thực hiện theoquy định của dự án và của Nhà nước.

1.3.3.2. Sau khi Luật đất đaiLuật Đất đai 2003 có hiệu lực

Luật đất đaiLuật Đất đai năm 2003 đã sửa đổi, bổ sung nhiều nội dungquan trọng, đặc biệt là với những nội dung về thu hồi đất phục vụ lợi ích côngcộng và bồi thường thiệt hại về đất khi Nhà nước thu hồi đất

Quan tâm tới lợi ích của những người bị thu hồi đất, sau khi Luật ĐấtđaiLuật Đất đai năm 2003 ra đời, các Nghị định, Thông tư được ban hành nhằm

cụ thể hoá các điều luật về BTHT & TĐC như:

+ Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ hướngdẫn thi hành Luật Đất đaiLuật Đất đai năm 2003

+ Nghị định số 188/2004/NĐ-CP ngày 16/11/2004 của Chính phủ vềphương pháp xác định giá đất và khung giá các loại đất

+ Nghị định số 197/ 2004/NĐ-CP ngày 03 tháng 12 năm 2004 của Chínhphủ về BTHT & TĐC khi Nhà nước thu hồi đất

+ Thông tư số 116/2004/TT-BTC của Bộ Tài Chính chính thay thế thông tư

số 145/1998/TT-BTC ngày 04 tháng 11 năm 1998 của Bộ Tài Chính chínhhướng dẫn thi hành Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 24 tháng 4 năm 1998của Chính phủ về việc đền bù thiệt hại khi nhà nước thi hồi đất để sử dụng vàomục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng

+ Nghị định số 17/2006/NÐ-CP ngày 27 tháng 1 năm 2006 của Chính phủ

về sửa đổi, bổ sung một số điều của các Nghị định hướng dẫn thi hành Luật ĐấtđaiLuật Đất đai

+ Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25 tháng 5 năm 2007 của Chính phủquy định bổ sung về việc cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, thu hồi đất,thực hiện quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục BTHT & TĐC khi Nhà nước thuhồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai

+ Nghị định số 25/2008/NĐ-CP ngày 04 tháng 3 năm 2008 của Chính phủquy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Bộ Tài nguyên

và Môi trường.

+ Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13 tháng 8 năm 2009 của Chính phủquy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, BTHT & TĐC.+ Thông tư số 14/2009/TT-BTNMT ngày 01 tháng 10 năm 2009 của BộTài nguyên và Môi trường quy định chi tiết về BTHT & TĐC và trình tự, thủ tụcthu hồi đất, giao đất, cho thuê đất

+ Nghị định số 88/2009/NĐ-CP ngày 19 tháng 10 năm 2009 của Chính phủ

về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khácgắn liền với đất

* Ưu điểm:

+ Quy định đầy đủ hơn về nguyên tắc, phạm vi, đối tượng áp dụng, điềukiện bồi thường phù hợp với hình thức thực tế, giúp các địa phương giải quyếtvấn đề bồi thường, GPMB nhanh chóng và chính xác, hạn chế tình trạng khiếukiện của người dân

+ Chính sách tái định cư của Nghị định số 197/CP đã được quy định cụ thể

và chi tiết dựa trên nguyên tắc công khai công bằng giữa các hộ

+ Nghị định đã quy định cụ thể các trường hợp thu hồi đất mà không đượcđền bù đã hạn chế việc đền bù tràn lan như khi áp dụng Nghị định số 22/NĐ-CP.+ Nghị định cũng đã quy định rõ trách nhiệm của Nhà nước và các tổ chức,

hộ gia đình, cá nhân trong việc chậm thực hiện đền bù được quy định cụ thể tạiđiều 9, Nghị định số 197/2004/NĐ-CP

* Hạn chế:

+ Nghị định chưa có quy định về mức đất ở đối với các trường hợp sử dụngđất trước khi Luật đất đaiLuật Đất đai 1993 có hiệu lực thi hành đã gây khókhăn trong việc xác định diện tích đất ở để đền bù cho hộ gia đình, cá nhân bịthu hồi

+ Chưa có quy định cụ thể, chi tiết về chính sách hỗ trợ đối với gia đình, cánhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp mà giao cho UBND cấp tỉnh quyết định.+ Thực hiện đền bù thiệt hại về đất theo mục đích sử dụng lại thấp hơnnhiều so với giá đất ở ngoài thị trường dẫn đến việc người dân không chấp nhận

giá đền bù của nhà nước.

+ Nghị định chưa quy định công khai phương án đền bù mà chỉ mới côngkhai chính sách TĐC Điều này đã hạn chế việc thực hiện quy chế dân chủ ở cơ

sở, tạo điều kiện cho tiêu cực xảy ra như lập hồ sơ khống để nhận đền bù

1.3.3.3 Giai đoạn Luật Đất đaiLuật Đất đai 2013 có hiệu lực đến nay

Nhằm bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích hợp pháp cho người bị thu hồiđất, khắc phục bất cập và điều tiết một cách hài hòa lợi ích giữa Nhà nước,người sử dụng đất và nhà đầu tư, đồng thời nhằm giảm thiểu khiếu kiện trongbồi thường, giải phóng mặt bằng, Luật Đất đaiLuật Đất đai 2013 vừa tiếp tục kếthừa, luật hóa những quy định còn phù hợp đã và đang đi vào cuộc sống củapháp luật đất đaiLuật Đất đai năm 2003, nhưng đồng thời đã sửa đổi, bổ sungmột số quy định mới nhằm tháo gỡ những hạn chế, bất cập của pháp luật ĐấtđaiLuật Đất đai năm 2003, đưa chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cưtrong Nghị quyết 19/NQ-TW đi vào cuộc sống

