(Tiểu luận) tiểu luậncơ sơ lý luận báo chí đề tài vấn đề tự do báo chí trong báo mạng việt nam hiện nay

Trang 6 Do đó,ta có thể hiểu:“Tự do báo chỉ”là một phạm trù lịch sử,là mục tiêuphấn đấu của con người nhằm có quyền thông tin,trao đổi thể hiện quanđiểm,ý chí,tình cảm của mình,của giai

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

TỔ GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG VÀ AN NINH

trong báo mạng Việt Nam hiện nay.

Sinh viên: NGUYỄN THỊ THU HÀ

Mã số sinh viên: 2156070019

Lớp: BC02110_K41.3

Hà Nội, tháng 05 năm 2022

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

NỘI DUNG 2

I ĐẶC ĐIỂM TỰ DO BÁO CHÍ 2

1 Một số khái niệm cơ bản 2

2 Tình hình tự do báo chí ở Việt Nam hiện nay 5

II HAI CÁCH TIẾP CẬN VỀ TỰ DO BÁO CHÍ 13

III MỘT SỐ HẠN CHẾ CỦA TỰ DO BÁO CHÍ HIỆN NAY 15

IV PHÁT TRIỂN NỀN TỤ DO BÁO CHÍ, NHÂN VĂN VÀ HIỆN ĐẠI 17 KẾT LUẬN 24

TÀI LIỆU THAM KHẢO 25

MỞ ĐẦU

Hiện nay, báo chí nói chung và báo mạng riêng đang là một phương thức traođổi và tiếp nhận thông tin với đa số độc giả các lứa tuổi Do tình hình dịch bệnhcăng thẳng hơn và thời đại công nghệ hóa, hiện đại hóa, các phương tiện cungcấp thông tin ngày một nhiều và ngày một rộng rãi, vì vậy, nảy sinh ra một vàicác vấn đề hiện tại, đáng quan tâm là tự do ngôn luận báo chí đặc biệt là báomạng hiện nay Tự do ngôn luận, tự do báo chí luôn là vấn đề mang tính toàncầu, là vấn đề nhiều quốc gia quan tâm và Việt Nam cũng không thể khôngthuộc số đó Nó không chỉ là sự quan tâm của những người cầm quyền ở mỗiquốc gia hay những người có sức ảnh hưởng trong giới báo chí, mà còn là mộtđòi hỏi cơ bản của quyền con người, là một trong những nhu cầu tinh thần trongtiến trình và tồn tạo của mỗi dân tộc Vấn đề tự do báo chí đã và đang là một vấn

đề đang gây tranh cãi giữa các bên có liên quan, lúc nào cũng nóng hổi, bức xúcđược nhiều người quan tâm dưới nhiều phương diện khác nhau Vì báo chí làthường xuyên,liên tục nhất,là kênh truyền thông quan trọng và thể hiện sự mạnh

mẽ nhất sức mạnh xã hội của tự do ngôn luận, tự do tư tưởng Mặt khác,trongcuộc đấu tranh tư tưởng–chính trị ngày nay trên thế giới,báo chí càng thể hiệnvai trò đặc biệt quan trọng, là mặt trận nóng bỏng và hệ thống phương tiện hữudụng nhất trong việc thể hiện quyền lực và sức mạnh chính trị-xã hội mà các thếlực chính trị muốn tìm cách nắm giữ và chi phổi.Khái niệm“Tự do báo chỉ”cũngđang là chủ đề nóng bỏng với các quan niệm khác nhau Tuy nhiên,với quanđiểm nào thì khái niệm“Tự do báo chỉ cũng phải được xem xét trong mối quan

hệ với các quy luật tất yếu của xã hội và sự phát triển của xã hội trong từng quanđiểm lịch sử cụ thể

Tự do báo chí không chỉ có thể bày tỏ,chia sẻ,tìm kiếm mà còn truyền đạt vàtiếp nhận những thông tin mà mình yêu cầu Vì Tự do báo chí luôn tồn tại hai

mặt:tích cực và tiêu cực.Vì vậy,đề cập đến vấn đề này,chúng ta phải xem xétdưới nhiều bình diện với cái nhìn khách quan,tế nhị.

