(Tiểu luận) đề tài lý thuyết hiện đại hóa và sự vận dụng lý thuyết nàytại trung quốc

Chúng ta sẽ xem xét cách mà các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã áp dụng lýthuyết này để đẩy mạnh quá trình đổi mới và phát triển kinh tế, xã hội của đấtnước, đồng thời đánh giá những thành cô

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

KHOA TUYÊN TRUYỀN - -฀

Bài Tiểu Luận Môn: Chính trị học phát triển

Đề tài: Lý thuyết hiện đại hóa và sự vận dụng lý thuyết này

tại Trung Quốc

Họ và tên: Lê Minh NgọcLớp: Truyền Thông Chính Sách K40

Mã SV: 2055380034

Hà Nội – năm 2023

Mở Đầu

Lý thuyết hiện đại hóa đã trở thành một chủ đề nóng trong những năm gần đây, vớicác nhà nghiên cứu và chính trị gia ở Trung Quốc đặc biệt quan tâm đến nó Lýthuyết này gắn liền với quá trình chuyển đổi kinh tế và xã hội của Trung Quốc từmột quốc gia nghèo đói sang một nền kinh tế lớn thứ hai thế giới Trong bài tiểuluận này, chúng ta sẽ đi sâu vào lý thuyết hiện đại hóa, giải thích những khái niệm

và nguyên lý cơ bản của nó và phân tích sự vận dụng của lý thuyết này tại TrungQuốc Chúng ta sẽ xem xét cách mà các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã áp dụng lýthuyết này để đẩy mạnh quá trình đổi mới và phát triển kinh tế, xã hội của đấtnước, đồng thời đánh giá những thành công và thách thức trong quá trình vận dụng

lý thuyết hiện đại hóa

Tại Trung Quốc, lý thuyết hiện đại hóa đã được áp dụng từ cuối những năm 1970,khi chủ trương "đổi mới" được ra đời để cải cách kinh tế và xã hội tại đất nước này.Chính sách "đổi mới" đã mang lại những thành công đáng kể cho Trung Quốctrong việc phát triển kinh tế Bằng cách mở cửa thị trường và thu hút đầu tư nướcngoài, Trung Quốc đã trở thành một trong những quốc gia có tốc độ tăng trưởngkinh tế cao nhất thế giới Đồng thời, Trung Quốc đã chuyển từ một nền kinh tế dựavào nông nghiệp sang một nền kinh tế công nghiệp hiện đại

Ngoài ra, bài tiểu luận cũng sẽ đưa ra một số ví dụ cụ thể về lý thuyết hiện đại hóađược áp dụng tại Trung Quốc như chủ trương "đổi mới" của Đảng Cộng sản TrungQuốc và chính sách "Chiến lược Thăng Long Hạng Thành" được triển khai từ năm

1990, nhằm phát triển kinh tế các vùng miền và thu hút đầu tư vào những ngành cóthế mạnh của khu vực đó Chính sách này đã giúp Trung Quốc phát triển một sốthành phố lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải và Thâm Quyến trở thành trung tâm kinh

tế hàng đầu của thế giới Chúng ta cũng sẽ đánh giá tầm quan trọng và ảnh hưởng

của lý thuyết hiện đại hóa trong việc xây dựng một nền kinh tế vững mạnh và pháttriển bền vững tại Trung Quốc Cuối cùng, bài tiểu luận sẽ tổng kết lại ý nghĩa của

lý thuyết hiện đại hóa đối với Trung Quốc và các quốc gia khác trong thế giới hiệnđại, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh kinh tế ngày càng gaygắt

Ngoài những nội dung trên, bài tiểu luận còn sẽ đánh giá những hạn chế và yếuđiểm của lý thuyết hiện đại hóa trong quá trình áp dụng tại Trung Quốc Điều nàygiúp cho người đọc có cái nhìn toàn diện về lý thuyết này và những vấn đề cầnphải được cải thiện để đạt được mục tiêu phát triển kinh tế và xã hội tại TrungQuốc

Bài tiểu luận cũng sẽ tham khảo các tài liệu và nghiên cứu từ các chuyên gia, nhàlãnh đạo và các tổ chức nghiên cứu hàng đầu về lý thuyết hiện đại hóa và vận dụng

lý thuyết này tại Trung Quốc Từ đó, người đọc sẽ có được cái nhìn chính xác vàđầy đủ về tình hình và xu hướng phát triển của lý thuyết hiện đại hóa tại TrungQuốc và cả thế giới