Có thể khái quát một số nội dung chủ yếu mang tính đổi mới về lĩnh vựcbồi thường, giải phóng mặt bằng quy định trong Luật Đất đaiLuật Đất đai năm

2013 so với Luật Đất đaiLuật Đất đai năm 2003 cụ thể như sau:

Quy định nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất.Các chế định bồi thường về đất, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đấttrong Luật Đất đaiLuật Đất đai năm 2003 trên thực tế đã không thể chế, truyềntải hết các quy định mang tính nguyên tắc để thực hiện thống nhất khi xử lýnhững vấn đề phức tạp phát sinh trong thực tiễn thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ,tái định cư tại các địa phương, các bộ, ngành Khắc phục hạn chế này, Luật ĐấtđaiLuật Đất đai năm 2013 đã tách nguyên tắc bồi thường về đất và nguyên tắcbồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồiđất thành 02 điều riêng biệt (Điều 74 và Điều 88) Trong đó, quy định cụ thể cácnguyên tắc bồi thường về đất và các nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sảngắn liền với đất khi Nhà nước thu hồi đất để các bộ, ngành, địa phương và ngườithu hồi đất căn cứ vào đó thống nhất thực hiện, cụ thể:

- Nguyên tắc bồi thường về đất khi Nhà nước thu hồi đất (Điều 74 Luật đất

+ Việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm dân chủ, kháchquan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật.

- Nguyên tắc bồi thường thiệt hại về tài sản, ngừng sản xuất, kinh doanhkhi Nhà nước thu hồi đất (Điều 88 Luật Đất đaiLuật Đất đai):

+ Khi Nhà nước thu hồi đất mà chủ sở hữu tài sản hợp pháp gắn liền vớiđất bị thiệt hại về tài sản thì được bồi thường

+ Khi Nhà nước thu hồi đất mà tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, người ViệtNam định cư ở nước ngoài, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài phải ngừngsản xuất, kinh doanh mà có thiệt hại thì được bồi thường thiệt hại

- Quy định cụ thể và làm rõ các điều kiện để được bồi thường về đất khiNhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xãhội vì lợi ích quốc gia, công cộng đối với từng loại đối tượng mà Nhà nước thuhồi đất Trong đó, Luật bổ sung thêm 02 trường hợp được bồi thường về đất khiNhà nước thu hồi đất quy định tại Điều 75, cụ thể:

+ Bổ sung bồi thường đối với các trường hợp sử dụng đất thuê trả tiền thuêđất một lần cho cả thời gian thuê nhằm đảm bảo sự bình đẳng giữa người sử dụngđất theo hình thức thuê đất trả tiền một lần cho cả thời gian thuê với người đượcgiao đất có thu tiền sử dụng đất (có cùng nghĩa vụ tài chính như nhau)

+ Bổ sung bồi thường đối với trường hợp cơ sở tôn giáo, cộng đồng dân

cư đang sử dụng đất mà không phải là đất do Nhà nước giao, cho thuê và cóGiấy chứng nhận hoặc có đủ điều kiện để được cấp Giấy chứng nhận quyền sửdụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định củaLuật này mà chưa được cấp

Đây là một trong những điểm mới của Luật Đất đaiLuật Đất đai năm 2013

mà Luật Đất đaiLuật Đất đai 2003 chưa quy định rõ, những quy định này sẽ giảiquyết được những vướng mắc trong việc việc bồi thường, hỗ trợ đất đối với đất

do cơ sở tôn giáo đang sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp, sản xuấtlâm nghiệp, sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp, làm cơ sở hoạt động từ thiện,không phải là đất do được Nhà nước giao mà có nguồn gốc do nhận chuyểnnhượng, nhận tặng cho hợp pháp hoặc khai hoang trước ngày 01 tháng 7 năm2004

1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về bồi thường,

hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

1.4.1 Công tác quản lý nhà nước về đất đai

Việc ban hành và tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật đấtđaiLuật Đất đai Đất đai là đối tượng quản lý phức tạp, luôn biến động theo sựphát triển của nền kinh tế - xã hội Để thực hiện tốt chức năng quản lý Nhà nước

về đất đai đòi hỏi các văn bản pháp luật liên quan đến lĩnh vực này phải mangtính ổn định cao và phù hợp với tình hình thực tế Ở nước ta, do các đặc điểmlịch sử, kinh tế xã hội của đất nước trong mấy thập kỷ qua có nhiều biến độnglớn, nên các chính sách về đất đai cũng theo đó không ngừng được sửa đổi, bổsung Từ năm 1993 đến năm đến nay, Nhà nước đã ban hành hơn 300 văn bảnquy phạm pháp luật về quản lý và sử dụng đất Sau khi quốc hội thông qua LuậtĐất đaiLuật Đất đai 2003 sửa đổi bổ sung 2009 cùng với các văn bản hướng dẫnthi hành đã nhanh chóng đi vào cuộc sống Với những đổi mới về pháp luật đấtđaiLuật Đất đai, thời gian qua công tác GPMB đã đạt những kết quả đáng khích

