- Ra đời 1971 trờn chiến trường Bỡnh Trị Thiờn khúi lửa, và in lần đầu năm 1974, Trường ca Mặt đường khỏt vọng đó thành cụng nhiệm vụ thức tỉnh tinh thần dõn tộc của tuổi trẻ đụ thị miề
Trang 1Đất nước
( Trích trường ca Mặt đường khát vọng)
Nguyễn Khoa Điềm
I Kiến thức cơ bản
1.Trình bày những nét khái quát về tác giả Nguyễn Khoa Điềm?
- Nguyễn Khoa Điềm sinh 1943 tại Huế trong một gia đỡnh trớ thức cú truyền thống yờu nước và tinh thần cách mạng
- Năm1955, ông ra Bắc học tại trường học sinh miền Nam
- Năm 1964, tốt nghiệp Đại học khoa Văn, hoạt động trong phong trào học sinh, sinh viên thành phố Huế
- Sau 1975, Nguyễn Khoa Điềm tiếp tục hoạt động chính trị và nghệ thuật ở Thừa Thiên- Huế Ông từng là Tổng thư kí Hội nhà văn Việt Nam và đã đảm nhiệm nhiều chức vụ của Đảng
- Tác phẩm chính: Đất ngoại ô ( Thơ, 1972), Mặt đường khát vọng( Trường ca 1974), Ngôi nhà có ngọn lửa ấm( Thơ, 1986)
- Là một trong số những nhà thơ tiêu biểu nhất của thế hệ các nhà thơ trẻ trưởng thành trong kháng chiến chống Mĩ Thơ Nguyễn Khoa Điềm giàu chất suy
tư và dồn nén xúc cảm, mang màu sắc chính luận
- Năm 2000, ông được nhận Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật
Trang 22 Trỡnh bày những hiểu biết cơ bản của em về đoạn trớch “Đất nước”- Trớch trường ca Mặt đường khỏt vọng của Nguyễn khoa Điềm?
- Ra đời 1971 trờn chiến trường Bỡnh Trị Thiờn khúi lửa, và in lần đầu năm
1974, Trường ca Mặt đường khỏt vọng đó thành cụng nhiệm vụ thức tỉnh tinh thần
dõn tộc của tuổi trẻ đụ thị miền Nam, giỳp thanh niờn vựng địch tạm chiếm nhận rừ
bộ mặt xõm lược của đế quốc Mĩ, hướng về nhõn dõn đất nước, ý thức được sứ mệnh của thế hệ mỡnh, xuống đường đấu tranh hũa nhập với cuộc chiến đấu của toàn dõn tộc
- Đoạn trớch “Đất nước” thuộc chương V của bản trường ca Đõy là chương hay nhất tập trung những suy nghĩ cảm nhận mới mẻ về đất nước, đồng thời thể hiện sõu sắc tư tưởng cốt lừi của tỏc phẩm: Đất nước là của nhõn dõn
3 Vỡ sao cú thể núi tư tưởng “Đất nước của nhõn dõn” đó qui tụ mọi cỏch nhỡn
và đưa đến những phỏt hiện độc đỏo của tỏc giả về đất nước ?
