Mục tiêu: 1 Kiến thức: - Hiểu được vai trị của mạch dao động LC hở trong việc thu và phát sóng điện từ.. - Hiểu được nguyên tắc truyền thông bằng sóng điện từ, vai trị của SÓNG cao tần
Trang 1Bài 25
TRUYỀN THÔNG BẰNG SÓNG ĐIỆN TỪ
I Mục tiêu:
1) Kiến thức:
- Hiểu được vai trị của mạch dao động LC hở trong việc thu và phát sóng điện từ
- Hiểu được nguyên tắc truyền thông bằng sóng điện từ, vai trị của SÓNG cao tần,
qu trình Bàiến điệu, chọn sóng, tách SÓNG
- Hiểu được sơ đồ khối của hệ thống phát và thu thanh dùng sóng điện từ, sự lan truyền sóng của sóng điện từ quanh Trái đất
2) Kĩ năng:
- Giải thích được những hiện tượng vật lí về truyền thông bằng sóng điện từ
- Phn tích, kết luận về kiến thức từ kết quả thí nghiệm
II Chuẩn bị:
1) GV:
- Vẽ hình 25.3, 25.4, 25.5 SGK trn giấy khổ lớn để phân tích nội dung
2) HS: Ôn tập kiến thức về dao động điện từ
II Tổ chức các hoạt động dạy học:
Tiết 1
Trang 2Hoạt động 1 (5’) KIỂM TRA BÀI CŨ
+ GV nu cu hỏi kiểm tra:
? Thế nào là sóng điện từ? Nêu đặc điểm của sóng điện từ?
? Khác với sóng cơ, sóng điện từ có tính chất nào? Nêu vài TN chứng tỏ sóng điện từ cũng có tính chất như sóng cơ
+ HS trả lời cu hỏi kiểm tra
+ GV nêu vấn đề nội dung bài cần khảo st, tìm hiểu trong tiết học
Hoạt động 2 (20’) Tìm hiểu: MẠCH DAO ĐỘNG HỞ-ĂNG TEN
* GV hướng dẫn HS tìm hiểu về
mạch dao động hở bằng những câu
hỏi gợi ý:
H 1 Trong mạch dao động, năng
lượng được bảo toàn Vậy năng
lượng điện từ của mạch có được bức
xạ ra vùng không gian bên ngoài
mạch không?
H 2 Để năng lượng điện từ được bức
xạ ra vùng không gian rộng hơn
phải làm thế nào? Khi đó năng
lượng đó có được bảo toàn nữa
Cu hỏi 1 sẽ lm HS bế tắc c nhn suy nghĩ, thảo luận nhĩm tìm hiểu khả năng bức xạ sóng điện từ ra vùng không gian bên ngoài từ mạch LC
-HS nghĩ đến việc tách ra hai bản cực của tụ điện, tách ra các
-Mạch dao động LC có điện từ trường hầu như không bức xạ ra
Trang 3không?
-GV giới thiệu nội dung của cc hình
vẽ 25.2, dẫn dắt HS hiểu từ mạch
dao động kín chuyển thành mạch
dao động hở như thế nào, công dụng
của mạch dao động hở hay ăngten
(hình 25.3)
-Yêu cầu HS đọc nội dung ở cột
phụ, giới thiệu hoạt động của
ăngten
vịng dy của cuộn cảm
-Tìm hiểu nội dung hình 25.2, hiểu được ăngten là gì Cơng dụng của ăngten
-Phn tích, thảo luận tìm hiểu cơng dụng của ăngten qua nội dung được thể hiện ở hình 25.3
ngoài: mạch dao động kín
-Nếu tách xa hai bản cực của tụ điện, đồng thời tách xa cc vịng dy của cuộn cảm thì vng khơng gian của từ trường Bàiến thiên được
mở rộng dần: mạch dao động hở hay ăngten
Hoạt động 3 (20’) Tìm hiểu: NGUYN TẮC TRUYỀN THƠNG BẰNG SÓNG ĐIỆN
TỪ
GV cho HS xem sơ đồ
khối của hệ thống phát và
thu thanh dùng sóng điện
từ, trình by kết hợp với đồ
thị giới thiệu các dao
động cao tần, dao động
âm tần và dao động cao
tần Bàiến điệu để giúp HS
hiểu nguyên tắc của
truyền thông bằng sóng
điện từ
Nu cu hỏi gợi ý:
H 1 Để truyền được các
Quan st, tìm hiểu tc dụng của từng bộ phận trong sơ
đồ khối (hình 25.4) Dựa
vo qui trình chung của thơng tin bằng SÓNG điện từ (SGK), phân tích
-Ống nói: Bàiến âm thanh thành dao động âm tần
-Dao động cao tần: bộ
Qui trình chung:
-Bàiến cc m thanh, hình ảnh thnh cc dao động điện tần số thấp gọi là các tín hiệu âm tần
-Dịng SÓNG điện từ có tần số cao mang tín hiệu âm tần đi xa qua ăngten phát
Trang 4thông tin như hình ảnh, m
thanh từ nơi này đến nơi
khác phải làm thế nào?
H 2 (Từ hình 25.4) Trình
by tc dụng của từng bộ
phận của hai hệ thống pht
v thu thanh?
