ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT NGUYỄN THỊ HƢƠNG TRÀ ĐƢỜNG CƠ SỞ TRONG LUẬT QUỐC TẾ HIỆN ĐẠI VÀ ĐƢỜNG CƠ SỞ THEO QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM Chuyên ngành: Luật quốc tế Mã số: 60 38 01 08 TÓM TẮT LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC HÀ NỘI - 2015 Cơng trình đƣợc hồn thành Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội Cán hƣớng dẫn khoa học: GS TS NGUYỄN BÁ DIẾN Phản biện 1: Phản biện 2: Luận văn đƣợc bảo vệ Hội đồng chấm luận văn, họp Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội Vào hồi ., ngày tháng năm 2015 Có thể tìm hiểu luận văn Trung tâm tƣ liệu Khoa Luật – Đại học Quốc gia Hà Nội Trung tâm Thông tin – Thƣ viện, Đại học Quốc gia Hà Nội MỤC LỤC Trang Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục MỞ ĐẦU Chƣơng 1: CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ ĐƢỜNG CƠ SỞ 1.1 Khái niệm phân loại đƣờng sở 1.1.1 Đường sở theo quy định Công ước Luật biển 1982 1.1.2 Phân loại đường sở theo Công ước Luật biển 1982 1.2 Lịch sử hình thành 12 1.2.1 Hội nghị La Hay (từ ngày 13/3/1930 đến ngày 12/4/1930) 14 1.2.2 Hội nghị quốc tế lần thứ luật biển Giơnevơ (từ ngày 24/02/1958 đến ngày 27/4/1958) 15 1.2.3 Hội nghị quốc tế lần thứ hai luật biển Giơnevơ (từ ngày 17/3/1960 đến ngày 26/4/1960) 19 1.2.4 Hội Nghị Liên Hiệp Quốc Luật Biển Lần III 19 1.3 Vai trò đƣờng sở 20 1.4 Nguồn luật 23 1.4.1 Điều ước quốc tế đa phương song phương 23 1.4.2 Tập quán quốc tế, học thuyết biển, giáo trình, sách chuyên khảo 24 1.4.3 Phán quan tài phán quốc tế 26 1.4.4 Hành vi pháp lý đơn phương chủ thể Luật biển quốc tế 27 1.4.5 Văn kiện pháp lý quốc tế khác lĩnh vực Luật biển 28 Chƣơng 2: QUY ĐỊNH CỦA CƠNG ƢỚC LUẬT BIỂN 1982 VÀ PHÁP LUẬT NƢỚC NGỒI VỀ ĐƢỜNG CƠ SỞ 29 2.1 Quy định đƣờng sở Công ƣớc Luật biển 1982 29 2.2 Pháp luật nƣớc đƣờng sở 49 2.2.1 Quy định đường sở hoạch định đường sở theo quy định nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa 49 2.2.2 Quy định đường sở hoạch định đường sở theo quy định nước Phillipines 57 2.2.3 Quy định đường sở hoạch định đường sở theo quy định nước Indonesia 63 Chƣơng 3: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ ĐƢỜNG CƠ SỞ VÀ KIẾN NGHỊ ĐỀ XUẤT 69 3.1 Các quy định quyền Việt Nam cộng hòa đƣờng sở 69 3.2 Các quy định pháp luật Việt Nam đƣờng sở 71 3.2.1 Các văn quy phạm pháp luật tuyên bố nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đường sở 71 3.2.2 Các Điều ước quốc tế Việt Nam tham gia 85 3.3 Kết luận Kiến nghị (từ tuyên bố 1977, tuyên bố 1982, luật biên giới quốc gia, luật biển Việt Nam) 96 KẾT LUẬN 102 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 104 PHỤ LỤC MỞ ĐẦU Tính cấp thiết đề tài Phân định biển trình hoạch định đường ranh giới hai hay nhiều quốc gia có vùng biển tiếp giáp đối diện việc xác định đường sở làm để xác định vùng biển quốc gia có chủ quyền quyền chủ quyền ln vấn đề trọng tâm cộng đồng quốc tế Sau Công ước luật biển năm 1982 ban hành, Công ước Luật biển 1982 “Hiến pháp” cộng đồng quốc tế biển, có giá trị pháp lý đặc biệt quan trọng đời sống quốc tế Với 320 điều khoản, 19 phần, phụ lục đính kèm Lần lịch sử, Cơng ước Luật biển 1982 quy định cách tổng thể, chi tiết quy định sử dụng biển đại dương vào mục đích hịa bình như: xác định chế độ pháp lý vùng biển thuộc chủ quyền quốc gia (nội thủy, lãnh hải), quyền chủ quyền quyền tài phán quốc gia (tiếp giáp lãnh hải, đặc quyền kinh tế, thềm lục địa), vùng biển chung cộng đồng quốc tế (biển quốc tế, vùng đáy đại dương); xác lập quy định hoạt động hàng hải, hàng không, nghiên cứu khoa học; bảo vệ môi trường, khoa học biển giải tranh chấp biển… Một nội dung đặc biệt quan trọng quy định Công ước Luật biển 1982 việc xác định đường sở cột mốc, sở để quy định phạm vi vùng biển khác thuộc nước sở pháp lý để quốc gia hoạch định vùng biển thuộc chủ quyền quyền chủ quyền quốc gia biển Vì vậy, đường sở (trên biển) nước có tầm quan trọng tương đương với biên giới nước có ảnh hưởng tới chủ quyền quyền lợi nước khác Nghiên cứu quy định Công ước luật biển 1982, đặc biệt quy định đường sở, theo nhận định cá nhân tôi, điều khoản Công ước luật biển 1982 chưa quy định cụ thể cách thức hoạch định đường sở Với mong muốn làm rõ quy định Luật quốc tế nói chung Cơng ước luật biển 1982 nói riêng đường sở, Luận văn tập trung nghiên cứu vấn đề Hoạch định đường sở Luật quốc tế đại, cụ thể hoạch định đường sở theo quy định Công ước Luật biển 1982 quy định pháp luật nước (tham khảo phương pháp hoạch định đường sở pháp luật số nước Biển Đơng) từ đưa đề xuất hoàn chỉnh hệ thống đường sở Việt Nam Tình hình nghiên cứu Việt Nam trở thành thành viên Công ước Liên hợp quốc Luật biển 1982, thức tham gia Cơng ước Luật biển 1982 vào ngày 23/6/1994 Cho đến có số viết, cơng trình nghiên cứu liên quan đến đường sở, hoạch định đường sở số chuyên gia pháp lý, nhà làm luật Tuy nhiên, số lượng hạn chế chưa có cơng trình sâu nghiên cứu cách đầy đủ, toàn diện hoạch định đường sở Hy vọng luận văn có đóng góp định mặt khoa học thực tiễn hoạch định đường sở Mục đích nghiên cứu Trong phạm vi luận văn, học viên hướng tới mong muốn làm sáng tỏ sở lý luận thực tiễn hoạch định đường sở Luật quốc tế đại (cụ thể Công ước Luật biển 1982) quy định pháp luật nước (tham khảo phương pháp hoạch định đường sở pháp luật số nước Biển Đơng) Qua nhận xét, phân tích quy định pháp luật Việt Nam đường sở, làm rõ vai trò ý nghĩa quan trọng việc hoạch định đường sở phân định biển Phạm vi nghiên cứu Trong phạm vi khuôn khổ để tài, luận văn sâu tìm hiểu quy phạm pháp luật quốc tế hoạch định đường sở (cụ thể Cơng ước Luật biển 1982), bao gồm nội dung lịch sử hình thành, khái niệm đường sở, phân loại đường sở, vai trò đường sở phân định biển Ngoài ra, luận văn nghiên cứu quy định pháp luật đường sở Trung Quốc, Philipines, Indonesia phân tích số hiệp định phân định biển Việt Nam số nước khu vực Thêm vào đó, luận văn đề cập đến quy định pháp luật Việt Nam đường sở qua đưa số đề xuất, kiến nghị để hoàn thiện pháp luật đường sở Tính đóng góp đề tài Việc nghiên cứu đường sở biển nhiều học giả quan tâm, có nhiều nhà nghiên cứu, giảng viên trường đại học, học viện đưa luận văn nghiên cứu, hay tạp chí nghiên cứu pháp luật quốc tế Việt Nam nghiên cứu Tuy nhiên, nghiên cứu trước thực nhiều góc độ khác đứng góc độ nghiên cứu hướng nghiên cứu đề tài chưa có nghiên cứu đề cập cách tổng thể toàn diện Nội dung nghiên cứu đề tài tranh tổng thể vấn đề hoạch định đường sở, vấn đề cấp thiết cộng đồng quốc tế nói chung quốc gia có biển nói riêng Đối với quốc gia có biển, theo Công ước Luật biển 1982, quốc gia mở rộng chủ quyền, quyền chủ quyền quyền tài phán vùng biển Việc mở rộng quốc gia làm xuất vùng biển chồng lấn cần phải phân định chiều rộng vùng biển tính từ đường sở Đề tài nhằm giới thiệu phương pháp hoạch định đường sở quốc gia có vùng biển chồng lấn đối diện theo Cơng ước Luật biển 1982 quy định định pháp luật Việt Nam đường sở Qua đó, so sánh cách hoạch định đường sở số nước từ đề tài rút số học việc hoạch định đường sở vùng biển Việt Nam Phƣơng pháp nghiên cứu Để làm rõ vấn đề trên, Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu sau: - Thu thập tài liệu để rà sốt, phân tích, tham khảo thông tin - Tổng hợp, kế thừa nghiên cứu trước liên quan đến đề tài nghiên cứu tác giả - Sử dụng phương pháp nghiên cứu vật biện chứng, kết hợp với - phương pháp thống kê, phân tích, so sánh đối chiếu tổng hợp để làm sáng rõ vấn đề cần nghiên cứu - Nghiên cứu trực tiếp quy định pháp luật Quốc tế; quy định pháp luật Việt Nam để làm sáng tỏ vấn đề cần đặt luận văn - Bên cạnh đó, đề tài nghiên cứu thông qua phương pháp phân tích, bình luận, tổng hợp so sánh nghiên cứu vấn đề cụ thể Kết cấu luận văn Ngoài phần mở đầu, kết luận danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm chương: Chương 1: Các vấn đề đường sở Chương 2: Quy định Công ước Luật biển 1982 pháp luật nước đường sở Chương 3: Thực trạng pháp luật Việt Nam đường sở kiến nghị đề xuất Chương CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ ĐƢỜNG CƠ SỞ 1.1 Khái niệm phân loại đƣờng sở 1.1.1 Đường sở theo quy định Công ước Luật biển 1982 Cơng ước Luật biển 1982 khơng có điều khoản quy định cụ thể khái niệm đường sở Tuy nhiên, đường sở sở pháp lý quan trọng để quốc gia ven biển hoạch định tuyên bố vùng biển thuộc chủ quyền (nội thủy lãnh hải) vùng biển thuộc quyền chủ quyền quốc gia (vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế thềm lục địa) nên Công ước luật biển 1982 có nhiều điều luật quy định nội dung liên quan đến đường sở Điều Công ước luật biển 1982 quy định việc xác định chiều rộng lãnh hải “Mọi quốc gia có quyền ấn định chiều rộng lãnh hải mình; chiều rộng không vượt 12 hải lý kể từ đường sở vạch theo Công ước” Công ước luật biển 1982 quy định cách thức xác định đường sở thông thường đường sở thẳng sau: theo quy định Điều Công ước luật biển 1982 “trừ có quy định trái ngược Công ước, đường sở thông thường dùng để tính chiều rộng lãnh hải ngấn nước triều thấp dọc theo bờ biển, thể hải đồ tỷ lệ lớn quốc gia ven biển thức cơng nhận” theo quy định Điều Công ước “Ở nơi bờ biển bị khoét sâu lồi lõm có chuỗi đảo nằm sát chạy dọc theo bờ biển, phương pháp đường sở thẳng nối liền điểm thích hợp sử dụng để kẻ đường sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải” Như vậy, Cơng ước luật biển 1982 không đưa khái niệm cụ thể đường sở qua nghiên cứu điều luật có liên quan Cơng ước, rút khái niệm pháp lý đường sở sau: đường sở quốc gia biển cột mốc pháp lý vạch dựa vào ngấn nước thủy triều xuống thấp dọc theo chiều hướng chung bờ biển đường thẳng gãy khúc nối liền mũi, đỉnh, đảo ven bờ để quốc gia xác định chiều rộng vùng biển thuộc chủ quyền quyền chủ quyền quốc gia Đường sở ranh giới phía lãnh hải ranh giới phía ngồi nội thủy Đường sở không xác định quốc gia ven biển mà đường sở xác định quốc gia quần đảo Quy định đường sở quốc gia quần đảo vừa kế thừa cách xác định đường sở truyền thống vừa có số đặc thù riêng Muốn xác định vùng nước quần đảo cần phải vạch đường sở quần đảo Đường sở quần đảo quốc gia đơn phương vạch phải đáp ứng điều kiện theo quy định cụ thể Điều 47 Công ước luật biển 1982 Vùng nước phía đường sở quần đảo gọi vùng nước quần đảo thuộc chủ quyền hoàn toàn quốc gia quần đảo Quốc gia quần đảo có chủ quyền vùng nước quần đảo Chủ quyền mở rộng đến vùng trời phía trên, đáy đáy vùng nước quần đảo 1.1.2 Phân loại đường sở theo Công ước Luật biển 1982 Việc ấn định chiều rộng lãnh hải có xu hướng dịch chuyển biên giới quốc gia biển xa hướng biển Nó phụ thuộc nhiều vào việc vạch đường sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải, đường ranh giới lãnh hải Theo thực tiễn pháp luật quốc tế có hai phương pháp để vạch đường sở để tính chiều rộng lãnh hải Đó là: đường sở thông thường đường sở thẳng Phƣơng pháp đƣờng sở thông thƣờng: hay áp dụng vùng có bờ biển phẳng, khơng lồi lõm, khúc khuỷu Theo quy định Điều Công ước Luật biển 1982 “trừ có quy định trái ngược Công ước, đường sở thông thường dùng để tính chiều rộng lãnh hải ngấn nước triều thấp dọc theo bờ biển, thể hải đồ tỷ lệ lớn quốc gia ven biển thức cơng nhận” Trong trường hợp phận đảo cấu tạo san hô đảo có đá ngầm ven bờ bao quanh đường sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải ngấn nước triều thấp bờ phía ngồi mỏm đá thể hải đồ quốc gia ven biển thức cơng nhận (Điều Cơng ước Luật biển 1982) Như vậy, lấy ngấn nước triều thấp (trong ngày đêm, tháng năm) dọc theo bờ biển, đảo, quần đảo để xác định đường sở Tuy nhiên, thủy triều biên độ thủy triều thấp nơi không giống nhau, nước tự xác định mực nước chuẩn (số hải đồ) nên giới hạn thống với nước vấn đề thuộc chủ quyền quốc gia ven biển Cả Công ước 1958 lãnh hải vùng tiếp giáp Công ước luật biển 1982 mô tả ngấn nước triều thấp đường sở thông thường có ưu điểm phản ánh đường bờ biển quốc gia hạn chế bớt mở rộng vùng biển thuộc quyền tài phán quốc gia Công ước Luật biển 1982 quy định đảo cấu tạo san hô đảo có đá ngầm ven bờ bao quanh, phương pháp đường sở thông thường áp dụng (Điều 6) Tuy nhiên, phương pháp khó áp dụng bờ biển khúc khủy, lồi lõm Phƣơng pháp đƣờng sở thẳng: áp dụng nơi địa hình bờ biển lồi lõm, khúc khuỷu, quanh co, có nhiều đảo gần bờ Ở khu vực này, ngấn nước triều thấp rõ ràng nên người ta chọn điểm ngồi mũi, điểm nhơ đảo ven bờ mà nối chúng lại với thành đường gãy khúc liên tiếp làm đường sở để tính lãnh hải Khoản Điều Cơng ước Luật biển 1982 có quy định cụ thể phương pháp Theo “Ở nơi bờ biển bị khoét sâu lồi lõm có chuỗi đảo nằm sát chạy dọc theo bờ biển, phương pháp đường sở thẳng nối liền điểm thích hợp sử dụng để kẻ đường sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải” theo quy định khoản Điều “Ở nơi bờ biển không ổn định có châu thổ đặc điểm tự nhiên khác, điểm thích hợp lựa chọn dọc theo ngấn nước triều thấp có chuyển dịch vào phía bờ, đường sở vạch có hiệu lực quốc gia ven biển sửa đổi theo Công ước” Tuy nhiên, vạch đường sở thẳng, quốc