NỘI DUNG

I. ĐẶC ĐIỂM TỰ DO BÁO CHÍ

1 Một số khái niệm cơ bản.

Báo chí là một hiện tượng xã hội.Hoạt động báo chí là hoạt động xã hộicủa con người nên nó không thể thoát ly các quy luật vận động,các diễn biếnkhách quan của xã hội.Với ý nghĩa đó,khái niệm“tự do báo chỉ cũng phảiđược xem xét trong mối quan hệ với các quy luật tất yếu của xã hội và sựphát triển của xã hội trong từng giai đoạn lịch sử cụ thể

Theo Wikipedia: “Tự do báo chí hay tự do thông tin là một trong nhữngquyền căn bản nhất của con người được hầu hết các quốc gia công nhận bằngvăn bản luật, thậm chí Hiến pháp Bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dânquyền cũng đề cập và công nhận quyền tự do này của mỗi công dân Tuynhiên,việc thực hiện quyền tự do báo chí ở mỗi quốc gia có thực giả và mức

độ hoàn toàn khác nhau Tự do báo chí được thể hiện qua việc tự do thôngtin, tiếp nhận thông tin qua tất cả các nguồn khác nhau,bày tỏ quan điểmchính kiến Theo quan điểm của cá nhân,đây là một trong những quan điểm

về tự do báo chí mang tính khái quát,và trung lập nhất, nó không hoàn toàntuyệt đối hóa một phần nào trong vấn đề “tự do báo chí”.Tuy nhiên,nói nhưvậy không có nghĩa nó là một quan điểm chuẩn xác nhất về tự do báo chí.Ngoài ra,vẫn với quan điểm này,nhiều học giả,hay nhiều lực lượng đối lậpnhau có thể có các cách hiểu,lý giải khác nhau để phục vụ cho mục đích củamình Để làm rõ được vấn đề“tự do báo chí "và sự khác biệt giữa các quan

điểm,cách hiểu về“tự do bảo chỉ chúng ta cần phải đi sâu vào phân tích nộihàm của từ “tự do báo chí”.

Trước tiên,chúng ta phải đi vào phân tích khái niệm “tự do” trong mỗiquan hệ với tất yếu.Tự do và tất yếu là hai phạm trù triết học,biểu hiện mốiquan hệ qua lại giữa hoạt động của con người và sự vận động của các quyluật tự nhiên, xã hội

Theo chủ nghĩa Mác Lê nin:“Con người là tổng hòa của các mối quan hệ

xã hội”.Đồng thời các hoạt động của con người cũng luôn chịu sự chi phốicủa các quy luật vận động khách quan của tự nhiên,xã hội Báo chí là mộthiện tượng xã hội.Hoạt động báo chí là hoạt động của con người nên nókhông thể thoát ly các quy luật vận động khách quan của xã hội.Với ý nghĩađó,khái niệm tự do báo chí cũng phải được xem xét trong mối quan hệ vớicác quy luật tất yếu của xã hội và sự phát triển của xã hội trong từng giaiđoạn lịch sử cụ thể

Trong xã hội vẫn còn có giai cấp đối kháng như hiện nay (ở phạm vi toànthế giới),các mâu thuẫn về chính trị kinh tế,văn hóa vẫn luôn tồn tại thì hoạtđộng, nội dung của báo chí cũng không tránh khỏi sự mâu thuẫn trong cáchphân ảnh các vấn đề hay nói cách khác hơn là nó vẫn phải mang trong minhtinh giai cấp.Tinh giai cấp để bảo vệ quan điểm,tư tưởng,chính trị,lợi ích củagiai cấp thống trị về mặt tư tưởng trong xã hội Chính bởi lẽ đó, mà ta có thểkhẳng định không thể có cái gọi là“tự do báo chí"một cách tuyệt đối,hay tự

do báo chi cho mọi giai cấp như nhau.“Tự do báo chí”dành cho giai cấp nàyđồng nghĩa với sự hạn chế tự do báo chí của giai cấp khác,hoặc mức độ tự dobáo chí cho từng xã hội cụ thể có thể nhiều ít, rộng, hẹp, khác nhau tùy thuộcvào tình hình chính trị và tương quan lực lượng giai cấp cụ thể

Do đó,ta có thể hiểu:“Tự do báo chỉ”là một phạm trù lịch sử,là mục tiêuphấn đấu của con người nhằm có quyền thông tin,trao đổi thể hiện quanđiểm,ý chí,tình cảm của mình,của giai cấp mình trước các vấn đề,sự kiệndiễn ra trong đời sống qua phương tiện thông tin đại chúng(tr65.Cơ sở lýluận báo chí ,NXB Lý luận chính trị,2007)

*Các quan niệm về tự do của các cá nhân

Tự do là một vấn đề được rất nhiều cá nhân và tập thể quan tâm kể cả thời

kì trước và thời kì sau.Trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng có rấtnhiều quan niệm về tự do.Mỗi cá nhân đưa ra một quan niệm tự do cho riêngmình như một cách thể hiện quan điểm,cái nhìn khách quan của bản thân về

tự do.Và sau đây chúng ta hãy cùng đi tìm hiểu một số quan niệm vềTự do

a Quan niệm về Tự do của Cac Mac:

"Không nên bàn đến có hay không không có Tự do.Tự do bao giờ cũngcó,vấn đề là Tự do cho ai và Tự do để làm gì"

b Quan niệm về Tự do của G P.Xáctơrơ

G PXáctơrơ là một trong những nhà triết học hiện sinh lớn của phươngTây thế kỷ XXTrong quan niệm của Gi.P.Xáctơrơ,tự do của con người là tự

do cá nhân.Dưới ánh sáng của cái Tôi ý thức,con người gạt bỏ tất cả nhữngtác động của yếu tố ngoại cảnh cùng sự“can thiệp”của Thiên Chúa.Trên thểgiới chỉ còn lại con người đối diện với chính mình,con người không bị ràngbuộc bởi bất cứ cái gì và khi đó,con người được quyền tự do lựa chọn,tự dosáng tạo theo cách riêng của mình.Trong vở kịch Ruồi,trước mệnh lệnh củaJupiter bắt con người phải phục tùng.Oreste khẳng khái đáp:“Không cần ngàitạo dựng,tôi là một người tự do Ngay khi ngài tạo dựng tôi xong thì tôi đã

lý luận báo

chí quốc tế None

131

Kịch bản diễn đàn quốc gia

không phụ thuộc vào Ngài nữa rồi Trên đời này chẳng có gì, chẳng cóthiện,chẳng có ác,chẳng ai ra lệnh cho tôi cả.Tôi sẽ không theo luật của Ngài

và chỉ có một luật là luật của tôi.Vì tôi là một người, mỗi người phải tìm conđường riêng của mình”.Trong Chủ nghĩa hiện sinh là một chủ nghĩa nhânđạo, Xáctơrơ viết:“Thật vậy,ta sẽ được phép làm tất cả nếu không có ThiênChúa.Và do đó,con người sẽ bị bơ vơ trơ trọi,vì không tìm thấyởnội tâmhoặcởbên ngoài một cái gì khả dĩ bấu víu vào.Trước hết,con người sẽ khôngtìm được một lời bào chữa nào cả trước yếu tính,ta sẽ không bao giờ giảithích được gì cả bằng cách quy chiếu việc ấy với một bản tính nhân loại đã

có đấy,và đã được cô đọng lại Nói cách khác,không thể có một định mệnhthuyết,con người được tự do,con người là sự tự do”

c Quan niệm về Tự do của các cá nhân tại Việt Nam

PGS.TS Nguyễn Văn Dững cho rằng:"Tự do chính là nguyện vọng,mong muốn và năng lực của con người mong muốn vươn ra khám phá,chinhphục cái tất yếu-những quy luật của tự nhiên,xã hội và tư duy

Kết luận: Có rất nhiều quan niệm về tự do,tuy nhiên cơ bản là mỗi ngườiđều nói đến tự do là mô tả tình trạng khi một cá nhân có thể có khả nănghành động theo đúng vớiýchí nguyện vọng của chính mình.Bản thân mỗingười có cách suy nghĩ khác nhau,nên có những quan niệm về tự do khácnhau

2 Tình hình tự do báo chí ở Việt Nam hiện nay

2.1 Lịch sử của tự do báo chí

Sự ra đời của báo chí là kết quả của quá trình phát triển văn hoá của nhânloại, trong đó đặc biệt là những thành tựu về kỹ thuật in ấn Nhưng chính bối

lý luận báochí quốc tế None

Kịch bản CLBCĐN Note

-lý luận báochí quốc tế None

11

cảnh của cuộc cách mạng tư sản ở phương Tây và cùng với nó là tiến trìnhcông nghiệp hoá, mở rộng thị trường mới là điều kiện, là mảnh đất mầu mỡcho sự phát triển và thể hiện sức mạnh của báo chí với tính chất là mộtphương tiện truyền thông mới Trong cuộc đấu tranh một mất, một còn giữamột bên là các thế lực phong kiến, quý tộc bảo thủ và nhiều khi là cả sự sátcánh của các thế lực tăng lữ, với một bên là giai cấp tư sản đang lên cùng vớinhu cầu phát triển nền kinh tế hàng hóa, báo chí ngay lập tức trở thành mộtloại quyền lực xã hội đầy hấp dẫn Tuy nhiên, các nhà nước phong kiến lúc

đó đã giành lấy báo chí, giữ lấy nó như một thứ vũ khí mạnh mẽ để bảo vệquyền lực của mình Tự do báo chí ra đời trong bối cảnh đó và tất nhiên dochính giai cấp tư sản phát động Ban đầu, tự do báo chí được hiểu là quyền

tự do in ấn và xuất bản các tờ báo mà giai cấp tư sản lúc đó đòi được đượcchia xẻ công bằng với nhà nước phong kiến bảo thủ đang đang nắm giữ độcquyền

Một số nhà tư tưởng tư sản từng giải thích về tự do báo chí như tự dohàng hóa Người ta có thể tự do sản xuất các hàng hóa để đưa ra thị trườngtiêu thụ thì cũng có thể tự do in ấn, xuất bản các tờ báo để bán cho ngườidân Người dân đã biết chọn cho mình thứ hàng hóa tốt thì cũng có thể chọncho mình những ý kiến hay, những tư tưởng tốt trong báo chí tự do (JohnMilton 1608-1674,John Stuart Mill 1806-1873) Tuy nhiên, giới phong kiếnquý tộc và các nhà nước bảo thủ không hiểu như thế Họ tìm mọi cách nắmlấy báo chí và biến báo chí thành một thứ công cụ sắc bén, một thứ quyềnlực mạnh mẽ để bảo vệ vị thế xã hội và các lợi ích của mình Trong khi nhànước phong kiến sử dụng pháp luật và cả bạo lực để ngăn cản quyền tự dobáo chí của giai cấp tư sản và nhân dân lao động thì một bộ phận tôn giáocũng đứng về phía chính quyền, hòa giọng vào giàn đồng ca lên án tự do báochí, tự do ngôn luận Trong Thông điệp (Mirarivos) ngày 15-8-1832, Giáohoàng Gre-gô-ri-ô XVI (Gregorius XVI) đã lên án mạnh mẽ và hoàn toàn

loại bỏ tự do ngôn luận, tự do báo chí ra ngoài vòng pháp luật của xã hội.Thông điệp viết: “Cái châm ngôn sai lầm và phi lý, hay nói cho đúng, sự rồdại: tự do tín ngưỡng, tự do báo chí, cái tự do ghê tởm nhất tai hại nhất, màbao giờ người ta cũng ghê sợ”.