-GV giới thiệu sơ lược
chức năng của các bộ
phận trong sơ đồ khối
Lưu ý qu trình Bàiến đổi
dao động điện trở về dao
động âm bằng thiết bị
cuối cùng là loa (thiết bị
mà HS thường quan sát)
-Nêu câu hỏi để HS tổng
kết quá trình thơng tin qua
sơ đồ khối vừa phân tích
H 3 Thơng qua việc tìm
hiểu sơ đồ khối của hệ
thống phát và thu thanh,
hy cho Bàiết nguyn tắc
chung của thơng tin bằng
sóng điện từ?
phận tạo dao động cĩ tần
số cao
-Bàiến điệu: trộn dao động âm thanh và dao động cao tần thành dao động cao tần Bàiến điệu
-Các bộ phận khác của sơ
đồ khối nhóm không phân tích được vai trị vì đi sâu vào kĩ thuật
-Tham khảo SGK, ghi nhận nguyn tắc truyền thơng bằng sóng điện từ
-Dùng máy thu với ăngten thu
để chọn thu lấy dao động điện
từ cao tần
-Tách tín hiệu ra khỏi sóng cao tần rồi dùng loa để nghe âm thanh truyền tới (hoặc dùng màn hình để xem hình ảnh)
Trang 5Tiết 2 Hoạt động 1 (30’) Tìm hiểu: SỰ TRUYỀN SÓNG ĐIỆN TỪ QUANH TRÁI ĐẤT
-GV nu Yêu cầu HS quan
st bảng 25.1 v hình 25.7
Nu cu hỏi:
H 1 sóng điện từ dùng
trong thông tin vọ tuyến
được chia thành các dải
sóng thế nào?
-GV giới thiệu về tầng
điện li, ảnh hưởng của
tầng điện li đến các loại
sóng
-GV cần nhấn mạnh:
SÓNG cĩ cng ngắn thì
năng lượng càng cao, khả
năng truyền xa tốt
H2 Trình by việc ứng
dụng cc loại SÓNG trong
thơng tin lin lạc trn mặt
đất Tại sao người ta sử
dụng các loại sóng như
vậy?
-Quan st cc hình vẽ, phn tích tìm hiểu vì sao cc loại SÓNG di, trung v ngắn được sử dụng trong truyền thanh v truyền hình trn mặt đất
-Thảo luận nhĩm, tìm hiểu nội dung giới thiệu trn cc hình vẽ
-SÓNG dng trong thơng tin vơ tuyến phải cĩ f 1000Hz
-Cc qu trình truyền SÓNG điện
từ thông tin quanh TĐ có đặc điểm khác nhau vì cc SÓNG cĩ bước sóng khác nhau, điều kiện môi trường trên mặt đất và tính chất của bầu khí quyển
-Tầng ion trên lớp khí quyển có ảnh hưởng rất lớn đến quá trình truyền SÓNG
+ Các sóng dài, trung, ngắn bị tầng điện li và mặt đất phản xạ với mức độ khác nhau nên có thể đi vịng quanh mặt đất Sóng được dùng truyền thanh, truyền hình trn mặt đất
+ Sóng cực ngắn không bị phản
xạ mà có khả năng truyền thẳng, xuyên qua tầng điện li nên dùng
Trang 6-Nên giới thiệu trường
hợp truyền thông bằng
sóng cực ngắn: các tín
hiệu được truyền đến vệ
tinh, từ vệ tinh sóng được
phát về mặt đất trên từng
khu vực, các đài phát tiếp
sóng và phát trở lại để
sóng có thể lan truyền
trên phạm vi rộng trên
mặt đất
thông tin vũ trụ
Hoạt động 2 (10’) Tìm hiểu: TRUYỀN THƠNG BẰNG CP
Đặt vấn đề bảo vệ môi
trường do ảnh hưởng của
sóng điện từ
H 1 Có những vùng
không gian, sóng điện từ
truyền đến mà không
được sử dụng, để tránh
mất mát năng lượng sóng
và để sóng điện từ không
gây ảnh hưởng đến môi
trường, việc sử dụng sóng
điện từ trong truyền tin
-C nhn suy nghĩ, thảo luận nhĩm, pht hiện
+ sóng điện từ là những bức xạ điện từ, có thể gây tác hại cho môi trường và sinh vật
+ cĩ những vng khơng gian khơng sử dụng sóng,
do đó năng lượng sóng bị mất đi
Có thể sử dụng nhiều loại dây dẫn để truyền sóng điện từ; kĩ thuật truyền hình cp, internet cp,
cp dẫn ngầm qua Bàiển…
Ưu điểm:
-Hạn chế tối đa việc mất mát năng lượng trong những vùng không gian không sử dụng sóng
-Hạn chế gây ô nhiễm môi trường
Trang 7được thực hiện thế no?
Yêu cầu HS quan st hình
25.8 GV phn tích, giới
thiệu nội dung
+Nếu dùng dây dẫn, cáp
để truyền sóng sẽ tránh được những tác hại đến môi trường và giảm sự mất mát năng lượng
-Ít bị nhiễu do môi trường bên ngoài
Hoạt động 3 (5’) Vận dụng - củng cố:
* GV
+ Nu cu hỏi củng cố Bài:
Nếu mạch dao động hở không có điện trở thuần thì dao động điện từ tự do trong đó có tắt dần không? Tại sao?
+ Hướng dẫn chuẩn bị bài mới: Xem lại nội dung ở SGK 11
- Hiện tượng cảm ứng điện từ
- Định luật Jun Lenx
* HS:
- Trả lời cu hỏi
- Ghi nhận những chuẩn bị ở nh
III Rút kinh nghiệm – Bổ sung:
