(Tiểu Luận) Phân Tích Những Biện Pháp Cải Cách Bộ Máy Nhà Nước Thời Lê Thánh Tông Liên Hệ Với Cuộc Cải Cách Tổ Chức Bộ Máy Hành Chính Nhà Nước Ở Việt Nam Ta Hiện Nay.pdf

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI BÀI VIẾT TIỂU LUẬN MÔN LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT ĐỀ BÀI Phân tích những biện pháp cải cách bộ máy nhà nước thời Lê Thánh Tông liên hệ với cuộc cải[.]

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

BÀI VIẾT TIỂU LUẬN MÔN: LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT

ĐỀ BÀI:

Phân tích những biện pháp cải cách bộ máy nhà nước thời Lê Thánh Tông liên hệ với cuộc cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nước ở Việt Nam ta

hiện nay.

Tên sinh viên: Vương Đức Khảm

Mã sinh viên: 451302 Lớp: LSNNVPL-CNTC01M-2-20-N01-TL1

Tieu luan

MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 1

I PHÂN TÍCH NHỮNG BIỆN PHÁP CẢI CÁCH BỘ MÁY NHÀ NƯỚC THỜI LÊ THÁNH TÔNG 1

1 Các biện pháp chủ yếu cải cách bộ máy nhà nước thời Lê Thánh Tông 1 1.1 Bỏ bớt một số chức quan, cơ quan và cấp chính quyền trung gian

đề đảm bảo sự tập trung quyền lực vào nhà vua 2 1.2 Các cơ quan giám sát, kiểm soát lẫn nhau để loại trừ sự lạm quyền và nâng cao trách nhiệm Không tập trung quá nhiều quyền hành vào một cơ quan mà tản ra cho nhiều cơ quan để ngăn chặn sự tiếm quyền 3 1.3 Nhận xét những biện pháp cải cách thời Lê Thánh Tông 5

II LIÊN HỆ VỚI CÔNG CUỘC CẢI CÁCH BỘ MÁY HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 5 KẾT LUẬN 7 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 8

MỞ ĐẦU

Trong lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam, thời vua Lê Thánh Tông trị vì (1442-1497) được đánh giá là thời kỳ phát triển rực rỡ, ông đã có những cải cách nổi bật trên nhiều phương diệntrong hệ thống quân sự, hành chính, kinh tế, giáo dục và luật pháp Đặc biệt là cải cách trong lĩnh vực tổ chức bộ máy nhà nước

Để hiểu rõ hơn về vấn đề này em xin phân tích những biện pháp cải cách bộ máy nhà nước thời Lê Thánh Tông để từ đó liên hệ với công cuộc cải cách tổ chức bộ máy hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay.

Dưới đây là phần trình bày của em, bài làm còn nhiều thiếu sót mong nhận được sự góp ý từ thầy cô để hoàn thiện hơn và rút kinh nghiệm cho bài tập lần sau Em xin chân thành cảm ơn!

NỘI DUNG

I PHÂN TÍCH NHỮNG BIỆN PHÁP CẢI CÁCH BỘ MÁY NHÀ NƯỚC THỜI LÊ THÁNH TÔNG

Cuộc cải tổ bộ máy nhà nước của Lê Thánh Tông, nếu không nói là cuộc cải tổ đầu tiên, thì cũng là cuộc cải tổ lớn nhất và thành công nhất trong lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam Mô hình nhà nước thời Lê Thánh Tông trở thành mẫu mực cho những đời vua sau và các triều đại sau mô phỏng theo1

Xây dựng cơ chế người đứng đầu nhà nước trực tiếp điều hành, kiểm soát tối cao quyền lực nhà nước, hạn chế các khâu trung gian, nâng cao hiệu lực của nhà vua và bộ máy quan liêu đó chính là nguyên tắc Tôn quân quyền

1 Các biện pháp chủ yếu cải cách bộ máy nhà nước thời Lê Thánh Tông

- Bỏ bớt một số chức quan, cơ quan và chính quyền cấp trung gian để đảm bảo sự tập trung quyền lực vào tay nhà vua

