Đ ề tài tính độc lập tương đối của ý thức xã hội và liên hệ với ý thức đạo đức của sinh viên việt nam hiện nay

Mục đích, nhiệm vụ và cơ sở lý luận của đề tàiĐể giúp các bạn sinh viên hiểu rõ về ý thức xã hội thì đề tài cần phải làm rõcác nội dung về khái niệm tồn tại xã hội, ý thức xã hội, tính đ

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Học phần: TRIẾT HỌC MÁC - LÊNIN

Đ

Ề TÀI : Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội và liên hệ

với ý thức đạo đức của sinh viên Việt Nam hiện nay

Hà nội, ngày tháng năm 2020

Giảng viên hướng dẫn : Chu Thị Hiệp Sinh viên thực hiện : Phạm Phương Thảo

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU… 02

NỘI DUNG ……….……… 03

PHẦN 1:PHẦN LÝ LUẬN…….…… ……….…03

1.1.Quan điểm duy vật lịch sử về tồn tại xã hội… 03

1.2.Quan điểm duy vật lịch sử về ý thức xã hội… 03

1.2.1.Khái niệm ý thức ……… 04

1.2.2.Khái niệm ý thức xã hội……….04

1.2.3.Kết cấu của ý thức xã hội……….… 04

1.2.4.Tính giai cấp của ý thức xã hội……… ……05

1.3.Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội………… ………05

1.3.1.Ý thức xã hội thường lạc hậu hơn tồn tại xã hội………….… 05

1.3.2.Ý thức xã hội có khả năng vượt trước tồn tại xã hội…… ….06

1.3.3.Ý thức xã hội có tính kế thừa……… …… 06

1.3.4.Sự tác động qua lại giữa các hình thái xã hội……… 07

1.3.5.Ý thức xã hội tác động trở lại tồn tại xã hội……… 07

PHẦN 2 PHẦN LIÊN HỆ…… ……… 08

2.1 Liên hệ thực tế……… ……….08

2.2 Liên hệ bản thân…… ……… 10

KẾT LUẬN……… 11

TÀI LIỆU THAM KHẢO……….….12

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Một đất nước được coi là dân giàu, nước mạnh ngoài phụ thuộc vào yếu tố vật chất, kinh tế mà còn phụ thuộc vào yếu tố ý thức Ý thức xã hội đóng vai trò rất quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế và nâng cao dân trí của một đất nước Không chỉ vậy, ý thức xã hội còn giúp đời sống của người dân được nâng cao và chỉ số hạnh phúc của một đất nước cũng được cải thiện đáng kể Xu thế ngày nay các quốc gia muốn giữ vững quyền độc lập, tự chủ không còn dựa vào đấu tranh hay can thiệp vào công việc nội bộ mà thay vào

đó các quốc gia sẽ lựa chọn theo hướng hòa bình, hòa hoãn, các chính sách đối nội, đối ngoại sẽ được ưu tiên

Đất nước Việt Nam hiện tại đang là một nước đang phát triển và đang hướng tới mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa vào năm 2030 Không chỉ vậy Việt Nam còn hướng tới xây dựng một đất nước dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Để có thể giúp đất nước Việt Nam ngày càng phát triển đúng với lời dạy của Bác Hồ thì ý thức xã hội thật sự rất quan trọng Tầm quan trọng của ý thức xã hội không phải tất cả mọi sinh viên nói đều nhận thức được Chính vì vậy em chọn đề tài “Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội và liên hệ với ý thức đạo đức của sinh viên Việt Nam hiện nay” để viết với mục đích giúp các bạn sinh viên hiểu rõ về ý thức xã hội, từ đó có thể giúp đất nước Việt Nam ngày càng phát triển như lời Bác Hồ dạy

2 Mục đích, nhiệm vụ và cơ sở lý luận của đề tài

Để giúp các bạn sinh viên hiểu rõ về ý thức xã hội thì đề tài cần phải làm rõ các nội dung về khái niệm tồn tại xã hội, ý thức xã hội, tính độc lập tương đối của ý thức xã hội và đưa ra các liên hệ với ý thức đào tạo của sinh viên

Cơ sở lý luận: Quan điểm duy vật lịch sử của triết học Mác – Lê nin

3 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của của đề tài này giúp chúng ta đặc biệt là sinh viên hiểu rõ hơn về ý thức xã hội, từ đó liên hệ với chính mình và áp dụng vào việc học tập, để từ đó có thể giúp ích cho đất nước trên cương vị là chủ nhân tương lai của đất nước, là một nguồn nhân lực trí thức chất lượng cao