gia ven biển cần đảm bảo: đường sở thẳng không chệch xa xu hướng chung bờ biển vùng biển bên đường sở phải gắn với đất liền đủ đến mức đặt chế độ nội thủy; đoạn đường sở thẳng không kéo đến xuất phát từ bãi cạn lúc lúc chìm trừ trường hợp có đèn biển thiết bị tương tự thường xuyên nhô mặt nước; phương pháp kẻ đường sở thẳng quốc gia áp dụng không làm cho lãnh hải quốc gia khác bị tách khỏi biển vùng đặc quyền kinh tế 1.2 Lịch sử hình thành Theo nghiên cứu nhà khoa học, diện tích hành tinh khoảng 510 triệu km2, phần mà nước biển che phủ chiếm khoảng 360 triệu km2, tức chiếm khoảng 70% Trong nước biển có chứa tất ngun tố hố học bảng tuần hồn Menđêlêép, số lượng nguyên tố đạt đến số kỳ lạ, nước biển có khoảng 10 tỷ vàng, khoảng 500 tỷ bạc, khoảng tỷ uran trữ lượng nguyên tố khác nhiều so sánh với trữ lượng tìm thấy đất liền Chính lý đó, quốc gia phát triển thi “tấn công” vào đại dương Nếu lợi ích biển đại dương đem đến cho quốc gia có biển ngày cao mâu thuẫn lĩnh vực ngày nảy sinh diễn gay gắt, đặc biệt mặt kinh tế, quân an ninh quốc phòng Những mâu thuẫn diễn tất quốc gia giới, quốc gia phát triển quốc gia phát triển, quốc gia có chế độ kinh tế, trị xã hội khác nhau, quốc gia có biển quốc gia khơng có biển có địa lý bất lợi biển Muốn giải mâu thuẫn cần phải có qui định pháp lý chấp nhận chung để điều hòa quan hệ quốc gia Có chế độ, trật tự pháp lý để góp phần xây dựng phát triển hợp tác quốc tế, đảm bảo trì hồ bình an ninh cho dân tộc giới biển đại dương.Vào đầu kỷ 20, nhiều quốc gia biểu lộ ý muốn mở rộng quyền tuyên bố chủ quyền quốc gia nhằm đưa nguồn tài ngun khống sản, bảo vệ nguồn cá có phương tiện để thực thi kiểm sốt nhiễm Hội Quốc Liên tổ chức hội nghị năm 1930 Hague để bàn điều này, hội nghị khơng đạt thỏa thuận Trong đó, quốc gia phản ánh nguyên tắc luật bất thành văn quốc tế quyền quốc gia để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên Hoa Kỳ Vào năm 1945, Tổng thống Harry S Truman mở rộng kiểm soát quốc gia tài nguyên thiên nhiên thềm lục địa Các quốc gia khác nhanh chóng ganh đua theo Mỹ Giữa năm 1946 1950, Argentina, Chile, Peru Ecuador nới rộng chủ quyền khoảng cách 200 hải lý nhằm bao quát ngư trường hải lưu Humboldt họ Các quốc gia khác nới rộng vùng lãnh hải đến 12 hải lý Cho đến năm 1967, có 25 quốc gia sử dụng giới hạn hải lý, 66 quốc gia quy định giới hạn lãnh hải 12 hải lý quốc gia đưa giới hạn 200 hải lý Theo bảng này, đến ngày 27 tháng năm 2007, có vài nước sử dụng giới hạn hải lý (Jordan, Palau Singapore) Giới hạn hải lý sử dụng số đảo Úc, khu vực Belize, vài eo biển Nhật Bản, vài khu vực Papua New Guinea, vài lãnh thổ phục thuộc Anh Quốc Anguilla Hầu hết quốc gia nhận thức rằng, để xác định bề rộng lãnh hải, trước hết phải xác định đường sở, ranh giới phía lãnh hải Có đường sở rồi, việc vẽ tiếp đường ranh giới phía ngồi đường cách so với đường sở với chiều rộng qui định có lãnh hải hội nghị quốc tế hai luật biển nhằm “xét lần vấn đề chiều rộng lãnh hải vấn đề giới hạn vùng đánh cá” Hội nghị tiến hành họp thức từ ngày 21/3/1960 đến ngày 13/4/1960 với 28 phiên họp toàn thể Các đại diện quốc gia hội nghị bàn cãi kiên trì bảo vệ quan điểm có lợi cho bất đồng sâu sắc Tại hội nghị, không quốc gia đề nghị chiều rộng lãnh hải hải lý, có đề nghị từ đến 12 hải lý, ngồi lãnh hải vùng tiếp giáp lãnh hải Cuối cùng, hội nghị thất bại mà không đưa quan điểm thống bề rộng lãnh hải 1.2.4 Hội Nghị Liên Hiệp Quốc Luật Biển Lần III Năm 1967, có nhiều tuyên bố khác lãnh hải nêu Liên hợp quốc Năm 1973, Hội nghị Liên hợp quốc lần thứ Luật biển (Third United Nations Conference on the Law of the Sea) tổ chức New York Để cố gắng giảm khả nhóm quốc gia thống trị đàm phán, hội nghị dùng quy trình đồng thuận thay cho bỏ phiếu lấy đa số Với 160 quốc gia tham gia, hội nghị kéo dài đến năm 1982 Kết Công ước Luật biển năm 1982 đời cơng ước có hiệu lực từ ngày 16 tháng 11 năm 1994, năm sau Guyana - nước thứ 60 ký cơng ước 1.3 Vai trị đƣờng sở Như đề cập trên, đường sở có vai trị quan trọng để xác định chủ quyền quốc gia biển Đường sở đường mà vào quốc gia ven biển quốc gia quần đảo xác định chiều rộng lãnh hải hướng phía biển chiều rộng tính từ đường sở Đường sở ranh giới phía lãnh hải ranh giới phía ngồi nội thủy Bởi vậy, quốc gia muốn tính chiều rộng lãnh hải trước hết phải xác định đường sở Đường sở dùng làm gốc để xác định vùng biển khác lãnh hải vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục địa Đường sở trở thành cột mốc, sở pháp lý quốc tế vững chắc, quan trọng thừa nhận viện dẫn đấu tranh cam go, phức tạp để bảo vệ vùng biển lãnh hải, tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm thục địa quyền lợi ích đáng quốc gia ven biển Nếu không xác định đường sở, tàu thuyền nước ngồi khơng xác định đâu nội thủy, đâu lãnh hải để tiến hành hoạt động hàng hải Đường sở pháp lý để xác định vùng biển tranh chấp Quy chế pháp lý lãnh hải trở thành biện pháp giải tỏa yêu sách xung đột quốc gia với nhau, khơng có đường sở dẫn đến nhiều tranh chấp quốc gia có vùng biển đối diện liền kề Việc xác định đường sở có ý nghĩa pháp lý quan trọng quốc gia cách kẻ đường sở định vùng biển trở thành lãnh hải khu vực lãnh hải trở thành nội thủy Ranh giới tất vùng biển xác định từ đường sở Đường sở quốc gia có tầm quan trọng tương đương với biên giới quốc gia có ảnh hưởng tới 11 chủ quyền quyền lợi quốc gia khác Nói tóm lại, theo quy định Công ước Luật biển 1982, việc xác định đường sở có vai trị quan trọng “cột mốc”, sở pháp lý để quốc gia hoạch định vùng biển lãnh hải, tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục đĩa xác định quy chế pháp lý vùng biển thuộc chủ quyền, quyền chủ quyền quyền tài phán quốc gia ven biển Đường sở pháp lý để giải tranh chấp quốc gia có vùng biển đối diện liền kề 1.4 Nguồn luật Nguồn luật đường sở bao gồm: - Điều ước quốc tế đa phương song phương - Tập quán quốc tế, học thuyết biển, giáo trình, sách chuyên khảo - Phán quan tài phán quốc tế - Hành vi pháp lý đơn phương chủ thể Luật biển quốc tế - Văn kiện pháp lý quốc tế khác lĩnh vực Luật biển Chương QUY ĐỊNH CỦA CÔNG ƢỚC LUẬT BIỂN 1982 VÀ PHÁP LUẬT NƢỚC NGOÀI VỀ ĐƢỜNG CƠ SỞ 2.1 Quy định đƣờng sở Công ƣớc Luật biển 1982 Như trình bày trên, Cơng ước Luật biển 1982 khơng có điều khoản quy định cụ thể khái niệm đường sở Tuy nhiên, đường sở sở pháp lý quan trọng để quốc gia ven biển hoạch định tuyên bố vùng biển thuộc chủ quyền (nội thủy lãnh hải) vùng biển thuộc quyền chủ quyền quốc gia (vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế thềm lục địa) nên Cơng ước luật biển 1982 có nhiều điều luật quy định nội dung liên quan đến đường sở Để xác định giới hạn, phạm vi vùng biển thuộc chế độ pháp lý khác việc quốc gia ven biển, quốc gia quần đảo phải làm xác định hệ thống đường sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải Tại Điều Công ước luật biển 1982 quy định việc xác định chiều rộng lãnh hải sau “Mọi quốc gia có quyền ấn định chiều rộng lãnh hải mình; chiều rộng khơng vượt q 12 hải lý kể từ đường sở vạch theo Công ước” Việc ấn định chiều rộng lãnh hải có xu hướng dịch chuyển biên giới quốc gia biển xa hướng biển Nó phụ thuộc nhiều vào việc vạch đường sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải, đường ranh giới phía lãnh hải Theo thực tiễn pháp luật quốc tế có hai phương pháp để vạch đường sở để tính chiều rộng lãnh hải Đó là: đường sở thông thường đường sở thẳng 12 * Đường sở thông thường: Công ước lãnh hải vùng tiếp giáp năm 1958 có quy định Điều 3: “Trừ trường hợp có quy định khác Công ước, đường sở thông thường để tính chiều rộng lãnh hải ngấn nước rịng thấp lượn theo bờ biển thể hải đồ tỷ lệ lớn quốc gia ven biển thức cơng nhận” Trong thực tế, hiểu “ngấn nước rịng thấp nhất” khơng phải thống nhất, có quốc gia cho mức thấp trung bình thời kỳ đó, có quốc gia hiểu mức thấp tuyệt đối, có quốc gia lại cho mức thấp lịch sử Đây vấn đề chủ quyền quốc gia ven bờ, quốc gia khác khó có điều kiện kiểm tra đối chiếu, cách thiết thực công bố hải đồ quốc gia ven biển thức công nhận Phương pháp đường sở thông thường liên quan nhiều tới thay đổi mực nước biển, tới mực thuỷ triều hải đồ Mực khác quốc gia vùng bờ biển quốc gia Phương pháp ghi nhận trở thành nguyên tắc luật quy định Điều Cơng ước năm 1982 “Trừ có quy định khác Công ước, đường sở thông thường dùng để tính chiều rộng lãnh hải ngấn nước thủy triều thấp dọc theo bờ biển, thể hải đồ tỷ lệ lớn quốc gia ven biển thức cơng nhận” Tuy nhiên, phương pháp không cho phép mở rộng vùng biển khó áp dụng bờ biển khúc khuỷu, phức tạp Cả Công ước lãnh hải vùng tiếp giáp năm 1958 Công ước Luật biển 1982 mô tả ngấn nước triều thấp đường sở thơng thường có ưu điểm phản ánh đường bờ biển quốc gia hạn chế bớt mở rộng vùng biển thuộc quyền tài phán quốc gia * Đường sở thẳng: Công ước lãnh hải vùng tiếp giáp năm 1958 Điều thức thừa nhận phương pháp đường sở thẳng nêu kèm theo điều kiện: áp dụng cho bờ biển lồi lõm nhiều có dãy đảo dọc theo bờ biển, đường thẳng nối liền điểm thích hợp với nhau; đường khơng chệch q xa chiều hướng chung bờ biển; không nối với cồn bãi ngầm nhô lên nước triều thấp, cồn có đặt hải đăng thiết bị tương tự luôn cao biển; có tính đến quyền lợi kinh tế vùng có từ lâu đời; khơng lấn sang lãnh hải nước khác; nước ven biển phải vẽ hải đồ công bố cho người biết Điều Công ước Luật biển 1982 lặp lặp lại gần nguyên văn Điều Công ước lãnh hải vùng tiếp giáp năm 1958 rút từ phán Tòa án pháp lý quốc tế vụ ngư trường Anh - Nauy Đường sở thẳng vạch dọc theo bờ biển bị khoét sâu lồi lõm, có chuỗi đảo nằm sát bờ biển Các đường sở thẳng phải vạch để đáp ứng yêu cầu hướng chung bờ biển, nối liền với chế độ nội thủy Công ước Luật biển 1982 quy định ba khả để áp dụng phương 13 pháp đường sở thẳng, là: nơi bờ biển khúc khuỷu, bị khoét sâu lồi lõm; nơi có chuỗi đảo nằm sát chạy dọc theo bờ biển; nơi có điều kiện thiên nhiên đặc biệt gây không ổn định bờ biển diện châu thổ Nhưng đường sở thẳng vạch phải theo xu hướng chung bờ biển không cách xa bờ Như vậy, ranh giới lãnh hải đường chạy song song với đường sở cách đường sở khoảng cách tối đa 12 hải lý Ranh giới lãnh hải coi đường biên giới quốc gia biển Tại điểm b Điều 46 Công ước Luật biển 1982, khái niệm quần đảo quy định rõ ràng: “Quần đảo” (Archipel) tổng thể đảo, kể phận đảo, vùng nước tiếp liền thành phần tự nhiên khác có liên quan với đến mức tạo thành thực chất thể thống địa lý, kinh tế trị, hay coi mặt lịch sử” Như để nhóm đảo trở thành quần đảo đảo nhóm đảo phải có liên quan chặt chẽ với mặt địa lý, kinh tế, trị lịch sử thể thống Theo quy định “quốc gia quần đảo” nước hoàn toàn cấu thành hay nhiều quần đảo đảo (như Philippines, Indonesia) Vùng nước quần đảo vùng biển nằm bên đường sở quần đảo dùng để tính chiều rộng lãnh hải quốc gia quần đảo ấn định Các vùng lãnh hải, vùng tiếp giáp, vùng đặc quyền kinh tế thềm lục địa quốc gia quần đảo tính từ đường sở quần đảo Bởi vậy, muốn xác định vùng nước quần đảo cần phải vạch đường sở quần đảo Theo quy định khoản Điều 47 Công ước Luật biển 1982:” Một quốc gia quần đảo vạch đường sở thẳng quần đảo nối liền điểm đảo xa bãi đá lúc chìm lúc quần đảo, với điều kiện tuyến đường sở bao lấy đảo chủ yếu xác lập khu vực mà tỷ lệ diện tích nước với đất, kể vành đai san hô, phải tỷ lệ số 1/1 9/1” Thêm nữa, nghiên cứu đường sở, nội dung quan trọng nghiên cứu đường sở vùng biển đảo thuộc quốc gia có đảo Tại Hội nghị Liên hợp quốc luật biển lần III, đại diện quốc gia cho định nghĩa đảo Công ước Luật biển nên kế thừa định nghĩa đảo Công ước lãnh hải vùng tiếp giáp năm 1958 Bên cạnh đó, định nghĩa Cơng ước phản ánh phát triển hình thành khái niệm vùng đặc quyền kinh tế xác định rõ yếu tố cấu thành đảo (Điều 121) Nhìn chung, quy định đường sở Công ước Luật biển 1982 kế thừa phát triển quy định đường sở Công ước lãnh hải vùng tiếp giáp năm 1958 14 2.2 Pháp luật nƣớc đƣờng sở 2.2.1 Quy định đường sở hoạch định đường sở theo quy định nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa Sau nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa thành lập từ năm 1949 đến nay, Đảng Chính Phủ Trung Quốc coi trọng tăng cường phát triển nghiệp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội quốc gia Trung Quốc khơng ngừng kiện tồn đẩy mạnh thể chế quy hoạch biển, quản lý biển xây dựng pháp luật biển Trung Quốc cho ban hành nhiều văn khẳng định chủ quyền, quyền chủ quyền biển đảo Trong phạm vi luận văn này, nghiên cứu số quy định chủ yếu Trung Quốc đường sở Thứ nhất, tuyên bố ngày 04/9/1958 Chính Phủ nước Cộng hịa nhân dân Trung Hoa lãnh hải Thứ hai, quy định đường sở Luật Lãnh hải tiếp giáp Lãnh hải nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa số 55 ngày 25/02/1992 Thứ ba, tuyên bố Chính Phủ Trung Quốc đường sở Lãnh hải nước Cộng hòa nhân dân Trung Hoa ngày 15/5/1996 (Nam Sa – Trường Sa) Thứ tư, định Ủy ban thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân tồn quốc Trung Quốc chấp thuận cơng ước LHQ Luật biển 1982 Quy định Trung Quốc phương