1 Giáo trình Lịch sử nhà nước và pháp luật Việt Nam, NXB Công an nhân dân, 2017

1

Tieu luan

- Các cơ quan giám sát, kiểm soát lẫn nhau để loại trừ sự lạm quyền và nâng cao trách nhiệm

- Không tập trung quá nhiều quyền hành vào một cơ quan mà tản ra cho nhiều cơ quan để ngăn chặn sự tiếm quyền

1.1 Bỏ bớt một số chức quan, cơ quan và cấp chính quyền trung gian đề đảm bảo sự tập trung quyền lực vào nhà vua

- Chính quyền cấp trung ương

Ý thức được sự lạm quyền rất dễ xảy ra ở những người có vị trí “đứng dưới một và đứng trên muôn người” vua Lê Thành Tông đã bãi bỏ các chức tể tướng (tả, hữu tướng quốc), đại hành khiển, ba chức tư (tam tư) cũng bị bãi bỏ Trong chế độ phong kiến, các quan đại thần thường là những người công thần, có công lập quốc có ảnh hưởng uy tín lớn đến quyền lực của nhà vua rất dễ tiếm quyền, lộng quyền nên sau cải cách của Lê Thánh Tông nhiều quan đại thần không được kiêm nhiệm những trọng trách khác Họ vẫn được bàn luận chính trị thông qua vai trò tư vấn cho nhà vua qua đó cho thấy họ đã trở thành những người không có thực quyền được hưởng phẩm cao bổng hậu

- Chính quyền cấp địa phương

Để tập trung quyền lực vào trong tay vua chính quyền địa phương là đối tượng không thể bỏ qua trong trong cuộc cải cách Chia cả nước thành 13 đạo thừa tuyền, bãi bỏ chức hành khiển thay vào đó là ba ti (đô ti, hiến ti, thừa ti) Với việc cải cách ở địa phương như vậy đã hạn chế tiềm lực, thế lực của những lực lượng phong kiến địa phương, ngăn ngừa sự cát cứ Chính quyền địa phương có hiệu lực, hiệu quả hơn

- Quân đội

Lê Thánh Tông đã thực hiện nhiều biện pháp để nắm giữ quân đội để tăng cường quyền lực Thái úy là người đứng đầu quan võ thông thường trong các triều đại, vị quan võ này thường được kiêm tổng chi huy quân đội, nhưng ở triều

Lê Thánh Tông, ông không đặt quân đội vào chức này mà tự mình nắm giữ Như vậy quyền điều động quân đội, các quan võ và cơ quan quân sự không được năm giữ mà thuộc quyền nhà vua

Qua biện pháp thứ nhất này cho ta thấy vua Lê Thánh Tông đã ý thức được rất rõ về sự tập trung quyền lực nhà nước và việc quyền lực nhà nước bị phân chia không có sự tập trung rất dễ dẫn đến sự lạm quyền, lộng quyền, tiếm quyền

I.2 Các cơ quan giám sát, kiểm soát lẫn nhau để loại trừ sự lạm quyền và nâng cao trách nhiệm Không tập trung quá nhiều quyền hành vào một

cơ quan mà tản ra cho nhiều cơ quan để ngăn chặn sự tiếm quyền

- Chính quyền trung ương + Một số cơ quan có chức năng văn phòng

Hàn lâm viện: chức năng phụng mệnh vua khởi thảo văn thư chiếu chỉ; Đông các viện: sửa chữa các văn bản do Hàn lâm viện đã soạn thảo; Trung thư giám: biên chép các dự thảo văn bản trên thành bản dự thảo chính thức để vua

chuẩn y Như vậy ba cơ quan trên có mối quan hệ mật thiết với nhau trong quá trình soạn thảo văn bản với quy trình chặt chẽ

Lục Bộ, lục Khoa, lục Tự Lê Thánh Tông còn trực tiếp điều tiết công việc

của các cơ quan nhà nước ở trung ương như các văn phòng, cơ quan chuyên môn, lục Bộ, lục Khoa, lục Tự, Ngự sử đài mà không phải thông qua các chức quan như Tả, Hữu tướng quốc thời đầu Lê Sơ Chuyên môn hoá các lĩnh vực, các cơ quan trong quá trình tổ chức và thực thi quyền lực nhà nước Lục Bộ, tính