Khi giành được chính quyền, giai cấp tư sản lại đi theo vết xe đổ của nhànước phong kiến quý tộc, giành lấy cho riêng mình độc quyền về báo chí,ngăn cản tự do báo chí ở chính quốc và đàn áp báo chí tự do ở các quốc gia,lãnh thổ thuộc địa Cuộc đấu tranh giành tự do báo chí của giai cấp côngnhân và các dân tộc bị áp bức ở các nước thuộc địa đã phải trả giá cả bằngxương máu và nước mắt Trong loạt bài báo “Những cuộc tranh luận về tự

do báo chí”, đăng liên tục trong sáu số phụ trương của tờ Rheinische Zeitung(Nhật báo tỉnh Ranh) tháng 5 năm 1842, C Mác đã bày tỏ quan điểm kiênquyết bảo vệ tự do báo chí Ông cho rằng “Báo chí tự do - đó là con mắtsáng suốt của tinh thần nhân dân; là hiện thân sự tin cậy của nhân dân đốivới bản thân mình, là những dây liên hệ biết nói, gắn liền các cá nhân vớinhà nước, với toàn thế giới, nó là hiện thân nền văn hóa đang biến cuộc đấutranh vật chất thành cuộc đấu tranh tinh thần và lý tưởng hóa hình thức vậtchất thô bạo của cuộc đấu tranh đó… Báo chí Tự do là Toàn diện, nơi nàocũng có mặt, cái gì cũng biết Báo chí tự do là cái thế giới ý tưởng khôngngừng trào ra từ thực tế hiện thực lại chảy trở về hiện thực như một dòngthác đầy sinh khí dưới hình thức của cái tinh thần ngày càng dồi dào”[1].Ông lên án gay gắt sự đàn áp và việc kiểm duyệt báo chí của nhà nước lúcđó: “kiểm duyệt là sự phê bình với tư cách là độc quyền của chính phủ” và

“Khi sự phê bình tác động không phải bằng lưỡi dao sắc bén của lý tính màbằng cái kéo cùn của sự tùy tiện, khi sự phê bình coi việc dùng sức mạnh thôbạo là luận cứ mạnh mẽ - khi đó lẽ nào sự phê bình lại không mất tính chấthợp lý của mình” (sđd, tr 290)

Phải đến giữa thế kỷ XX, với kết quả của cuộc đấu tranh kiên trì, quyếtliệt của công nhân và nhân dân lao động toàn thế giới cùng với những tiến

bộ văn hóa, văn minh nhân loại, quyền tự do báo chí và cùng với nó là quyền

tự do ngôn luận, mới được khẳng định và trở thành một giá trị chuẩn mựcquốc tế Điều 19, Tuyên ngôn toàn thế giới về nhân quyền của Liên hợpquốc được Đại hội đồng Liên hợp quốc thông qua và công bố theo Nghịquyết số 217, ngày 10 tháng 12 năm 1948 nêu rõ: “Mọi người đều có quyền

tự do ngôn luận và bày tỏ quan điểm; kể cả tự do bảo lưu ý kiến không phụthuộc vào bất cứ sự can thiệp nào, cũng như tự do tìm kiếm, thu nhận, truyền

bá thông tin và ý kiến bằng bất cứ phương tiện thông tin đại chúng nào vàkhông giới hạn về biên giới”

Ngày nay, quyền tự do báo chí không đơn thuần chỉ là quyền tự do in ấn,xuất bản các sản phẩm báo chí mà nó đã được mở rộng một cách toàn diện,bao gồm: Quyền tự do hoạt động nghề nghiệp của người làm báo; quyền tự

do ra báo, thành lập các cơ quan truyền thông đại chúng; quyền tự do tiếpcận thông tin báo chí; quyền tự do truyền phát thông tin, biểu đạt quan điểm

và quyền được bảo vệ và đối xử công bằng trên các phương tiện truyềnthông đại chúng Cần phải nói rằng, lâu nay rất nhiều người vì mục đích nào