- Đất nước được cảm nhận trong chiều rộng của khụng gian, trong vẻ đẹp và sự phong phỳ của nỳi sụng với những thắng cảnh kỡ thỳ:
+ Tỏc giả đó phỏt hiện ra sự gắn bú sõu xa, mật thiết của thiờn nhiờn đất nước với cuộc sống và số phận của nhõn dõn, của vụ vàn những con người bỡnh dị:
Những người vợ nhớ chồng gúp cho đất nước những nỳi Vọng phu
Cặp vợ chồng yờu nhau gúp nờn hũn Trống Mỏi
Người học trũ nghốo gúp cho đất nước mỡnh nỳi Bỳt non Nghiờn
Trang 3+ Nhỡn vào thiờn nhiờn đất nước, nhà thơ đó “đọc” được tõm hồn, những ước vọng và sự gửi gắm của bao thế hệ con người Từ đú tỏc giả cảm nhận được một chõn lớ hiển nhiờn và sõu xa:
ễi đất nước, sau bốn nghỡn năm đi đõu ta cũng thấy, Những cuộc đời đó húa nỳi sụng ta
+ Khi núi về lịch sử bốn nghỡn năm dựng nước và giữ nước của dõn tộc tỏc giả nhắc đến vụ vàn những con người bỡnh thường, vụ danh, những người:
“Không ai nhớ mặt đặt tên Nhưng họ đó làm ra Đất Nước”
- Đất nước cũn được cảm nhận trong chiều sõu của văn húa, lối sống, phong tục, của tõm hồn và tớnh cỏch dõn tộc Nguyễn Khoa Điềm tìm về với nguồn phong phỳ của văn húa dõn gian
+ Nhõn dõn là người sỏng tạo lịch sử, tạo dựng nờn cỏc giỏ trị vật chất và cỏc giỏ trị văn húa, tinh thần của dõn tộc Họ đó “truyền lửa qua mỗi ngụi nhà, truyền giọng điệu mỡnh cho con tập núi”
+ Vẻ đẹp tõm hồn dõn tộc đó được kết đọng trong kho tàng phong phỳ, mĩ lệ của ca dao, dõn ca, tục ngữ, truyền thuyết và cổ tớch Bởi vậy Nguyễn Khoa Điềm
đó rất cú lớ khi nờu một định nghĩa “Đất nước của ca dao thần thoại” tiếp liền sau mệnh đề “Đất nước của nhõn dõn”
Trang 44 Đoạn thơ cú sử dụng nhiều chất liệu của văn học dõn gian Hóy nờu một số
vớ dụ cụ thể và nhận xột về cỏch sử dụng chất liệu dõn gian của tỏc giả?
Đoạn thơ đó sử dụng đậm đặc chất liệu văn húa dõn gian trong đú cú văn học dõn gian Từ cỏc truyền thuyết vào loại xa xưa nhất của dõn tộc ta như Lạc Long Quõn và Âu
Cơ, Thỏnh Giúng, Hựng Vương đến truyện cổ tớch như Trầu Cau, đặc biệt là nhiều cõu ca dao, dõn ca, của nhiều miền đất nước:
Vớ dụ: +“Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn” Là từ cõu ca dao:
Tay bưng chộn muối đĩa gừng Gừng cay muối mặn xin đừng quờn nhau
+ “Dạy anh biết yờu em từ thuở trong nụi” gợi nhớ đến cõu ca dao:
“Yờu Đất nước
( Trớch trường ca Mặt đường khỏt vọng)
Nguyễn Khoa Điềm
I Kiến thức cơ bản
1.Trỡnh bày những nột khỏi quỏt về tỏc giả Nguyễn Khoa Điềm?
- Nguyễn Khoa Điềm sinh 1943 tại Huế trong một gia đỡnh trớ thức cỳ truyền thống yờu nước và tinh thần cỏch mạng
- Năm1955, ụng ra Bắc học tại trường học sinh miền Nam
- Năm 1964, tốt nghiệp Đại học khoa Văn, hoạt động trong phong trào học sinh, sinh viờn thành phố Huế
Trang 5- Sau 1975, Nguyễn Khoa Điềm tiếp tục hoạt động chính trị và nghệ thuật ở Thừa Thiên- Huế Ông từng là Tổng thư kí Hội nhà văn Việt Nam và đã đảm nhiệm nhiều chức vụ của Đảng
- Tác phẩm chính: Đất ngoại ô ( Thơ, 1972), Mặt đường khát vọng( Trường ca 1974), Ngôi nhà có ngọn lửa ấm( Thơ, 1986)
- Là một trong số những nhà thơ tiêu biểu nhất của thế hệ các nhà thơ trẻ trưởng thành trong kháng chiến chống Mĩ Thơ Nguyễn Khoa Điềm giàu chất suy
tư và dồn nén xúc cảm, mang màu sắc chính luận
- Năm 2000, ông được nhận Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật
2 Trình bày những hiểu biết cơ bản của em về đoạn trích “Đất nước”- Trích trường ca Mặt đường khát vọng của Nguyễn khoa Điềm?
- Ra đời 1971 trên chiến trường Bỡnh Trị Thiờn khúi lửa, và in lần đầu năm
1974, Trường ca Mặt đường khát vọng đó thành cụng nhiệm vụ thức tỉnh tinh thần
dõn tộc của tuổi trẻ đô thị miền Nam, giúp thanh niên vùng địch tạm chiếm nhận rừ
bộ mặt xõm lược của đế quốc Mĩ, hướng về nhân dân đất nước, ý thức được sứ mệnh của thế hệ mỡnh, xuống đường đấu tranh hũa nhập với cuộc chiến đấu của toàn dân tộc
- Đoạn trích “Đất nước” thuộc chương V của bản trường ca Đây là chương hay nhất tập trung những suy nghĩ cảm nhận mới mẻ về đất nước, đồng thời thể hiện sâu sắc tư tưởng cốt lừi của tỏc phẩm: Đất nước là của nhân dân
Trang 63 Vỡ sao cú thể núi tư tưởng “Đất nước của nhân dân” đó qui tụ mọi cỏch nhỡn và đưa đến những phát hiện độc đáo của tác giả về đất nước ?