lệ, đã cơ bản đáp ứng được nhu cầu về mặt bằng cho việc phát triển các dự ánđầu tư Tuy nhiên bên cạnh đó, do tính chưa ổn định, chưa thống nhất củapháp luật đất đaiLuật Đất đai qua các thời kỳ mà công tác bồi thường GPMB đãgặp khá nhiều khó khăn và cản trở Thực tiễn triển khai cho thấy việc ban hànhcác văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai có ảnh hưởng rấtlớn đến công tác bồi thường GPMB Hệ thống văn bản pháp luật đất đaiLuật Đấtđai còn có những nhược điểm như là số lượng nhiều, mức độ phức tạp cao,

không thuận lợi trong sử dụng, nội bộ hệ thống chưa đồng bộ, chặt chẽ, gây lúngtúng trong xử lý và tạo kẽ hở trong thực thi pháp luật Bên cạnh việc ban hànhcác văn bản quy phạm về quản lý, sử dụng đất đai, việc tổ chức thực hiện cácvăn bản đó cũng có vai trò rất quan trọng Kết quả kiểm tra thi hành Luật ĐấtđaiLuật Đất đai năm 2003 sửa đổi bổ sung 2009 của Bộ Tài nguyên và Môitrường cho thấy UBND các cấp đều có ý thức quán triệt việc thực thi pháp luật

về đất đai nhưng nhận thức về các quy định của pháp luật nói chung còn yếu, ởcấp cơ sở còn rất yếu Tại nhiều địa phương, đang tồn tại tình trạng nể nang,trọng tình hơn chấp hành quy định pháp luật trong giải quyết các mối quan hệ vềđất đai Cán bộ địa chính, chủ tịch UBND xã nói chung chưa làm tốt nhiệm vụphát hiện, ngăn chặn, xử lý kịp thời những hành vi vi phạm pháp luật về đất đaitrên địa bàn Đó là nguyên nhân làm giảm hiệu lực thi hành pháp luật, gây mấtlòng tin trong nhân dân cũng như các nhà đầu tư và đã ảnh hưởng trực tiếp đếntiến độ GPMB

1.4.2 Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

Đất đai là có hạn, không gian sử dụng đất đai cũng có hạn Để tồn tại vàduy trì cuộc sống của mình con người phải dựa vào đất đai, khai thác và sử dụngđất đai để sinh sống Quy hoạch sử dụng đất đai là biện pháp quản lý không thểthiếu được trong việc tổ chức sử dụng đất của các ngành kinh tế - xã hội và cácđịa phương, là công cụ thể hiện sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế, có tác dụng quyếtđịnh để cân đối giữa nhiệm vụ an toàn lương thực với nhiệm vụ CNH- HĐH đấtnước nói chung và các địa phương nói riêng – Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất

có tác động tới chính sách bồi thường đất đai trên hai khía cạnh: Quy hoạch, kếhoạch sử dụng đất là một trong những căn cứ quan trọng nhất để thực hiện việcgiao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất, mà theo quy định của Luậtđất đaiLuật Đất đai, việc giao đất, cho thuê đất chỉ được thực hiện khi có quyếtđịnh thu hồi đất đó của người đang sử dụng; Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất làmột trong những nhân tố ảnh hưởng tới giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất;

từ đó tác động tới giá đất tính bồi thường

1.4.3 Yếu tố chính trị

Thứ nhất, quan điểm, đường lối của Đảng về xây dựng, hoàn thiện chính

sách, pháp luật đất đaiLuật Đất đai nói chung và chính sách, pháp luật về BT,HT,TĐC khi NNTHĐ nói riêng Xét về phương diện lý luận, pháp luật là sự thểchế hoá, quan điểm, đường lối, chủ trương của Đảng Hoạt động xây dựng phápluật đất đaiLuật Đất đai nói chung và pháp luật về BT, HT, TĐC khi Nhà nướcNTHĐ nói riêng không thể “thoát ly” các quan điểm, đường lối, chủ trương củaĐảng về tiếp tục đổi mới chính sách, pháp luật đất đaiLuật Đất đai trong thời kỳđẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới đất nước Ở nước ta, trong điều kiện mộtĐảng cầm quyền, một trong những phương thức lãnh đạo của Đảng là ban hànhcác quan điểm, đường lối, chủ trương về phát triển đất nước Trên cơ sở đó, Nhànước thể chế hoá các quan điểm, đường lối của Đảng bằng các quy định củapháp luật để quản lý xã hội Như vậy, quan điểm, đường lối của Đảng có tácđộng trực tiếp đến quá trình xây dựng, hoàn thiện pháp luật đất đaiLuật Đất đainói chung và pháp luật về BT, HT, TĐC khi NNTHĐ nói riêng

Thứ hai, chế độsởhữu toàn dân về đất đai nước ta, do tính đặc thù đất đai

thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu Chế độ sở hữu đó đãtác động đến nội dung các quy định của pháp luật về BT khi NNTHĐ thể hiện

trên một số khía cạnh cơ bản sau đây: Một là, ở nước ta, trong trường hợp thật

cần thiết khi Nhà nước có nhu cầu sửdụng đất vì mục đích quốc phòng, anninh; lợi ích quốc giathì Nhà nước thực hiện việc THĐ có BT cho người sửdụng đất chứ Nhà nước không mua đất của chủ đất như các nước có chế độ sở

hữu tư nhân về đất đai; Hai là, việc BT, HT &TĐC cho người bị THĐ căn cứ

vào giá đất cụ thể do Nhà nước xác định tại thời điểm THĐ chứ không căn cứvào giá đất trên thị trường; Ba là, không phải bất cứ người bị THĐ nào cũng