đó mà thường chỉ nhấn mạnh các quyền tự do làm báo, tự do ra báo chí, tự

do ngôn luận trên báo chí mà quên đi quyền được bảo vệ một cách côngbằng, đạo đức trên báo báo chí, truyền thông Hơn thế nữa, người ta cũng vôtình hay hữu ý mà không nhắc đến vai trò của pháp luật trong điều chỉnhhoạt động báo chí phục vụ cho mục đích chung, hài hòa và phúc lợi củanhân dân trong phạm vi xã hội dân chủ

I.2 Thực trạng tự do báo chí hiện nay

Hiện nay, thời đại công nghệ hóa, hiện đại hóa ngày càng xâm nhập “sâu”vào đời sống của chúng ta, cho dù bất cứ bạn là ai, lứa tuổi nào, nghề nghiệpnào thì với cuộc sống số hóa hiện nay, công nghệ là không thể thiếu Vì vậyviệc thu nhập thông tin từ các công cụ điện tử như: điện thoại, máy tính,…

và từ các trang mạng, website ngày càng quen thuộc đối với cuộc sống hiệnnay

Thực hiện cuộc khảo sát quy mô nhỏ ( học sinh, sinh viên…), thông quaphiếu điều tra và nhận thấy thực như sau:

Nhận xét: Qua kết quả thống kê ta có thể thấy tỉ lệ tham gia viết các thôngtin, báo chí củ sinh viên hiện nay, đặc biệt là sinh viên ngành báo có tỉ lệkhá cao Các bạn có nhu cầu và cơ hội tham gia các hoạt động báo chísớm, bên cạnh đó việc đăng tải các thông tin lên trang mạng cá nhân cũngrất phổ biến.

các tổ chức xã hội, mọi người dân có tiếng nói lành mạnh, đóng góp ý kiến,thậm chí phản biện, đối với các chủ trương, chính sách của Nhà nước, và củacác cấp chính quyền Trong nhiều trường hợp, hệ thống truyền thông thật sự

là công cụ bảo vệ lợi ích xã hội, bảo vệ quyền của người dân, nhất là kiểmtra, giám sát thực thi các chính sách, pháp luật của Nhà nước Nhiều cơ quanbáo chí ở Việt Nam chủ động, tích cực phát hiện và đấu tranh chống thamnhũng, phê phán hành vi vi phạm quyền công dân cùng những biểu hiện tiêucực khác Gần đây, việc những cuộc tranh luận, chất vấn, phản biện tại Quốchội được truyền hình trực tiếp, việc Dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992được công bố công khai để toàn dân đóng góp ý kiến, việc các cuộc tọa đàm,tranh luận, cung cấp thông tin nhiều chiều về các vấn đề chính trị, kinh tế -

xã hội của đất nước trên phương tiện thông tin đại chúng, giúp người dântiếp cận với các vấn đề quan trọng, từ đó đưa ra ý kiến có trách nhiệm Vìthế hệ thống truyền thông ở Việt Nam đã trở thành một phương tiện quantrọng trong bảo vệ và phát huy các giá trị của nhân quyền

Ðể bảo đảm cho hệ thống truyền thông theo kịp sự phát triển, bên cạnhcác quy định cụ thể trong Hiến pháp, pháp luật, Nhà nước Việt Nam luônquan tâm hoàn thiện hệ thống pháp luật nhằm tạo điều kiện cho các cơ quanthông tin đại chúng làm tròn chức năng, nhiệm vụ, quyền tự do ngôn luận, tự

do báo chí ở Việt Nam ngày càng được phát huy cao hơn Biểu hiện cụ thểcho quan tâm này là Việt Nam đã có Luật Báo chí và tháng 11-2012, Quốchội nước CHXHCN Việt Nam thông qua Luật Xuất bản sửa đổi, thể hiện sựnhất quán trong tôn trọng quyền phổ biến tác phẩm của cá nhân, phù hợp vớicác quy định của Hiến pháp

Trên thế giới ngày nay, tự do ngôn luận và tự do báo chí là các yếu tố hếtsức quan trọng đối với sự ổn định, phát triển của mỗi quốc gia, đồng thời làbiểu hiện trực tiếp của quan niệm, chính sách nhân quyền ở quốc gia đó