NỘI DUNG PHẦN 1 PHẦN LÝ LUẬN

1.1 Quan điểm duy vật lịch sử về tồn tại xã hội

Tồn tại xã hội là toàn bộ sinh hoạt vật chất và những điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội Tồn tại xã hội của con người là thực tại xã hội khách quan, là một kiểu vật chất xã hội, là các quan hệ vật chất được ý thức xã hội phản ánh Trong các quan hệ xã hội vật chất ấy thì quan hệ giữa con người với giới tự nhiên và quan hệ giữa con người với con người là những quan hệ cơ bản nhất

Tồn tại xã hội bao gồm các yếu tố cơ bản là phương thức sản xuất vật chất, điều kiện tự nhiên, hoàn cảnh địa lý, dân số,… Trong đó phương thức sản xuất vật chất là yếu tố cơ bản nhất

Tồn tại xã hội không chỉ quyết định sự hình thành của ý thức xã hội mà còn quyết định cả nội dung và hình thức biểu hiện của nó Mỗi yếu tố của tồn tại xã hội có thể được các hình thái xã hội khác nhau phản ánh từ góc

độ khác nhau và cách thức khác nhau Tuy nhiên, đến lượt mình, các hình thái ý thức cũng sẽ tác động, ảnh hưởng ngược trở lại tồn tại xã hội Đó chính lá tính độc lập tương đối của ý thức xã hội

1.2 Quan điểm duy vật lịch sử về ý thức xã hội

1.2.1 Khái niệm ý thức

Ý thức là chức năng của bộ óc con người và ý thức hình thành không phải là quá trình con người tiếp nhận thụ động thế giới khách quan vào

bộ óc mình mà chủ yếu từ các hoạt động thực tiễn Ý thức là quá trình phản ánh tích cực, sáng tạo hóa hiện thực khách quan bộ óc người trên

cơ sở thực tiễn, lịch sử - xã hội

1.2.2 Khái niệm ý thức xã hội

Cùng với phạm trù tồn tại xã hội, phạm trù ý thức xã hội là phạm trù của chủ nghĩa duy vật lịch sử được vận dụng để giải quyết các vấn đề

cơ bản của triết học trong lĩnh vực xã hội Ý thức xã hội là mặt tinh thần của đời sống xã hội, là bộ phận hợp thành của văn hóa tinh thần xã hội

1.2.3 Kết cấu của ý thức xã hội

Ý thức xã hội bao gồm tâm lý xã hội và hệ tư tưởng xã hội Hệ tư tưởng

xã hội quan trọng nhất là các tư tưởng, quan điểm còn tâm lý xã hội bao gồm những tình cảm, cảm xúc,…nảy sinh và phản ảnh tồn tại xã hội ở những giai đoạn nhất định

Ý thức xã hội thường được chia thành ý thức xã hội thông thường, ý thức lý luận, tâm lý xã hội và hệ tư tường xã hội

Ý thức xã hội thông thường: là những trí thức, quan niệm của con người

của con người hình thành qua những hoạt động hằng ngày nhưng chưa được hệ thống hóa, tổng hợp và khái quát hóa

Ý thức lý luận: là những tư tưởng, quan điểm được hệ thống, tổng hợp,

khái quát hóa thành các học thuyết xã hội dưới dạng các khái niệm, phạm trù, quy luật, ý thức thông thường là tiền đề cho sự hình thành ý thức lý luận

Tâm lý xã hội: là ý thức xã hội thể hiện trong ý thức cá nhân, bao gồm

toàn bộ những tư tưởng, tình cảm, nếp sống, nếp nghĩ,… của một

người hay đoàn người, một xã hội hay toàn bộ xã hội tại chính cuộc sống, xã hội mà họ sống Tâm lý xã hội chỉ ghi lại những gì dễ thấy, trên bề mặt tồn tại của xã hội nên nó chưa đủ khả năng để vạch đầy đủ, sâu sắc bản chất của các mối quan hệ xã hội.Tuy vậy, tâm lý xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển ý thức xã hội, đặc biệt là trong việc nắm bắt dư luận hay tâm trạng cảm xúc của xã hội