pháp xác định đường sở quy định chiều rộng lãnh hải theo Tuyên bố năm 1958 Luật lãnh hải vùng tiếp giáp năm 1992 phù hợp với quy định Công ước Luật biển 1982 quy định lãnh hải Trung Quốc 12 hải lý tính từ đường sở lãnh hải; đường sở để tính chiều rộng lãnh hải đường sở thẳng Tuy nhiên, Trung Quốc coi quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa Việt Nam lãnh thổ lục địa Trung Quốc điều cần xem xét Việt Nam có chủ quyền hồn tồn khơng thể chối cãi quần đảo Hoàng Sa Trường Sa Mặt khác, tuyên bố ngày 04/9/1958 Trung Quốc lãnh hải Tuyên bố 15/5/1996 đường sở lãnh hải Trung Quốc không đưa giải thích pháp lý mà khẳng định quy định lãnh hải 12 hải lý áp dụng cho tất lãnh thổ bao gồm đại lục đảo ven biển có quần đảo Tây Sa (Trường Sa), Nam Sa (Hoàng Sa) Việt Nam Vấn đề nhắc đến lần Quyết định Ủy ban thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc Trung Quốc chấp thuận công ước LHQ Luật biển 1982 Trung Quốc lần nhấn mạnh chủ quyền quần đảo Hoàng Sa Trường Sa nêu Luật lãnh hải vùng tiếp giáp lãnh hải ban hành ngày 25 tháng năm 1992 Mục đích hàng loạt tuyên bố định xác định phạm vi chủ quyền Trung Quốc kiện đương nhiên Qua nhận xét điểm sở quần đảo Hồng Sa Trung Quốc cơng bố, thấy Trung Quốc vạch đường sở thẳng nối liền điểm nằm đảo xa bãi đá quần đảo Cách vạch đường sở Trung Quốc tương tự 15 cách vạch đường sở quần đảo quốc gia quần đảo quy định Điều 47 Công ước Luật biển 1982 Tuy nhiên, Trung Quốc quốc gia quần đảo nên việc xác định đường sở quần đảo Hoàng Sa quy định Tuyên bố năm 1996 nước không phù hợp vi phạm nghiêm trọng quy định luật pháp quốc tế thực tiễn Thêm vào đó, theo quy định tuyên bố ngày 15/5/1996 Trung Quốc, Trung Quốc vẽ đường sở bao lấy tồn điểm nhơ quần đảo Hồng Sa Trường Sa để từ có quyền tính vùng lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế thềm lục địa quần đảo Tuy nhiên, theo Cơng ước Luật Biển 1982, khơng có điều khoản cho phép vẽ đường sở bao lấy toàn quần đảo quốc gia ven biển khác Bởi vậy, cách vẽ điểm sở Trung Quốc không phù hợp với quy định Công ước Luật biển 1982 xâm phạm chủ quyền quốc gia khác (cụ thể Việt Nam) Cho dù Trung Quốc có viện dẫn Cơng ước Luật biển 1982 để vẽ đường sở, theo Điều 121, đảo vẽ đường sở với điều kiện phải mặt nước thủy triều xuống thấp Ngồi ra, tính đường sở cho đảo đảo phải thích hợp cho người sinh sống, phải có đời sống kinh tế riêng Nhưng quần đảo Hoàng Sa Việt Nam phần lớn nhiều đảo bé gồm đảo đá, bãi cạn, rạn san hô tạo thành quần đảo Các đảo nằm vùng khí hậu điều kiện thời tiết khắc nghiệt nên khơng thích hợp cho người khơng có đời sống kinh tế Bởi vậy, việc Trung Quốc viện dẫn Công ước Luật biển 1982 khơng có sở xác đáng điều quan trọng quốc gia ven biển, có chủ quyền đảo có quyền nêu Điều 121 Cho tới bản, Trung Quốc ban hành đầy đủ quy định pháp lý hỗ trợ cho việc đưa yêu sách đòi hỏi chủ quyền Biển Đông nêu Các quy định pháp luật Trung Quốc nhằm hướng tới hai mục đích chính: mặt, hỗ hợ đắc lực cho yêu sách địi hỏi chủ quyền hai quần đảo Hồng Sa Trường Sa phần lớn Biển Đông theo yêu sách “đường lưỡi bò” Mặt khác, Trung Quốc cố gắng bám sát nội dung quy định Công ước Luật biển 1982 cụ thể hóa quy định văn nội luật quyền quốc gia ven biển Tuy nhiên, nhiều quy định pháp luật Trung Quốc trái với Công ước Luật biển 1982 mà xâm phạm chủ quyền số quốc gia Biển Đơng điển hình xâm phạm chủ quyền hai quần đảo Trường Sa Hoàng Sa Việt Nam (như sử dụng phương pháp xác định đường sở quốc gia quần đảo để xác định đường sở quần đảo Hoàng Sa Việt Nam 2.2.2 Quy định đường sở hoạch định đường sở theo quy định nước Phillipin Philippines quốc gia quần đảo nằm kinh độ từ 116040‟ Đông đến 16 126034‟ Đông vĩ độ từ 4040‟ Bắc đến 21010‟ Bắc khu vực Đông Nam Á với bốn mặt đất nước giáp biển Lãnh thổ Philippines gồm 7107 đảo lớn nhỏ với diện tích đất liền 300.000 km2 Philippines đất nước quần đảo lớn thứ hai Đông Nam Á sau Indonesia Tuyên bố chủ quyền Philippines ban đầu dựa tuyên bố cá nhân Thuyền trưởng Thomas Cloma (một công dân Philippines) đưa vào năm 1947 ơng tun bố phát nhóm đảo, đá nằm cách bờ Tây đảo Palawan 300 hải lý Vào ngày 17/5/1951, tổng thống Philippines tuyên bố đảo quần đảo Trường Sa phải thuộc lãnh thổ gần Philippines Tuyên bố bị nước liên quan phản đối Ngày 11/5/1956, ông tuyên bố phát nhóm đảo Biển Đơng đặt tên Nhóm đảo Kalayaan (nghĩa Vùng đất Tự do) Kể từ năm 1971, Philippines chiếm giữ sáu đảo quần đảo Trường Sa Vào ngày 11 tháng năm 1978, Tổng thống Philippines ban hành Sắc lệnh Tổng thống số 1596 coi toàn quần đảo Trường Sa (trừ Trường Sa Lớn đảo Đá Lát) thuộc chủ quyền Philippines sáp nhập đơn vị hành (gọi Kalayaan) vào tỉnh đảo Palawan; quy thuộc đảo thuộc quần đảo Trường Sa vào lãnh thổ Philippines; khẳng định chủ quyền vùng biển vùng trời đảo thuộc chủ quyền quốc gia dựa giải thích Hiệp ước Hịa bình San Francisco năm 1951, tính kế cận, quyền lợi an ninh quốc phòng sống cịn Philippines việc chiếm đóng thực tế Ngày 11/6/1978, Philippines ban hành Sắc lệnh Tổng thống số 1599 việc thiết lập vùng đặc quyền kinh tế nhằm mục đích khác (có giá trị sau 30 ngày) gồm điều quy định chế độ pháp lý vùng đặc quyền kinh tế Philippines, rộng 200 hải lý tính từ đường sở trở ra, vùng bao gồm phần lớn khu vực quần đảo Trường Sa Sắc lệnh Đường sở Philippines quy định đạo luật RA 3046 (Luật đường sở ngày 17/7/1961) sửa đổi đạo luật 5446 (ngày 18/9/1968) Ngày 28/01/2009, Thượng viện Philippines thông qua dự luật số SB 2699 đường sở ngày 02/02/2009, Hạ viện Philippines thông qua dự luật HB3216 đường sở khác Philippines nhằm làm sở cho việc xác định vùng biển: vùng lãnh hải 12 hải lý từ đường sở, vùng tiếp giáp lãnh hải 24 hải lý, vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý, thềm lục địa 200 hải lý thềm lục địa mở rộng 350 hải lý Dự luật đưa số đảo thuộc quần đảo Trường Sa Việt Nam vào hệ thống đường sở Philippines Ngoài việc vi phạm chủ quyền Việt Nam quần đảo Trường Sa, dự luật vi phạm vùng đặc quyền kinh tế thềm lục địa Việt Nam, Malaysia, Brunei Đe dọa quyền lợi Biển Đông nước hữu quan tạo vùng chồng lấn thềm lục địa với Việt Nam nước khác Ngày 09/02/2009, Philippines chọn dự luật SB 2699 để hoạch định đường sở 17 Hai dự luật khơng khác quan điểm chủ quyền Scarborough Shoal phần vùng đảo Trường Sa mà Philippines yêu sách khác cách dùng đảo để vạch đường sở Dự luật HB 3216 dùng đảo để vạch đường sở xa bờ để yêu sách vùng biển cách tối đa; ngược lại, dự luật SB 2699 dùng lãnh thổ để vạch đường sở vậy, có u sách nhỏ vùng