3

Tieu luan

đến thời Lê Thánh Tông đã rất phát triển, với các chức năng chuyên biệt và hệ thống các cơ quan thừa hành trong từng bộ Đứng đầu mỗi bộ là một quan thượng thư với hai chức phó là tả, hữu thị lang Mỗi bộ đều có Tư vụ sảnh với chức năng văn phòng điều hành chung và các Thanh lại ty điều hành từng lĩnh vực công việc chuyên môn thuộc bộ Việc giám sát các công việc chuyên môn trong từng bộ cũng được tăng cường Các bộ phải kiểm tra từng lĩnh vực công việc quan trọng mà bộ mình phụ trách, đồng thời giám sát chéo các lĩnh vực khác theo thẩm quyền

Lê Thánh Tông cho thành lập lục Tự và duy trì, hoàn thiện lục Khoa Lục Khoa được đổi tên cho phù hợp với từng bộ, từng lĩnh vực mà lục Khoa giám sát, bao gồm: Lại khoa, Hộ khoa, Lễ khoa, Binh khoa, Hình khoa, Công khoa Chức năng giám sát của lục Khoa đối với lục Bộ được xác định cụ thể: “Phát tiền, thu tiền là chức việc của Bộ Hộ mà giúp việc vào việc đó phải có khoa Hộ,

bộ Lại tuyển dùng không đúng nhân tài thì khoa Lại được quyền bác đổi, bộ Lễ

để nghi chế mất trật tự thì khoa Lễ được quyền đàn hặc, khoa Hình được bàn về việc xử đoán của bộ Hình trái hay phải, khoa Công được kiểm về việc làm của

bộ Công chăm hay lười” Các khoa hoạt động độc lập, không bị chi phối bởi thượng thư các bộ, người đứng đầu mỗi khoa là đô cấp sự tuy phẩm hàm thấp hơn thượng thư nhưng làm công việc giám sát, kiểm soát công việc của bộ với danh nghĩa thực thi quyền lực nhà vua

Lục Tự chịu sự điều chỉnh trực tiếp của nhà vua, không thuộc lục Bộ, phụ trách những việc mà lục Bộ không quản lý hết Lục Tự gồm Đại lí tự - xem xét lại những án nặng đã xử rồi chuyển kết quả điều tra sang Bộ Hình để xin ý kiến quyết định của vua; Thái thường tự phụ trách nghi lễ, thờ cúng; Hồng lô tự phụ trách nghi lễ tiếp khách của vua, xướng danh các tân khoa; Thường bảo tự lo việc đóng ấn vào các quyển thi của thí sinh ở các kỳ thi hội Như vậy, qua lục

Tự, Lê Thánh Tông có thể nắm và kiểm soát trực tiếp những công việc của hai

Bộ vào diện quan trọng nhất nhì trong lục Bộ là Bộ Lễ và Bộ Hình

+ Các cơ quan chuyên môn

Ngự sử đài: giúp vua kiểm soat đội ngũ quan lại, giám sát thực thi pháp

luật Đô, Phó đô ngự sử, Tư vụ tỉnh, Kinh lịch ty, Án ngục ty, Chiếu ma sở và 6

Ty ngự sử trực thuộc đóng ở các đạo Trong đó, các bộ phận đều có các chức năng chuyên biệt, như Tư vụ tỉnh nắm các việc văn phòng tổng hợp; Kinh lịch ty phụ trách đăng lục các án; Án ngục ty phụ trách về hình ngục; Chiếu ma sở phụ trách việc văn án, sổ sách