Hệ tư tưởng xã hội: là giai đoạn cao hơn của ý thức xã hội, là sự nhận

thức lý luận về tồn tại xã hội, có khả năng đi sâu vào bản chất của mọi mối quan hệ xã hội, là kết quả của sự tổng kết, khái quát hóa các kinh nghiệm xã hội từ đó hình thành nên những quan điểm, tư tưởng về chính trị, pháp luật, đạo đức, triết học,…

1.2.4 Tính giai cấp của ý thức xã hội

Tính giai cấp của ý thức xã hội biểu hiện cả ở tâm lý xã hội lẫn hệ tư tưởng Nếu ở trình độ tâm lý xã hội, mỗi giai cấp xã hội đều có những tính chất riêng thì ở trình độ hệ tư tưởng tính giai cấp thể hiện rõ hơn nhiều Tại trình độ này, hệ tư tưởng của các giai cấp thường đối kháng và không thể dung hòa vào nhau

1.3 Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội

Ý thức xã hội không phải là yếu tố hoàn toàn thụ động hay tiêu cực Mặc

dù chịu sự chi phối của tồn tại xã hội nhưng ý thức xã hội không những có tính độc lập tương đối mà còn có thể tác động mạnh mẽ đến tồn tại xã hội, thậm chí còn có thể vượt xa tồn tại xã hội

Tính độc lập tương đối của ý thức xã hội thể hiện ở 5 điểm: ý thức xã hội thường lạc hậu hơn tồn tại xã hội, ý thức xã hội có thể vượt trước tồn tại

xã hội, ý thức xã hội có tính kế thừa, sự tác động qua lại giữa các hình thức xã hội, ý thức xã hội tác động trở lại tồn tại xã hội

1.3.1 Ý thức xã hội thường lạc hậu hơn tồn tại xã hội

Sự phát triển của xã hội đã cho thấy, khi xã hội cũ mất đi thì ý thức do xã hội cũ sinh ra vẫn tiếp tục tồn tại Ta có thể lấy Việt Nam làm ví dụ, tư tưởng trọng nam khinh nữ, hay người đàn ông luôn nắm quyền quyết định trong gia đình chỉ tồn tại ở xã hội phong kiến, nhưng đến thời điểm hiện tại, đất nước hòa bình, xã hội phát triển thì những tư tưởng đó chưa hoàn toàn biến mất, nó vẫn tồn tại rải rác ở một số nơi

Có 3 nguyên nhân dẫn đến sự lạc hậu này đó là:

Thứ nhất, tồn tại xã hội diễn ra nhanh hơn so với ý thức xã hội và ý thức

xã hội kịp thích ứng

Thứ hai, do sức mạnh của thói quen, tập quán, truyền thống và do cả tính

bảo thủ của hính thái ý thức xã hội

Thứ ba, các tập đoàn người hay giai cấp thường níu kéo vào các ý thức xã

hội để duy trì quyền lợi ích kỉ của họ

1.3.2 Ý thức xã hội có khả năng vượt trước tồn tại xã hội

Triết học Mác – Lê nin thừa nhận ý thức xã hội hoàn toàn có khả năng vượt trước tồn tại xã hội, bởi ý thức xã hội phản ánh đúng những mối quan hệ logic, khách quan, tất yếu, bản chất của tồn tại xã hội

Ví dụ như trong tình hình dịch COVID-19 hiện nay, con người đã chế tạo

ra vắc xin phòng ngừa loại virus nguy hiểm này, nhưng song vậy vẫn có những người không dám tiêm vì sợ nguy hiểm đến tính mạng

1.3.3 Ý thức xã hội có tính kế thừa

Sự phát triển xã hội của con người cho thấy các quan điểm lý luận hay các

tư tưởng lớn bao giờ cũng dựa vào những tiền đã có ở xã hội trước đó C.Mác và Ănghen cũng thừa nhận “ngay cả chủ nghĩa cộng sản phát triển cũng trực tiếp bắt nguồn từ chủ nghĩa duy vật Pháp”

Ý thức xã hội có tính kế thừa nên không thể giải thích bằng một tư tưởng nào đó nếu chỉ dựa vào trình độ, hiện trạng phát triển kinh tế và các quan

hệ kinh tế - xã hội

Trong xã hội giai cấp thì các giai cấp khác nhau sẽ kế thừa tiếp thu các ý thức xã hội khác nhau Giai cấp tiến bộ sẽ kế thừa những ý thức xã hội tiến bộ của xã hội trước còn giai cấp lỗi thời thì lại chọn kế thừa những ý thức xã hội lạc hậu với mục đích là duy trì sự thống trị của mình