biển Ngày 10/3/2009, Quốc Hội Philippines thông qua đạo luật 5922 (một đạo luật sửa đổi bổ sung số quy định đạo luật RA 3046, sửa đổi đạo luật RA 5446 để xác định đường sở quẩn đảo Philippine) 2.2.3 Quy định đường sở hoạch định đường sở theo quy định nước Indonesia Ngày 13 tháng 12 năm 1957, Indonesia lần thiết lập đường sở cách giới thiệu khái niệm đường sở quần đảo thơng qua Tun bố Chính phủ, gọi Tuyên bố Djuanda Tuyên bố sau trở thành luật số /Prp 1960 vùng biển Indonesia Khái niệm quốc gia quần đảo chấp nhận cộng đồng quốc tế Hội nghị thứ ba Liên Hợp Quốc Luật Biển phần Công ước Luật biển 1982 Công ước Luật biển 1982 Indonesia phê chuẩn vào năm 1985 (có hiệu lực vào năm 1994) Việc phê chuẩn mang lại giá trị pháp lý Indonesia trở thành quốc gia quần đảo giới Theo giá trị pháp lý Công ước Luật biển 1982, quốc gia quần đảo, vào năm 1996, Indonesia sửa đổi Luật số 4/ Prp.1960 Luật Số 6/1996 quy định Vùng biển Indonesia Indonesia xây dựng đường sở quần đảo mình, cách sử dụng định nghĩa đường sở quần đảo thẳng theo Công ước Luật biển 1982 Trong năm gần đây, Indonesia nhiều lần sửa quy định sở quần đảo Vào năm 1998, Indonesia ban hành Quy định Chính phủ số 61/1998 (GR 61/1998) điểm sở biển Natura vào tháng năm 2002, ban hành quy định số 38/2002 Danh sách Tọa độ địa lý đường sở quần đảo Indonesia Các quy định cũ đường sở thẳng “từ điểm đến điểm” điều chỉnh đường sở quần đảo thẳng định rõ theo Điều 47 Công ước Luật biển 1982 Tiếp đó, ngày 19 tháng năm 2008, phủ Indonesia ban hành quy định số 37/2008 Danh sách Tọa độ địa lý đường sở quần đảo Indonesia sở sửa đổi quy định số 38/2002 đường sở quần đảo Indonesia trình tới Tổng thư ký Liên Hợp Quốc quy định khoản Điều 16 Công ước Luật biển 1982 Pháp luật cơng cụ quan trọng để bảo vệ tồn vẹn lãnh thổ Indonesia Bên cạnh đó, trở thành tảng yếu tố hợp quần đảo vùng biển Indonesia 18 Chương THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ ĐƢỜNG CƠ SỞ VÀ KIẾN NGHỊ ĐỀ XUẤT 3.1 Các quy định quyền Việt Nam cộng hịa đƣờng sở Tại Hiệp định Geneve 1954, năm (5) ủy viên thường trực hội đồng bảo an gồm Mỹ, Liên Xô, Trung Quốc, Anh, Pháp kí cộng đồng quốc tế thừa nhận Hiệp định đình chiến Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ký với Cộng hòa Pháp Trong Hiệp định đình chiếu Điều nêu Hoàng Sa, Trường Sa Việt Nam Đây văn quan trọng nhất, có tính pháp lý cao nhất, tầm vóc quốc tế tồn cầu Hiệp định Geneve cơng nhận độc lập, chủ quyền tồn vẹn lãnh thổ Việt Nam có hai quần đảo Hoàng Sa Trường Sa Hai quần đảo nằm phía nam vĩ tuyến 17 nên tạm thời thuộc quản lý quyền miền Nam chờ đợi thống đất nước tổng tuyển cử Tháng 4-1956, quân Pháp rút khỏi miền Nam Việt Nam, quân đội quyền miền Nam Việt Nam sau Việt Nam Cộng Hòa (VNCH) tiếp quản đảo quần đảo Biển Đông Kể từ 1956, pháp lý thực tế quyền VNCH tiếp tục có nhiều hành động khẳng định chủ quyền Việt Nam hai quần đảo Hoàng Sa Trường Sa Ngày 1-6-1956, Ngoại trưởng VNCH Vũ Văn Mẫu tuyên bố tái khẳng định chủ quyền Việt Nam hai quần đảo Hoàng Sa Trường Sa Ngày 22-10-1956, Sắc lệnh số 143/NV Tổng thống VNCH thay đổi địa giới tỉnh tỉnh lỵ miền Nam (Nam Việt) Ngày 13-7-1961, Sắc lệnh số 174/NV Tổng thống VNCH đặt quần đảo Hoàng Sa trước thuộc tỉnh Thừa Thiên, đặt thuộc tỉnh Quảng Nam Thành lập đơn vị hành cấp xã lấy tên xã Định Hải, trực thuộc quận Hòa Vang Xã Định Hải đặt quyền phái viên hành chánh Bằng Tuyên bố ngày 27-4-1965, VNCH thức thiết lập chiều rộng lãnh hải rộng hải lý Năm 1967, Tổng thống VNCH tuyên bố thẩm quyền riêng biệt quyền kiểm soát trực tiếp thềm lục địa tiếp giáp với lãnh hải Năm 1970, VNCH thơng qua Luật Dầu khí Ngày 09-6-1971, cơng bố sơ đồ phân chia 33 lơ dầu khí thềm lục địa theo quan điểm đơn phương Trong thời gian này, Việt Nam Dân chủ cộng hịa (VNDCCH) chưa đưa u sách chưa cơng bố văn quy phạm pháp luật biển, ngoại trừ ký số hiệp định nghề cá vịnh Bắc Bộ với Cộng hòa nhân dân Trung Hoa (CHND Trung Hoa) vào năm 1957, 1960 1963 Ngày 13-7-1971, Bộ truởng Ngoại giao VNCH Trần Văn Lắm có mặt Hội nghị lần thứ VI Hiệp hội Quốc gia châu Á-Thái Bình Dương Manila (Philippines) tái khẳng định chủ quyền Việt Nam quần đảo Trường Sa Ông Lắm nhắc lại lời tuyên bố chủ quyền Việt Nam hai quần đảo Hoàng Sa Trường Sa cựu Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Chính phủ Quốc gia Việt Nam Trần Văn Hữu Hội nghị San 19 Francisco (Hoa Kỳ) năm 1951 Ngày 01-4-1972, VNCH tuyên bố vùng đánh cá đặc quyền rộng 50 hải lý tính từ ranh giới ngồi lãnh hải Vì vậy, phiên họp ngày 07-5-1975, Ủy ban kiểm tra tư cách thành viên tham gia Hội nghị LHQ Luật Biển lần thứ ba tuyên bố công nhận quyền đại diện Chính phủ cách mạng lâm thời Cộng hòa Miền Nam Việt Nam Sau thống đất nước, quyền đại diện tham gia hội nghị Chính phủ nước Cộng hịa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (CHXHCN Việt Nam) Đồn đại biểu Chính phủ Việt Nam tham dự Hội nghị ủng hộ việc xác lập lãnh hải rộng 12 hải lý, vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý theo tuyên bố vùng biển thềm lục địa Việt Nam ngày 12-5-1977 Tuyên bố ngày 12/5/1977 lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế thềm lục địa Việt Nam có nêu lãnh hải rộng 12 hải lý, phía ngồi đường sở nối liền điểm nhô bờ biển điểm đảo ven bờ Việt Nam tính từ ngấn nước thuỷ triều thấp trở Vùng biển phía đường sở giáp với bờ biển nội thuỷ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam Việt Nam trở thành nước khu vực Đông Nam Á thiết lập vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý Những quy định tun bố Chính quyền Việt Nam Cộng hịa tảng để đàm phán phân định biển Việt Nam – Indonesia, Việt Nam – Malaysia, Việt Nam – Thái Lan 3.2 Các quy định pháp luật Việt Nam đƣờng sở 3.2.1 Các văn quy phạm pháp luật tuyên bố nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam đường sở Việt Nam có dọc bờ biển dài khoảng 3.260 km, trải qua 16 vĩ độ (giữa vĩ tuyến độ Bắc vĩ tuyến 23 độ Bắc) đứng thứ 27 số 157 quốc gia ven biển, quốc gia quần đảo vùng lãnh thổ giới Vùng biển Việt Nam có diện tích gần triệu kilơmét vng Ven bờ biển Việt Nam có 2.779 hịn đảo lớn nhỏ hợp thành hệ thống với diện tích khoảng 1.636 kilơmét vng, có 82 đảo có diện tích lớn kilơmét vng chiếm 92% tổng diện tích, có 23 đảo diện tích lớn 10 kilơmét vng đảo diện tích lớn 100 kilơmét vng 1.295 đảo nhỏ chưa có tên Việt Nam có hai quần đảo xa bờ Hoàng Sa Trường Sa [xem phụ lục 6] Việt Nam có khoảng 29/63 tỉnh, thành phố ven biển với gần nửa dân số sinh sống tỉnh ven biển Biển Đơng có diện tích khoảng 3.447.000 kilômét vuông, sáu biển lớn giới, nối với hai đại dương Ân Độ Dương Thái Bình Dương, có quốc gia Việt Nam, Trung Quốc, Bruney, Thái Lan, Malaysia, Inđônêsia, Campuchia, Philipin, Singapo ba vùng lãnh thổ Hồng Kông, Ma Cao Đài Loan Biển có vị trí đặc biệt quan trọng an ninh, quốc phòng phát triển kinh tế biển nghiệp xây dựng bảo vệ đất nước Hệ thống đảo ven bờ Việt Nam khơng có ý nghĩa tầm quan trọng đặc biệt 20 chiến lược phát triển kinh tế biển, kết hợp với đảm bảo an ninh quốc phịng biển mà cịn có vị trí quan trọng việc lựa chọn hệ thống đường sở thẳng để từ xác định phạm vi vùng biển Việt Nam Đồng thời điểm sở quan trọng để phân định vùng biển chồng lấn với quốc gia khác Chính nhận thức tầm quan trọng đó, Chính Phủ Việt Nam ban hành nhiều văn có liên quan đến biển đặc biệt quy định đường sở, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế thềm lục địa Căn quy định Điều Hiến pháp năm 2013: “Nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam nước độc lập, có chủ quyền, thống tồn vẹn lãnh thổ, bao gồm đất liền, hải đảo, vùng biển vùng trời [26] Tiếp theo giá trị pháp lý tối cao Hiến pháp, Chính Phủ Việt Nam ban hành nhiều văn như: Tuyên bố ngày 12/5/1977 lãnh hải, vùng tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế thềm lục địa Việt Nam (“Tuyên bố năm 1977”) bao gồm lãnh hải 12 hải lý, vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý thềm lục địa; Tuyên bố ngày 12/11/1982 Chính Phủ nước Cộng hịa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đường sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải („Tuyên bố năm 1982”) [4] mặt nguyên tắc xác định ranh giới chế độ pháp pháp lý vùng biển Việt Nam Dựa hai tuyên bố hàng loạt văn pháp lý khác Việt Nam quy định chi tiết chế độ pháp lý vùng biển lĩnh vực cụ thể hàng hải, dầu khí, thủy sản, môi trường Nghị ngày 23/6/1994 Quốc hội khố IX phê chuẩn Cơng ước Luật biển Liên hiệp quốc năm 1982… số quy định khác nằm rải rác văn luật Có quy định thơng qua trước có Cơng ước Luật biển 1982 đến cịn có hiệu lực Thêm vào đó, việc xác định ranh giới vùng biển đối diện chồng lấn Việt Nam quốc gia láng giềng quan trọng Bởi vậy, nay, Việt Nam giải phân định ranh giới vùng đặc quyền kinh tế thềm lục địa với Thái Lan năm 1997; Trung Quốc vịnh Bắc Bộ năm 2000; phân định vùng nước lịch sử Việt Nam – Campuchia; phân định ranh giới biển Việt Nam – Thái Lan; phân định ranh giới thềm lục địa Việt Nam với Indonesia; hợp tác khai thác chung thềm lục địa chồng lấn Việt Nam – Malaixia 3.2.2 Các Điều ước quốc tế Việt Nam tham gia Việc xác định ranh giới vùng biển đối diện chồng lấn Việt Nam quốc gia láng giềng quan trọng Bởi vậy, nay, Việt Nam giải phân định ranh giới vùng đặc quyền kinh tế thềm lục địa với Thái Lan năm 1997; Trung Quốc vịnh Bắc Bộ năm 2000; phân định vùng nước lịch sử Việt Nam – Campuchia; phân định ranh giới biển Việt Nam – Thái Lan; phân định ranh giới thềm lục địa Việt Nam với Indonesia; hợp tác khai thác chung thềm lục địa chồng lấn Việt Nam – Malaixia 21 3.3 Kết luận Kiến nghị (từ tuyên bố 1977, tuyên bố 1982, luật biên giới quốc gia, luật biển Việt Nam) Khi Việt Nam đưa tuyên bố đường sở Tuyên bố năm 1982 đường sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải có 10 quốc gia phản đối Đó là: Trung Quốc, Thái Lan, Malaysia, Singapore, Anh, Pháp, CHLB Đức, Mỹ, Nhật Bản, Úc phản đối tập trung vào điểm từ A1 đến A7 đoạn từ bán đảo Hịn Đơi (Phú n) trở vào, nhiều chỗ cách xa đất liền 24 hải lý, có nơi xa đến 82 hải lý, số đường thẳng dài 80 hải lý Việt Nam có sử dụng số đảo cách xa bờ làm điểm sở, điều làm cho đường sở Việt Nam bị trích Câu hỏi đặt nước lại phản đối tuyên bố Việt Nam năm 1982 đường sở? Có thể lý giải đường sở Việt Nam vạch trước Công ước Luật biển 1982 có hiệu lực nhu cầu an ninh, quốc phịng Việt Nam vào thời điểm Mặt khác, nhiều quốc gia khu vực làm để mở rộng vùng biển quốc gia họ Việc hoạch định đường sở Việt Nam khiêm tốn rất nhiều lần so với yêu sách Đường lưỡi bò Trung Quốc – chạy sát bờ biển nước ta bao gồm gần hết Biển Đông, vào ngày 15/5/1996, Trung Quốc công bố sơ đồ đường sở quần đảo Hoàng Sa (của Việt Nam mà họ chiếm đóng trái phép) bao gồm 28 điểm nối liền điểm nhô xa đảo, bãi cạn, đảo đá nhỏ rải rác vùng biển rộng với tỷ lệ 17.000km2 biển/10km2 đất Hơn nữa, Hồng Sa khơng phải quốc gia quần đảo theo định nghĩa Công ước Luật Biển nên việc xác định đường sở quần đảo Hoàng Sa quy định Tuyên bố năm 1996 Trung Quốc xâm phạm chủ quyền Việt Nam mà trái với quy định Công ước Luật biển 1982 thực tiễn Có thể nói rằng, phương pháp kẻ đường sở Việt Nam Tuyên bố năm 1982 đường sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải hồn tồnphù hợp với quy định Cơng ước Luật biển 1982 (khoản Điều 7) Khi địa hình tự nhiên bờ biển bị khoét sâu lồi lõm chuỗi đảo nằm sát chạy dọc theo bờ biển quốc gia ven biển có quyền dùng phương pháp đường sở thẳng nối liền điểm thích hợp sử dụng để kẻ đường sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải lợi ích kinh tế quốc gia ven biển tính đến xây dựng đường sở thẳng Việt Nam có đầy đủ sở pháp lý để chứng minh tiêu chí sử dụng lâu dài, chứng minh tính thực tiễn tầm quan trọng hoạt động kinh tế vùng biển mà Việt Nam tuyên bố chủ quyền từ kỷ trước Để giữ vững độc lập, chủ quyền toàn vẹn lãnh thổ quyền lợi hợp pháp đất nước biển, đồng thời tạo dựng môi trường hồ bình ổn định, phục vụ cơng phát triển kinh tế-xã hội đất nước, thời gian tới cần đẩy mạnh triển khai phương hướng, nhiệm vụ sau: Thứ nhất: Tuyên bố năm 1982 Việt Nam đường sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải phù hợp với quy định Công ước Luật biển 1982 22 quy định pháp luật Việt Nam Nước Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam nên luật hóa Tuyên bố nói thành văn luật, nên phát triển thành “Luật đường sở” có kế thừa phát triển quy định Công ước Luật biển 1982 Tuyên bố năm 1982 Việt Nam đường sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải Thứ hai: Luật biển năm 2012 có hiệu lực gần ba năm, Chính Phủ chưa có văn hướng dẫn chi tiết thực quy định luật biển nói chung quy định đường sở nói riêng Chính lẽ đó, Chính Phủ nên có văn riêng (văn luật) hướng dẫn cách xác định đường sở Vịnh Bắc Bộ Mặt khác, Chính Phủ Việt Nam nên tăng cường cơng tác rà sốt, hệ thống hóa tồn văn pháp luật biển để nghiên cứu, sửa đổi bổ sung kịp thời văn không phù hợp Thứ ba: Đối với việc phân định vùng nước lịch sử Việt Nam Capuchia, hai bên tiến hành đàm phán để xác định