Tuy nhiên, trong quá trình vận dụng lý thuyết hiện đại hóa tại Trung Quốc, còn tồntại một số hạn chế và thách thức cần được giải quyết Một trong số đó là sự bấtđồng về chủ trương kinh tế và xã hội giữa các đảng phái trong Đảng Cộng sảnTrung Quốc Ngoài ra, việc áp dụng lý thuyết này còn gặp phải những khó khăntrong việc quản lý tài nguyên và giải quyết các vấn đề môi trường Còn nhiều tháchthức và yếu điểm cần được giải quyết để đạt được mục tiêu phát triển bền vững vàđáp ứng nhu cầu của người dân Trung Quốc

I Lý thuyết hiện đại hóa là gì ?

Lý thuyết hiện đại hóa được sử dụng để giải thích quá trình hiện đại hóa trong các

xã hội Lý thuyết hiện đại hóa bắt nguồn từ ý tưởng của nhà xã hội học ngườiĐức Max Weber (1864–1920), tạo cơ sở cho mô hình hiện đại hóa do nhà xã hộihọc Talcott Parsons (1902–1979) của Harvard phát triển Lý thuyết xem xét cácyếu tố bên trong của một quốc gia trong khi giả định rằng với sự hỗ trợ, các quốcgia "truyền thống" có thể được phát triển theo cách tương tự như các quốc gia pháttriển hơn đã từng Lý thuyết hiện đại hóa là một mô hình thống trị trong khoa học

xã hội vào những năm 1950 và 1960, sau đó đi vào một giai đoạn nhật thực sâusắc Nó đã trở lại sau năm 1991 nhưng vẫn là một mô hình gây tranh cãi [1]

Lý thuyết hiện đại hóa vừa cố gắng xác định các biến số xã hội góp phần vào tiến

bộ xã hội và phát triển của xã hội, vừa tìm cách giải thích quá trình tiến hóa xãhội Lý thuyết hiện đại hóa chịu sự chỉ trích của các nhà tư tưởng xã hội chủ nghĩa

và thị trường tự do, các nhà lý thuyết hệ thống thế giới, các nhà lý thuyết toàn cầuhóa và các nhà lý thuyết phụ thuộc trong số những người khác Lý thuyết hiện đạihóa không chỉ nhấn mạnh đến quá trình thay đổi mà còn cả những phản ứng đốivới sự thay đổi đó Nó cũng xem xét các động lực bên trong đồng thời đề cập đếncác cấu trúc xã hội và văn hóa và sự thích ứng của các công nghệ mới

Hiện đại hóa đề cập đến một mô hình chuyển đổi tiến bộ từ một xã hội 'tiền hiệnđại' hoặc ' truyền thống ' sang một xã hội 'hiện đại' Lý thuyết hiện đại hóa cho rằngcác xã hội truyền thống sẽ phát triển khi họ áp dụng các thực hành hiện đại hơn.Những người ủng hộ lý thuyết hiện đại hóa cho rằng các quốc gia hiện đại giàu cóhơn và quyền lực hơn và công dân của họ được tự do hơn để được hưởng mứcsống cao hơn [ cần dẫn nguồn ] Sự phát triển như công nghệ dữ liệu mới và nhucầu cập nhật các phương pháp truyền thống trong vận tải, thông tin liên lạc và sản

xuất làm cho việc hiện đại hóa trở nên cần thiết hoặc ít nhất là phù hợp với hiệntrạng Quan điểm đó làm cho việc phê bình trở nên khó khăn vì nó ngụ ý rằngnhững phát triển như vậy kiểm soát các giới hạn của sự tương tác giữa con ngườivới nhau, chứ không phải ngược lại Chưa hết, có vẻ nghịch lý, nó cũng ngụ ý rằng

cơ quan con người kiểm soát tốc độ và mức độ nghiêm trọng của quá trình hiện đạihóa Được cho là, thay vì bị chi phối bởi truyền thống, các xã hội đang trải qua quátrình hiện đại hóa thường đi đến các hình thức quản trị được chỉ huy bởi cácnguyên tắc trừu tượng Theo lý thuyết, niềm tin tôn giáo truyền thống và các đặcđiểm văn hóa thường trở nên ít quan trọng hơn khi quá trình hiện đại hóa diễn

II Lý thuyết hiện đại hóa được vận dụng ở Trung Quốc

Công cụôc hiện đại hóa mang lại những thay đổi lớn trong nền kinh tế Trung Quốc.