- Chính quyền địa phương

Như đã nêu ở trên ở cấp đạo – xứ dưới triều đại vua Lê Thánh Tông quyền

lực nhà nước được tản ra giao cho 3 cơ quan: Thừa ti: phụ trách hành chính, tài chính, dân sự; Đô ti: trông coi việc quân đội; Hiến ti: có chức năng xét sử và

giám sát hai ti trên, giám sát việc trong đạo để tâu triều đình

I.3 Nhận xét những biện pháp cải cách thời Lê Thánh Tông

Tuy vẫn đang trong thời kì phong kiến nhưng những cuộc cải cách dưới thời vua Lê Thánh Tông thực sự tiến bộ cho ta thấy được quyền lực nhà nước phải được tập trung đế tránh tình trạng cát cứ địa phương cục bộ, tuy nhen nhóm nhưng trong thời kì này bắt đầu có sự phân công giữa ba quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp, phải xây dựng được các cơ quan có sự giám sát lẫn nhau tránh tình trạng tiếm quyền, lộng quyền

II LIÊN HỆ VỚI CÔNG CUỘC CẢI CÁCH BỘ MÁY HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

5

Tieu luan

Từ công cuộc cải cách bộ máy nhà nước thời Lê Thánh Tông đã cho ta thấy những điểm quan trọng để liên hệ với công cuộc cải cách bộ máy hành chính ngày này:

Giữ vững nguyên tắc quyền lực nhà nước thống nhất: đây không chỉ biện

pháp trong công cuộc cải cách thời Lê Thành Tông mà nó còn được thể hiện xuyên suốt cho đến ngày này quyền lực nhà nước là thống nhất có sự phân công hợp lí giữa ba quyền: lập pháp, hành pháp, tư pháp cơ quan lập pháp kiểm tra giám sát hoạt động của hành pháp và tư pháp

Xây dựng các cơ quan giám sát hoạt động lẫn nhau, coi trọng công tác kiểm tra trong bộ máy: lập pháp kiểm soát hành pháp và tư pháp thể hiện rất rõ

ràng trong các quy định luật, tuy nhiên việc hành pháp và tư pháp kiểm soát lập pháp như thế nào vẫn còn để trống Lê Thánh Tông quan tâm đặc biệt đến công tác kiểm tra giám sát quan lại, bộ máy hành chính hoạt động không thể không tránh khỏi khuyết điểm, con người khi thực thi quyền lực công khó tránh khỏi tình trạng lạm dụng quyền lực, bị quyền lực cám dỗ, dễ dàng tha hóa, phòng ngừa và trị tội khi xảy ra là nhiệm vụ của các cơ quan được lập ra

Tinh gọn bộ máy song hành với việc xây dựng thêm những cơ quan mới phù hợp với yêu cầu thực tiễn xã hội: có thể thông qua cải cách bộ máy nhà nước

thời Lê Thành Tông tương đối gọn nhẹ mỗi cơ quan có nhiệm vụ tương đối rõ ràng Vì thế điều cần học hỏi ở đây là thiết kế bộ máy phù hợp, yêu cầu cần xây dựng thêm cơ quan đến đâu thì làm ọ đến đó

Học hỏi, tiếp thu kinh nghiệm từ nước ngoài: tiếp thu mô hình bộ máy nhà

nước của triều đại phong kiến Trung Quốc để xây dựng mô hình bộ máy nhà nước không chỉ có riêng ở triều đại Lê Thánh Tông mà đã có từ các triều đại trước đó rồi nhưng đến thời của ông là tiến bộ và phát triển rực rỡ nhất Học hỏi

tiếp thu kinh nghiệm từ nước ngoài có ý nghĩa hết sức quan trọng vì thực tiễn cải cách hành chính nước ta đã cho thấy sự cần thiết vận dụng kinh nghiệm nước ngoài vào tổ chức hoạt của bộ máy hành chính nước ta Việc vận dụng này cho thấy sự thành công nhất định như: cơ chế một cửa, một cửa liên thông, cơ chế tự chủ…

KẾT LUẬN

Lịch sử qua đi nhưng để lại đó là những bài học kinh nghiệm sâu sắc trong

đó có những kinh nghiệm quá báu về công cuộc cải cách bộ máy nhà nước thời vua Lê Thánh Tông và được ứng dụng, liên hệ cho đến tận công cuộc xây dựng

bộ máy nhà nước hiện này

7

Tieu luan