- Đất nước được cảm nhận trong chiều rộng của không gian, trong vẻ đẹp và sự phong phú của núi sông với những thắng cảnh kỡ thỳ:
+ Tác giả đó phỏt hiện ra sự gắn bú sõu xa, mật thiết của thiờn nhiờn đất nước với cuộc sống và số phận của nhân dân, của vô vàn những con người bỡnh dị:
Những người vợ nhớ chồng góp cho đất nước những núi Vọng phu
Cặp vợ chồng yờu nhau gúp nờn hũn Trống Mỏi
Người học trũ nghốo gúp cho đất nước mỡnh nỳi Bỳt non Nghiờn
+ Nhỡn vào thiờn nhiên đất nước, nhà thơ đó “đọc” được tâm hồn, những -ước vọng và sự gửi gắm của bao thế hệ con người Từ đó tác giả cảm nhận được một chân lí hiển nhiên và sâu xa:
Ôi đất nước, sau bốn nghỡn năm đi đâu ta cũng thấy, Những cuộc đời đó húa nỳi sụng ta
+ Khi núi về lịch sử bốn nghỡn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc tác giả nhắc đến vô vàn những con người bỡnh thường, vô danh, những người:
“Không ai nhớ mặt đặt tên Nhưng họ đó làm ra Đất Nước”
Trang 7- Đất nước cũn được cảm nhận trong chiều sâu của văn hóa, lối sống, phong tục, của tâm hồn và tính cách dân tộc Nguyễn Khoa Điềm tìm về với nguồn phong phú của văn hóa dân gian
+ Nhân dân là người sáng tạo lịch sử, tạo dựng nên các giá trị vật chất và các giá trị văn hóa, tinh thần của dân tộc Họ đó “truyền lửa qua mỗi ngụi nhà, truyền giọng điệu mỡnh cho con tập núi”
+ Vẻ đẹp tâm hồn dân tộc đó được kết đọng trong kho tàng phong phú, mĩ
lệ của ca dao, dân ca, tục ngữ, truyền thuyết và cổ tích Bởi vậy Nguyễn Khoa Điềm đó rất cú lí khi nêu một định nghĩa “Đất nước của ca dao thần thoại” tiếp liền sau mệnh đề “Đất nước của nhân dân”
4 Đoạn thơ có sử dụng nhiều chất liệu của văn học dân gian Hóy nờu một số
vớ dụ cụ thể và nhận xột về cỏch sử dụng chất liệu dõn gian của tỏc giả?
Đoạn thơ đó sử dụng đậm đặc chất liệu văn hóa dân gian trong đó có văn học dân gian Từ các truyền thuyết vào loại xa xưa nhất của dân tộc ta như Lạc Long Quân và Âu
Cơ, Thánh Gióng, Hùng Vương đến truyện cổ tích như Trầu Cau, đặc biệt là nhiều câu ca dao, dân ca, của nhiều miền đất nước:
Vớ dụ: +“Cha mẹ thương nhau bằng gừng cay muối mặn” Là từ cõu ca dao:
Tay bưng chén muối đĩa gừng Gừng cay muối mặn xin đừng quên nhau
+ “Dạy anh biết yờu em từ thuở trong nụi” gợi nhớ đến câu ca dao:
Trang 8“Yờu em từ thuở trong nụi
Em nằm em khúc anh ngồi anh ru”
+“Biết quớ cụng cầm vàng những ngày lặn lội” được rút từ câu ca dao:
Cầm vàng mà lội qua sụng Vàng rơi không tiếc, tiếc công cầm vàng
-> Chất liệu văn học dân gian đó được tác giả sử dụng vào đoạn thơ một cách linh hoạt và sáng tạo Không lặp lại hoàn toàn các câu ca dao, dân ca, nhà thơ thường chỉ dựng một hỡnh ảnh hoặc một phần của cỏc cõu ca đó để đưa vào câu thơ của mỡnh Cỏc truyền thuyết và truyện cổ tích cũng được sử dụng theo cách gợi nhắc tới bằng một hỡnh ảnh hoặc tờn gọi Tỏc giả vừa đưa người đọc nhập cả vào môi trường văn hóa, văn học dân gian đồng thời lại thể hiện được sự đánh giá, cảm nhận được phát hiện của tác giả về kho tàng văn hoỏ tinh thần ấy của dõn tộc