- Việc giữ ổn định xã hội và mở rộng giao lưu buôn bán với nước ngoài đã tạo điềukiện cho nền kinh tế phát triển

- Tốc độ tăng trưởng kinh tế cao nhất thế giới, đời sống người dân hiện được cảithiện rất nhiều

1 Các ngành kinh tế

a Công nghiệp

- Chuyển từ nền kinh tế chỉ huy sang nền kinh tế thị trường Trong quá trìnhchuyển đổi nền kinh tế, các nhà máy, xí nghiệp được chủ động trong sản xuất vàtiêu thụ

- TQ thực hiện chính sách mở cửa, tăng cường trao đổi hàng hóa với thị trường thếgiới

- Cho phép các công ty, doanh nghiệp nước ngoài tham gia đầu tư, quản lí sản xuấtcông nghiệp tại các đặc khu, khu chế xuất

- Chủ động đầu tư, hiện đại hóa trang thiết bị, ứng dụng công nghệ cao

- Trung Quốc thực hiện chính sách công nghiệp mới, tập trung chủ yếu vào 5ngành: chế tạo máy, điện tử, hóa dầu, sản xuất ô tô và xây dựng

- Chế tạo thành công tàu vũ trụ và đưa người bay vào vũ trụ

- Các trung tâm công nghiệp lớn đều tập trung ở miền Đông

- Sử dụng lực lượng lao động dồi dào và nguyên vật liệu sẵn có ở địa bàn nôngthôn để phát triển các ngành công nghiệp vật liệu xây dựng, đồ gốm, dệt may

chính trị

học 100% (15)

5

Tiểu luận chính trị học

chính trị

học 100% (13)

27

Đề cương ôn tập môn Chính trị học…

chính trị

học 95% (21)

38

ĐỀ CƯƠNG Chính TRỊ HỌC - chinh tri…

hàng tiêu dùng; thu hút hàng trăm triệu lao động và cung cấp hàng hóa ở nôngthôn.

- Đã sản xuất được nhiều loại nông sản với năng suất cao, đứng đầu thế giới

- Ngành trồng trọt chiếm ưu thế, trong đó quan trọng là cây lương thực nhưng bìnhquân lương thực/người thấp

- Đồng bằng châu thổ là các vùng nông nghiệp trù phú

+ Hoa Bắc, Đông Bắc: lúa mì, ngô, củ cải đường

+ Hoa Trung, Hoa Nam: lúa gạo, mía, chè

2 Quan hệ Trung - Việt

- Trung - Việt có mối quan hệ lâu đời và ngày càng phát triển trên nhiều lĩnh vực,nền tảng là tình hữu nghị và ổn định lâu dài

- Từ năm 1999, quan hệ hợp tác theo phương châm: “Láng giềng hữu nghị, hợp táctoàn diện, ổn định lâu dài, hướng tới tương lai”

- Kim ngạch thương mại song phương tăng nhanh, mặt hàng ngày càng đa dạng.III Hiện đại hóa của Trung Quốc

4 (Còn 95 ngày) Tài liệu phân tích Sông…

chính trịhọc 100% (6)

5

Hiện đại hóa kiểu Trung Quốc đã tạo ra một cú hích mới cho châm ngôn “Conđường xã hội chủ nghĩa là con đường rộng nhất” (社会主义道路最宽广) vốn luônđược giới lãnh đạo Trung Quốc đặc biệt coi trọng trong nhiều thập kỷ qua Đượccoi là một “sự đổi mới về mặt lý thuyết”, khái niệm này đã trở thành chủ đề bànluận tại sự kiện quan trọng thứ hai sau Đại hội Đảng toàn quốc trong lịch trìnhchính trị của Bắc Kinh – Kỳ họp Lưỡng Hội.