Ví dụ cho sự kế thừa của ý thức xã hội có thể nói đến các cuộc cuộc cách mạng công nghiệp hay sự ra đời của máy bay,… Khi con người nhìn thấy những con chim bay lượn trên trời thì trong đầu nảy ra ý nghĩ là ước gì mình có thể bay lượn trên trời như những chú chim, với ý nghĩ đó ngày 17/12/1903 chiếc máy bay đầu tiên trên thế giới có thể thực hiện điều này

có tên là Flyer 1 do anh em nhà Wright phát minh Từ đó những chiếc máy bay khác ra đời ngày càng hoàn thiện hơn và tiên tiến hơn, ước mơ bay lượn như những chú chim đã được hiện thực hóa

1.3.4 Sự tác động qua lại giữa các hình thái xã hội

Các hình thái xã hội khác nhau sẽ phản ảnh tồn tại xã hội theo những cách thức khác nhau, tuy vậy nhưng chúng vẫm sẽ có những tác động qua lại nhất định với nhau Chẳng hạn như, Việt Nam khi ở thời chiến tranh giành độc lập thì mọi người dân luôn tràn trề long yêu nước và ý muốn giành đọc lập mãnh liệt dẫn đến các bài văn, thơ ra đời ở thời kì đó sẽ theo hướng nói về lòng yêu nước, tinh thần dân tộc, còn khi Việt Nam vào thời bình thì các bài văn thơ sẽ đổi hướng sang chủ đề tình yêu đôi lứa,

1.3.5 Ý thức xã hội tác động trở lại tồn tại xã hội

Quan điểm duy vật lịch sử thừa nhận biểu hiện này của ý thức xã hội đối lập hoàn toàn với chủ nghĩa duy tâm tuyệt đối hóa vai trò ý thức xã hội lẫn chủ nghĩa duy vật tầm thường chỉ coi trọng vai trò của kinh tế hoàn toàn

không thừa nhần vai trò tích cực của ý thức xã hội Sự tác động trở lại của

ý thức xã hội đến tồn tại xã hội mạnh hay yếu còn phải phụ thuộc vào điều kiện lịch sử, các quan hệ kinh tế mà hình thành nên các hình thái xã hội, mức độ mở rộng của tư tưởng trong quần chúng

Chẳng hạn như: Những vùng nghèo đói, khó khăn ở Việt Nam, thì ở đó người dân luôn mang tư tưởng phải cố gắng để có thể thoát khỏi nghèo khó, điều này đã tác động đến ý thức học tập các bạn học sinh, sinh viên, các bạn cố gắng học tập, tìm tòi vì học tập chính là con đường thành công nhanh nhất

PHẦN 2 PHẦN LIÊN HỆ

2.1 Liên hệ thực tế

Thực trạng: Ngày nay đối với sinh viên mà nói thì những câu nói tục,

chửi thề, đánh nhau, đua xe,… là những chuyện hết sức không còn xa lạ

Một kết quả khảo sát cho thấy có gần 65% sinh viên đi học muộn, gần 50% nghỉ học không lý do, gần 37% sinh viên thừa nhận có thái độ học tùy hứng, 16% lười biếng, trên 15% học thụ động và 8% học đối phó Không chỉ vậy, những hành vi như gian lận trong thi cử, trộm cắp hay hành hung thầy cô giáo,… Nhiều sinh viên quá ý lại vào người khác, sống thực dụng, không có chính kiến, không có ước mơ hoài bão,… Đặc biệt là tình trạng đánh nhau trong học sinh ngày càng nhiều, không chỉ nam sinh

mà còn có nữ sinh, có khi dùng cả hung khí, hành xử với nhau vô cùng dã man… Nhưng không phải mọi sinh viên đều có những hành vi này, vẫn còn rất nhiều sinh viên mang trong mình một nghị lực, một khát khao, sống đúng với đạo đức, pháp luật Một kết quả khảo sát cho thấy có đến trên 91% sinh viên xác định mục đích của việc học là muốn cống hiến cho

xã hội, cho cuộc sống của bản thân và gia đình nên đã xác định thái độ tích cực trong học tập Cụ thể là trên 64% sinh viên có tinh thần hỗ trợ, giúp đỡ bạn bè cùng tiến bộ; 59% sinh viên có tinh thần cầu tiến; 47% có

tư duy độc lập và sáng tạo; gần 35% có tinh thần say mê, tích cực trong học tập Tuy nhiên những vấn đề về đạo đức thì một số bộ phận sinh viên cho rằng không cần thiết, 1% sinh viên cho rằng đạo đức không quan trọng đến sự phát triển của con người và xã hội, có có đền 2,9% sinh viên cho rằng đạo đức là hoàn toàn không cần thiết