được Nhà nước BT, HT mà chỉ những người sử dụng có đủ các điều kiện theo

quy định mới được BT khi NNTHĐ; Bốn là, không phải bất cứ cơ quan nhà

nước nào cũng có thẩm quyền THĐ mà chỉ những cơ quan được pháp luật chophép thì mới được THĐ

1.4.4 Yếu tố kinh tế

Cơ chế quản lý kinh tế cũng có những tác động nhất định đến pháp luậtBT,HT, TĐC khi NNTHĐ Trước đây, trong cơ chế quản lý kinh tế tập trungquan liêu, bao cấp pháp luật nghiêm cấm việc mua bán, chuyển nhượng đất đai.

Do đó, đất đai có giá trị thấp Tuy nhiên, kể từ khi nền kinh tế nước ta chuyểnđổi sang nền kinh tế thị trường, Nhà nước chủ trương xây dựng và phát triểnnhiều thành phần kinh tế; các thành phần kinh tế bình đ ng trước pháp luậtTrongđiều kiện kinh tế thị trường cơ chế quản lý đất đai có sự thay đổi: Nhà nước thừanhận QSDĐ là loại hàng hoá đặc biệt và được trao đổi trên thị trường ViệcTHĐ gặp nhiều khó khăn do người bị THĐ không đồng thuận với phương án

BT, HT, TĐC khi NNTHĐ, phát sinh các tranh chấp, khiếu kiện vượt cấp, phứctạp, kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ gây mất ổn định xã hội, vì vậy, pháp luật về BT,

HT, TĐC khi NNTHĐ thường xuyên được rà soát, sửa đổi, bổ sung và hoànthiện nhằm đáp ứng yêu cầu của quản lý đất đai trong điều kiện kinh tế thịtrường

1.4.5 Yếu tố tâm lý xã hội, nhận thức xã hội

Công tác BT, HT, TĐC khi NNTHĐ cũng chịu tác động không nhỏ củatâm lý và nhận thức xã hội của người có đất bị thu hồi, tổ chức cá nhân sử dụngđất sau khi thu hồi bởi với truyền thống văn hóa, các quan niệm được hình thànhtrong đời sống xã hội như quan niệm về phong thủy, tâm lý số đông đã tác độngtrực tiếp đến công tác BT, HT, TĐC khi NNTHĐ Nếu việc THĐ được BT,HT,TĐC chỗ ở mới phù hợp với quan niệm, phong thủy hoặc nhân dân chấphành tốt pháp luật về quyền, lợi ích của mình sẽ tạo được động lực thúc đẩy quátrình GPMB, nhân dân đồng tình ủng hộ, thống nhất di dời vào nơi ở mới từ đó

sẽ giúp cho quá trình GPMB được nhanh hơn Ngược lại, nếu nhận thức xã hôịchưa cao, người THĐ có tâm lý không muốn di dời giải tỏa đến nơi ở mới sẽ tácđộng tiêu cực đến kết quả thực thị pháp luật về BT, HT, TĐC khi NNTHĐ

1.4.6 Yếu tố hội nhập quốc tế

Quá trình hội nhập quốc tế cũng có những tác động không nhỏ tới pháp luật

về BT, HT, TĐC khi NNTHĐ Để gia nhập các tổ chức Thương mại thế giới,các hiệp định song phương, đa phương…nước ta cam kết tuân thủ và thực thi

nghiêm chỉnh các quy định, luật lệ của Tổ chức này Những nguyên tắc cơ bản

mà Tổ chức Thương mại thế giới đặt ra và yêu cầu các quốc gia thành viên phảicam kết; đó là: Nguyên tắc bình đẳ ng, không phân biệt đối xử trong kinh doanh;nguyên tắc công khai, minh bạch; cải cách thủ tục hành chính theo cơ chế mộtcửa, một đầu mối và thống nhất quy trình chung áp dụng cho cả nhà đầu tư trongnước và nhà đầu tư nước ngoài trong việc GPMB để thực hiện các dự án đầu tư,

cơ chế một giá trong quá trình áp giá BT là những nội dung liên tục được sửađổi, bổ sung và điều chỉnh trong pháp luật hiện hành thời gian qua, chúng đã vàđang dần hài hòa với pháp luật thế giới

1.5 Cơ sở pháp lý về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư hiện hành

1.5.1 Các văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở Trung ương ban hành

Sau khi Luật đất đaiLuật Đất đai 2013 được ban hành, Nhà nước đã banhành nhiều văn bản dưới luật như Nghị định, Thông tư cụ thể hoá các điều luật

về giá đất, bồi thường, hỗ trợ thu hồi đất bao gồm:

- Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm 2014 của chính phủquy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất

- Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30 tháng 6 năm 2014 của Bộ Tàinguyên và Môi trường quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhànước thu hồi đất

- Thông tư số 30/2014/TT-BTNMT ngày 02 tháng 6 năm 2014 của Bộ Tàinguyên và Môi trường quy định chi tiết về hồ sơ giao đất, cho thuê đất, chuyểnmục đích sử dụng đất, thu hồi đất

- Thông tư số 76/2014/TT-BTNMT ngày 02/6/2014 của Bộ Tài chính,hướng dẫn một số điều của Nghị định số 45/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 5 năm

2014 của Chính phủ quy định về thu tiền sử dụng đất

- Thông tư số 332/2016/TT-BTNMT ngày 26/12/2016 của Bộ Tài chính, sửađổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 76/2014/TT-BTC ngày 16 tháng 6 năm

2014 của Bộ Tài chính hướng dẫn một số điều của Nghị định số 45/2014/NĐ-CPngày 15 tháng 5 năm 2014 của Chính phủ quy định về thu tiền sử dụng đất.