Tác giả: Cherry Hitkari có bằng Thạc sĩ Nghiên cứu Đông Á chuyên ngành Nghiêncứu Trung Quốc và hiện đang theo học bằng cao đẳng nâng cao về ngôn ngữ TrungQuốc tại Khoa Nghiên cứu Đông Á, Đại học Delhi, Ấn Độ

Nội hàm Hiện đại hóa kiểu Trung Quốc

Đặng Tiểu Bình đã xác định việc hiện thực hóa khái niệm này là “điều kiện và vấn

đề mới quan trọng nhất” của Trung Quốc vào năm 1979 trong khi đặt ra “Bốn hiệnđại hóa”[1] để đạt được sự phát triển kinh tế ở một quốc gia có dân số khổng lồ

Nội hàm của Hiện đại hóa kiểu Trung Quốc được bổ sung thêm vào tháng 6 năm

1983 khi trong buổi nói chuyện với các chuyên gia nước ngoài, Đặng Tiểu Bìnhđưa ra hai ý: Thứ nhất, mỗi quốc gia có một con đường phát triển riêng mà quốcgia đó phải tự tìm tòi và thực hành phù hợp với điều kiện cụ thể của mình và Thứhai, Hiện đại hóa kiểu Trung Quốc là con đường mới dẫn đến hiện đại hóa xã hộichủ nghĩa do nhân dân Trung Quốc đi tiên phong dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộngsản Trung Quốc Những “Đặc điểm Trung Quốc” của Chủ nghĩa xã hội được địnhnghĩa là kiên trì đi theo định hướng của Chủ nghĩa xã hội, đồng thời phù hợp vớitruyền thống lịch sử, quan điểm lịch sử, hiện thực và đặc trưng của Trung Quốc

Do đó, chủ trương của Mao Trạch Đông là ủng hộ cải cách trong khi tiếp tục nhiệm

vụ tìm kiếm con đường duy nhất của Trung Quốc đi lên Chủ nghĩa xã hội.Tập Cận Bình đã bổ sung các đặc điểm của khái niệm này trong báo cáo của Đạihội Đại biểu toàn quốc lần thứ XX của Đảng Cộng sản Trung Quốc là “Năm đặcđiểm” (五个特征), cụ thể là: hiện đại hóa dân số khổng lồ, thịnh vượng chung chotất cả mọi người, tiến bộ vật chất và văn hóa – dân tộc, hài hòa giữa con người vớithiên nhiên và phát triển hòa bình; và “Chín yêu cầu cơ bản” (九个本质要求) tứclà: “giữ vững sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản và Chủ nghĩa xã hội đặc sắc TrungQuốc, theo đuổi phát triển chất lượng cao, phát triển dân chủ nhân dân toàn diện,làm phong phú đời sống văn hóa của nhân dân, đạt được sự thịnh vượng chung chotất cả, thúc đẩy sự hài hòa giữa con người và thiên nhiên, xây dựng cộng đồngchung vận mệnh, và tạo ra một hình thức tiến bộ mới của con người” Sau Đại hộiĐảng lần thứ XX, hiện đại hóa kiểu Trung Quốc đã được nhấn mạnh là cầu nối đểđạt được sự trẻ hóa quốc gia Xóa đói giảm nghèo có mục tiêu (精准扶贫) và pháttriển hướng tới con người (以人民为中心) của Trung Quốc được đặc biệt nhấnmạnh như những thành tựu đáng chú ý của nước này

Khái niệm này được thiết lập để trở nên quan trọng hơn đối với Trung Quốc do nóđược xác định là một trong nhiều khuyến nghị trong Báo cáo Công tác Chính phủnăm 2023 của Thủ tướng Lý Khắc Cường, cũng là báo cáo cuối cùng của ông với

tư cách là chính khách Trong khi xóa đói giảm nghèo cùng với việc nâng cao mứcsống, thúc đẩy thị trường và đảm bảo tăng trưởng kinh tế được hoan nghênh lànhững thành tựu lớn; giải quyết việc làm, nhà ở, phát triển xanh, tăng trưởng côngnghiệp và nông nghiệp, mở rộng nhu cầu trong nước và thu hút đầu tư nước ngoàiđược đặc biệt quan tâm Đảng, Nhà nước Trung Quốc dường như cũng áp dụngmột cách tiếp cận thận trọng hơn khi Thủ tướng Lý Khắc Cường nhấn mạnh rằng,Trung Quốc sẽ không tham gia vào “tưới tiêu lũ lụt” hoặc mở rộng cung tiền Cáchtiếp cận như vậy được phản ánh rõ hơn trong mục tiêu tăng trưởng GDP khiêm tốnkhoảng 5%, mức thấp nhất của Bắc Kinh trong nhiều thập kỷ

Triển vọng thay thế cho mô hình phát triển của phương Tây?