5 Hãy phát biểu ý kiến cá nhân về trách nhiệm của thế hệ thanh niên hiện nay với đất nước thông qua đoạn thơ sau:
“ Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình
Phải biết gắn bó và san sẻ
Phải biết hoá thân cho dáng hình xứ sở
Làm nên Đất Nước muôn đời ”
( Đất Nước- Trích Mặt đường khát vọng- Nguyễn Khoa Điềm)
Trang 9- Những câu thơ của Nguyễn Khoa Điềm đó phỏt hiện một chõn lớ giản dị mà sâu sắc về đất nước Đất nước không chỉ là một khách thể ở ngoài mỗi chúng ta mà tồn tại ngay trong cơ thể, trong sự sống mỗi người Đất nước trở nên hết sức thiêng liêng mà gần gũi với mỗi người Chân lí ấy một lần nữa được tác giả nhắc lại như lời nhắn nhủ tha thiết “Em ơi em, đất nước là máu xương của mỡnh” Từ đó dẫn đến lời nhắc nhở về trách nhiệm thiêng liêng của mỗi người với đất nước Đất nước kết tinh, hoá thân trong mỗi con người; con người phải có tinh thần cống hiến, có trách nhiệm đối với sự trường tồn của quê hương, xứ sở:
“Phải biết gắn bú và san sẻ
Phải biết húa thõn cho dỏng hỡnh xứ sở Làm nên đất nước muôn đời”
- Rút ra bài học liên hệ thực tế đối với bản thân
em từ thuở trong nôi
Em nằm em khóc anh ngồi anh ru”
+“Biết quí công cầm vàng những ngày lặn lội” được rút từ câu ca dao:
Cầm vàng mà lội qua sông Vàng rơi không tiếc, tiếc công cầm vàng
-> Chất liệu văn học dân gian đã được tác giả sử dụng vào đoạn thơ một cách linh hoạt và sáng tạo Không lặp lại hoàn toàn các câu ca dao, dân ca, nhà thơ thờng chỉ dùng một hình ảnh hoặc một phần của các câu ca đó để ®a vào câu thơ
Trang 10của mỡnh Cỏc truyền thuyết và truyện cổ tớch cũng được sử dụng theo cỏch gợi nhắc tới bằng một hỡnh ảnh hoặc tờn gọi Tỏc giả vừa đưa người đọc nhập cả vào mụi trường văn húa, văn học dõn gian đồng thời lại thể hiện được sự đỏnh giỏ, cảm nhận được phát hiện của tỏc giả về kho tàng văn hoỏ tinh thần ấy của dõn tộc
5 Hãy phát biểu ý kiến cá nhân về trách nhiệm của thế hệ thanh niên hiện nay với đất nước thông qua đoạn thơ sau:
“ Em ơi em Đất Nước là máu xương của mình
Phải biết gắn bó và san sẻ
Phải biết hoá thân cho dáng hình xứ sở
Làm nên Đất Nước muôn đời ”
( Đất Nước- Trích Mặt đường khát vọng- Nguyễn Khoa Điềm)
- Những cõu thơ của Nguyễn Khoa Điềm đó phỏt hiện một chõn lớ giản dị mà sâu sắc về đất nước Đất nước khụng chỉ là một khỏch thể ở ngoài mỗi chỳng ta
mà tồn tại ngay trong cơ thể, trong sự sống mỗi người Đất nước trở nờn hết sức thiờng liờng mà gần gũi với mỗi người Chõn lớ ấy một lần nữa được tỏc giả nhắc lại như lời nhắn nhủ tha thiết “Em ơi em, đất nước là mỏu xương của mỡnh” Từ đú dẫn đến lời nhắc nhở về trỏch nhiệm thiờng liờng của mỗi người với đất nước Đất nước kết tinh, hoá thân trong mỗi con người; con người phải có tinh thần cống hiến,
có trách nhiệm đối với sự trường tồn của quê hương, xứ sở:
“Phải biết gắn bú và san sẻ
Trang 11Phải biết húa thõn cho dỏng hỡnh xứ sở Làm nờn đất nước muụn đời”
- Rút ra bài học liên hệ thực tế đối với bản thân