xác điểm vùng nước lịch sử nước Cộng hòa nhân dân Căm-pu-chia Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam) phân định rạch ròi vùng nước lịch sử Trong trường hợp hai bên đàm phán không đạt kết mong muốn, Việt Nam tiến hành bước để đưa vụ việc Tịa án Cơng lý quốc tế Tòa án quốc tế Luật biển (ITLOS – theo Phụ lục VII Công ước Luật biển 1982) để phân xử, với điều kiện Việt Nam Campuchia phải đồng thuận với định thể rõ văn cam kết chấp nhận thẩm quyền tòa án với vụ tranh chấp Trong trường hợp hai bên chưa đạt đồng thuận thẩm quyền xét xử quan tài phán cụ thể, Việt Nam sử dụng biện pháp yêu cầu xin ý kiến tư vấn theo quy định thủ tục chế giải tranh chấp theo Công ước Luật biển 1982 Thứ tư: hiệp định phân định vịnh Bắc Bộ Việt Nam Trung Quốc, Việt Nam cần xác định tuyến đường sở từ Đảo Cồn Cỏ đến điểm cuối vùng biển phía Bắc Việt Nam để tạo đường sở hoàn chỉnh Nội thủy, lãnh hải, đặc quyền kinh tế, thềm lục địa Vịnh Bắc Bộ chưa xác định hệ thống đường sở Việt Nam xác định đến cửa Vịnh Theo Hiệp định phân định lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế thềm lục địa Vịnh Bắc Bộ Việt Nam CHND Trung Hoa ngày 25/12/2000, đường phân định Vịnh Bắc Bộ đường cửa vịnh xác lập Tuy nhiên, đường phân định Vịnh Bắc Bộ đường phân định lãnh hải (các điểm từ 1-9) đường phân định vùng đặc quyền kinh tế thềm lục địa (các điểm từ 9-21) hai nước Do vậy, thời gian tới, phải xác lập hệ thống đường sở Vịnh Bắc Bộ để xác lập vùng biển khác Phương pháp xác định dựa Công ước Luật biển 1982 tham khảo thực tiễn phân định biển số nước giới Nhiều ý kiến cho điều không cần thiết Việt Nam Trung Quốc có hiệp định phân định biển Tuy nhiên, nhận định chưa xác, Vịnh Bắc Bộ có hiệp định phân định, song cần xác định 23 ranh giới vùng biển Vịnh, vùng biển có quy chế pháp lý khác cần áp dụng quy chế quản lý phù hợp Vịnh Bắc Bộ vịnh ven bờ có ý nghĩa an ninh, quốc phòng, kinh tế, xã hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Việt Nam chiếm hữu từ nghìn đời (có 2000 hịn lớn nhỏ, bờ biển khúc khuỷu, lồi lõm) Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam nên quan tâm, tạo điều kiện để nghiên cứu hoàn thành phương pháp xác định đường sở Vịnh Bắc Bộ từ Công ước Luật biển 1982 từ đặc điểm cụ thể nên có dự án điều tra, đánh giá thực tế đảo từ vị trí địa lý, cấu tạo đảo (đảo đá, bãi cạn lúc lúc chìm, ), xây dựng hệ thống đồ Lấy đâu điểm để tính đường sở để xác định chủ quyền công nhận cộng đồng quốc tế Thứ năm: Việt Nam cần xác định ranh giới thềm lục địa Việt Nam Căn vào điều khoản Công ước Luật biển 1982 (khoản 1, khoản 4, khoản khoản Điều 76), đặc điểm tự nhiên bờ biển thềm lục địa, số vùng biển Việt Nam phép mở rộng ranh giới thềm lục địa ngồi 200 hải lý tính từ đường sở dùng để tính chiều rộng lãnh hải Theo đó, ngày 7/5/2009, Malaysia Việt Nam trình báo cáo chung khu vực phía Nam Biển Đơng Khu vực xác định chung giới hạn điểm cắt vịng cung bán kính 200 hải lý với ranh giới thềm lục địa Malaysia Philippin Ở phía Đơng điểm A, điểm cắt hai vòng cung bán kính 200 hải lý từ phía Malaysia phía Tây Nam điểm A (điểm B C), đường biên giới theo Hiệp định thềm lục địa ký Malaysia Indonesia năm 1969 (điểm D E), đường ranh giới theo Hiệp định ranh giới thềm lục địa Việt Nam - Indonesia năm 2003 phía Tây Bắc (điểm F G) điểm giao vòng cung từ ranh giới phía Việt Nam phía Đơng Bắc (điểm H I) Khu vực xác định hoàn toàn nằm ngồi 200 hải lý tính từ đường sở lãnh thổ lục địa Malaysia Việt Nam nằm ranh giới thoả thuận với nước hữu quan Đây lý hai nước khẳng định báo cáo chung không làm tổn hại vấn đề liên quan đến phân định ranh giới quốc gia có bờ biển đối diện tiếp giáp Tiến hành phân định dứt điểm phần thềm lục địa chồng lấn hai nước Việc phân định cần dựa nguyên tắc công ghi nhận Công ước Luật biển 1982 Luật Biển Việt Nam năm 2012 Vùng thềm lục địa chồng lấn Việt Nam Malaysia rộng gần 3.000km2 Giữa hai nước chưa giải phân định vùng chồng lấn mà sau đàm phán cấp Thứ trưởng ngoại giao, ngày 5/6/1992, hai bên ký Bản thỏa thuận hợp tác thăm dò, khai thác tài nguyên chung vùng chồng lấn – xem giải pháp khai thác chung mang tính dàn xếp tạm thời để xoa dịu bất đồng, tranh chấp trước mắt Thứ sáu: đảo nằm cách xa bờ, Việt Nam chưa có chủ trương hoạch định đường sở quần đảo Hoàng Sa Trường Sa thuộc chủ quyền Việt Nam Việt Nam cần có chủ trương hoạch định đường sở 24 quần đảo Trường Sa, Hoàng Sa tuyên bố vùng biển nội thủy, lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế thềm lục địa riêng đảo Cụ thể, Chính Phủ Việt Nam cần đưa tuyên bố đường sở hai quần đảo Hoàng Sa Trường Sa quy chế pháp lý hai quần đảo dựa Cơng ước Luật biển 1982 tham khảo thực tiễn phân định biển số nước giới KẾT LUẬN Hiện nay, phân định biển quốc gia có bờ biển đối diện liền kề nói chung việc xác định đường sở làm để xác định vùng biển quốc gia có chủ quyền quyền chủ quyền nói riêng ln vấn đề trọng tâm cộng đồng quốc tế Các quốc gia ven biển muốn vạch đường sở xuyên suốt chiều dài bờ biển mà cịn vạch đảo ven bờ xa bờ Chính đường sở cột mốc, sở pháp lý quốc tế vững chắc, quan trọng thừa nhận viện dẫn đấu tranh cam go, phức tạp để bảo vệ vùng biển lãnh hải, tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm thục địa quyền lợi ích đáng quốc gia ven biển Nếu không xác định đường sở, tàu thuyền nước ngồi khơng xác định đâu nội thủy, đâu lãnh hải để tiến hành hoạt động hàng hải Đường sở pháp lý để xác định vùng biển tranh chấp Quy chế pháp lý lãnh hải trở thành biện pháp giải tỏa yêu sách xung đột quốc gia với nhau, khơng có đường sở dẫn đến nhiều tranh chấp quốc gia có vùng biển đối diện liền kề Việc xác định đường sở có ý nghĩa pháp lý quan trọng quốc gia cách kẻ đường sở định vùng biển trở thành lãnh hải khu vực lãnh hải trở thành nội thủy Ranh giới tất vùng biển xác định từ đường sở Đường sở quốc gia có tầm quan trọng tương đương với biên giới quốc gia có ảnh hưởng tới chủ quyền quyền lợi quốc gia khác Nói tóm lại, theo quy định Cơng ước Luật biển 1982, việc xác định đường sở có vai trị quan trọng “cột mốc”, sở pháp lý để quốc gia hoạch định vùng biển lãnh hải, tiếp giáp lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế, thềm lục đĩa xác định quy chế pháp lý vùng biển thuộc chủ quyền, quyền chủ quyền quyền tài phán quốc gia ven biển Đường sở pháp lý để giải tranh chấp quốc gia có vùng biển đối diện liền kề Chính lẽ đó, thời gian tới Việt Nam cần hoàn thiện quy định đường sở tiến hành phân định biển với quốc gia có bờ biển đối diện liền kề 25