Hiện đại hóa kiểu Trung Quốc đang được tích cực thúc đẩy như một giải pháp thaythế cho các mô hình phát triển phổ biến của phương Tây Gắn liền với Giấc mộngTrung Hoa, Báo cáo Đại hội Đảng lần thứ XIX trình bày khái niệm này như một

mô hình cho các nước đang phát triển noi theo Thông qua “trí tuệ Trung Quốc”(中国智慧) và “giải pháp Trung Quốc” (中国方案) để đạt được “phát triển thầntốc” (加快发展) trong khi “duy trì độc lập” (保持自身独立性), hiện đại hóa kiểuTrung Quốc hứa hẹn mang lại cho các nước đang phát triển với “một sự lựa chọnhoàn toàn mới để giải quyết các vấn đề của nhân loại” (全新选择，为解决人类问题), mà Trung Quốc cho rằng, mô hình phương Tây đã làm trầm trọng thêm chứchưa nói đến việc giải quyết Tập Cận Bình định nghĩa ý tưởng là đại diện cho hòabình (和平), phát triển (发展), hợp tác (合作) và kịch bản đôi bên cùng có lợi (共赢) Sự phát triển của Trung Quốc, đặc biệt là trong các ngành công nghiệp thời đạimới, hiện đại hóa nông nghiệp và đô thị hóa, được quảng bá như một “chuyến đi

miễn phí” (顺风车) để các quốc gia khác đi nhờ Chủ nghĩa cải cách của các nước

tư bản bị chỉ trích là dẫn đến bất bình đẳng kinh tế xã hội, trong đó Trung Quốcđược coi là một mô hình thay thế Mặc dù Trung Quốc chấp nhận rằng, kinhnghiệm của các quốc gia khác khác với Bắc Kinh, nhưng nhấn mạnh, sự kết hợpgiữa chủ nghĩa Mác với thực tế cụ thể của mỗi quốc gia (马克思主义与本国具体

实际相结合) là một giải pháp thay thế đáng để thử nghiệm

Hiện đại hóa kiểu Trung Quốc liệu có thành công?

Khái niệm này chắc chắn thể hiện một hình ảnh tự tin hơn khi giới lãnh đạo TrungQuốc tuyên bố “Đảng Cộng sản Trung Quốc và nhân dân Trung Quốc đã cung cấpcho nhân loại hiểu biết sâu sắc hơn về Trung Quốc, đầu vào tốt hơn của TrungQuốc và sức mạnh lớn hơn của Trung Quốc để giúp giải quyết những thách thứcchung, đã tạo ra những thay đổi mới và đóng góp to lớn hơn nữa vào sự nghiệp cao

cả vì hoà bình và phát triển của nhân loại.”

Tuy nhiên, “khoảng cách hiểu biết” vẫn tiếp tục tồn tại giữa Trung Quốc và phầncòn lại của thế giới Những nghi ngờ về sự trỗi dậy của Trung Quốc trong cộngđồng quốc tế được hiểu là xuất phát từ việc Trung Quốc là quốc gia duy nhất “vượtqua” tất cả các quốc gia khác về “bốn phương diện” là “lịch sử và văn hóa” (lịch sửlâu đời), “lãnh thổ” (lãnh thổ siêu rộng lớn), “dân số” (quy mô dân số siêu lớn) và

“tiềm năng thị trường” (tiềm năng thị trường khổng lồ) Những nghi ngờ đó đượcxác định là xuất phát từ tư tưởng “mạnh ăn yếu” và “Zero sum game” (trò chơitổng bằng không)

Giáo sư BR Deepak lưu ý, mặc dù hiện đại hóa theo kiểu Trung Quốc có thể khôngthu hút được nhiều ở phương Tây nhưng khái niệm này được các nước đang pháttriển và kém phát triển chấp nhận, nhiều nước trong số đó coi Trung Quốc là một

mô hình phát triển thành công