Nguyên nhân dẫn đến thực trạng: Do các sinh viên thiếu kĩ năng sống,

môi trường giáo dục chưa hoàn hảo do các nhà trường chỉ quan tâm đến việc “dạy chữ” mà ít quan tâm đến việc “dạy người”, ngoài ra cũng do các bậc phụ huynh nuông chiều con cái quá mức, cũng có một số bậc phụ huynh mang tư tưởng thời xưa muốn con mình học giỏi, đạt kết quả cao làm cho các bạn sinh viên bị đè nặng vấn đề điểm số dẫn đến các bạn bị stress và làm ra những hành động tiêu cực Hơn nữa ngày nay công nghệ thông tin ngày càng phát triển, thông tin tốt hay xấu đều ở trên mạng nên các bạn sinh viên cũng chịu sự ảnh hưởng ít nhiều

Phương hướng giải quyết:

Sinh viên là lực lượng quan trọng trong việc xây dựng đất nước, hơn nữa Bác Hồ có dạy: “Có tài mà không có đức là người vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó” Vì thế đạo đức cũng quan trọng không kém gì học tập, để có thể cải thiện vấn đề đạo đức thì chúng ta nên kết hợp học đi đôi với hành, đổi mới phương thức giảng dạy khiến cho học sinh, sinh viên cảm thấy hứng thú Nên dạy những kĩ năng sống nhiều hơn, và luôn khích lệ động viên các bạn sinh viên tự tin, tin vào chính mình, tin vào ước mơ của mình Chúng ta cũng cần tuyên truyền những ý thức xã hội tốt tiến bộ, cố gắng hạn chế loại bỏ những ý thức xã hội lạc hậu tiêu cực để các bậc phụ huynh và sinh viên thay đổi suy nghĩ của mình, và các bậc phụ huynh cũng cần quan tâm đến cuộc sống của các con nhiều hơn để có thể kịp thời cho các con lời khuyên khi cần và tránh cho các con bị sa đọa, đạo đức đi xuống

2.2 Liên hệ bản thân

Qua đây em nhận thấy ý thức đạo đức thật sự rất quan trọng đối với mỗi người, nó không những góp phần xây dựng hoàn thiện nhân cách của con người chúng ta và còn góp phần là xã hội thêm tươi đẹp, văn minh và hoàn hảo Không chỉ vậy ý thức đạo đức còn góp phần không nhỏ cho thành công của mỗi người, ý thức đạo đức như phản ánh tính cách và lối sống của mỗi người, giúp chúng ta tạo được thiện cảm tốt đối với những người xung quanh để từ đó có tiền đề xây dựng phát triển các mối quan

hệ Ý thức đạo đức còn góp phần làm bền chặt các mối quan hệ và nâng cao phẩm chất của mỗi người Để có được ý thức đạo đức tốt thì nói khó không phải khó, dễ cũng phải dễ mà nó cần một quá trình, chúng ta có thể rèn luyện ý thức đạo đức từ những việc nhỏ nhất là luôn cởi mở với những người xung quanh, lễ phép với người lớn, Với khoa học công nghệ đang phát triển mạnh mẽ như bây giờ thì có rất nhiều các thông tin tràn lan trên mạng, có thông tin tốt có thông tin xấu, chúng ta cần phải chắt lọc những thông tin ấy và tiếp thu nó một cách đúng nghĩa và tích cực

Bản thân em cũng đang là một sinh viên, và em cũng nhận thấy ý thức đạo đức của mình vẫn còn nhiều thiếu sót, và em sẽ cố gắng để hoàn thiện ý thức đạo đức của mình bằng cách tuân thủ đúng pháp luật, luôn chắt lọc các thông tin để có thể thu về cho mình những thông tin tinh túy nhất và vận dụng nó vào bản thân và cuộc sống