- Nghị định số 01/2017/NĐ-CP ngày 06/01/2017 của Chính phủ, quy địnhsửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định quy định chi tiết thi hành Luật ĐấtđaiLuật Đất đai;

- Nghị định số 45/2014/NĐ-CP/NĐ-CP ngày 15/5/2014 của Chính phủ,quy định về thu tiền sử dụng đất

- Quyết định số 63/2015/QĐ-TTg ngày 10 tháng 12 năm 2015 của Thủ tướngChính phủ về chính sách hỗ trợ đào tào nghề và giải quyết việc làm cho người laođộng bị thu hồi đất

1.5.2 Các văn bản quy phạm pháp luật do Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La ban hành

Căn cứ vào thẩm quyền và các quy định của pháp luật, Ủy ban nhân tỉnhSơn La có ban hành một số Quyết định về công tác bồi thường, hỗ trợ và TĐCKhi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Sơn La như sau:

- Căn cứ Quyết định số 15/2014/QĐ-UBND ngày 11/8/2014 của UBND tỉnhSơn La về việc quy định một số nội dung về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khiNhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Sơn La;

- Quyết định số 2306/QĐ-UBND ngày 29/8/2014 của UBND tỉnh Sơn La vềviệc quy định đơn giá bồi thường nhà cửa, vật kiến trúc, cây cối hoa màu và chínhsách hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Sơn La;

- Quyết định số 19/2017/QĐ-UBND ngày 03/7/2017 của UBND tỉnh Sơn La

về việc ban hành quy định bảng giá các loại đất trên địa bàn tỉnh Sơn La áp dụngđến 31/12/2019;

- Quyết định số 03/2017/QĐ-UBND ngày 03/01/2017 của UBND tỉnh Sơn La

về việc sửa đổi bổ sung một số Điều tại quy định ban hành kèm theo Quyết định số15/2014/QĐ-UBND ngày 11/8/2014 của UBND tỉnh Sơn La về việc quy định một

số nội dung về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa

bàn tỉnh Sơn La;

- Quyết định số 21/2018/QĐ-UBND ngày 16/7/2018 của UBND tỉnh Sơn La

về việc sửa đổi, bổ sung một số Điều quy định kèm theo Quyết định số15/2014/QĐ-UBND ngày 11/8/2014; Khoản 8, Điều 01, Quyết định số03/2017/QĐ-UBND ngày 03/01/2017 của UBND tỉnh Sơn La;

- Quyết định số 914/QĐ-UBND về việc phê duyệt điều chỉnh một số nội dung

dự án Bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tuyến đường QL.6 (đoạn tránh thành phóSơn LA, tỉnh Sơn La) ngày 24 tháng 5 năm 2022;

- Thông báo số 78/TB-UBND về việc thu hồi đất để thực hiện dự án tuyếnđường Quốc lộ 6 (Đoạn tránh thành phố Sơn La) – Phạm vi điều chỉnh nút giao ngã

tư Km302+500, khu tái định cư tập trung và nút giao cuối tuyến bản Hôm xãChiềng Cọ ngày 31 tháng 3 năm 2022;

- Công văn số 1785/TT HĐND về việc thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụngđất (Đợt 2) để thực hiện dự án đầu tư xây dựng đường tránh Quốc lộ 6 (đoạn tuyếntránh thành phố Sơn La, tỉnh Sơn La ngày 15 tháng 11 năm 2018

1.6 Cơ sở thực tiễn công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn cả nước và tại tỉnh Sơn La

1.6.1 Thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trên địa bàn

cả nước

Vai trò của đất đai đối với quá trình phát triển xã hội ngày được nhìn nhậnđầy đủ, toàn diện và khoa học, đặc biệt là trong thời kỳ -HĐH đất nước Trongnhững năm qua, việc thực hiện chính sách bồi thường GPMB ở Việt Nam đã vàđang đạt được những hiệu quả nhất định Nhờ những thay đổi hợp lý của quyđịnh pháp luật về phương pháp tổ chức và năng lực cán bộ thực thi GPMB đãthúc đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng trong các dự án đầu tư gần đây, gópphần giảm bớt tác động tiêu cực đối với người dân bị thu hồi đất cũng như đốivới dự án Việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đã giúpcho đất nước xây dựng cơ sở vật chất, phát triển kết cấu hạ tầng, xây dựng khuchế xuất, khu công nghiệp, khu công nghệ cao, các dự án trọng điểm của Nhà

nước cũng như góp phần chuyển đổi cơ cấu nền kinh tế, ổn định đời sống sảnxuất cho con người có đất bị thu hồi.

Theo báo cáo của 63 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, sau gần 5 nămtriển khai thực hiện Luật Đất đaiLuật Đất đai 2013, tổng diện tích đất đã thu hồi

là 728 nghìn ha (trong đó có 536 nghìn ha đất nông nghiệp) để sử dụng vào mụcđích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và phát triển kinh

tế Trong đó các tỉnh, thành phố có diện tích đất thu hồi lớn là Đắk Lăk, ĐiệnBiên, Sơn La, Lào Cai, Nghệ An, Bình Phước (Bộ Tài nguyên và Môi trường,2016)  Cập nhật mới

Nhìn chung, diện tích đất được thu hồi đã đáp ứng được mục tiêu phát triểnKT-XH, bảo đảm quốc phòng, an ninh của địa phương; các quy định về bồithường, hỗ trợ, tái định cư từng bước được điều chỉnh, bổ sung phù hợp với cơchế quản lý kinh tế thị trường, đảm bảo tốt hơn quyền lợi hợp pháp của người bịthu hồi đất Việc tổ chức thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cưcủa Trung tâm phát triển quỹ đất bước đầu đã phát huy hiệu quả tốt, góp phần đápứng nhu cầu "đất sạch" để thực hiện các dự án đầu tư nhất là các dự án đầu tưnhằm mục đích công cộng

Tuy nhiên, việc thực hiện công tác này trong thời gian qua cũng còn nhữngtồn tại, vướng mắc, và hiện nay vấn đề bồi thường thiệt hại, GPMB đang trởthành một trong những vấn đề nổi cộm nhất trong công tác quản lý đất đai, làmphát sinh nhiều khiếu nại của công dân

- Về chính sách: Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư trong thờigian trước đây chưa thoả đáng, làm thiệt hại lợi ích chính đáng của người có đất

bị thu hồi Tuy nhiên hiện nay chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư đãđược điều chỉnh ngày càng thoả đáng hơn và về cơ bản đã đáp ứng được yêu cầuthực tế

- Về tổ chức thực hiện: Trong tổ chức thực hiện đã để xảy ra nhiều saiphạm, là nguyên nhân dẫn đến khiếu nại, đáng chú ý là các sai phạm sau:

+ Giá đất bồi thường chủ yếu thực hiện theo bảng giá nên trong nhiềutrường hợp thấp hơn giá chuyển nhượng thực tế trên thị trường, đặc biệt là đối

với đất nông nghiệp trong khu vực đô thị Tiền bồi thường đất nông nghiệpthường không đủ để nhận chuyển nhượng diện tích đất nông nghiệp tương tựhoặc không đủ để chuyển sang làm ngành nghề khác Nhiều trường hợp bị thuhồi đất ở thì tiền bồi thường không đủ để nhận chuyển nhượng đất ở hoặc mualại nhà ở mới tại khu tái định cư (theo kết quả kiểm tra việc thi hành Luật ĐấtđaiLuật Đất đai 2013, trong số đơn khiếu nại về bồi thường, giải phóng mặtbằng, tái định cư có tới 70% số trường hợp khiếu nại về giá đất nông nghiệp bồithường quá thấp so với giá đất chuyển nhượng thực tế trên thị trường, giá đất ởđược giao tại nơi tái định cư lại quá cao so với giá đất ở đã được bồi thường tạinơi bị thu hồi) Đa số các tỉnh đã giải quyết tốt công tác khiếu nại, tố cáo, bêncạnh đó cũng có một số địa phương chưa thực sự quan tâm trong công tác giảiquyết các đơn thư khiếu nại, tố cáo của nhân dân về GPMB.

Theo kết quả tổng hợp báo cáo của các tỉnh, thành phố trực thuộc Trungương thì trong gần 7 năm, các địa phương đã quyết định thu hồi 50.906 ha của1.481 tổ chức và 598 hộ gia đình, cá nhân vi phạm pháp luật về đất đai Nhữngtỉnh thu hồi nhiều đất do vi phạm pháp luật về đất đai như: Bình Phước, Phú Yên,

Đắk Nông, Quảng Nam, Gia Lai, Quảng Ninh, Khánh Hòa, Hà Nội

+ Chưa có sự liên kết giữa các quy định trong việc xác nhận tính hợp thức vềquyền sử dụng đất khi cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và khi tính toánmức bồi thường, hỗ trợ, tái định cư Từ đó dẫn đến việc áp dụng pháp luật ở các địaphương để giải quyết vấn đề này cũng khác nhau, nhiều trường hợp mang tính chủquan, không công bằng trong xử lý giữa những trường hợp có cùng điều kiện.+ Tại nhiều dự án, các cơ quan có trách nhiệm thực hiện bồi thường, hỗ trợ,tái định cư để giải phóng mặt bằng chưa thực hiện đúng trình tự, thủ tục từ côngkhai quy hoạch, thông báo kế hoạch, quyết định thu hồi đất, đề xuất phương án, cho tới khâu cưỡng chế Sai phạm chủ yếu về trình tự thực hiện là không thôngbáo trước cho người có đất bị thu hồi, không có quyết định thu hồi đất của cơquan nhà nước có thẩm quyền, trong thành phần hội đồng bồi thường, giải phóngmặt bằng không có sự tham gia của đại diện những người có đất bị thu hồi

+ Nhiều dự án chưa có khu tái định cư đã thực hiện thu hồi đất ở Nhìnchung các địa phương chưa coi trọng việc lập khu tái định cư chung cho các dự

án tại địa bàn, một số khu tái định cư đã được lập nhưng không bảo đảm yêu cầu

“tốt hơn hoặc bằng nơi ở cũ”

+ Trong việc thu hồi đất tại một số dự án còn có những biểu hiện tiêu cựcnhư: thu hồi đất để sử dụng vào mục đích phát triển kinh tế hoặc xây dựng côngtrình công cộng nhưng một thời gian sau lại quyết định sử dụng vào mục đíchxây dựng nhà ở hoặc phân lô bán nền; trong khu tái định cư bố trí cả những đốitượng không thuộc diện tái định cư, trong đó có cả những trường hợp là ngườinhà, người thân của cán bộ lãnh đạo trong khi nhiều người thuộc diện tái định cưkhông được bố trí

+ Một số địa phương chưa làm tốt công tác tuyên truyền, vận động, giảithích cho nhân dân hiểu rõ quy định của pháp luật hoặc né tránh, thiếu cươngquyết, không giải quyết dứt điểm, làm cho việc giải phóng mặt bằng bị kéo dàinhiều năm Năng lực của đội ngũ cán bộ làm công tác giải phóng mặt bằng cònhạn chế, thiếu chuyên nghiệp, lúng túng trong việc giải thích chính sách phápluật cho nhân dân, thậm chí còn làm trái quy định của pháp luật dẫn đến khiếunại, khiếu kiện (Bộ Tài nguyên và Môi trường, 2012a)

1.6.2 Thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư tại tỉnh Sơn La

về đơn giá bồi thường nhà cửa, vật kiến trúc hoa màu và chính sách hỗ trợ khi

Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Sơn La và Quyết định số UBND ngày 14/7/2017 Ban hành quy định Bảng giá các loại đất trên địa bàn tỉnhSơn La áp dụng đến 31/12/2019 Ngoài ra còn ban hành một số văn bản hướngdẫn về cơ chế, chính sách trong quá trình thực hiện.

19/2017/QĐ-1.6.2.2 Đánh giá tình hình thực hiện

a Những mặt đạt được

Trên cơ sở Luật Đất đaiLuật Đất đai năm 2013, Chính phủ đã ban hành Nghịđịnh số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy định về bồi thường, hỗ trợ và táiđịnh cư khi Nhà nước thu hồi đất, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã ban hànhThông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014 quy định chi tiết về bồithường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất Các văn bản này đã giảiquyết một số tồn tại về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, nhất các khoản

hỗ trợ cho người bị thu hồi đất trước đây Đặc biệt về chính sách hỗ trợ đối vớingười bị thu hồi đất, đã có chính sách hỗ trợ thoả đáng khi Nhà nước thu hồi đất,làm giảm đáng kể việc thắc mắc, khiếu nại của người dân về chính sách hỗ trợ ổnđịnh đời sống và chuyển đổi nghề nghiệp, tạo việc làm Chính sách bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư mới đã quan tâm hơn đến quyền lợi của người có đất bị thuhồi, cơ bản phù hợp với tình hình thực tế của các địa phương

sẽ không được hỗ trợ ổn định đời sống Hiện nay nhiều hộ yêu cầu khi Nhà nướcthu hồi đất dưới 30% cũng được hỗ trợ ổn định đời sống

1.6.2.3 Đánh giá quá trình thực hiện bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thời gian qua

a Những ưu điểm

- Đối tượng được bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được xác định đầy đủchính xác, phù hợp với tình hình thực tế của đất nước, giúp cho công tác quản lýđất đai của Nhà nước được nâng cao, đền bù thỏa đáng cho người dân bị thu hồiđất.

- Các quy định về thu hồi đất, bồi thường và tái định cư ngày càng phù hợphơn với quy luật kinh tế, quan tâm nhiều hơn đến lợi ích của người có đất bị thuhồi; trình tự, thủ tục thu hồi đất ngày càng rõ ràng hơn

- Đối với trường hợp thu hồi đất để sử dụng vào mục đích lợi ích quốc gia,lợi ích công cộng, quốc phòng, an ninh; việc triển khai bồi thường, hỗ trợ và táiđịnh cư khá thuận lợi và ít gặp trở ngại từ phía người có đất bị thu hồi

- Mức bồi thường hỗ trợ cao tạo điều kiện cho người dân bị thu hồi đất cóthể khôi phục lại tài sản bị mất Một số biện pháp hỗ trợ đã được bổ sung và quyđịnh rất rõ ràng, thể hiện được tinh thần đổi mới của Đảng và Nhà nước nhằmgiúp cho người dân ổn định đời sống và sản xuất

- Nhiều địa phương đã vận dụng chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định

cư thỏa đáng nên việc thu hồi đất tiến hành bình thường hầu như không có hoặc

có rất ít khiếu nại

- Việc bổ sung quy định về quyền tự thỏa thuận của các nhà đầu tư cần đấtvới người sử dụng đất đã góp phần giảm sức ép cho các cơ quan hành chínhtrong việc thu hồi đất

- Đội ngũ cán bộ làm công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư có năng lực

và có nhiều kinh nghiệm ngày càng đông đảo; sự chia sẻ kinh nghiệm thực tiễncủa công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư giữa các bộ, ban, ngành có các dự

án đầu tư ngày càng được mở rộng và có hiệu quả

b Những mặt thiếu sót, yếu kém và khó khăn

- Chưa giải quyết tốt mối quan hệ giữa quyền của Nhà nước với tư cách làđại diện sở hữu toàn dân về đất đai và quyền của người sử dụng đất được phápluật công nhận Đặc biệt là trong việc định giá đất bồi thường, xử lý mối tươngquan giữa giá đất thu hồi với giá đất tái định cư (thu hồi giá quá thấp, chưa sátvới thị trường)

- Chưa giải quyết tốt việc làm cho người có đất bị thu hồi, nhất là đối vớinông dân không còn hoặc còn ít đất sản xuất hoặc những người không còn việclàm như nơi ở cũ.

- Chưa giải quyết tốt mối quan hệ về lợi ích giữa nhà đầu tư cần sử dụngđất với người có đất bị thu hồi Việc quy định giá đất quá thấp so với giá chuyểnnhượng quyền sử dụng đất thực tế trên thị trường tuy có tác động tích cực tớiviệc việc khuyến khích nhà đầu tư nhưng lại gây ra những phản ánh gay gắt củanhững người có đất bị thu hồi

- Giá đất bồi thường, hỗ trợ nhìn chung chưa sát giá thị trường trong điềukiện bình thường, trong nhiều trường hợp quá thấp so với giá đất cùng loạichuyển nhượng thực tế, đặc biệt là đối với đất nông nghiệp trong khu vực đô thị

và liền kề với khu dân cư Tại vùng giáp ranh giữa các tỉnh và vùng giáp ranhgiữa đô thị và nông thôn còn chênh lệch quá lớn về giá đất bồi thường, hỗ trợ

- Tiền bồi thường đất nông nghiệp thường không đủ để chuyển sang làmngành nghề khác Những trường hợp bị thu hồi đất ở thì tiền bồi thường trongnhiều trường hợp không đủ để nhận chuyển nhượng lại đất ở tương đương hoặcnhà ở mới tại khu tái định cư

- Tại nhiều dự án, các cơ quan có trách nhiệm thực hiện bồi thường, hỗ trợ,tái định cư để giải phóng mặt bằng chưa thực hiện đúng trình tự, thủ tục từ khicông khai quy hoạch, thông báo kế hoạch, quyết định thu hồi,… cho tới khâucưỡng chế

- Thu hồi đất để sử dụng vào mục đích phát triển kinh tế hoặc xây dựngcông trình công cộng nhưng một thời gian sau lại quyết định sử dụng vào mụcđích xây dựng nhà ở hoặc phân lô bán nền

- Nhiều dự án chưa có khu tái định cư đã thực hiện thu hồi đất ở Nhìnchung các địa phương chưa coi trọng việc lập khu tái định cư chung cho các dự

án tại địa bàn, một số khu tái định cư đã lập nhưng không bảo đảm điều kiện tốthơn hoặc bằng nơi ở cũ

- Chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư ngày càng được Nhà nướcquan tâm giải quyết thoả đáng hơn; tuy nhiên, việc thay đổi chính sách cùng với

việc thiếu sự vận dụng cụ thể, linh hoạt tại các dự án mức bồi thường khác nhau

do sự thay đổi chính sách đã dẫn tới sự so bì và khiếu kiện kéo dài của người cóđất bị thu hồi Vì vậy việc GPMB để thực hiện một số dự án không bảo đảm tiếnđộ

- Nhiều nhà đầu tư không đủ khả năng về tài chính để bồi thường, hỗ trợcho người có đất bị thu hồi Việc ngân hàng rút bỏ cam kết, không cho vay vốnkhi thị trường nhà đất chững lại cũng ảnh hưởng đến việc huy động vốn của nhàđầu tư để triển khai dự án

- Trong nhiều trường hợp, việc thực hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ táiđịnh cư tái định cư đã được giải quyết đúng pháp luật, thoả đáng nhưng người sửdụng đất hoặc do không hiểu pháp luật, cố ý trì hoãn để được bồi thường hỗ trợthêm nên không chấp hành quyết định thu hồi đất, thậm chí liên kết khiếu nạiđông người, gây áp lực với cơ quan nhà nước Trong khi đó, cơ chế về giảiquyết đơn thư khiếu nại còn nhiều bất cập đã làm cho việc giải quyết khiếu nạikéo dài, gây ách tắc việc giải phóng mặt bằng

Trên đây là những vấn đề tồn tại cần nghiên cứu trong công tác bồi thường,

hỗ trợ và tái định cư, trên cả nước trong những năm vừa qua Nếu giải quyếtđược các tồn tại này, khung pháp lý về quản lý đất đai sẽ được hoàn thiện, làm

cơ sở thực tiễn vững chắc cho Luật Đất đaiLuật Đất đai và các văn bản quyphạm pháp luật

PHẦN II2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Copy mục đối tượng, phạm vi ở mục đặt vấn đề vào đây

2.1 Đối tượng nghiên cứu NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

2.1.1 Đánh giá tình hình quản lý và sử dụng đất của thành phố Sơn LaCông tác tác bồi thường, GPMB tái định cư khi nhà nước thu hồi đất: Dự án

đầu tư xây dựng tuyến đường Quốc Lộ 6 (Đoạn tuyến tránh thành phố Sơn La,tỉnh Sơn La)

- Đánh giá công tác quản lý nhà nước về đất đai

- Phạm vi về nội dung:

+ Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất: Dự ánđầu tư xây dựng tuyến đường Quốc Lộ 6 (Đoạn tuyến tránh thành phố Sơn La,tỉnh Sơn La) thuộc địa bàn 02 xã (xã Hua La, xã Chiềng Cọ), 02 phường(phường Chiềng Cơi, phường Chiềng Sinh)

2.1.2 Đánh giá thực trạng công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn thành phố Sơn La

- Tình hình bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trên địa bàn thành phố Sơn La, tỉnh